Đảng bộ tỉnh thái nguyên lãnh đạo bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số từ năm 1997 đến năm 2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN DƯ THỊ HÀ ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN LÃNH ĐẠO BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TỪ NĂM 1997 ĐẾN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

DƯ THỊ HÀ

ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN LÃNH ĐẠO BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ

TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2013

LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

DƯ THỊ HÀ

ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN LÃNH ĐẠO BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ

TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2013

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

Mã số: 60 22 03 15

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Thị Hồng Hạnh

Hà Nội – 2015

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC, KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT

CHƯƠNG 1: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ

TỈNH THÁI NGUYÊN VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HOÁ CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2004

8

1.1 Tình hình công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc

thiểu số ở Thái Nguyên trước năm 1997 và một số vấn đề đặt ra

8

1.1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 8 1.1.2 Đặc điểm văn hoá và tình hình bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá các

dân tộc thiểu số ở Thái Nguyên trước năm 1997

9

1.2 Quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo bảo tồn, phát huy giá

trị văn hoá các dân tộc thiểu số từ năm 1997 đến năm 2004

18

1.2.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo tồn và phát huy giá

trị văn hoá các dân tộc thiểu số

18

1.2.2 Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo thực hiện công tác bảo tồn và

phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số

28

1.2.3 Kết quả thực hiện công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá

các dân tộc thiểu số

34

CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN LÃNH ĐẠO ĐẨY

MẠNH CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HOÁ CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TỪ NĂM

2005 ĐẾN NĂM 2013

40

2.1 Chủ trương của Đảng về tiếp tục đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát

huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số

40

2.2 Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo đẩy mạnh thực hiện bảo tồn

và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số từ năm 2005 đến

năm 2013

50

2.2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên và quá trình thực hiện

bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số

50

2.2.2 Kết quả thực hiện công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các

dân tộc thiểu số

59

CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM 67

3.1.1 Về sự lãnh đạo của Đảng bộ đối với công tác bảo tồn và phát huy

giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số

67

3.1.2 Về kết quả công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc

thiểu số

70

3.2.1 Gắn việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số với

việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng, tạo môi trường lành

mạnh cho văn hoá phát triển

74

3.2.2 Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ Đảng, chính quyền

trong việc tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát huy

giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số

77

3.2.3 Nhận thức đầy đủ vai trò của bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá các

tộc người đối với ổn định và phát triển bền vững trong xã hội

78

cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân

80

DANH MỤC, KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT

ATK

BTV TU

CLB

HĐND

TDTT

UBND

UBMTTQ

: An toàn khu : Ban Thường vụ Trung ương : Câu lạc bộ

: Hội đồng nhân dân : Thể dục thể thao : Uỷ ban nhân dân : Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn hoá theo nghĩa rộng là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần mà loài người sáng tạo ra nhằm đáp ứng nhu cầu sinh tồn và phát triển trong tiến trình lịch sử Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, thể hiện trình độ phát triển của nhân loại nói chung và của từng dân tộc nói riêng, là sự kết tinh những giá trị tốt đẹp nhất trong quan

hệ giữa người với người, với xã hội và với tự nhiên

Văn hoá các dân tộc thiểu số Việt Nam là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền văn hoá Việt Nam phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc Cùng với xu thế hội nhập và phát triển, những luồng văn hoá khác nhau xâm nhập vào đời sống xã hội ở vùng dân tộc thiểu số, gây ảnh hưởng, tác động mạnh đến văn hoá truyền thống các dân tộc thiểu số, đáng chú ý là nguy cơ phai mờ, biến dạng bản sắc dân tộc Do vậy, việc bảo tồn, phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số là nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược cần phải tiếp tục thực hiện thường xuyên và lâu dài

Đảng và Nhà nước ta luôn có những chủ trương, chính sách nhằm ưu tiên, phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi với quan điểm chỉ đạo xuyên suốt: các dân tộc trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, thương yêu, tôn trọng và giúp đỡ nhau cùng tiến bộ Tuy nhiên, khoảng cách chênh lệch về trình độ phát triển giữa vùng dân tộc thiểu số và miền núi với các khu vực khác trong cả nước đang ngày càng có

xu hướng gia tăng cách biệt, vùng miền núi và dân tộc thiểu số đang còn những khó khăn, thách thức rất lớn, trong đó văn hoá truyền thống các dân tộc thiểu số đang đặt ra vấn đề giải quyết hài hoà giữa bảo tồn và phát triển, giữa kinh tế và văn hoá

Qua nhiều năm thực hiện chính sách văn hoá đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu

số đã đạt được những thành tựu nhất định: Nhận thức của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân về văn hoá nói chung, văn hoá dân tộc thiểu số nói riêng được nâng lên một bước; Đời sống văn hoá cơ sở đã có bước phát triển, ở miền núi, hải đảo, vùng sâu, vùng

xa, đời sống văn hoá tuy còn thấp so với đô thị và đồng bằng, nhưng đã có những cải

thiện rõ rệt; Công tác giữ gìn, bảo tồn và phát huy tinh hoa văn hoá dân tộc, đặc biệt là văn hoá của các dân tộc thiểu số có bước phát triển mới về quy mô cũng như chiều sâu; Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá đã góp phần quan trọng nâng cao đời sống văn hoá tinh thần, bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc

Cùng với quá trình đổi mới, Đảng ta xác định nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hoá là một trong ba nhiệm vụ chính cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế và xây dựng Đảng, nhằm tạo ra phát triển bền vững của đất nước Từ nhận thức đó, Đảng chủ trương xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc nhằm phát huy những giá trị truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tăng cường hội nhập và giao lưu văn hoá để tiếp thu tinh hoa nhân loại Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII) xác định “giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá các dân tộc thiểu số” là một trong mười nhiệm vụ của sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Thái Nguyên - một tỉnh miền núi phía Bắc, là một trong những trung tâm văn hoá – giáo dục lớn của cả nước Sự phát triển văn hoá tại đây có ảnh hưởng và đóng góp quan trọng cho sự phát triển chung của nền văn hoá Thái Nguyên được biết đến là một xứ sở của đặc sản chè Tân Cương, thông qua hoạt động giao lưu buôn bán hàng hoá giữa các vùng, những giá trị văn hoá được trao đổi qua lại đã góp phần hình thành nên một nền văn hoá đa dạng của 9 dân tộc cùng sinh sống Thực hiện đường lối đổi mới, kinh tế - xã hội của tỉnh có sự phát triển đáng kể, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân các dân tộc trong tỉnh được nâng lên Tuy nhiên, những thành tựu đạt được còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng của tỉnh Bên cạnh đó, tác động tiêu cực của xu thế toàn cầu hoá về kinh tế cùng với âm mưu tuyên truyền, lôi kéo chống phá chế độ của các thế lực thù địch đã ảnh hưởng không nhỏ đến suy nghĩ, lối sống và phong tục tập quán của nhân dân, đặc biệt là dân tộc thiểu số trong tỉnh

Trước tình hình đó, vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số

ở Thái Nguyên càng trở nên cấp bách, đòi hỏi sự nỗ lực giải quyết của Đảng bộ, chính quyền và toàn thể nhân dân Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, trong thời kỳ đổi mới, đặc biệt là từ năm 1997 đến nay, Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đã lãnh đạo các dân

tộc trong tỉnh đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá Sau 15 năm tiến hành, nhiều giá trị văn hoá của các dân tộc được gìn giữ và phát huy, nghề truyền thống, các phong tục tập quán tốt đẹp của đồng bào các dân tộc được khôi phục

Tuy nhiên, cùng với quá trình hội nhập, toàn cầu hoá đã xuất hiện nhiều hiện tượng tiêu cực và làm ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững các giá trị văn hoá truyền thống Nghiên cứu quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo thực hiện đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước, lãnh đạo nhân dân trên địa bàn tỉnh giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá truyền thống trong thời kỳ đổi mới, đặc biệt là việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu góp phần xây dựng phát triển văn hoá trong thời gian tới là một việc làm có ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo bảo

tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số từ năm 1997 đến năm 2013”

làm luận văn Thạc sỹ lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Văn hoá là một đề tài có sức hấp dẫn đối với nhiều nhà nghiên cứu, hơn nữa, bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số đang là vấn đề cấp thiết được Đảng cộng sản Việt Nam coi là một trong mười nhiệm vụ trọng tâm đề ra trong Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII), thu hút sự quan tâm chú ý nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trên các lĩnh vực và ở nhiều góc độ khác nhau Đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về văn hoá và bảo tồn phát huy các giá trị văn hoá được công bố

Một là, các công trình chuyên khảo nghiên cứu về văn hoá: Trần Văn Bính (chủ

biên): Văn hoá dân tộc trong quá trình mở cửa ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1996; Trường Lưu: Văn hoá – một số vấn đề lý luận, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà nội 1999; Phạm Minh Hạc: Phát triển văn hoá, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá

dân tộc kết hợp với tinh hoa nhân loại, Nxb Khoa học xã hội, Hà nội, 1996; Đỗ Thị Minh

Thuý: Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc –

Thành tựu và kinh nghiệm, Viện Văn hoá và Nxb Văn hoá thông tin, Hà nội, 2004; Phạm

Duy Đức: Phát triển văn hoá Việt Nam giai đoạn 2011-2020- Những vấn đề phương

pháp luận, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009; Nguyễn Danh Tiên: Đảng lãnh đạo xây dựng và phát triển văn hoá trong thời kỳ đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2012, tái bản 2014;… Đây là những công trình khoa học tập trung phân tích quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng và phát triển văn hoá, đồng thời nêu rõ thực trạng văn hoá đất nước trong những năm đổi mới

