ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN VĂN MINH LIÊN KẾT NGUỒN LỰC NHẰM PHÒNG NGỪA TAI NẠN THƯƠNG TÍCH TRẺ EM TẠI PHƯỜNG NGỌC SƠN QUẬN KIẾN AN
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN VĂN MINH
LIÊN KẾT NGUỒN LỰC NHẰM PHÒNG NGỪA TAI NẠN THƯƠNG TÍCH TRẺ EM TẠI PHƯỜNG NGỌC SƠN QUẬN
KIẾN AN THÀNH HẢI PHÒNG DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Hà Nội-2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN VĂN MINH
LIÊN KẾT NGUỒN LỰC NHẰM PHÒNG NGỪA TAI NẠN THƯƠNG TÍCH TRẺ EM TẠI PHƯỜNG NGỌC SƠN QUẬN
KIẾN AN THÀNH HẢI PHÒNG DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60 90 01 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ Ngành: Công tác xã hội
Hà Nội-2014
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
1 Họ và tên học viên: Nguyễn Văn Minh
2 Giới tính: Nam
3 Ngày sinh: 03/10/1985
4 Nơi sinh: Xã Quốc Tuấn, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng
5 Quyết định công nhận học viên cao học số /2012/QĐ-XHNV-SĐH ngày 6 tháng 8 năm 2012 của Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Tôi xin cam đoan trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trịnh Văn Tùng, kết quả nghiên cứu đạt được trong luận văn là do chính bản thân tôi thực hiện và chưa có ai công bố trong bất kỳ công trình nào
Người cam đoan
Nguyễn Văn Minh
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Luận văn thạc sỹ “Lliên kết nguồn lực nhằm phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em tại phường ngọc Sơn – quận Kiến An – thành phố Hải Phòng dựa vào cộng đồng” được hoàn thành sau một thời gian làm việc khẩn trương và nghiêm túc
Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Nhà trường cùng các thầy, cô giáo Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã quan tâm và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn thạc sỹ này
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS Trịnh Văn Tùng, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và cho tôi những lời khuyên quý báu trong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu và hoàn thành luận văn của mình
Xin cảm ơn tập thể UBND phường Ngọc Sơn, các trường THCS, các Hội phụ nữ, phụ lão, đoàn thanh niên, trạm y tế, các tổ chức công giáo, các doanh nghiệp và các hộ gia đình trên địa bàn phường đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi thu thập số liệu, thông tin phục vụ luận văn
Xin chân thành cảm ơn các anh chị, các bạn lớp cao học QH1-2012
đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập
Cuối cùng, xin được gửi lời cảm ơn đặc biệt tới gia đình bạn bè đã luôn động viên, khích lệ giúp tôi hoàn thành khóa học
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 12 năm 2014
Học viên thực hiện
Nguyễn Văn Minh
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error!
Bookmark not defined
1.1 Cơ sở lý luận của đề tài Error! Bookmark not defined 1.1.1 Các khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined 1.1.1.1 Liên kết Error! Bookmark not defined 1.1.1.2 Nguồn lực Error! Bookmark not defined 1.1.1.3 Liên kết nguồn lực Error! Bookmark not defined 1.1.1.4 Cộng đồng Error! Bookmark not defined 1.1.1.5 Dựa vào cộng đồng Error! Bookmark not defined 1.1.1.6 Liên kết nguồn lực dựa vào cộng đồng Error! Bookmark not defined 1.1.1.7 Phòng ngừa Error! Bookmark not defined 1.1.1.8 An toàn Error! Bookmark not defined 1.1.1.9 Cộng đồng an toàn Error! Bookmark not defined 1.1.1.10 Mô hình cộng đồng an toàn Error! Bookmark not defined 1.1.1.11 Trẻ em Error! Bookmark not defined 1.1.1.12 Tai nạn thương tích Error! Bookmark not defined 1.1.1.13 Phòng ngừa tai nạn thương tích Error! Bookmark not defined 1.1.2 Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài Error! Bookmark not defined 1.2.1 Đặc điểm của địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Phân loại các loại rủi ro do tai nạn thương tích Error! Bookmark not
defined
1.2.2.1 Phân loại theo chủ đích Error! Bookmark not defined 1.2.2.2 Phân loại theo các nguyên nhân Error! Bookmark not defined 1.2.3 Tiêu chí của một cộng đồng an toàn theo Tổ chức Y tế thế giới Error! Bookmark
not defined
1.2.4 Tiêu chuẩn của cộng đồng an toàn tại Việt Nam Error! Bookmark not
defined
Trang 61.2.5 Cơ sở pháp lý của việc giảm thiểu tai nạn thương tích trẻ em Error!
