Đánh giá tình trạng ô nhiễm và đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng nước sông nhuệ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG ĐOÀN VIỆT QUANG ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG Ô NHIỄM VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG NƯỚC SÔNG NHUỆ LUẬN VĂ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

ĐOÀN VIỆT QUANG

ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG Ô NHIỄM VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG NƯỚC

SÔNG NHUỆ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

Hà Nội - Năm 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

ĐOÀN VIỆT QUANG

ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG Ô NHIỄM VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG NƯỚC

SÔNG NHUỆ

Chuyên ngành: Môi trường trong phát triển bền vững

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS NGUYỄN QUANG TRUNG

Hà Nội - Năm 2014

i

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này em đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các Thầy

Cô, nơi công tác và các cá nhân

Trước tiên, em xin được gửi lời cảm ơn đến Ban Giám đốc, cùng toàn thể quý Thầy, Cô đang giảng dạy tại Trung tâm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường - Đại học Quốc gia Hà Nội Thầy cô đã truyền đạt cho em nhiều kiến thức bổ ích và những bài học kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian em học tập tại trung tâm

Em xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến Thầy PGS.TS Nguyễn Quang Trung đã định hướng đề tài và hướng dẫn tận tình cho em trong suốt thời gian thực hiện khóa luận Xin trân trọng cảm ơn các đồng nghiệp tại Cục quản lý tài nguyên nước đã tận tình giúp đỡ, cung cấp tài liệu để luận văn được chi tiết và chính xác

Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn đến gia đình và bạn bè đã hỗ trợ và động viên trong suốt quá trình học tập, làm việc và hoàn thành khóa luận

Luận văn này như một trong những thành quả được đúc kết trong suốt hai năm học tập trên ghế giảng đường Trong quá trình làm luận văn, mặc dù đã rất cố gắng và

nỗ lực song cũng không thể tránh khỏi những thiếu sót Chính vì vậy, em rất mong sự góp ý, bổ sung từ Quý thầy cô để luận văn được hoàn thiện hơn

Em xin trân trọng cảm ơn!

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là: Đoàn Việt Quang

Lớp: K9 Cres

Chuyên ngành: Môi trường trongPhát triển bền vững

Khóa học: 2012 - 2014

Tôi xin cam đoan quyển luận văn được chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn

của PGS.TS Nguyễn Quang Trung với đề tài nghiên cứu «Đánh giá tình trạng ô

nhiễm và đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng nước sông Nhuệ »

Đây là đề tài nghiên cứu của bản thân, không trùng lặp với các đề tài luận văn nào trước đây Các số liệu có nguồn gốc rõ ràng, tuân thủ đúng nguyên tắc và sử

dụngvào luận văn đều được trích dẫn nguồn

Nếu xảy ra vấn đề gì với nội dung luận văn này, tôi xin chịu hoàn toàn trách

nhiệm theo quy định

NGƯỜI VIẾT CAM ĐOAN

Đoàn Việt Quang

iii

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG BIỂU vi

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ vii

MỞ ĐẦU 8

CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂNError! Bookmark not defined 1.1 Vào đề Error! Bookmark not defined

1.1.1 Vai trò của tài nguyên nước đối với đời sống, kinh tế - xã hội Error!

Bookmark not defined

1.1.2 Hiện trạng chất lượng nước một số lưu vực sông trên thế giới và Việt Nam Error!

Bookmark not defined

1.2 Khái niệm ô nhiễm Error! Bookmark not defined

1.3 Tổng quan nguồn nước sông Nhuệ Error! Bookmark not defined

1.3.1 Tổng quan diễn biến chất lượng nước sông Nhuệ từ những năm 2000 đến

nay Error! Bookmark not defined

1.3.2 Một số công trình, đề tài, dự án nghiên cứu về bảo vệ, khai thác sử dụng

TNN trên lưu vực sông Nhuệ Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined

ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

CỨU Error! Bookmark not defined

2.1 Địa điểm nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2 Thời gian nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.3 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

3.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined

3.1.1 Vị trí địa lý Error! Bookmark not defined

3.1.3 Khí hậu Error! Bookmark not defined

3.1.4 Thủy văn và tài nguyên nước Error! Bookmark not defined

3.2 Hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined

iv

3.2.1 Dân số Error! Bookmark not defined

3.2.2 Hiện trạng kinh tế Error! Bookmark not defined

3.2.3 Đô thị hóa Error! Bookmark not defined

3.2.4 Thương mại, du lịch, dịch vụ Error! Bookmark not defined

3.3 Định hướng phát triển kinh tế - xã hội LVS Nhuệ đến năm 2020Error! Bookmark not defined 3.3.1 Mục tiêu, chiến lược phát triển KT-XH tại các địa phương Error!

