Thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế bắt buộc ở việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT BÙI THỊ PHƯƠNG DUNG THỰC TRẠNG THI HÀNH PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ BẮT BUỘC Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2015... Với những ưu điểm vốn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI THỊ PHƯƠNG DUNG

THỰC TRẠNG THI HÀNH PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ BẮT BUỘC Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI THỊ PHƯƠNG DUNG

THỰC TRẠNG THI HÀNH PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ BẮT BUỘC Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM TRỌNG NGHĨA

HÀ NỘI – 2015

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Bùi Thị Phương Dung

ii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iv

MỞ ĐẦU 5

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 5

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 7

3 Mục tiêu nghiên cứu 8

4 Tính mới và những đóng góp của đề tài 8

5 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined

Chương 1.MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BẢO HIỂM Y TẾ VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI BẢO HIỂM Y TẾ Error!

Bookmark not defined

1.1 Những vấn đề cơ bản về bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined 1.1.1 Nguồn gốc ra đời Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm và Đặc điểm Error! Bookmark not defined 1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined 1.2 Pháp luật về bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm và bản chất của pháp luật bảo hiểm y tế Error!

Bookmark not defined

1.2.2 Vai trò của pháp luật bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined

defined

1.3 Một số vấn đề lý luận về Thi hành pháp luật Bảo hiểm y tế Error!

Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.3.2 Nguyên tắc Error! Bookmark not defined

iii

1.4 Pháp luật bảo hiểm y tế ở một số quốc gia trên thế giới Error!

Bookmark not defined

1.5 Sơ lược quá trình hình thành và phát triển pháp luật bảo hiểm y tế ở

Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.5.1 Sơ lược về sự hình thành pháp luật bảo hiểm y tế ở Việt Nam

Error! Bookmark not defined 1.5.2 Các giai đoạn phát triển của pháp luật bảo hiểm y tế Error!

Bookmark not defined

Chương 2.THỰC TRẠNG THI HÀNH PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ Error! Bookmark not defined

2.1 Thực trạng về đối tượng tham gia bảo hiểm y tếError! Bookmark not

defined

defined

2.3 Thực trạng về quỹ bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined

2.4 Đánh giá thực trạng tình hình thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tại Việt

Nam Error! Bookmark not defined 2.4.1 Đánh giá chung thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế Error!

Bookmark not defined

2.4.2 Đánh giá tình hình thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của

Luật Bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined

Chương 3.GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THI

HÀNH PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM Error! Bookmark

not defined

3.1 Sự cần thiết nâng cao hiệu quả công tác thi hành pháp luật bảo hiểm y

tế ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.2 Một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của công tác thi hành

pháp luật bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined

3.2.1 Những giải pháp nhằm nâng cao tính khả thi của pháp luật bảo

hiểm y tế Error! Bookmark not defined

iv

3.2.2 Những giải pháp tăng cường công tác thi hành pháp luật bảo hiểm y

tế Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

v

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

6

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong cuộc sống này, không có gì quan trọng cho bạn bằng chính con người bạn, một thân thể không bệnh tật, một tâm hồn không loạn đó là chân hạnh phúc của con người Có câu nói: “Người có sức khỏe có một trăm ước muốn; người không có sức khỏe chỉ có 1 ước muốn duy nhất, đó là sức khỏe” Quả đúng như vậy, bệnh tật không trừ một ai bất kể bạn là người giàu hay người nghèo, người có địa vị cao hay thấp Nếu bạn may mắn được sở hữu một sức khỏe tốt thì đồng nghĩa với việc bạn đang cận kề với thành công về mọi lĩnh vực Do đó, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe của bản thân cũng như cộng đồng trở thành một nhu cầu tất yếu trong xã hội và được thực hiện bằng nhiều cơ chế pháp lý khác nhau, trong đó có bảo hiểm y tế

