Kết hợp giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức cho người chưa thành niên ở nước việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ HOÀI THU KẾT HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT, GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN Ở NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Hà N

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HOÀI THU

KẾT HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT, GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

Ở NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HOÀI THU

KẾT HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT, GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

Ở NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TSKH Đa ̀o Trí Úc

Hà Nội – 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin đảm bảo những thông tin trong luận văn là trung thực không sao chép từ bất kỳ công trình nào khác Được sự hướng dẫn của GS.TSKH Đào Trí Úc

và đọc các tài liệu tham khảo để hoàn thành công trình này Tôi đã hoàn thành tất cả các khoản học phí theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội Kính mong khoa Luật tạo điều kiện để tôi được bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Thị Hoài Thu

1.1.2 Mối liên hệ giữa pháp luật và đạo đức Error! Bookmark not defined

1.1.3 Mục đích cung cấp tri thức, hình thành kỹ năng pháp luật, quyền con người

cho người chưa thành niên Error! Bookmark not defined

1.1.4 Yêu cầu về sự kết hợp giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật cho người chưa

thành niên Error! Bookmark not defined

1.1.5 Các chuẩn giá trị pháp luật và đạo đức đối với quá trình hình thành hành vi xã

hội của người chưa thành niên Error! Bookmark not defined

1.2 Các hình thức kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho người chưa

thành niên Error! Bookmark not defined 1.2.1 Thông qua chương trình giáo dục công dân ở nhà trườngError! Bookmark

not defined

1.2.2 Thông qua sách, báo, phương tiện truyền thông, gamesError! Bookmark not

defined

1.2.3 Thông qua các chương trình kể chuyện về đạo đức và thi tìm hiểu những câu

chuyện hay về đạo đức và pháp luật Error! Bookmark not defined 1.2.4 Thông qua việc xét xử của tòa án từ các vụ án cụ thểError! Bookmark not

defined

1.2.5 Thông qua hành động thực tiễn của người lớn trong đời sống hàng ngày

Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG KẾT HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC

CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN Ở NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY Error!

Bookmark not defined

2.1 Thực trạng về người chưa thành niên và sự hiểu biết pháp luật của người chưa

thành niên Error! Bookmark not defined 2.1.1 Thực trạng về người chưa thành niên ở nước Việt Nam hiện nay Error!

Bookmark not defined

2.1.2 Thực trạng về sự hiểu biết pháp luật của người chưa thành niên hiện nay

Error! Bookmark not defined

2.2 Thực trạng của việc kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho người

chưa thành niên ở nước ta Error! Bookmark not defined

2.2.1 Thực trạng về chủ thể thực hiện công tác kết hợp giáo dục pháp luật và giáo

dục đạo đức cho người chưa thành niên ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark not

defined

2.2.2 Thực trạng về nội dung kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho

người chưa thành niên ở Việt Nam hiện nay hiện nayError! Bookmark not defined

2.2.3 Thực trạng về phương pháp kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức

cho người chưa thành niên ở Việt Nam hiện nay hiện nayError! Bookmark not

defined

2.2.4 Thực trạng GDPL, GDĐĐ thông qua các hình thức giáo dục Error!

Bookmark not defined

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KẾT HỢP GIÁODỤC PHÁP LUẬT VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH

NIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 3.1 Giải pháp chung Error! Bookmark not defined

3.1.1 Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật dựa trên nền tảng các quan điểm,

chuẩn mực đạo đức xã hội Error! Bookmark not defined

3.1.2 Nâng cao nhận thức về vai trò của pháp luật, đạo đức cũng như mối quan hệ

giữa chúng trong giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức cho NCTN Error!

Bookmark not defined

3.1.3 Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện cơ sở pháp lý bảo đảm kết hợp GDPL,

GDĐĐ cho NCTN Error! Bookmark not defined

3.1.4 Đổi mới, đa dạng hóa các hình thức giáo dục pháp luật, coi trọng giáo dục

đạo đức Error! Bookmark not defined

3.1.5 Tăng cường công tác đấu tranh phòng và chống vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức; coi trọng khía cạnh giáo dục cải tạo khi áp dụng các biện pháp cưỡng chế

nhà nước đối với NCTN Error! Bookmark not defined 3.2 Giải pháp cụ thể Error! Bookmark not defined

3.2.1 Tăng cường vai trò của gia đình với ý nghĩa là rào cản của hiện tượng vi

phạm pháp luật của người chưa thành niên Error! Bookmark not defined

3.2.2 Tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, và xã hội trong việc giáo

dục đạo đức, giáo dục pháp luật cho người chưa thành niênError! Bookmark not

defined

3.2.3 Nâng cao hiệu quả kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức trong nhà

trường Error! Bookmark not defined 3.2.4 Thiết chặt quản lý trật tự, an toàn xã hội trong cộng đồng dân cư Error!

Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHUNG Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

Phụ lục

VPHC Vi phạm hành chính VPPL Vi phạm pháp luật

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu biểu đồ Tên biểu đồ Trang

Biểu đồ 2.1: Biểu đồ nhận thức của NCTN về các hành vi vi

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, thế hệ trẻ Việt Nam đã và đang có những cống hiến thiết thực cho đất nước, bởi lẽ, những người trẻ là những người hăng hái, nhiệt tình đi đầu trên mọi mặt trận: học tập, lao động, sản xuất… Họ xứng đáng là thế hệ kế tục sự nghiệp vĩ đại của ông cha ta Chuyển sang xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh cuộc vận động toàn dân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, việc tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật (GDPL) đã trở nên cần thiết và cấp bách hơn bao giờ hết Tuy nhiên, pháp luật dù hoàn thiện đến đâu cũng không thể điều chỉnh hết mọi quan hệ xã hội Do đó, ý thức tự giác chấp hành pháp luật của mỗi người dựa trên lòng tự trọng, danh dự, phẩm giá, lương tâm - biểu hiện tập trung của một nhân cách đạo đức là những yếu tố điều chỉnh xã hội không gì có thể thay thế được Vì vậy mà giáo dục pháp luật (GDPL) và giáo dục đạo đức (GDĐĐ) phải song hành đồng thời phải có sự kết hợp với nhau là vấn đề hết sức cần thiết trong tổ chức quản lý xã hội cũng như trong hoạt động giáo dục

Hiện nay, vẫn còn một bộ phận thanh thiếu niên có những biểu hiện không lành mạnh trong cuộc sống, vi phạm pháp luật, phạm tội Vì vậy, đối với người chưa thành niên, yêu cầu đặt ra đối với toàn xã hội đó là làm thế nào để giảm tối đa các hành vi vi phạm pháp luật và phạm tội của thanh thiếu niên Điều đó cần thiết phải có sự kết hợp giữa giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên, nhất là người chưa thành niên trong giai đoạn hiện nay

Từ khi nền kinh tế nước ta chuyển sang cơ cấu kinh tế thị trường, tình hình đời sống xã hội nước ta diễn biến rất phức tạp, tình trạng vi phạm pháp luật đặc biệt là tình trạng phạm tội ngày càng gia tăng đáng báo động Mặc dù các cơ quan chức năng đã có nhiều biện pháp tích cực để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm , song hoạt động của bọn tội phạm vẫn diễn ra hết sức phức tạp không chỉ về số lượng các

vụ phạm tội tăng lên mà mức độ phạm tội ngày càng nguy hiểm và hậu quả do chúng gây

ra đối cho xã hội hết sức nặng nề

Hậu quả do bọn tội phạm gây ra không những xác định bằng sự thiệt hại về người, thiệt hại về vật chất mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến các thành viên khác trong xã hội đặc biệt là thế hệ trẻ Tình hình vi phạm pháp luật của người chưa thành niên ở nước ta ngày càng nhiều, số lượng người chưa thành niên phạm tội ở mức ngày càng cao, quy mô cũng như tính chất, mức độ phạm tội ngày càng nghiêm trọng, nguy hiểm Điều này cho thấy

sự ảnh hưởng tiêu cực từ tội phạm đã tác động đến những người trẻ tuổi là thái độ coi thường pháp luật, coi thường tính mạng, nhân phẩm và tài sản của người khác

Đất nước ta ngày càng phát triển, chất lượng cuộc sống ngày càng được nâng lên song nhược điểm lớn ở đây là vấn đề “người người bận rộn, nhà nhà bận rộn”, cha mẹ mải mê kiếm tiền, con cái thì ham chơi hơn ham học, không được sự quan tâm, chăm sóc của gia đình, nhà trường và toàn xã hội nhất là lứa tuổi chưa thành niên Đây là lứa tuổi

dễ bị tác động từ các yếu tố ngoại cảnh, độ tuổi này dễ bị chi phối từ các tác nhân bên ngoài, thích nổi trội, hay bị kích động, thích khám phá những cái mới nên rất cần có sự quan tâm chăm sóc, quản lý đặc biệt của người lớn, của toàn xã hội