Bookmark not defined

3.3.2 So sánh một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội của các tỉnh thành phố thuộc LVS Nhuệ Error!

Bookmark not defined

3.4 Hiện trạng khai thác, sử dụng TNN trên lưu vực sông NhuệError! Bookmark not defined

3.4.1 Tại thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.4.2 Tại tỉnh Hà Nam Error! Bookmark not defined

3.5 Kiểm kê, đánh giá nguồn thải Error! Bookmark not defined

3.5.1 Nguồn thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

3.5.2 Nguồn thải nông nghiệp Error! Bookmark not defined

3.5.3 Nguồn thải công nghiệp Error! Bookmark not defined

3.5.4 Nguồn thải làng nghề Error! Bookmark not defined

3.5.5 Nguồn thải y tế Error! Bookmark not defined

3.5.6 Nguồn thải du lịch Error! Bookmark not defined

3.5.7 Đánh giá chung về nguồn thải Error! Bookmark not defined

3.6 Hiện trạng chất lượng nước, diễn biến theo thời gian và không gianError! Bookmark not defined 3.6.1 Sự phụ thuộc của chất lượng nước vào các yếu tốError! Bookmark not

defined

3.6.2 Diễn biến chất lượng nước sông Nhuệ Error! Bookmark not defined

3.7 Dự báo đến năm 2020 Error! Bookmark not defined

3.7.1 Dự báo nhu cầu sử dụng nước Error! Bookmark not defined

3.7.2 Dự báo nước thải trên lưu vực sông Nhuệ Error! Bookmark not defined

3.7.3 Dự báo chất lượng nước đến năm 2020 Error! Bookmark not defined

3.8 Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm nước lưu vực sông NhuệError! Bookmark not defined

3.8.1 Cơ sở pháp lý Error! Bookmark not defined

3.8.2 Biện pháp phi công trình Error! Bookmark not defined

3.8.3 Các giải pháp kỹ thuật, công nghệ và công trìnhError! Bookmark not

defined

3.8.4 Phương án cân bằng nước, giảm thiểu ô nhiễm trong mùa khô Error!

Bookmark not defined

v

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1 Số dân các quận, huyện thuộc lưu vực sông NhuệError! Bookmark not defined.

Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu KT-XH chính của các tỉnh thành phố LVS Nhuệ đến năm

2020 Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.3 Tổng lưu lượng nước thải sinh hoạt trên LVS Nhuệ năm 2010Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.4 Tải lượng sinh hoạt của LVS Nhuệ năm 2010Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.5 Tổng lượng nước thải và tải lượng thải trồng trọt trên LVS Nhuệ năm 2010Error! Bookmark not defined Bảng 3.6 Tổng lượng nước thải và tải lượng thải chăn nuôi trên LVS Nhuệ năm 2010Error! Bookmark not defined Bảng 3.7 Đặc trưng nước thải của một số ngành sản xuất công nghiệpError! Bookmark not defined.

Bảng 3.8 Tổng tải lượng chất ô nhiễm từ các KCN của các tỉnh/thành phố trên LVS

Nhuệ năm 2010 Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.9 Số lượng các làng nghề thống kê trên LVS NhuệError! Bookmark not defined.

Bảng 3.10 Số lượng các làng nghề theo loại hình sản xuất trên địa bàn lưu vực sông NhuệError! Bookmark not defined Bảng 3.11 Tải lượng ô nhiễm từ các làng nghề trên LVS NhuệError! Bookmark not defined.

Bảng 3.12 Tổng tải lượng chất ô nhiễm từ các bệnh viện trên LVS Nhuệ năm 2010Error! Bookmark not defined Bảng 3.13 Tải lượng ô nhiễm từ hoạt động du lịch trên LVS NhuệError! Bookmark not defined.