Với mục đích bảo vệ và chăm sóc sức khỏe mỗi cá nhân trong cộng đồng, pháp luật bảo hiểm y tế (BHYT) giữ vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật an sinh xã hội của các quốc gia trên thế giới Công dân có quyền hưởng chế độ bảo vệ sức khỏe trở thành một nguyên tắc hiến định trong hệ thống pháp luật của tất cả các quốc gia trên thế giới Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã ra lời tuyên bố Alma-Ata: “Sức khoẻ cho mọi người”, được xem

là cương lĩnh hành động cho mỗi quốc gia trên thế giới với phương châm là phải chăm lo bảo vệ sức khoẻ cho cộng đồng Với những ưu điểm vốn có, pháp luật BHYT là giải pháp được hầu hết các quốc gia lựa chọn để thực hiện sứ mệnh chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng hướng tới mục tiêu công bằng và hiệu quả

Ở Việt Nam, BHYT là một chính sách xã hội lớn của Nhà nước Pháp luật BHYT đã có những bước trưởng thành và phát triển trong thời gian hơn

20 năm kể từ năm 1992 khi Điều lệ BHYT đầu tiên của nước ta được ban hành kèm theo Nghị định số 29/HĐBT ngày 15/8/1992 của Hội đồng Bộ

7

trưởng (nay là Chính phủ) Đặc biệt là sự ra đời của Luật BHYT năm 2008 và gần đây nhất, ngày 13/6/2014, tại kỳ họp thứ 7 khóa XII Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT (Luật BHYT sửa đổi) với 82,73% đại biểu tán thành Có thể nói, đây là dự thảo Luật được hoàn thành với công sức, với sự tham gia của các Bộ, ngành, Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam, các tổ chức quốc tế WHO, World Bank, UNICEF, EU đặc biệt là các đồng chí Lãnh đạo Bộ Y tế, Ủy ban Các vấn đề

xã hội của Quốc Hội đã đầu tư nhiều thời gian, công sức để nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm, tìm kiếm mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam Đây cũng là dự thảo Luật được dư luận xã hội quan tâm vì có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến cơ chế tài chính đối với chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội Theo đó, nhiều điểm trong dự thảo Luật BHYT đã được thay đổi theo chiều hướng tạo thuận lợi và thu hút người dân tham gia BHYT So với Luật BHYT (năm 2008), Luật BHYT sửa đổi có một số điểm quan trọng có tính đột phá mạnh mẽ để khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật BHYT năm 2008, tạo cơ chế pháp lý bảo đảm quyền lợi của người tham gia BHYT

và tính bền vững của quỹ BHYTđể thực hiện mục tiêu BHYT toàn dân

Tuy nhiên, bên cạnh những nỗ lực không ngừng trong việc hoàn thiện các quy định của pháp luật, pháp luật BHYT của Việt Nam vẫn còn quá nhiều thách thức cho sự thành công của BHYT toàn dân với hệ thống tài chính bảo hiểm bền vững Do đó, những giải pháp cho việc hoàn thiện pháp luật và đảm bảo tính khả thi để hoàn thành mục tiêu của BHYT toàn dân ở Việt Nam trở

nên cấp thiết Đây là lý do cơ bản để tác giả lựa chọn đề tài “Thực trạng thi

hành pháp luật BHYT bắt buộc ở Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sĩ

8

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Bảo hiểm y tế là một chính sách xã hội, là bộ phận quan trọng không thể thiếu của pháp luật về an sinh xã hội Bảo hiểm y tế ra đời từ rất sớm và khẳng định được vị thế ở các nước có nền kinh tế phát triển Do tính thiết yếu của bảo hiểm y tế, các đề tài về bảo hiểm y tế cũng thu hút được nhiều sự quan tâm nghiên cứu Đã có những công trình nghiên cứu khoa học pháp lý ở cấp độ các bài viết trên các báo, tạp chí chuyên ngành như: TS Nguyễn Thị

Định (2013), “An sinh xã hội và xu hướng phát triển trên thế giới”, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, (17), tháng 10; Lê Hùng Sơn (2013), “Thực hiện BHYT

100% cho người cận nghèo ở Ninh Bình”, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, (26),

tháng 10; TS Phạm Đình Thành (2013), “An sinh xã hội ở Phần Lan”, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, (35), tháng 10; BS Đặng Minh Thông (2015), “Giải

pháp đẩy nhanh tiến độ phát triển BHYT toàn dân”, Tạp chí Bảo hiểm xã hội,

(25), tháng 06…

Tuy nhiên, đề tài về thực trạng thi hành pháp luật Bảo hiểm y tế chưa được nghiên cứu nhiều, dưới góc độ nghiên cứu luận án tiến sỹ mới chỉ có một

vài luận án viết về đề tài này như: TS Nguyễn Thị Thanh Hương (2012), “ Cơ

sở lý luận và thực tiễn hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế ở Việt Nam”, Luận

án tiến sĩ Luật học, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh

Bên cạnh đó, hiện nay cũng chưa có công trình khoa học nào của nước ngoài nghiên cứu về đề tài thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế bắt buộc ở Việt Nam

Nhìn chung, trong thời gian qua có rất nhiều nghiên cứu xoay quanh chủ đề về Bảo hiểm y tế, tuy nhiên các đề tài chỉ tập trung nghiên cứu về bảo hiểm y tế nói chung, chưa có đề tài ở cấp độ Thạc sỹ đi sâu về vấn đề thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế bắt buộc ở Việt Nam Vì vậy, đề tài

9

“Thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế bắt buộc ở Việt Nam” là cần thiết và có ý nghĩa thiết thực cả trên phương diện lý luận và thực tiễn

3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của Luận văn là nghiên cứu lý luận và thực trạng pháp luật BHYT ở Việt Nam, tạo lập những tri thức lý luận cũng như những luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật BHYT ở Việt Nam Để thực hiện mục tiêu này, tác giả Luận văn đặt ra những nhiệm vụ chính sau:

Thứ nhất: Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về pháp luật

BHYT đặt nền móng nhận thức vững vàng về BHYT nói chung và pháp luật BHYT nói riêng góp phần xây dựng hệ thống tư duy lý luận đầy đủ, vững chắc về pháp luật BHYT

Thứ hai: Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định về pháp luật

BHYT ở Việt Nam, tìm hiểu thực tiễn thi hành pháp luật BHYT Trên cơ sở

đó tìm ra những hạn chế cần phải hoàn thiện, đặc biệt là việc chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế đó

Thứ ba: Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật

BHYT cho phù hợp với thực tiễn hiện nay góp phần thực hiện tốt công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân

4 Tính mới và những đóng góp của đề tài

Hiện nay đã có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về đề tài pháp luật BHYT Tuy nhiên, Luận văn được viết trong thời điểm Luật BHYT sửa đổi, vừa mới được Quốc hội thông qua nên có những đóng góp mới như sau:

- Luận văn nghiên cứu về những vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật BHYT, trên cơ sở đó có sự so sánh điểm mới của Luật BHYT sửa đổi và Luật BHYT năm 2008 Đồng thời, luận văn nghiên cứu, tham khảo pháp luật

10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

TIẾNG VIỆT

1 S Bales (2011), Đổi mới phương thức chi trả và phát triển BHYT toàn

dân; Bài học từ Thái Lan, Tạp chí BHXH, kỳ 2, tháng 2/2011

2 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2012), Báo cáo tình hình thực hiện Luật

BHYT, Hà Nội

3 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2015), Giao ban công tác thực hiện chính

sách BHYT năm 2015, Hà Nội

4 Bộ Chính trị (2012), Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 22/11/2012 Về

tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm

y tế giai đoạn 2012 – 2020, Hà Nội

5 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2014), Thông tư số

22/2014/TT-BLĐTBXH ngày 29/8/2014 Hướng dẫn quy trình xác định hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình giai đoạn 2014-2015, Hà Nội

6 Bộ Quốc phòng, Bộ Y tế, Bộ Tài chính (2010), Thông tư liên tịch số

25/2010/TTLT-BQP-BYT-BTC ngày 5/3/2010 Hướng dẫn quản lý, tổ chức thực hiện bảo hiểm y tế đối với người lao động trong quân đội và thân nhân quân nhân tại ngũ, Hà Nội

7 Bộ Tư pháp (2014), Dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi), website

http://duthaoonline.quochoi.vn/DuThao/Lists/DT_DUTHAO_LUAT/View_De tail.aspx?ItemID=526

