Theo đó việc đi sâu nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật lao động Việt Nam về quyền quản lý của NSDLĐ để thấy được những mặt hạn chế của pháp luật và có những giải pháp sửa đổi phù
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN NGỌC MAI
THùC TR¹NG PH¸P LUËT VÒ QUYÒN QU¶N Lý LAO §éNG
CñA NG¦êI Sö DôNG LAO §éNG ë VIÖT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN NGỌC MAI
THùC TR¹NG PH¸P LUËT VÒ QUYÒN QU¶N Lý LAO §éNG
CñA NG¦êI Sö DôNG LAO §éNG ë VIÖT NAM
Chuyên ngành: Luật kinh tế
Mã số: 60 38 01 07
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN XUÂN THU
HÀ NỘI - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố tại bất kỳ công trình khoa học nào khác Các trích dẫn và
ví dụ đưa ra đảm bảo chính xác, trung thực
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật Đại học quốc
gia Hà Nội xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Người cam đoan
Nguyễn Ngọc Mai
Trang 4MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN QUẢN LÝ LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN QUẢN LÝ LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG 7
1.1 Quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động 7
1.1.1 Khái niệm quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động 7
1.1.2 Đặc điểm quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động 10
1.1.3 Phân loại quyền quản lý lao động của người sử dụng lao độngError! Bookmark not defined 1.2 Pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng
lao động Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng
lao động Error! Bookmark not defined
1.2.2 Vai trò của pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng
lao động Error! Bookmark not defined
1.2.3 Nội dung của pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử
dụng lao động Error! Bookmark not defined
Chương 2: PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN QUẢN LÝ LAO ĐỘNG CỦA
NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG VÀ THỰC TIỄN THI
HÀNH Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined
2.1 Pháp luật về quyền xác lập các công cụ quản lý lao động và
thực tiễn thi hành Error! Bookmark not defined.
Trang 52.1.1 Pháp luật về quyền ban hành nội quy, quy chế, quyết định của
người sử dụng lao động và thực tiễn thi hànhError! Bookmark not defined
2.1.2 Pháp luật về quyền thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể,
hợp đồng lao động và hợp đồng khác của người sử dụng lao động
và thực tiễn thi hành Error! Bookmark not defined
2.2 Pháp luật về quyền thực hiện các hoạt động quản lý lao động
và thực tiễn thi hành Error! Bookmark not defined
2.2.1 Pháp luật về quyền tuyển lao động và thực tiễn thi hànhError! Bookmark not defined 2.2.2 Pháp luật về quyền sử dụng lao động và thực tiễn thi hànhError! Bookmark not defined 2.2.3 Pháp luật về quyền chấm dứt sử dụng lao động và thực tiễn thi hànhError! Bookmark not defined Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN QUẢN LÝ LAO ĐỘNG
CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAMError! Bookmark not defined
3.1 Yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả
thực thi pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử
dụng lao động Error! Bookmark not defined
3.2 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả
thực thi pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử
dụng lao động ở Việt Nam Error! Bookmark not defined
3.2.1 Sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật về quyền quản lý
lao động của người sử dụng lao động ở Việt NamError! Bookmark not defined
3.2.2 Tăng cường công tác tổ chức thực hiện pháp luật về quyền quản lý
lao động của người sử dụng lao động ở Việt NamError! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 6Tổ chức lao động quốc tế Người lao động
Người sử dụng lao động Quản lý lao động
Phòng thương mại và Công nghiệp Việt Nam
Trang 71
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Hiện nay trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, vấn
