ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- MAI VĂN ĐỊNH NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG QUY TRÌNH HOÀN THỔ PHỤC HỒI MÔI TRƯỜNG TẠI MỘT SỐ MỎ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN LỘ THIÊN LUẬ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
-
MAI VĂN ĐỊNH
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG QUY TRÌNH HOÀN THỔ PHỤC HỒI MÔI TRƯỜNG TẠI MỘT SỐ MỎ
KHAI THÁC KHOÁNG SẢN LỘ THIÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
-
MAI VĂN ĐỊNH
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG QUY TRÌNH HOÀN THỔ PHỤC HỒI MÔI TRƯỜNG TẠI MỘT SỐ MỎ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN LỘ THIÊN
Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thiện Cường
Xác nhận học viên đã chỉnh sửa theo góp ý của hội đồng Giáo viên hướng dẫn Chủ tịch hội đồng chấm luận văn
thạc sĩ khoa học
TS Trần Thiện Cường PGS.TSKH Nguyễn Xuân Hải
Hà Nội, 2015
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này , tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các anh chị và các bạn Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lới cảm ơn chân thành tới:
Tiến sĩ Trần Thiện Cường đã hết lòng giúp đỡ , dạy bảo và tạo mọi điều kiê ̣n thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn tốt nghiê ̣p
Trung tâm Môi trường Công nghiệp - Viện Khoa học công nghệ Mỏ luyện kim, các bạn bè đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo, cán bộ của Bộ Môn Khoa học Đất đã truyền đạt kiến thức cho tôi trong quá trình học tập tại Bộ môn, cũng như gia đình, bạn bè đã khuyến khích, động viên tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành luận văn này
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 27 tháng 03 năm 2015
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Mai Văn Định
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG iii
DANH MỤC HÌNH iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2
1.1 Tổng quan ngành khai thác khoáng sản Việt Nam 2
1.2 Tổng quan về hoàn thổ phục hồi môi trườngError! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm về hoàn thổ phục hồi môi trườngError! Bookmark not defined
1 2.2 Mục tiêu hoàn thổ phục hồi môi trườngError! Bookmark not defined
1.2.3 Các yêu cầu tổng quát về hoàn thổ phục hồi môi trườngError! Bookmark not defined
1.2.4 Hoàn thổ phục hồi môi trường và phát triển bền vữngError! Bookmark not defined
1.2.5 Vấn đề hoàn thổ trong khai thác khoáng sản ở Việt NamError! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
2.1 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined
2.2 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined
2.3 Nội dung nghiên cứu Error! Bookmark not defined
2.4 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
3.1 Hiện trạng môi trường và công tác hoàn thổ tại các mỏ nghiên cứuError! Bookmark not defined 3.1.1 Mỏ khai thác và chế biến quặng Kỳ XuânError! Bookmark not defined
3.1.2 Mỏ khai thác và chế biến quặng Cẩm Hòa, thị trấn Thiên Cầm, tỉnh
Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined
3.1.3 Mỏ khai thác và chế biến quặng Inmenit Kỳ Khang, tỉnh Hà TĩnhError! Bookmark not defined
3.2 Xây dựng quy trình hoàn thổ phục hồi môi trường áp dụng cho một số
mỏ khai thác khoáng sản lộ thiên Error! Bookmark not defined
3.2.1 Xác định mục tiêu hoàn thổ phục hồi môi trườngError! Bookmark not defined
Trang 53.2.2 Lập kế hoạch hoàn thổ phục hồi môi trườngError! Bookmark not defined 3.2.3 Cải tạo mặt bằng các khu vực đã khai thác xongError! Bookmark not defined 3.2.4 Kiểm soát xói mòn Error! Bookmark not defined
3.2.5 Biện pháp hoàn thổ được áp dụng Error! Bookmark not defined
3.2.6 Lập lại thảm thực vật Error! Bookmark not defined
3.2.7 Quan trắc và duy trì các hoạt động của khu vực mỏ đã được hoàn