Bookmark not defined
1.2.5.1 Luật Quốc tế Error! Bookmark not defined 1.2.5.2 Luật Việt Nam Error! Bookmark not defined
Chương 2: THỰC TRẠNG RỦI RO VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA TAI NẠN THƯƠNG TÍCH TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG NGỌC SƠN- QUẬN KIẾN AN – THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG HIỆN NAY Error! Bookmark not
defined
2.1 Thực trạng rủi ro về TNTTTE tại phường Ngọc Sơn Error! Bookmark not
defined
2.2 Các biện pháp phòng ngừa TNTTTE tại phường Ngọc Sơn hiện nay Error!
Bookmark not defined
2.2.1 Nhóm biện pháp truyền thông phòng ngừa TNTTTE Error! Bookmark
not defined
2.2.1.1 Tình hình thực hiện biện pháp truyền thông phòng ngừa TNTTTE….45 2.2.1.1.1 Người làm công tác truyền thông phòng ngừa TNTTTE…… 45 2.2.1.1.2 Hình thức truyền thông phòng ngừa TNTTTE……… 49 2.2.1.1.3 Nội dung truyền thông phòng ngừa TNTTTE………51 2.2.1.1.3 Mức độ quan tâm của các lực lượng trong cộng đồng đối với công tác truyền thông phòng ngừa TNTTTE………55 2.2.1.2 Đánh giá của cộng đồng về công tác truyền thông phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em……… 59 2.2.2 Nhóm biện pháp xây dựng hệ thống kỹ thuật bảo vệ trẻ em khỏi tai nạn thương tích 61 2.2.2.1 Tình hình thực hiện biện pháp xây dựng hệ thống kỹ thuật bảo vệ trẻ em khỏi tai nạn thương tích……… 61 2.2.2.1.1 Hệ thống báo hiệu nguy hiểm……….61 2.2.2.1.2 Hệ thống rào chắn ở những nơi có rủi ro cao……….64 2.2.2.2 Đánh giá của cộng đồng về nhóm biện pháp xây dựng hệ thống kỹ thuật bảo vệ trẻ em khỏi tai nạn thương tích……… 66
Trang 72.2.3 Nhóm biện pháp xây dựng nhóm công dân trách nhiệm và tự nguyện hỗ
trợ trẻ em ở những tình huống dễ xảy ra rủi ro, tai nạn thương tích 69
2.2.3.1 Tình hình thực hiện biện pháp xây dựng nhóm công dân trách nhiệm và tự nguyện hỗ trợ trẻ em ở những tình huống dễ xảy ra tai nạn thương tích… 69
2.2.3.2 Đánh giá của cộng đồng về nhóm biện pháp xây dựng nhóm công dân trách nhiệm và tự nguyện hỗ trợ trẻ em ở những tình huống dễ xảy ra tai nạn thương tích………72
2.2.4 Nhóm biện pháp xây dựng các lớp tập huấn về kĩ năng phòng ngừa tai nạn thương tích cho trẻ em và gia đình 74
2.2.4.1.Tình hình thực hiện biện pháp xây dựng các lớp tập huấn về kĩ năng phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em và gia đình… 74
2.2.4.2 Đánh giá của cộng đồng về nhóm biện pháp xây dựng các lớp tập huấn phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em và gia đình trẻ……… 75
Chương 3: HƯỚNG TỚI XÂY DỰNG MÔ HÌNH CỘNG ĐỒNG AN TOÀN PHÒNG NGỪA TAI NẠN THƯƠNG TÍCH TẠI PHƯỜNG NGỌC SƠN – QUẬN KIẾN AN – THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 78
3.1 Nhu cầu liên kết nguồn lực của cộng đồng để phòng ngừa tai nạn thương tích cho trẻ em 78
3.2 Đánh giá nguồn lực công đồng taị phường Ngọc Sơn trong việc phòng ngừa TNTTTE 81