Bảng 3.14 Tổng tải lượng các chất ô nhiễm và lưu lượng nước thải trên toàn LVS NhuệError! Bookmark not defined Bảng 3.15 Dự báo nhu cầu dùng nước chính đến năm 2020Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.16 Dự báo các nguồn thải vào sông Nhuệ đến năm 2020Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.17 Danh mục các điểm quan trắc môi trường nước mặt trên LVS NhuệError! Bookmark not defined Bảng 3.18 Các nhà máy xử lý nước thải tập trung cho các khu đô thị đến năm 2015Error! Bookmark not defined Bảng 3.19 Diện tích và nhu cầu nước hệ thống sông NhuệError! Bookmark not defined.

viii

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1 Hình ảnh Sông Nhuệ trước đây Error! Bookmark not defined.

Hình 1.2 Hình ảnh ô nhiễm sông Nhuệ những năm gần đâyError! Bookmark not defined.

Hình 3.1 Bản đồ khoanh vùng lưu vực sông Nhuệ Error! Bookmark not defined.

Hình 3.2 Giá trị TSS trên sông Nhuệ vào mùa mưa trong các năm quan trắc 2006 - 2009Error! Bookmark not defined Hình 3.3 Giá trị TSS trên sông Nhuệ vào mùa khô trong các năm quan trắc 2006 - 2009Error! Bookmark not defined Hình 3.4 Giá trị DO trong các năm 2011, 2012 và 2013 trên sông NhuệError! Bookmark not defined.

Hình 3.5 Giá trị BOD5 trên sông Nhuệ các năm 2011, 2012, 2013Error! Bookmark not defined.

Hình 3.6 Giá trị COD trong các năm 2011, 2012 và 2013 trên sông NhuệError! Bookmark not defined.

Hình 3.7 Giá trị NH4+ trên sông Nhuệ trong các năm quan trắc 2011, 2012 và 2013Error! Bookmark not defined Hình 3.8 Giá trị Coliform trong năm 2009, 2010 và 2011 trên sông NhuệError! Bookmark not defined.

Hình 3.9 So sánh nồng độ BOD dự báo năm 2020 với năm hiện trạng (2008) dọc theo

sông Nhuệ - KB 4, KB 5, KB 6 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.10 So sánh nồng độ DO dự báo năm 2020 với năm hiện trạng (2008) dọc theo

sông Nhuệ - KB 4, KB 5, KB 6 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.11 So sánh nồng độ N tổng dự báo năm 2020 với năm hiện trạng (2008) dọc

theo sông Nhuệ - KB 4, KB 5, KB 6 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.12Sơ đồ cơ cấu tổ chức Ủy ban bảo vệ môi trường LVS Nhuệ - ĐáyError! Bookmark not defined.

Hình 3.13 Mạng lưới quan trắc chất lượng nước trên LVS NhuệError! Bookmark not defined.

Hình 3.14 Sơ đồ hệ thống tổ chức giám sát và quan trắc tự động chất lượng nước sông

(1) Error! Bookmark not defined.

Hình 3.15 Sơ đồ hệ thống tổ chức giám sát và quan trắc tự động chất lượng nước sông

(2) Error! Bookmark not defined.

Hình 3.16 Sơ đồ minh họa kết nối của mạng giám sát chất lượng nướcError! Bookmark not defined.

9

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sông Nhuệ là một con sông nhỏ, phụ lưu của sông Đáy Sông dài khoảng

76 km, chảy theo hướng Bắc Tây Bắc - Nam Đông Nam qua địa phận thành phố Hà Nội và tỉnh Hà Nam Điểm bắt đầu của nó là cống Liên Mạc, lấy nước từ sông Hồng trong địa phận quận Bắc Từ Liêm (thành phố Hà Nội) và điểm kết thúc của nó là cống Phủ Lý khi hợp lưu vào sông Đáy gần thành phố Phủ Lý (tỉnh Hà Nam) Sông chảy qua các quận, huyện, thị trấn gồm các quận: Bắc Từ Liêm, Nam Từ Liêm, Hà Đông; các huyện: Thanh Trì, Thường Tín, Thanh Oai, Phú Xuyên của thành phố Hà Nội; huyện Duy Tiên, Kim Bảng của tỉnh Hà Nam và cuối cùng đổ vào sông Đáy ở khu vực thành phố Phủ Lý