đề nguồn lao động và những gì xung quanh nó là vấn đề đáng quan tâm hàng đầu bên cạnh các yếu tố về nguồn vốn, mặt bằng, công nghệ, Trong đó quản
lý lao động có vai trò hết sức quan trọng, là yếu tố tạo nên thành công và sức cạnh tranh của các doanh nghiệp Hoạt động quản lý lao động của chủ sử dụng lao động đối với NLĐ trước hết chịu sự tác động từ phía nhà nước với các chính sách pháp luật Nhà nước thể hiện sự tác động của mình thông qua việc quy định các quyền quản lý lao động của NSDLĐ trong các văn bản pháp luật NSDLĐ vì hiểu không đúng và đủ quyền năng của mình được pháp luật trao cho mà thường xảy ra thực tế là: một là người sử dụng lao động không sử dụng hết quyền quản lý lao động của mình để quản lý hiệu quả; hai
là người sử dụng lao động hiểu không đúng quyền, lạm dụng quyền quản lý lao động của mình xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động Cả hai tình trạng này đều dẫn đến việc quản lý lao động kém hiệu quả theo đó năng lực sản xuất thấp, dẫn đến hiệu quả kinh doanh kém, ảnh hưởng đến lợi ích của cả người sử dụng lao động, người lao động và toàn xã hội nói chung Mà nguyên nhân chính gây ra hiện tượng này là do pháp luật lao động hiện hành quy định về quyền quản lý lao động của NSDLĐ chưa phù hợp và chưa khả thi gây khó khăn cho việc áp dụng pháp luật Theo đó việc đi sâu nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật lao động Việt Nam về quyền quản
lý của NSDLĐ để thấy được những mặt hạn chế của pháp luật và có những giải pháp sửa đổi phù hợp với thực tiễn nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật lao động về vấn đề này là việc làm cấp thiết
Hơn nữa trên thực tế so với quyền của người lao động thì quyền của
Trang 82
người sử dụng lao động ít được khoa học pháp lý nghiên cứu và quan tâm tương xứng vì pháp luật thường nghiêng về phía bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ là bên yếu thế hơn, trong khi người sử dụng lao động là một bên chủ thể trong quan hệ lao động Vấn đề quyền quản lý lao động của NSDLĐ còn tương đối mới mẻ, nó chỉ thực sự được quan tâm trong những năm gần đây Quy định pháp luật lại chưa có một quy định cụ thể khẳng định hoạt động nào thuộc quyền quản lý lao động mà chỉ quy định rải rác ở các điều luật khiến cho việc xem xét đâu là quyền quản lý lao động của NSDLĐ không mấy dễ dàng Theo đó việc nghiên cứu vấn đề quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động có ý nghĩa lớn đối với khoa học pháp lý
Từ những lý do trên, tác giả đã chọn vấn đề “Thực trạng pháp luật về
quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động ở Việt Nam” để làm đề
tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Liên quan đến quyền quản lý lao động của NSDLĐ và các quy định pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ, đã có các đề tài nghiên cứu của các tác giả khác nhau Đối với khóa luận tốt nghiệp, đã có nhiều tác giả lựa chọn nghiên cứu về vấn đề này như tác giả Hoàng Minh Thái với đề tài
“Quyền quản lý lao động của doanh nghiệp theo pháp luật lao động Việt
Nam” (2010), tác giả Bùi Xuân Thọ với đề tài “Pháp luật lao động về quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động”(2010), tác giả Đặng Thị Oanh
với đề tài “Pháp luật lao động Việt Nam về nội quy lao động thực trạng và
phương hướng hoàn thiện” (2010), đề tài của tác giả Hoàng Xuân Quang “Áp dụng pháp luật về kỷ luật lao động trong quản trị nhân sự tại doanh nghiệp”
(2010) Nhiều tác giả cũng lựa chọn vấn đề trên để làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ của mình như: Luận văn thạc sĩ của tác giả Chử Lê
Thành với đề tài “Pháp luật về quản lý lao động trong doanh nghiệp ở Việt
Trang 93
Nam – Thực trạng và phương hướng hoàn thiện” (2012); Tác giả Đỗ Thị
Dung với đề tài luận án tiến sĩ “Pháp luật về quyền quản lý lao động của
người sử dụng lao động ở Việt Nam”(2014) Ngoài ra liên quan đến các hoạt
động thuộc quyền quản lý lao động của NSDLĐ, có luận án tiến sĩ của tác giả
Trần Thị Thúy Lâm với đề tài “ Pháp luật về kỷ luật lao động ở Việt Nam-