3.3 Mức độ sẵn sàng tham gia của các tiểu hệ thống trong việc xây dựng CĐAT phòng ngừa TNTTTE 87
3.4 Vai trò tổ chức liên kết cộng đồng nhằm phòng ngừa TNTTTE…………90
3.5 Quy trình xây dựng mô hình phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em 92
3.6 Mô hình cộng đồng an toàn phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em 106
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 108
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 111
Trang 8DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.3 Thực trạng rủi ro về TNTTTE tại phường Ngọc Sơn Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.4 Người làm công tác truyền thông phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em
Error! Bookmark not defined
Bảng 2.5 Mức độ tiếp cận các hình thức truyền thông phòng ngừa TNTTTE
Error! Bookmark not defined
Bảng 2.6 Đánh giá mức độ quan tâm của các tiểu hệ thống trong cộng đồng đối
với công tác truyền thông phòng ngừa TNTTTEError! Bookmark not defined
Bảng 2.7 Đánh giá của cộng đồng về hiệu quả công tác truyền thông phòng ngừa TNTTTE ………59
Bảng 2.8 Thực tế tham gia làm hệ thống báo hiệu nguy hiểm của các tiểu hệ thống trong việc phòng ngừa TNTTTE 62 Bảng 2.9 Thực tế tham gia làm hệ thống rào chắn của các tiểu hệ thống trong
việc phòng ngừa TNTTTE Error! Bookmark not defined
Bảng 2.10 Đánh giá của cộng đồng về hiệu quả của hệ thống báo hiệu nguy
hiểm phòng ngừa TNTTTE Error! Bookmark not defined
Bảng 2.11 Đánh giá của cộng đồng về hiệu quả của hệ thống rào chắn ở những nơi
có rủi ro cao Error! Bookmark not defined.
Trang 9Bảng 2.12 Thực tế tham gia xây dựng nhóm công dân trách nhiệm và tự nguyện của các tiểu hệ thống trong việc phòng ngừa TNTTTE……… 70 Bảng 2.13 Đánh giá hiệu quả tham gia của cộng đồng trong việc xây dựng nhóm công dân trách nhiệm và tự nguyện phòng ngừa TNTTTE………… 72 Bảng 2.14 Mức độ tham gia các lớp tập huấn phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em……….74 Bảng 2.15 Đánh giá hiệu quả tham gia của các tiểu hệ thống xã hội trong việc xây dựng các lớp tập huấn phòng ngừa TNTTTE………75 Bảng 3.1 Đánh giá của các tiểu hệ thống về mức độ cần thiết liên kết cộng
đồng nhằm phòng ngừa TNTTTE ….Error! Bookmark not defined
Bảng 3.2 Đánh giá về nguồn lực của các tiểu hệ thống xã hội trong việc liên kết phòng ngừa TNTTTE 82 Bảng 3.3 Mức độ sẵn sàng tham gia của các tiểu hệ thống trong việc phòng
ngừa tai nạn thương tích Error! Bookmark not defined. 8
Bảng 3.4 Đánh giá về mức độ quan trọng của người đại diện của tiểu hệ thống trong cộng đồng trong việc phòng ngừa TNTTTE……… 90
Bảng 3.5 Chương trình lễ phát động xây dựng CĐAT Error! Bookmark not
defined
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 3.1 Quy trình xây dựng mô hình CĐAT phòng ngừa TNTTTE Error!