Hai là, các công trình nghiên cứu về vấn đề văn hoá các dân tộc thiểu số, nổi bật như: Bế Viết Đẳng: Các dân tộc thiểu số trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở miền núi,

Nxb Văn hoá dân tộc, Hà nội, 1996; Trần Văn Bính (chủ biên): Đời sống văn hoá các

dân tộc thiểu số trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Nxb Lý luận chính trị, Hà

nội, 2006; … Những công trình này đã đánh giá và phân tích một cách tương đối và toàn diện về thực trạng đời sống văn hoá của các dân tộc thiểu số trên cả nước trong công cuộc đổi mới, đồng thời dự báo xu hướng, đề xuất các giải pháp vừa cơ bản, vừa cấp bách nhằm tiếp tục phát triển đời sống văn hoá của các dân tộc thiểu số dưới tác động của quá trình thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Ba là, các luận văn, luận án nghiên cứu về văn hoá, tiêu biểu như: Vũ Thị Kim

Nga: Tìm hiểu đường lối của Đảng về xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc

dân tộc, Luận văn Thạc sĩ lịch sử, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 1998; Bùi

Thị Kim Chi: Những quan điểm cơ bản về văn hoá của Đảng trong thời kỳ đổi mới, Luận

văn Thạc sĩ Văn hoá học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2006; Trần Thị

Minh Hiền: Quá trình thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung

ương khoá VIII về xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam từ năm 1998 đến 2006, Luận

văn Thạc sĩ Lịch sử, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, 2008;…

Nhìn chung, những công trình trên đã tập hợp tư liệu và trình bày một cách có hệ thống những quan điểm cơ bản của Đảng về vấn đề văn hoá Một số công trình đã đi sâu phân tích nhận thức của Đảng về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, bước đầu

đề cập đến vấn đề bảo tồn giá trị văn hoá dân tộc thiểu số trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, riêng biệt về quá

trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá các dân tộc thiểu số trong thời kỳ đổi mới

3 Mục đích, nhiệm vụ

3.1 Mục đích

Luận văn làm rõ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đối với công tác bảo tồn phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số theo đường lối văn hoá của Đảng trong

thời kỳ mới, đặc biệt là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu làm rõ những quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số và sự vận dụng của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên vào tình hình cụ thể của địa phương

- Trình bày quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số từ năm 1997 đến năm 2013

- Đánh giá những thành công, hạn chế và bước đầu đúc kết những kinh nghiệm từ quá trình lãnh đạo bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các quan điểm cơ bản về đường lối văn hoá của Đảng; quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận văn nghiên cứu vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân

tộc thiểu số ở tỉnh Thái Nguyên, trong đó chủ yếu là những chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số; Quá trình triển khai thực hiện chủ trương của Đảng bộ Thái Nguyên về và sự phối

DANH MỤC TÀI LIỆU

1 Phạm Ngọc Anh, Bùi Đình Phong (2009), Hồ Chí Minh – Văn hoá và phát triển, Nxb

Chính trị - Hành chính, Hà nội

2 Phạm Hoài Anh (2010), “Vai trò của cộng đồng trong việc giữ gìn di sản”, Tạp chí

Văn hoá Nghệ thuật, (307), tr.9-11

3 Ban Chấp hành Trung ương (2003), Chỉ thị của Ban Bí thư tiếp tục thực hiện có hiệu

quả Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII) về công tác văn học, nghệ thuật trong

tình hình mới, Hà nội

4 Ban Chấp hành Trung ương (2003), Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành

Trung ương Đảng khoá IX về công tác dân tộc, Hà nội

5 Ban Tuyên giáo Trung ương (2008), tài liệu nghiên cứu, quán triệt Nghị quyết số

23-NQ/TW của Bộ Chính trị khoá X “Về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học,

nghệ thuật trong thời kỳ mới”, NXb Chính trị quốc gia, Hà Nội

6 Trần Văn Bính (chủ biên), (1996), Văn hoá dân tộc trong quá trình mở cửa nước ta

hiện nay, NXb Chính trị quốc gia, Hà Nội

7 Trần Văn Bính (chủ biên), (1996), Văn hoá các dân tộc Tây Nguyên – Thực trạng và

những vấn đề đặt ra, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội

8 Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam – Viện Khoa học xã hội Việt Nam (2005), Các công

trình nghiên cứu của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (quyển V), Nxb Khoa học

xã hội, Hà nội

9 Chính phủ (2003), Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt “Chương

trình mục tiêu quốc gia về văn hoá đến năm 2005”, số 19/2003/QĐ-TTg ngày

28/1/2003, Hà nội

10 Nguyễn Từ Chi (1996), Góp phần nghiên cứu văn hoá và tộc người, Nxb Văn hoá

Thông tin, Hà nội

11 Nông Quốc Chấn – Huỳnh Khái Vinh (đồng chủ biên) (2002), Văn hoá các dân tộc

Việt Nam thống nhất mà đa dạng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội