Thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương mại ở việt nam

Về xử lý tài sản thế chấp bảo đảm tiền vay của bên thứ ba 67 bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam 83 ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

***********

LÊ THỊ THU ÁNH

THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN THẾ CHẤP CỦA BÊN THỨ BA TẠI

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

***********

LÊ THỊ THU ÁNH

THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN THẾ CHẤP CỦA BÊN THỨ BA TẠI

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS LÊ THỊ THU THỦY

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Lê Thị Thu Ánh

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

PHÁP LUẬT BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN THẾ CHẤP CỦA BÊN THỨ BA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

5

của bên thứ ba

5

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm của bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế

chấp của bên thứ ba

11

của bên thứ ba

20

tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba

24

sản thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương mại

26

TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN THẾ CHẤP CỦA BÊN THỨ BA TẠI

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM

30

thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương mại

30

thứ ba

44

2.3 Về xử lý tài sản thế chấp bảo đảm tiền vay của bên thứ ba 67

bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương

mại ở Việt Nam

83

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN

THẾ CHẤP CỦA BÊN THỨ BA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở

VIỆT NAM

86

thiện pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của

bên thứ ba

86

đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba

88

tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng

thương mại ở Việt Nam

93

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Bảo đảm tiền vay là vấn đề trọng tâm và có vai trò to lớn trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại (NHTM) hiện nay, nhằm hạn chế rủi

ro khi NHTM cho khách hàng vay vốn đồng thời đảm bảo sự an toàn cho hệ thống ngân hàng

Hệ thống pháp luật ở Việt Nam hiện nay bao gồm nhiều biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự nói chung và bảo đảm tiền vay nói riêng Thực tiễn hoạt động tín dụng ngân hàng cho thấy, trong số các biện pháp bảo đảm tiền vay thì thế chấp là biện pháp bảo đảm được sử dụng phổ biến nhất Thế chấp tài sản để bảo đảm tiền vay có hai trường hợp: thế chấp tài sản của chính bên vay (bên có nghĩa vụ) và thế chấp tài sản của bên thứ ba Bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba có một số đặc thù khác biệt so với thế chấp thông thường Việc khách hàng vay sử dụng tài sản của bên thứ ba để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ tiền vay của mình bằng hình thức thế chấp trong thời gian vừa qua được sử dụng rộng rãi Nhiều tranh chấp hợp đồng tín dụng xuất phát từ bảo đảm tiền vay bằng hình thức thế chấp tài sản của bên thứ ba cũng gây nhiều tranh cãi bởi còn nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này

Có thể nói, dù được quy định tản mạn trong nhiều văn bản khác nhau, pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng thế chấp nói chung và bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của bên thứ ba nói riêng vẫn chưa hoàn thiện Thực tiễn

áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba thời gian gần đây còn nhiều vướng mắc, xuất phát từ nhiều lý do khác nhau

Từ cán bộ Tòa án, cán bộ cơ quan nhà nước có thẩm quyền về bảo đảm tiền vay, ngân hàng và cả khách hàng đều gặp những khó khăn nhất định trong

2

quá trình áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba

Xuất phát từ tính chất đặc thù của bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba, xuất phát từ thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba, việc nghiên cứu để phát hiện những bất cập, tồn tại, vướng mắc để từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của

bên thứ ba là rất cần thiết Đó là lý do tác giả lựa chọn vấn đề “Thực tiễn áp

dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam” làm đề tài cho luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Việc nghiên cứu pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay nói chung và bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba nói riêng đã được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu như:

- Lê Thị Thu Thủy (2006), Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản

của các tổ chức tín dụng, NXB Tư pháp, Hà Nội

- Hoàng Thị Quỳnh Trang (2013), Pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng bất

động sản tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ Luật học,

Đại học quốc gia Hà Nội

- Đỗ Thanh Huyền (2011), Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay là

bất động sản của ngân hàng thương mại ở Việt Nam, Luận văn thạc sỹ Luật

học, Đại học quốc gia Hà Nội

- Đoàn Thái Sơn (2012), Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng thế chấp

quyền sử dụng đất của bên thứ ba, Tạp chí ngân hàng số 12/2012

Các công trình nghiên cứu nói trên là tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả triển khai đề tài của mình Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu nói trên chỉ đề cập đến bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba với tư

3

cách là một phần nhỏ trong công trình nghiên cứu của mình Hiện nay, cùng với sự thay đổi của chính sách, pháp luật; thực tiễn áp dụng pháp luật về vấn