Bookmark not defined
Sơ đồ 3.2: Mô hình cộng đồng an toàn phòng ngừa TNTTTEError! Bookmark
not defined
Trang 10UNICEF QUỸ NHI ĐỒNG LIÊN HỢP QUỐC
VMIS ĐIỀU TRA LIÊN TRƯỜNG VỀ TAI NẠN THƯƠNG
TÍCH TẠI VIỆT NAM
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
“Trẻ em hôm nay – Thế giới ngày mai” Trẻ em là hạnh phúc của gia đình,
tương lai của đất nước, là lớp người kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Cuộc sống hiện tại của trẻ em sẽ ảnh hưởng tới tương lai của đất nước Vì vậy, chúng
ta cần dành tất cả những gì tốt đẹp nhất cho trẻ em, vì một tương lai tươi sáng
Đất nước ta đang ngày càng phát triển về tất cả các lĩnh vực đem lại cuộc sống
ấm no, sung túc hơn, nhưng kéo theo đó là hàng loạt những vấn đề xã hội nảy sinh như
ô nhiễm môi trường, bạo lực, tai nạn giao thông ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống mọi người dân, trong đó có trẻ em
Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em quy định trẻ em là những người dưới 18 tuổi, chưa phát triển đầy đủ về thể chất và tinh thần, dễ bị tổn thương, thiếu khả năng tự bảo vệ, có những nhu cầu đặc biệt như nhu cầu được nuôi dưỡng, sống cùng cha mẹ, học tập, vui chơi…nên cần được bảo vệ, giúp đỡ để trẻ em phát triển một cách toàn diện và được thực hiện các quyền của trẻ em [36] Nhận thức được vị trí, vai trò của trẻ em trong xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn đặc biệt quan tâm tới sự phát triển của trẻ em Trong Luật bảo vệ, chăm sóc trẻ em số 25/2004/QH11 đã ghi rõ:
“Việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, Nhà nước, xã hội và công dân Trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân có liên quan đến trẻ em thì lợi ích của trẻ em phải được quan tâm hàng đầu” [36]
Nếu như trẻ em luôn phải sống trong môi trường đầy rẫy những nguy hiểm, rủi
ro thì các em sẽ không được phát triển toàn diện, kèm theo đó là tâm trạng hoang mang, lo sợ Những thế hệ tương lai của đất nước như vậy tất sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc
Trẻ em vẫn đang phải sống hàng ngày trong một môi trường có rất nhiều rủi ro
về tai nạn thương tíchvà bạo lực Mỗi ngày, mỗi giờ trôi qua, trẻ em vẫn bị sát hại khắp nơi trên thế giới, bị bóc lột sức lao động, bị tai nạn… Một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em đó là tai nạn thương tích
Hằng năm, tai nạn thương tích là nguyên nhân cướp đi sinh mạng của trăm nghìn trẻ em trên toàn thế giới [16] Không kể giới tính, dân tộc, hay tình trạng kinh tế
Trang 12xã hội, tai nạn thương tích hiện vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu cho nhiều lứa tuổi, nhất là ở lứa tuổi trẻ em [18]
Theo thống kê của Cục Y tế dự phòng và môi trường, từ năm 2005 – 2013 có
7253 trẻ em bị tử vong do tai nạn thương tích, trong 6 tháng đầu năm 2013 đã có khoảng 700 trẻ em bị tử vong do đuối nước chủ yếu là vào mùa hè [17]
Qua số liệu báo cáo của cơ quan chức năng, tai nạn thương tích xảy ra ở nông thôn nhiều hơn thành thị [16] Trẻ em sống ở nông thôn, trong gia đình có thu nhập thấp thường phải làm nhiều việc nhà như nấu ăn, chăm sóc em nhỏ, lau dọn và tham gia sản xuất nông nghiệp Đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ bị tai nạn thương tích trong cộng đồng Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa của phần lớn tai nạn thương tích ở trẻ
em bắt nguồn từ sự bất cẩn, thiếu quan tâm của người lớn [16] Nếu như người lớn quan tâm tới trẻ hơn, nhận thức được những nguy hiểm đang rình rập trẻ thì rất có thể những cái chết thương tâm đã không xảy ra