thổ phục hồi môi trường Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
1 KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
2 KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 4
Trang 6DANH MỤC BẢNG
Bảng 1 Số mỏ và tài nguyên các mỏ khoáng sản làm nguyên liệu sản xuất xi
măng ở Việt Nam Error! Bookmark not defined
Bảng 2 Một số tính chất của quặng thải khu vực khai thác và tuyển xã Kỳ
Xuân, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined
Bảng 3 Tính chất của nước thải từ quá trình tuyển quặng tại mỏ khai thác
xã Kỳ Xuân, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined
Bảng 4: Kết quả phân tích mẫu nước trong khu vực khai thác ở mỏ Cẩm HoàError! Bookmark not defined Bảng 5: Kết quả phân tích mẫu trầm tích hồ khu vực khai thác mỏ Cẩm HoàError! Bookmark not defined
DANH MỤC HÌNH
Hình 1: Sơ đồ công nghệ khai thác và tuyển thô tại mỏ ti tan ven biểnError! Bookmark not defined
Hình 2: Vị trí khu vực mỏ Kỳ Xuân Error! Bookmark not defined
Hình 3: Sơ đồ khu vực mỏ Kỳ Xuân Error! Bookmark not defined
Hình 4: Sơ đồ khu vực mỏ Cẩm Hoà - Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined
Hình 5: Sơ đồ khu mỏ Kỳ Khang - Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined
Hình 6: Sơ Đồ quy trình hoàn thổ và phục hồi môi trường trong khai thác và
chế biến khoáng sản lộ thiên Error! Bookmark not defined
Hình 7: Hướng di chuyển của gió khi có hàng rào ngăn cáchError! Bookmark not defined
Hình 8: Phương pháp trồng cây chắn gió có hiệu quảError! Bookmark not defined
Hình 9: Các dạng mặt cắt của kênh rạch thoát nước.Error! Bookmark not defined
Hình 10: Sơ đồ khai thác và hoàn thổ Error! Bookmark not defined
Hình 11: Mặt cắt ngang của các khu vực hoàn thổError! Bookmark not defined
Trang 7DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ĐTM Đánh giá tác động môi trường
HTPHMT Hoàn thổ phục hồi môi trường
TKV Tập đoàn Than khoáng sản Việt Nam
Trang 8ĐẶT VẤN ĐỀ
Khai thác và chế biến khoáng sản là một hoạt quan trọng trong sự phát triển của các ngành công nghiệp, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước Tuy nhiên, quá trình khai thác và chế biến khoảng sản, các thành phần môi trường tự nhiên như đất, nước, không khí và đặc biệt là cảnh quan thiên nhiên, hệ sinh thái, cơ sở hạ tầng, sẽ bị tác động mạnh mẽ
Các hoạt động khai thác khoáng sản vừa gây ô nhiễm môi trường vừa chiếm dụng đất, để lại những diện tích đất bị suy thoái và hoang hoá Cho đến nay, nhiều khu vực khai thác và chế biến khoáng sản vẫn chưa được hoàn thổ
và phục hồi môi trường tiếp tục chiếm dụng đất đai trên một diện tích rất lớn
và tiếp tục gây ô nhiễm môi trường
Việc sử dụng đất cho các hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản chỉ mang tính chất tạm thời trong một khoảng thời gian tương đối ngắn so với thời gian tồn tại của nó, vì vậy sau khi chấm dứt các hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản cần phải tiến hành hoàn thổ phục hồi môi trường cho phù hợp với mục đích sử dụng đất lâu dài Nhưng trong thực tế, vấn đề hoàn thổ phục hồi môi trường trong khai thác và chế biến khoáng sản ở Việt Nam vẫn còn chưa được quan tâm thực hiện đúng mức Thậm chí nhiều khu vực việc hoàn thổ phục hồi môi trường ở một số nơi chưa được thực hiện, Điều này đã
và đang gây ra nhiều tác động xấu đến môi trường khu vực
Vì vậy việc tiến hành đề tài: “Nghiên cứu xây dựng quy trình hoàn thổ phục hồi môi trường tại một số mỏ khai thác khoáng sản lộ thiên” là rất cần thiết
Trang 9CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 TỔNG QUAN NGÀNH KHAI THÁC KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
Việt Nam nằm trong vành đai sinh khoáng Châu Á - Thái Bình Dương,