đề này còn nhiều quan điểm khác nhau gây nên sự tranh cãi, chưa đáp ứng được nhu cầu của xã hội Do đó, việc nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba, từ đó đưa ra những đề xuất cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về vấn đề này là rất cần thiết và có ý nghĩa

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu cơ bản của đề tài là tập trung làm rõ những vấn đề lý luận về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba, phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại các ngân hàng thương mại, chỉ ra những tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật vấn đề này, từ đó, đề xuất một số giải pháp có cơ sở lý luận và phù hợp thực tiễn nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại các ngân hàng thương mại

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam Tuy nhiên, trong chừng mực nhất định, luận văn cũng có đề cập đến một số quy phạm quốc tế có liên quan Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào các quy định về chủ thể, hợp đồng và xử lý tài sản thế chấp của bên thứ ba, thực tiễn hoạt động bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại NHTM và xử lý tài sản thế chấp của bên thứ ba

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối của Đảng về Nhà nước và pháp luật Bên cạnh đó, việc nghiên cứu đề tài luận văn cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành như: phân tích, chứng minh, tổng hợp, so sánh, diễn giải, suy diễn logic… Đồng thời, việc nghiên cứu còn dựa vào các vụ việc trong thực tiễn xét xử, cũng như thông tin trên mạng Internet để tổng hợp và làm sáng tỏ các nội dung cần nghiên cứu của đề tài

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về áp dụng pháp luật bảo đảm

tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản

thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật

về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên thứ ba tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam

5

CHƯƠNG 1:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT

BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN THẾ CHẤP CỦA BÊN THỨ

BA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái quát chung về bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của bên

thứ ba

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm bảo đảm tiền vay bằng tài sản

Hoạt động tín dụng nói chung và hoạt động cho vay của các ngân hàng

thương mại (NHTM) nói riêng là một loại hình kinh doanh tiền tệ phức tạp

Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, vay mượn tiền tệ có hoàn trả cả gốc và

lãi giữa NHTM và khách hàng vay Rủi ro trong hoạt động cho vay của

NHTM cũng rất phức tạp và đa dạng Pháp luật của hầu hết các nước đều có

quy định cụ thể về an toàn trong hoạt động tín dụng, trong đó bảo đảm tiền

vay được xem là quan trọng nhất

Bảo đảm tiền vay là vấn đề trọng tâm và có vai trò to lớn trong hoạt

động cho vay của các NHTM hiện nay Trong hoạt động cho vay của NHTM,

bảo đảm tiền vay được hiểu là những biện pháp bảo đảm việc trả nợ vốn vay

Nói cách khác, bảo đảm tiền vay là sự thỏa thuận của người đi vay và NHTM

trên cơ sở quy định của pháp luật nhằm thiết lập các biện pháp tác động mang

tính chất dự phòng để đảm bảo việc trả nợ vốn vay, ngăn ngừa vi phạm và tạo

khả năng khắc phục hậu quả do vi phạm nghĩa vụ trả nợ tiền vay gây ra

Khoản 1 Điều 2 Nghị định 178/1999/NĐ-CP định nghĩa “ Bảo đảm tiền vay là

việc TCTD áp dụng các biện pháp nhằm phòng ngừa rủi ro, tạo cơ sở kinh tế

và pháp lý để thu hồi được các khoản nợ đã cho khách hàng vay”

Có thể chia bảo đảm tiền vay thành hai loại: bảo đảm tiền vay bằng tài

sản và bảo đảm tiền vay không bằng tài sản; trong đó bảo đảm tiền vay bằng

6

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Quốc hội (2005), Bộ luật dân sự, Hà Nội

2 Quốc hội (2013), Luật đất đai, Hà Nội

3 Quốc hội (2010), Luật các tổ chức tín dụng, Hà Nội

4 Quốc hội (2014), Luật công chứng, Hà Nội

5 Quốc hội (1995), Bộ luật dân sự, Hà Nội

6 Quốc hội (2003), Luật đất đai, Hà Nội

7 Quốc hội (1997), Luật các tổ chức tín dụng, Hà Nội

8 Quốc hội (2004), Luật các tổ chức tín dụng (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội

9 Chính phủ (2006), Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29/12/2006 về

giao dịch bảo đảm, Hà Nội

10 Chính phủ (2012), Nghị định số 11/2012/NĐ-CP về sửa đổi, bổ sung một

số điều của Nghị định 163/2006/NĐ-CP ngày 29/12/2006 về giao dịch bảo đảm

11 Chính phủ (2010), Nghị định số 83/2010/NĐ-CP ngày 23/07/2010 về đăng

ký giao dịch bảo đảm

12 Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và môi trường (2011), Thông tư số

20/2011/TTLT-BTP-BTNMT ngày 18/11/2011 hướng dẫn việc đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, Hà Nội

13 Ngân hàng nhà nước (2001), Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN của

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ngày 31/12 về quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng, Hà Nội

14 Ngân hàng Nhà nước (2005), Quyết định số 127/2005/QĐ-NHNN ngày

03/02 về sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN, Hà Nội

7

15 Ngân hàng Nhà nước (2005), Quyết định số 783/2005/QĐ-NHNN ngày

31/5 về sửa đổi, bổ sung khoản 6 Điều 1 của Quyết định số 127/2005/QĐ-NHNN ngày 03/02 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN, Hà Nội

16 Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên môi trường, Ngân hàng nhà nước (2014),

Thông tư số 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN hướng dẫn một số điều về

xử lý tài sản đảm bảo, Hà Nội

17 Chính phủ (2015), Nghị định số 29/2015/NĐ-CP về hướng dẫn thi hành

một số điều của Luật công chứng 2014, Hà Nội

18 Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (2011), Quyết

định số 1168/QĐ-HĐQT-NHCT35 ngày 11/11/2011 về việc quyết định ban hành quy định thực hiện bảo đảm cấp tín dụng, Hà Nội

19 Lê Thị Thu Thủy (2006), Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản

của các tổ chức tín dụng, NXB Tư pháp, Hà Nội

20 Hoàng Thị Quỳnh Trang (2013), Pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng bất

động sản tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ Luật

học, Đại học quốc gia Hà Nội

21 Đỗ Thanh Huyền (2011), Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay là

bất động sản của ngân hàng thương mại ở Việt Nam, Luận văn thạc sỹ

Luật học, Đại học quốc gia Hà Nội

22 Ngân hàng Nhà nước (2012), Công văn số 1573/ NHNN-PC ngày

19/03/2012 về việc hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định về giao dịch bảo đảm, Hà Nội

23 Đoàn Thái Sơn (2012), Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng thế chấp quyền

sử dụng đất của bên thứ ba, Tạp chí ngân hàng số 12/2012

24 Hiệp hội ngân hàng (2012), Công văn số 17/HHNH ngày 02/02/2012 của

Hiệp hội Ngân hàng gửi Tòa án nhân dân tối cao, Hà Nội

8

25 Bộ Tư pháp (2012), Công văn số 1345/BTP-ÐKGDBÐ ngày 27/02/2012

của Bộ Tư pháp gửi Tòa án nhân dân tối cao, Hà Nội

26 Nguyễn Văn Tuyến, Đặc điểm pháp lý và mối quan hệ hiệu lực giữa hợp

đồng thế chấp tài sản với hợp đồng tín dụng trong hoạt động cho vay của

tổ chức tín dụng, Tạp chí ngân hàng số 17/2010

27 Vũ Thị Hồng Yến, Xử lý tài sản thế chấp và một số giải pháp hoàn thiện

pháp luật, Số chuyên đề Pháp luật về đăng ký giao dịch bảo đảm, Tạp chí

Dân chủ và Pháp luật (Bộ Tư pháp), 2011

ngày 09/04/2012

29 Nhà pháp luật Việt Pháp, Bộ luật dân sự cộng hòa Pháp ngày 23/03/2006,

NXB chính trị quốc gia, Hà Nội

30 Hoàng Yến (2012), Xử án tín dụng: Rối chuyện thế chấp, bảo lãnh, Pháp luật TPHCM ngày 2/8/2012

31 Dương Công Chiến (2012), Hậu họa khi hợp đồng thế chấp bị tuyên vô

hiệu, Thời báo ngân hàng ngày 25/07/2012

32 Dương Công Chiến (2012), Thế chấp quyền sử dụng đất của bên thứ ba:

Rủi ro không chỉ ngân hàng, Thời báo ngân hàng ngày 24/10/2012

33 Vũ Văn Tuyên (2012), Một số vấn đề về thế chấp tài sản của bên thứ ba

để bảo đảm nghĩa vụ dân sự, Văn phòng công chứng đất cảng ngày

14/10/2012

34 Tòa án nhân dân tỉnh Ninh Bình (2012), Bản án số 04/2012/ST-KDTM

ngày 21/12/2012 về tranh chấp hợp đồng tín dụng

35 Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương (2009), Bản án số 08/2009/KDTM-ST

ngày 16/04/2009 về tranh chấp hợp đồng tín dụng

36 Tòa án nhân dân TP Hà Nội (2010), Bản án sơ thẩm số 156/2010/KDTM

– ST về tranh chấp hợp đồng tín dụng