Đứng trước những hậu quả đáng báo động về tai nạn thương tích ở trẻ em Việt Nam, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách và hoạt động thiết thực để góp phần giảm thiểu tai nạn thương tích ở trẻ: Chính sách quốc gia về phòng chống tai nạn thương tích trẻ em (2001-2010); Quyết định của Bộ Y tế về việc triển khai cộng đồng an toàn trên toàn quốc (2006); Quyết định của Bộ Giáo dục về việc triển khai chương trình trường học
an toàn (2007)… Những nỗ lực trên của Nhà nước và xã hội đã góp phần giảm thiểu tai nạn thương tích ở trẻ em Tuy nhiên, cần phải có những chương trình cụ thể phù hợp với từng địa bàn, từng khu vực, điều kiện vật chất nơi trẻ sinh sống
Thực tế cho thấy phường Ngọc Sơn, quận Kiến An, thành phố Hải Phòng là nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ dẫn đến tai nạn thương tích ở trẻ em Tại đây điều kiện sống, cơ
sở vật chất, môi trường sống đều ẩn chứa nhiều nguy hiểm cho trẻ em, đặc biệt đây là đầu mối giao thông quan trọng của trung tâm thành phố với các tỉnh vùng Duyên hải Bắc Bộ Bên cạnh đó, các giải pháp đưa ra nhằm phòng ngừa tai nạn thương tích cho trẻ em chỉ mang tính tự phát chưa có sự gắn kết, liên kết giữa các tiểu hệ thống với nhau, cho nên dẫn đến nhiều sự việc đau thương và tình trạng tai nạn thương tích ở phường Ngọc Sơn vẫn ngày càng gia tăng, năm 2012 có 45 trẻ em bị tai nạn thương tích, đến năm 2013 đã có tới 74 trường hợp trẻ em bị tai nạn thương tích [42], hơn thế nữa các giải phát đưa ra chủ yếu tập trung vào việc chống tai nạn thương tích mà bỏ
Trang 13qua công tác phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em tại phường Ngọc Sơn, quận Kiến
An, thành phố Hải Phòng
Dưới góc độ công tác xã hội, chúng tôi muốn tìm hiểu thực trạng rủi ro tai nạn thương tích trẻ em, những biện pháp mà cộng đồng hiện nay đang áp dụng để phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em, đồng thời đánh giá những nguồn lực của cộng đồng để tìm cách liên kết, xây dựng thành mô hình phòng ngừa tai nạn thương tích cho trẻ em
Từ những lí do trên, chúng tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Liên kết nguồn
lực nhằmphòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em tại phường Ngọc Sơn – quận Kiến An – thành phố Hải Phòng dựa vào cộng đồng”.Khi thực hiện nghiên cứu này,
bản thân tôi mong muốn góp một phần công sức nhỏ bé cùng với các cấp, ban ngành, đoàn thể, các tổ chức trong nỗ lực chung phòng ngừa và giảm thiểu tai nạn thương tích trẻ em
2 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
2.1 Các nghiên cứu nước ngoài
TNTTTE là vấn đề đang được toàn xã hội quan tâm, vấn đề chung của toàn cầu, không của riêng quốc gia nào Để tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và giải pháp TNTTTE đã có nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu về vấn đề này Sau đây là một số
công trình nghiên cứu về vấn đề TNTT nói chung và TNTTTE nói riêng
Theo “Báo cáo thế giới về phòng chống tai nạn thương tích trẻ em” của nhóm tác giả Margie Peden, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế thế giới, Kayode Oyegbite, Joan Ozanne-Smith, Adnan A Hyder, Christine Branche, AKM Fazlur Rahman, Frederick Rivara và Kidist Bartolomeos 2008 [19], thương tích giao thông đường bộ là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong cao trong số trẻ độ tuổi 15-19 và là nguyên nhân thứ hai trong số các thanh thiếu niên 10-14 tuổi
Tại báo cáo các nhà nghiên cứu cũng đã khẳng định: “Gánh nặng thương tích ở trẻ em là bất bình đẳng” Trẻ em ở các quốc gia nghèo hơn và ở các gia đình nghèo hơn tại các quốc gia giàu thì dễ bị tổn thương nhất Mặc dù tỉ lệ tử vong do thương tích
ở trẻ emlà thấp hơn rất nhiều tại các quốc gia phát triển, nhưng thương tích vẫn là nguyên nhân chính của tử vong
Trong báo cáo, các tác giả ngoài việc đưa ra một “bức tranh” tổng thể về TNTTTE để mọi người thấy được tầm quan trọng của việc phòng chống TNTTTE, còn