có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú và đa dạng Kết quả điều tra địa chất, tìm kiếm và thăm dò khoáng sản, từ năm 1955 cho đến nay, đã xác định được hơn 5.000 mỏ và điểm quặng với trên 60 loại khoáng sản với các quy
mô trữ lượng khác nhau Đồng thời đã đánh giá được một số loại khoáng sản
có giá trị công nghiệp như: than, apatit, sắt, đồng, nhôm, chì-kẽm, thiếc, các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng, gốm sứ, thuỷ tinh và nhiều loại khoáng sản khác [21]
Công tác đánh giá, thăm dò mỏ khoáng sản ở Việt Nam luôn được coi
là nhiệm vụ có tầm quan trọng hàng đầu, được dành tỷ trọng đầu tư lớn Về khoáng sản năng lượng, công tác tìm kiếm, thăm dò được tập trung trước hết
và nhiều nhất ở bể than Quảng Ninh, nơi có trữ lượng than lớn nhất của nước ta với tổng tài nguyên than antraxit được đánh giá hơn 6,5 tỷ tấn, trong
đó trữ lượng đã tính là 3,5 tỷ tấn Than mỡ ở tây Bắc Bộ có tổng tài nguyên
26 triệu tấn, trong đó trữ lượng đạt 16 triệu tấn Trong lĩnh vực kim loại đen Việt Nam đã phát hiện, thăm dò và lập luận chứng khai thác 2 mỏ sắt Thạch Khê và Quý Sa Đây là hai mỏ sắt có trữ lượng lớn nhất nước ta, hàm lượng sắt cao (Fe 60-65%), là cơ sở nguyên liệu quan trọng đáp ứng cho việc thiết
kế nhà máy Gang thép có công suất lớn Cùng với Sắt, các mỏ cromit và mangan có trữ lượng khoảng chục triệu tấn đang được khai thác Dọc theo
bờ biển nước ta còn phát hiện nhiều mỏ Titan như Bình Ngọc (Quảng Ninh), Quảng Xương (Thanh Hoá), Kỳ Anh (Hà Tĩnh), Vĩnh Thái (Quảng Trị),
Trang 10Nam khoảng 8 tỷ tấn, trong đó chủ yếu là quặng bauxit laterit, có trữ lượng hơn 4 tỷ tấn Việt Nam là một trong số những nước có tổng trữ lượng bauxit
dự báo lớn trên thế giới Trong đó, vùng mỏ quặng bauxit ở ĐăkNông được đánh giá là có triển vọng được các công ty lớn trong nước và nước ngoài quan tâm đầu tư thăm dò, khai thác, chế biến Vùng mỏ bauxit ĐăkNông có trữ lượng khoảng trên 5 tỷ tấn đã được tìm kiếm đánh giá và một phần đã được thăm dò Hiện tại đang được tiến hành nghiên cứu để khai thác và luyện alumin Các mỏ đất hiếm ở Việt Nam khoảng 7-8 tỷ tấn, điều kiện khai thác thuận lợi Trong đó, mỏ Nậm Xe, Đông Pao đã được tìm kiếm đánh giá có trữ lượng trên 9 triệu tấn với hàm lượng oxyt đất hiếm từ 8 đến
30% [21] Đây là nguồn nguyên liệu dồi dào cho phát triển ngành công
nghiệp điện tử, thuỷ tinh, luyện kim
Các khoáng sản đồng, nikel, chì, kẽm, antinmon cũng đã được đầu tư thăm dò, đánh giá trữ lượng như: mỏ đồng Sin Quyền (Lào Cai), mỏ đồng - nikel Bản Phúc (Sơn La), các mỏ chì kẽm Chợ Điền, Chợ Đồn (Bắc Kạn), Tràng Đa (Tuyên Quang), Na Sơn (Hà Giang) v.v Trong đó, mỏ đồng Sin Quyền được phát hiện thăm dò là vùng có trữ lượng lớn nhất Việt Nam Quặng thiếc ở Việt Nam được khai thác ở Tĩnh Túc từ thời Pháp thuộc Một
số vùng được phát hiện có thiếc như Tam Bảo, Quỳ Hợp, Đà Lạt Quặng thiếc được tìm kiếm thăm dò và đưa và khai thác từ đầu những năm 60 của thế kỷ XX
Hai mỏ vàng nổi tiếng ở nước ta là Bồng Miêu và Pắc Lạng được người Pháp khai thác Ngoài 2 mỏ này, từ sau năm 1990, nhiều vùng quặng vàng mới được các nhà địa chất phát hiện, tìm kiếm đánh giá với trữ lượng đạt khoảng vài trăm tấn như: Trà Năng (Lâm Đồng), Phước Thành (Quảng Nam),
A Vao-A Pey (Quảng Trị - Thừa Thiên Huế), Minh Lương, Sa Phìn (Lào Cai) góp phần tăng đáng kể tổng trữ lượng và tài nguyên vàng [21]
Ngoài các khoáng sản kim loại, Việt Nam còn có các mỏ khoáng sản
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Trương Quang Học (2012), “Cơ sở sinh thái học cho phát triển bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu”, Hội thảo khoa học quốc gia
nâng cao sức chống chịu trước biến đổi khí hậu
2 Trương Quang Học, Võ Quý (2008) “Bảo tồn đa dạng sinh học và quản
lý các khu bảo tồn”, Tài liệu giảng dạy cho môn học Bảo tồn đa dạng
sinh học và quản lý các khu bảo tồn
