Xây dựng ý thức pháp luật cho nông dân qua thực tiễn tỉnh nam định

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TRẦN THỊ HUỆ XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN - QUA THỰC TIỄN TỈNH NAM ĐỊNH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Hà Nội - 2015... DANH MỤC CÁC CHỮ VIÊT

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN THỊ HUỆ

XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO

NÔNG DÂN - QUA THỰC TIỄN TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2015

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN THỊ HUỆ

XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO

NÔNG DÂN - QUA THỰC TIỄN TỈNH NAM ĐỊNH

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Hoàng Thị Kim Quế

Hà Nội - 2015

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Trần Thị Huệ

Trang 4

DANH MỤC CÁC CHỮ VIÊT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CNH : Công nghiệp hóa

GDPL : Giáo dục pháp luật

HĐH : Hiện đại hóa

KNTC : Khiếu nại tố cáo

NTM : Nông thôn mới

PBGDPL : Phổ biến giáo dục pháp luật

TTV : Tuyên truyền viên

UBND : Ủy ban nhân dân

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

Trang 5

DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

Trang

Bảng 2.2: Hiện trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Nam Định qua

Bảng 2.3: Số lượt nông dân được tuyên truyền, phổ biến, giáo dục

Trang 6

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIÊT TẮT TRONG LUẬN VĂN

DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT Error! Bookmark not defined CỦA NÔNG DÂN Error! Bookmark not defined 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ Ý THỨC PHÁP LUẬT Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm ý thức pháp luật Error! Bookmark not defined 1.1.2 Chức năng của ý thức pháp luật Error! Bookmark not defined 1.1.3 Cấu trúc của ý thức pháp luật Error! Bookmark not defined 1.1.4 Vai trò của ý thức pháp luật Error! Bookmark not defined

1.2 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NÔNG DÂN VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm nông dân Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đặc điểm của nông dân Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.3 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VỀ Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA NÔNG DÂN VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm ý thức pháp luật của nông dân Việt NamError! Bookmark

not defined

1.3.2 Đặc điểm ý thức pháp luật của nông dân Việt NamError! Bookmark

not defined

1.4 XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA NÔNG DÂN Error! Bookmark not defined

Trang 7

1.4.1 Khái niệm, ý nghĩa xây dựng ý thức pháp luật của nông dân Error!

Bookmark not defined

1.4.2 Vai trò xây dựng ý thức pháp luật của nông dânError! Bookmark not

defined

1.4.3 Nội dung xây dựng ý thức pháp luật của nông dânError! Bookmark

not defined

1.4.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng ý thức pháp luật của nông dân .Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA NÔNG DÂN Ở TỈNH NAM ĐỊNH Error! Bookmark not defined 2.1 KHÁI QUÁT CÁC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA NÔNG DÂN NAM ĐỊNH Error! Bookmark not defined

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa - xã hội ảnh hưởng đến ý thức pháp luật của nông dân Nam Định Error! Bookmark not defined 2.1.2 Khái quát về nông dân tỉnh Nam Định Error! Bookmark not defined

2.2 QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN TỈNH NAM ĐỊNH Error! Bookmark not defined

2.2.1 Giáo dục pháp luật cho nông dân tỉnh Nam ĐịnhError! Bookmark not

defined

2.2.2 Những ưu điểm, kết quả về xây dựng ý thức pháp luật của nông dân tỉnh Nam Định Error! Bookmark not defined 2.2.3 Những hạn chế về xây dựng ý thức pháp luật của nông dân tỉnh Nam Định Error! Bookmark not defined 2.2.4 Một số nguyên nhân và yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng ý thức pháp luật của nông dân tỉnh Nam Định Error! Bookmark not defined

Trang 8

CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN TỈNH NAM ĐỊNHError! Bookmark not defined

3.1 TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN CỦA XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN Ở TỈNH NAM ĐỊNHError! Bookmark

not defined

3.2 QUAN ĐIỂM VỀ XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN TỈNH NAM ĐỊNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Error! Bookmark not defined

3.2.1 Xây dựng ý thức pháp luật cho nông dân gắn với các chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, xây dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined 3.2.2 Xây dựng ý thức pháp luật cho nông dân nhằm đảm bảo quyền, lợi ích của nông dân, thực hiện dân chủ ở cơ sở Error! Bookmark not defined 3.2.3 Xây dựng ý thức pháp luật cho nông dân trên cơ sở kết hợp với xây dựng ý thức đạo đức, văn hóa Error! Bookmark not defined 3.2.4 Xây dựng ý thức pháp luật cho nông dân nhằm giáo dục ý thức về quyền, nghĩa vụ của nông dân, hình thành lối sống tôn trọng, tuân thủ pháp luật, yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền, hội nhập quốc tế Error!