Trong những năm gần đây, tình hình phát triển kinh tế - xã hội trên lưu vực sông Nhuệ diễn ra rất mạnh mẽ, đem lại nhiều lợi ích to lớn cho nền kinh tế quốc dân, nộp ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng, góp phần nâng cao đời sống, giải quyết công ăn việc làm cho một số lượng lớn người lao động Tuy nhiên, ngoài những lợi ích mang lại thì tình trạng ô nhiễm do những mặt trái của các hoạt động trên gây ra đang ở mức đáng báo động Môi trường nói chung và môi trường nước nói riêng trong khu vực đang bị ô nhiễm nghiêm trọng gây ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ người lao động, dân cư cũng như đến hệ sinh thái cảnh quan trong vùng

Các tác động mạnh mẽ nhất đến môi trường nước sông Nhuệ là do các hoạt động phát triển KT - XH như hoạt động của các khu công nghiệp, sản xuất làng nghề, khu khai thác và chế biến, các tụ điểm dân cư Sự ra đời và hoạt động của hàng loạt các khu công nghiệp thuộc các tỉnh, thành phố, các hoạt động tiểu thủ công nghiệp trong các làng nghề, các xí nghiệp kinh tế quốc phòng cùng với các hoạt động khai thác, canh tác trên hành lang thoát lũ, chất thải bệnh viện, trường học làm cho môi trường nước ngày càng xấu đi, nhiều đoạn sông đã bị ô nhiễm tới mức trầm trọng

Nhận thấy vai trò quan trọng của hệ thống sông Nhuệ đối với sự phát triển kinh

tế bền vững củathành phố Hà Nội, tỉnh Hà Nam cũng như để có cơ sở đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước lưu vực sông, tôi quyết định chọn đề tài: “Đánh giá tình trạng ô nhiễm và đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng nước sông Nhuệ”

2 Mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Mục tiêu nghiên cứu của đề tài luận văn:

10

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Nguồn tin: http://vietnamese.ruvr.ru

2.Nguồn: http://nuocmy.net; http://pgdlamha.edu.vn

3 Nguồn: http://giaothongvantai.com.vn

4 Nguồn: http://tapchimoitruong.vn

5 Nguồn: xaluan.com

6 Nguồn:http://vi.wikipedia.org

7.Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng

nước mặt QCVN 08 :2008/BTNMT

8.Cục Quản lý chất thải và cải thiện Môi trường Báo cáo tổng kết Quy hoạch

bảo vệ môi trường lưu vực sông Nhuệ - sông Đáy đến năm 2020

9 Cục quản lý Tài nguyên nước - Bộ TNMT,Báo cáo chất lượng nước -

Chương trình quan trắc chất lượng nước lưu vực sông Nhuệ - Đáy 2009

10.Cục thống kê thành phố Hà Nội,Niên giám thống kê thành phố Hà Nội năm

2012

11.Cục thống kê tỉnh Hà Nam, Niên giám thống kê tỉnh Hà Nam năm 2012

12 Cục bảo vệ môi trường Hệ thống thông tin quản lý môi trường lưu vực

sông,(http://www.nea.gov.vn)

13.Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hà Nam; Báo cáo hiện trạng môi trường

làng nghề tỉnh Hà Nam năm 2008

14.Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hà Nam; Báo cáo hiện trạng môi trường

công nghiệp tỉnh Hà Nam năm 2008

15 Sở công thương tỉnh Hà Nam; Báo cáo quy hoạch mạng lưới các khu công

nghiệp, cụm CN - TTCN huyện, thị xã và cụm tiểu thủ công nghiệp làng nghề xã, thị trấn tỉnh Hà Nam đến năm 2010, tầm nhìn đến năm 2015

16.Tổng cục môi trường - Bộ Tài nguyên môi trường,Báo cáo tổng kết điều tra,

thống kê các nguồn thải, hiện trạng môi trường và những tác động đến môi trường lưu vực sông Nhuệ - Đáy

17 Trung Tâm Nghiên cứu Môi Trường – Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn

và Môi Trường,Số liệu chất lượng nước tháng 8 và tháng 11 năm 2008

11

18.Trung tâm Tư vấn Khí tượng thủy văn và Môi Trường - Viện Khoa học Khí

tượng Thủy văn và Môi Trường,Số liệu chất lượng nước tháng 8 và tháng 11 năm

2009

19 Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam; Báo cáo tổng hợp Quy hoạch tổng thể phát

triển kinh tế xã hội tỉnh Hà Nam đến năm 2020

20 Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội; Báo cáo tổng hợp Quy hoạch tổng thể

phát triển kinh tế xã hội thành phố Hà Nội đến năm 2020

21 Trung tâm Quan trắc môi trường - Tổng cục môi trường Số liệu quan trắc