3 Hoàng Thế Phi, Nguyễn Thị Phương Thảo (2012), “Dự báo tác động của khai thác khoáng sản titan trong tầng cát đỏ đến hệ sinh thái ven
biển tỉnh Bình Thuận và các giải pháp giảm thiểu”, Tuyển tập báo cáo
tại Hội nghị khoa học kỹ thuật mỏ toàn quốc lần thứ 23
4 Lê Khánh Phồn, Nguyễn Văn Nam (2007), Đặc điểm ô nhiễm phóng xạ
của nước biển lân cận các mỏ sa khoáng titan
5 Hoàng Liên Sơn (2007), “Kết quả nghiên cứu đánh giá chất lượng rừng trồng phòng hộ trên đất cát ven biển trong dự án trồng mới 5 triệu ha
rừng giai đoạn 1998-2005”, Tạp chí khoa học lâm nghiệp
6 Hoàng Văn Thắng, Trần Chí Trung (2012), “Tiếp cận dịch vụ hệ sinh thái và đánh đổi giữa các dịch vụ hệ sinh thái hướng tới phát triển bền
vững”, Tạp chí môi trường
7 Trần Đức Thành và nnk (2008), “Một số kỳ quan địa chất tiêu biểu ở
Trang 128 Đặng Văn Thuyết, Triệu Thái Hưng (2005), “Sinh trưởng và tác dụng
phòng hộ của rừng trồng trên đụn cát bay ven biển”, Hội thảo quốc gia
về sinh thái và tài nguyên sinh vật lần thứ nhất
9 Nguyễn Thanh Tuấn và nnk (2010), “Các đơn vị sinh thái dải cát ven biển miền trung từ Quảng Bình đến Bình Thuận và định hướng sử
dụng”, Hội nghị khoa học địa lý toàn quốc lần thứ 5
10 Phan Thị Kim Văn và nnk (2009), “Các giải pháp quản lý tầng chứa
nước ven biển Bình Thuận trong bối cảnh biến đổi khí hậu”, Hội nghị
khoa học kỷ niệm 35 năm Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam
11 Bộ chính trị (2011), Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 25/4/2011 về định
hướng Chiến lược khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến năm
2020, tầm nhìn đến năm 2030
12 Liên đoàn Quy hoạch và điều tra tài nguyên nước Miền trung, đoàn Quy
hoạch và điều tra nước 70(2008), Đề án điều tra Quy hoạch nước dưới
đất vùng ven biển Bình Thuận
13 Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2008), Luật đa
dạng sinh học số 20/2008/QH12 ngày 13/11/2008
14 Thủ tướng Chính phủ (2007), Quyết định số 158/2007/QĐ-TTg ngày 9
tháng 10 năm 2007 về phê duyệt Chương trình quản lý tổng hợp dải ven biển vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020
15 Thủ tướng Chính phủ (2011), Quyết định số 2427/QĐ-TTg của Thủ
tướng Chính phủ ngày 22 tháng 12 năm 2011 – Quyết định phê duyệt chiến lược khoáng sản đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030
Trang 1316 Thủ tướng Chính phủ (2012), Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 9/01/2012 về
việc tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động thăm
dò, khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu khoáng sản
17 Thủ tướng chính phủ (2013), Quyết định 1546/QĐ-TTg ngày 3/9/2013
phê duyệt Quy hoạch phân vùng thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng titan giai đoạn đến 2020, có xét tới 2030
18 Thủ tướng chính phủ (2013), Quyết định số 18/2013/QĐ-TTg ngày
29/3/2013 về cải tạo, phục hồi môi trường và ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản
19 Viện Khoa học và Công nghệ mỏ Luyện Kim (2007), Dự án điều tra
đánh giá hiện trạng công tác hoàn thổ phục hồi môi trường và xây dựng
kế hoạch, dự án thực hiện chương trình hoàn thổ phục hồi môi trường ở các vùng khai thác khoáng sản
20 Viện Khoa học và Công nghệ mỏ Luyện Kim (2009), Báo cáo tổng kết
nhiệm vụ xây dựng mô hình ngăn ngừa, giảm thiểu ô nhiễm và hoàn thổ phục hồi môi trường trong khai thác, chế biến sa khoáng ven biến
21 Viện Khoa học và Công nghệ mỏ Luyện Kim (2010), Báo cáo điều tra,
thống kê nguồn thải; đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường, sự cố môi trường của các nguồn thải trong khai thác và chế biến khoáng sản
22 Viện Khoa học và Công nghệ mỏ Luyện Kim (2011a), Báo cáo đánh giá
môi trường chiến lược quy hoạch phân vùng thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng titan giai đoạn đến năm 2020, có xét đến năm