3.3 NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN TỈNH NAM ĐỊNH HIỆN NAY Error! Bookmark not defined

3.3.1 Lập chương trình, kế hoạch về xây dựng ý thức pháp luật cho nông dân Error! Bookmark not defined

3.3.2 Xây dựng đội ngũ cán bộ phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân Error!

Trang 9

3.3.3 Đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục pháp luật cho nông dân nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xây dựng ý thức pháp luật cho nông dân Error! Bookmark not defined 3.3.4 Nghiên cứu, khảo sát tình hình về xây dựng ý thức pháp luật của nông dân, thu thập, xử lý thông tin phản hồi từ nông dânError! Bookmark

not defined

3.3.5 Nâng cao năng lực quản lý, phẩm chất đạo đức, hiệu quả hoạt động của các cấp chính quyền cơ sở, tạo lập niềm tin của nhân dân Error!

3.3.6 Thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở, thu hút sự tham gia của nông dân vào việc góp ý, giám sát hoạt động của chính quyền cơ sở Error!

3.3.7 Phát triển kinh tế, văn hóa xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân Error! Bookmark not defined 3.3.8 Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng thiết thực, hiệu quả Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 3 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

Trang 10

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ, phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng một xã hội trong đó mọi người đều có ý thức tôn trọng pháp luật, tự nguyện tuân thủ và nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, có tinh thần bảo vệ pháp luật, sống và làm việc theo pháp luật

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với những giá trị xã hội của nền dân chủ ngày càng được củng cố và mở rộng đang đặt ra đòi hỏi bức xúc là xây dựng lối sống theo pháp luật Điều 8 Hiến pháp năm 2013 quy định: “…Nhà nước quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật”, cùng với đó, Nghị quyết Đại hội lần thứ IX năm 2001 của Đảng nói đến mục tiêu xây dựng con người mới, lối sống văn hóa, lành mạnh đã cho thấy việc xây dựng ý thức pháp luật cho công dân là một vấn đề có tính pháp lý, khách quan Và hơn nữa trong xu hướng hội nhập và phát triển toàn cầu ngày nay thì vấn đề hiểu biết về pháp luật, xây dựng lối sống theo pháp luật ở mỗi quốc gia là một vấn

đề hết sức quan trọng và cũng được quan tâm đặc biệt Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng ta khẳng định: “Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa… Nhà nước ban hành pháp luật, tổ chức quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa” [24]

Để thực hiện mục tiêu này, song song với việc xây dựng và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, một trong những vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt là phải nâng cao ý thức pháp luật cho mọi nhóm đối tượng, trong đó có nông dân là đối tượng chiếm số đông trên địa bàn nông thôn Đây là yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết mang tính khách quan, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Trang 11

2

Ở nước ta vẫn còn một bộ phận không nhỏ người nông dân nói chung

và các chủ thể nói riêng khi tham gia quan hệ pháp luật vẫn còn nhiều hạn chế, việc vi phạm pháp luật của các chủ thể có thể gây hại cho nền kinh tế, cho xã hội Ví dụ như, sản xuất, kinh doanh, buôn bán trái luật; cạnh tranh không lành mạnh dẫn đến lợi ích của nhà nước, của nhân dân bị xâm hại Nhất là tình trạng vi phạm pháp luật do thiếu hiểu biết pháp luật còn xảy ra khá phổ biến ở cư dân vùng nông thôn

Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do ý thức pháp luật của người dân còn hạn chế, nhận thức của người dân giữa các vùng, miền không đồng đều Do vậy, việc nâng cao ý thức pháp luật đang là một yêu cầu nhiệm vụ đặt ra hết sức cần thiết và mang tính chiến lược ở nước ta hiện nay, trong đó có đối tượng nông dân

Đối với tỉnh Nam Định, là tỉnh nằm ở phía Nam vùng Đồng bằng Sông Hồng, có diện tích tự nhiên 1.652km2