Thực trạng và phương hướng hoàn thiện” (2007), tác giả Hoàng Thị Minh với
đề tài luận án tiến sĩ “Thỏa ước lao động tập thể- Nghiên cứu so sánh giữa
pháp luật Việt Nam và Thụy Điển” (2004),… Bên cạnh đó, cũng có khá nhiều
bài viết đề cập đến các góc độ khác nhau liên quan đến một trong số các hoạt động thuộc quyền quản lý lao động của NSDLĐ
Các công trình nghiên cứu trên là nguồn tài liệu quý giá đối với tác giả trong quá trình nghiên cứu đề tài luận văn thạc sĩ của mình Tuy nhiên đa số các công trình trên nghiên cứu trên cơ sở Bộ luật lao động năm 1994 (được sửa đổi, bổ sung năm 2002, 2006 và 2007) trong khi hiện nay Bộ luật lao động năm 2012 đã thay thế Bộ luật lao động năm 1994 (đã qua ba lần sửa đổi) Đồng thời một số đề tài kể trên phạm vi của nó chỉ nghiên cứu một trong các hoạt động thuộc nội dung của quyền quản lý lao động của NSDLĐ mà không giải quyết toàn diện vấn đề quyền quản lý lao động của NSDLĐ Trong khuôn khổ đề tài, tác giả kế thừa các công trình nghiên cứu trên tuy nhiên có các phân tích, đánh giá sâu hơn về thực trạng quy định pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ trên cơ sở Bộ luật lao động năm 2012 và các văn bản hướng dẫn thi hành do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành
Do đó việc nghiên cứu đề tài “Thực trạng pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động ở Việt Nam” là cần thiết
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích của việc nghiên cứu đề tài là phân tích, đánh giá các quy định pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ Trên cơ sở đó làm sáng tỏ
Trang 104
các vần đề thực tiễn thi hành pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ, rút ra những nhận xét, đánh giá để từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ ở Việt Nam
Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn có những nhiệm vụ sau:
- Tìm hiểu một số vấn đề lý luận về quyền quản lý lao động và pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ
- Phân tích các quy định pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ
- Tìm hiểu thực tiễn áp dụng pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ
- Đánh giá thực tiễn áp dụng, trên cơ sở đó phân tích những hạn chế, vướng mắc của pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ
- Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quyền quản lý lao động của NSDLĐ dưới góc độ luật học Hay nói cụ thể hơn là luận văn nghiên cứu thực trạng pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ được quy định trong
Bộ luật lao động hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành
Trong phạm vi đề tài, luận văn chỉ tập trung đi sâu vào nghiên cứu các khía cạnh về mặt lý luận, quy định pháp lý và thực tiễn thi hành pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ áp dụng đối với NSDLĐ trong các doanh nghiệp được thành lập theo Luật doanh nghiệp Việt Nam, chứ không giải quyết tất cả các quyền năng mà pháp luật quy định cho người sử dụng lao động cũng như không áp dụng đối với NSDLĐ trong tất cả các loại hình đơn
vị sử dụng lao động Theo đó, trong đề tài luận văn này, tác giả tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật về các nội dung thuộc quyền quản lý lao
Trang 115
động của NSDLĐ, cụ thể như sau:
- Ban hành nội quy, quy chế, quyết định;
- Thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể, hợp đồng lao động
và các hợp đồng khác;
- Tuyển lao động;
- Sử dụng lao động;
- Chấm dứt sử dụng lao động
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn chủ yếu dựa vào phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh,… để nghiên cứu Phương pháp phân tích tổng hợp được sử đụng để từ các vấn đề cụ thể, chi tiết trong hoạt động quản lý lao động để khái quát hóa, đánh giá và nhận định về quyền quản
lý lao động của người sử dụng lao động và việc thực thi các quy định pháp luật