Trong thời gian dài Đảng và nhà nước ta rất quan tâm, chú trọng đến việc giáo dục pháp luật ở lứa tuổi thanh thiếu niên, họ là nguồn trí tuệ cho cho xã hội tương lai và

là thế hệ trẻ tiếp nối thực hiện công cuộc đổi mới đất nước Chính vì vậy Đảng và nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách pháp luật để thực hiện, điển hình như:

Ngày 7/12/1982, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành chỉ thị số 315/CT về việc

đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật đã xác định: “Hình thức tuyên truyền cần phong phú, hấp dẫn, thích hợp với từng loại đối tượng”[7] Cần sử dụng rộng rãi báo

chí, phát thanh, truyền hình và các hình thức văn hoá, nghệ thuật khác để phổ biến pháp luật…Tiếp đó chỉ thị số 300/CT ngày 22/10/1987 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về một số công tác trước măt nhằm tăng cường quản lý Nhà nước bằng pháp luật đã yêu cầu Tiếp đó trong Chỉ thị số 02/1998/CT-TTg ngày 07/01/1998 của Thủ tướng Chính phủ

về việc tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong giai đoạn hiện nay và Quyết định số 03/1998/QĐ-TTg về việc ban hành Kế hoạch triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật từ năm 1998 đến năm 2002 và thành lập Hội đồng phối hợp công tác

phổ biến giáo dục pháp luật

QĐ số 13/2003/QĐ-TTg ngày 17/01/2003 phê duyệt chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật từ năm 2003 đến năm 2007; NQ 61/2007/NQ-CP của Chính phủ ban hành ngày 7/12/2007, phổ biến giáo dục pháp luật là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng

Ngày 12/03/2008 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số TTg phê duyệt Chương trình phổ biến giáo dục pháp luật từ năm 2008 đến năm 2012 trong đó mục tiêu đề ra:

Tiếp tục tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân, đổi mới phương thức tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao chất lượng nguồn nhân lựclàm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, , tổ chức có hiệu quả công tác phổ biến giáo dục

pháp luật trên toàn quốc…” [51]

Đặc biệt những năm gần đây Thủ tướng chính phủ đã ban hành Quyết định số 1928/QĐ-TTg ngày 20 tháng 11 năm 2009 về việc phê duyệt đề án “ Nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường” và mới đây Thủ tướng đã

ký Quyết định số 1141/QĐ-BĐHĐA ban hành kế hoạch thực hiện Đề án nói trên giai đoạn 2013-2016

Gần đây nhất ngày 20/06/2012 tại kì họp thứ 3 Quốc hội khóa XIII đã thông qua luật số 14/2012/QH13 của Quốc hội: LUẬT PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT với năm chương, 41 Điều, với những quy định chung về phổ biến và giáo dục pháp luật; các nguyên tắc quản lý về phổ biến và giáo dục pháp luật; nội dung và hình thức phổ biến và giáo dục pháp luật; cũng như trách nhiệm phổ biến và giáo dục pháp luật cho các cá nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền; và các điều kiện đảm bảo cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Điều đó cho thấy sự nỗ lực của Chính phủ ta quyết tâm thực hiện việc giáo dục, phổ biến pháp luật trong nhà trường một cách sâu rộng, toàn diện, phối kết hợp giáo dục pháp luật trong chương trình chính khóa với các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và giáo dục ngoại khóa ở tất cả các cấp học từ Phổ thông cơ sở đến Phổ thông trung học rồi đến trung cấp, cao đẳng và đại học với mục đích tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận

thức, ý thức tôn trọng pháp luật và hành vi nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật ở lứa tuổi chưa thành niên và cả lứa tuổi đã thành niên

Trên thực tế công tác giáo dục môn học đạo đức, giáo dục công dân trong các trường phổ thông đã và đang tiến hành thường xuyên ở các cấp học song hiệu quả mà các môn học này mang lại cho xã hội còn rất kém Cụ thể tình trạng học sinh vi phạm pháp luật ngày càng nhiều ở các lĩnh vực giao thông, trận tự an toàn xã hội… và rất đáng lên