, dân số trên 1,8 triệu người Toàn tỉnh

có 238.484 hộ nông dân, chiếm xấp xỉ trên 70% tổng số hộ Nông dân là lực lượng nòng cốt trên lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn và phong trào xây dựng nông thôn mới Nhưng đây cũng là đối tượng dễ gánh chịu các rủi

ro trong các quan hệ xã hội, ví dụ như: Khi ký hợp đồng mua bán, tiêu thụ nông sản giữa nông dân với các doanh nghiệp theo Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg ngày 24-6-2002 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hoá thông qua hợp đồng, nhưng khi giao kết hợp đồng do thiếu hiểu biết về pháp luật nên nông dân thường ở vào vị thế bất lợi; hay do thiếu hiểu biết về pháp luật nên khi có tranh chấp xảy ra thì thường dẫn tới khiếu kiện vượt cấp, nhất là khiếu kiện liên quan đến đền bù giải phóng mặt bằng, tranh chấp đất đai, các chính sách xã hội vì vậy việc xây dựng, nâng cao ý thức pháp luật cho đối tượng này đang là vấn đề cấp thiết hiện nay

Nhận thức được tầm quan trọng của việc nâng cao ý thức pháp luật cho

Trang 12

3

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2003), Chỉ thị số 32- CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân

2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2009), Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn

3 Ban Tuyên giáo Trung ương (2008), Tài liệu nghiên cứu các Nghị

quyết Hội nghị Trung ương bảy, khóa X, Nxb CTQG, Hà Nội

4 Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nam Định khóa XVIII tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX (nhiệm kỳ 2015 - 2020)

5 Bendict Tria KerVliet, Nguyễn Ngọc và Đỗ Đức Định dịch (2000),

Một số vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở Việt Nam, Nxb Thế giới,

Hà Nội

6 Bùi Thị Thanh Hương (2000), Đặc điểm và xu hướng biến đổi của

giai cấp nông dân nước ta trong giai đoạn hiện nay, Luận án tiến sỹ Triết

học, Hà Nội

7 Bùi Xuân Đính (1985), Lệ làng và phép nước, NXB pháp lý, Hà Nội

8 Bùi Xuân Đính (1998), Hương ước và quản lý làng xã, NXB Khoa

học xã hội, Hà Nội

9 C.Mác - Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, Tập 3, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội

10 C.Mác - Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, Tập 4, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội

11 Chính phủ (1999), Nghị định 160/1999/NĐ-CP quy định chi tiết

một số điều của pháp luật về tổ chức hòa giải cơ sở, Hà Nội

12 Công an tỉnh Nam Định, Báo cáo tổng kết tình hình, kết quả công

tác Công an, năm 2013

Trang 13

4

13 Công an tỉnh Nam Định, Báo cáo tổng kết tình hình, kết quả công

tác Công an, năm 2014

14 Cục Thống kê Nam Định (2013), Niên giám Thống kê tỉnh Nam

Định năm 2012, 2013, Nxb Hà Nội

15 Dui-ri-a I Iav (1986), Pháp luật, chính trị đạo đức và ý thức pháp

luật xã hội, những vấn đề cơ bản về Nhà nước pháp quyền XHCN, NXB Sự

thật, Hà Nội

16 Đảng Cộng sản Việt Nam (1982), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ V, Nxb Sự thật, Hà Nội

quốc lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội

quốc lần thứ VII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

19 Đảng Cộng sản Việt Nam (1994), Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn

quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII, nxb sự thật, Hà Nội

20 Đảng Cộng sản Việt Nam (1993), Văn kiện Hội nghị Trung ương lần

thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa VII, Nhà in Thống nhất, Hà Nội

quốc lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội

25 Đào Trí Úc (chủ biên) (2005), Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa Việt Nam, NXB CTQG, Hà Nội

Trang 14

5

26 Đào Trí Úc - Phạm Hữu Nghị (Đồng chủ biên) (2009), Xây dựng

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay,

một số vấn đề lý luận và thực tiễn, NXB Từ điển Bách khoa, Hà Nội

27 Đào Duy Tấn (2000), Những đặc điểm của quá trình hình thành ý thức pháp luật ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

28 Đỗ Trung Hiếu (2002), Nhà nước XHCN với việc xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

29 Đinh Văn Mậu, Phạm Hồng Hải (1977), Lý luận chung về Nhà

nước và pháp luật, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

30 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

34 Hồ Chí Minh (1989), Toàn tập, Tập 9, Nxb Sự thật, Hà Nội

35 Hiến pháp nước cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013 (2013), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

36 Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ

môn khoa học Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Giáo trình triết học Mác

- Lên Nin, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

37 Hoàng Thị Kim Quế, (chủ biên), Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005

38 Hoàng Thị Kim Quế, Bàn về ý thức pháp luật, tạp chí Luật học, số 1/2003, tr 40 - 44

39 Hoàng Thị Kim Quế (2001), “Tác động của nhân tố phi kinh tế

trong đời sống pháp luật ở nước ta”, Nghiên cứu lập pháp, (8)

Định dạng
Số trang	18
Dung lượng	460,76 KB