về quyền quản lý lao động của NSDLĐ trong thực tiễn Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu với các quy định pháp luật về quyền quản lý của người sử dụng lao động của pháp luật một số nước với pháp luật Việt Nam Trong quá trình nghiên cứu có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn thông qua các ví dụ thực tế thực hiện quan hệ lao động ở Việt Nam,… từ đó đánh giá bản
chất của hiện tượng trong phạm vi đề tài nghiên cứu
6 Những đóng góp mới, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
Trong khuôn khổ phạm vi nghiên cứu, đề tài có những đóng góp mới sau:
- Hệ thống hóa và làm rõ hơn các khái niệm quyền quản lý lao động và pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ, đặc điểm quyền quản lý lao động, đặc biệt là phân loại quyền quản lý lao động và làm rõ vai trò của pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ
- Phân tích và đánh giá các quy định của pháp luật lao động Việt Nam
về quyền quản lý lao động của NSDLĐ và thực tiễn thi hành các quy định
Trang 126
pháp luật đó
- Tổng kết, rút kinh nghiệm và đưa ra các yêu cầu cũng như các giải pháp
cụ thể để hoàn thiện pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ và tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ
Với những đóng góp mới này, Luận văn có ý nghĩa đối với lý luận và thực tiễn như sau: Đóng góp vào hệ thống lý luận cơ bản về quyền quản lý lao động và pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ; Làm rõ hơn các quy định pháp luật về quyền quản lý lao động của NSDLĐ giúp NSDLĐ hiểu
rõ về quyền của mình để áp dụng trong thực tiễn; Góp phần vào việc hoàn thiện pháp luật lao động cũng như công tác tổ chức thực hiện pháp luật lao động về quyền quản lý của NSDLĐ; Làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy cũng như học tập, tìm hiểu pháp luật lao động về quyền quản
lý lao động của NSDLĐ
7 Cơ cấu của luận văn
Ngoài lời nói đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo luận văn được cơ cấu thành 03 chương như sau:
Chương 1 Khái quát chung về quyền quản lý lao động của người sử
dụng lao động và pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động
Chương 2 Pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng
lao động và thực tiễn thi hành ở Việt Nam
Chương 3 Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp
luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động ở Việt Nam
Trang 137
Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN QUẢN LÝ LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN QUẢN
LÝ LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG
1.1 Quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động
1.1.1 Khái niệm quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động
Để hiểu được khái niệm quyền QLLĐ của người sử dụng lao động, trước hết phải hiểu được quản lý nói chung Theo từ điển tiếng Việt của Viện
ngôn ngữ học, nhà xuất bản Bách khoa (2010), quản lý được hiểu là tổ chức
và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định Còn theo Từ điển luật học của Viện khoa học pháp lý Bộ tư pháp, nhà xuất bản Từ điển Bách
khoa và Nhà xuất bản Tư pháp, quản lý được hiểu là: 1) làm cho hoạt động tư
duy của từng người riêng lẻ, hoạt động của các tổ chức với những cơ chế khoa học, tiến hành phù hợp với mục đích, lợi ích chung nhằm đạt được hiệu quả tốt nhất, nhiều nhất, ít chi phí nhất trong thời gian nhanh nhất Quản lý được thực hiện bằng ba loại biện pháp chủ yếu (kinh tế, hành chính, giáo dục…) và các hình thức tác động như lãnh đạo, chỉ đạo, chỉ huy, khen thưởng, xử phạt… 2) Là giữ gìn, bảo quản Quản lý tài sản, quản lý hồ sơ, tài liệu Còn
theo điều khiển học thì quản lý là điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một
quá trình, căn cứ vào những quy luật, định luật hay nguyên tắc tương ứng để cho một hệ thống hay quá trình đó vận động theo ý muốn của người quản lý nhằm đạt mục đích đã định trước
Như vậy, các cách hiểu về quản lý như trên đều thể hiện hoạt động quản lý có các đặc điểm sau:
Một là, quản lý nảy sinh và tồn tại tất yếu khi có hoạt động chung
của con người Theo C.Mac thì: “Quản lý là một chức năng đặc biệt nảy