8 Bộ Y tế (1992), Thông tư số 11-BYT/TT ngày 17/9/1992 Hướng dẫn

thực hiện Nghị định số 299-HĐBT ngày 15/8/1992 của Hội đồng Bộ trưởng

11

về hệ thống tổ chức của Bảo hiểm y tế Việt Nam, từ Trung ương đến địa phương và các ngành, Hà Nội

9 Bộ Y tế (2005), Quyết định số 23/2005/QĐ-BYT ngày 30/8/2005 Về quy

định phân tuyến kỹ thuật và Danh mục kỹ thuật trong khám chữa bệnh, Hà Nội

10 Bộ Y tế (2005), Quyết định số 36/2005/QĐ-BYT ngày 31/10/2005 Về

việc ban hành Danh mục dịch vụ kỹ thuật cao, chi phí lớn, Hà Nội

11 Bộ Y tế (2007), Hội nghị tổng kết 15 năm thực hiện chính sách

BHYT, Hà Nội

12 Bộ Y tế (2008), Quyết định số 05/2008/QĐ-BYT ngày 01/2/2008 Về

việc ban hành Danh mục thuốc chữa bệnh chủ yếu sử dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, Hà Nội

13 Bộ Y tế, Bộ Tài chính (2009), Thông tư liên tịch số

09/2009/TTLT-BYT-BTC ngày 14/8/2009 Hướng dẫn thực hiện bảo hiểm y tế, Hà Nội

14 Bộ Y tế Việt Nam và Nhóm đối tác y tế (2010), Báo cáo chung tổng

quan ngành y tế năm 2010 – Hệ thống y tế Việt Nam trước thềm kế hoạch 5 năm 2011 – 2015, Hà Nội 12/2010

15 Bộ Y tế (2011), Thông tư số 31/2011/TT-BYT ngày 11/7/2011 Ban

hành và hướng dẫn thực hiện Danh mục thuốc chủ yếu sử dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được Quỹ bảo hiểm y tế thanh toán, Hà Nội

16 Bộ Y tế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2012), Hội nghị tổng kết, đánh

giá 3 năm thực hiện Luật BHYT và định hướng sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT, Hà Nội

17 Bộ Y tế (2013), Báo cáo đánh giá ba năm thực hiện Luật bảo hiểm y

tế, Hà Nội

12

18 Bộ Y tế (2013), Hội thảo chuyên đề về quản lý, sử dụng quỹ BHYT

và xin ý kiến về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT,

Hà Nội

19 Bộ Y tế, Bộ Tài chính (2014), Thông tư liên tịch số

41/2014/TTLT-BYT-BTC ngày 24/11/2014 Hướng dẫn thực hiện bảo hiểm y tế, Hà Nội

20 Bộ Y tế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2015), Hội nghị trực tuyến công

tác thực hiện chính sách BHYT 6 tháng đầu năm 2015, Hà Nội

21 Bộ Y tế (2015), Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng

chính sách BHYT liên quan đến lựa chọn, sử dụng và thanh toán vật tư y tế,

Hà Nội

22 Chính phủ (1994), Nghị định số 47-CP ngày 6/6/1994 Về việc sửa

đổi một số điều của Điều lệ bảo hiểm y tế ban hành theo Nghị định số 299-HĐBT ngày 15/8/1992 của Hội đồng Bộ trưởng, Hà Nội

23 Chính phủ (1998), Nghị định số 58/1998/NĐ-CP ngày 13/8/1998

Ban hành Điều lệ bảo hiểm y tế, Hà Nội

24 Chính phủ (2005), Nghị định số 63/2005/NĐ-CP ngày 16/5/2005

Ban hành Điều lệ bảo hiểm y tế, Hà Nội

25 Chính phủ (2009), Nghị định số 62/2009/NĐ-CP ngày 27/7/2009

Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật bảo hiểm y tế,

Hà Nội

26 Chính phủ (2011), Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 09/01/2011 Về

những giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh

tế xã hội năm 2011, Hà Nội

27 Chính phủ (2012), Nghị định số 85/2012/NĐ-CP ngày 15/10/2012 Về

cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính đối với đơn vị sự nghiệp y tế công lập và