án là tình trạng học sinh nữ đánh nhau chỉ vì những lý do rất đơn giản xảy ra ở nhiều nơi trên cả nước, đồng thời với hành vi không đẹp ấy là một bộ phận học sinh đứng ngoài không can ngăn mà lại cổ vũ, khuyến khích, tệ hại hơn nữa một số em còn quay video qua điện thoại để tung lên mạng Điều này cho thấy ý thức pháp luật của học sinh quá kém và sự xuống cấp thê thảm về đạo đức ở một bộ phận không nhỏ học sinh phổ thông hiện nay

Tình trạng vi phạm pháp luật hình sự diễn ra ở độ tuổi chưa thành niên ngày càng diễn biến phức tạp Nếu như trước đây các em phạm tội do suy nghĩ bột phát, ngây thơ thì hiện nay mức độ phạm tội của người chưa thành niên ngày càng nghiêm trọng, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hơn, các em phạm tội có tổ chức, băng nhóm, sử dụng nhiều loại phương tiện, công cụ nguy hiểm gây hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản Một vấn đề báo động và là câu hỏi đặt ra cho toàn xã hội hiện nay, đó là tại sao tính “hăng máu”, tính “ anh hùng rơm” và tình trạng “ bạo lực học đường” đang diễn ra gây nhức nhối cho toàn xã hội đến như vậy Chỉ có câu trả lời duy nhất là sự xuống cấp

về đạo đức và sự kém hiểu biết về pháp luật trong việc hình thành nhân cách của người chưa thành niên mà hệ quả của sự việc này là kết quả của nền giáo dục từ gia đình, từ nhà trường và toàn xã hội trong thời gian dài

Để góp phần giải quyết vấn đề trên, việc làm sáng tỏ tình hình tội phạm của người chưa thành niên, phát hiện những quy luật chi phối sự vận động của hiện tượng xã hội này, đồng thời tìm hiểu, đánh giá được mặt tích cực, các mặt hạn chế của công tác giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức sẽ cho phép nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục

Như vậy, cần thiết phải tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức và pháp luật cho lứa tuổi chưa thành niên, đặc biệt là học sinh phổ thông và đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu

quả của việc kết hợp hai loại hình giáo dục này trong thực tiễn đang là yêu cầu bức xúc hiện nay Từ những điểm phân tích trên đây, tác giả thấy rằng việc nghiên cứu đề tài:

“Kết hợp giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức cho người chưa thành niên ở nước Việt Nam hiện nay” trên cơ sở lý luận và thực tiễn là hết sức cần thiết, đáp ứng được yêu cầu

thực tiễn của toàn xã hội

2 Tình hình nghiên cứu

Về phương diện lý luận, từ trước đến nay, mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức

đã thu hút được sự quan tâm của cả Luật học và Đạo đức học Điều này được phản ánh

trong các tác phẩm lý luận về pháp luật và đạo đức như Giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Khoa Luật trường Đại học Tổng hợp, năm 1993; Giáo trình Đạo đức học của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2000, đều có những mục

xem xét mối quan hệ này Nội dung của những mục tiêu này tuy không nhiều nhưng đã đưa ra được những định hướng bước đầu rất có ý nghĩa cho việc nghiên cứu mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức

Ở góc độ nghiên cứu cụ thể,trong thời gian qua phải kể đến một số công trình tiêu

biểu như Đạo đức và pháp luật trong triết lý phát triển ở Việt Nam của các tác giả Vũ

Khiêu và Thành Duy, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, năm 2000, các tác giả đã giới thiệu mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức qua các giai đoạn lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh

về vấn đề này… Đặc biệt phải kể đến ở đây là loạt công trình nghiên cứu chuyên sâu của

GS.TS Hoàng Thị Kim Quế về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức như: Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội - Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 7/ 1999; Trần Minh Đoàn (2001), Giáo dục đạo đức cho thanh niên, học sinh theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay, Luận án tiến sĩ triết

học, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh; Nguyễn Đình Đặng Lục

(2008), Giáo dục pháp luật trong nhà trường, Nxb Giáo dục, Hà Nội; Nguyễn Thúy Hoa (2005), Kết hợp pháp luật và đạo đức trong quản lý nhà nước ở Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ luật, Học viện chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh; Một số suy nghĩ

về trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm đạo đức- Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 3/2000; Xu hướng vận động, phát triển của pháp luật và đạo đức ở Việt Nam qua các