Nâng cao năng lực giám sát và quyết định ngân sách nhà nước của hội đồng nhân dân tỉnh nghệ an

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- NGUYỄN KỲ THANH NÂNG CAO NĂNG LỰC GIÁM SÁT VÀ QUYẾT ĐỊNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN TỈNH NGHỆ AN LUẬN VĂN THẠ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN KỲ THANH

NÂNG CAO NĂNG LỰC GIÁM SÁT VÀ QUYẾT ĐỊNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN

TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐI ̣NH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN KỲ THANH

NÂNG CAO NĂNG LỰC GIÁM SÁT VÀ QUYẾT ĐỊNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN

TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế

Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐI ̣NH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS Lê Xuân Đình

Hà Nội - 2015

1

TÓM TẮT

Nghệ An là một tỉnh rộng, dân số đông, được phân chia nhiều vùng miền khác nhau, kinh tế - xã hội của tỉnh có nhiều biến động theo xu thế chung của cả nước, nhưng đồng thời cũng có những đặc thù riêng, đặc biệt Nghệ An chưa có bước đột phá lớn về thu - chi ngân sách, cân đối ngân sách địa phương vẫn còn phụ thuộc rất lớn vào bổ sung từ ngân sách trung ương Điều này đòi hỏi chính quyền tỉnh Nghệ An, trong đó có HĐND tỉnh cần đề

ra những chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương đối với cả nước Để làm được điều đó, HĐND tỉnh Nghệ An cần có những giải pháp để nâng cao chất lượng, năng lực giám sát và quyết định các vấn đề liên quan đến lĩnh vực ngân sách nhà nước

Xuất phát từ những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “Nâng cao năng lực giám sát và quyết định ngân sách Nhà nước của Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An” là cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực

tiễn

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động trong lĩnh vực ngân sách nhà nước, luận văn đưa ra các giải pháp nâng cao năng lực giám sát

và quyết định ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An

2

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIÁM SÁT VÀ

QUYẾT ĐỊNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HĐND

5

1.2 Những vấn đề lý luận cơ bản về năng lực giám sát và quyết định

ngân sách nhà nước của HĐND cấp tỉnh

6

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến giám sát và năng lực

giám sát của HĐND

6

1.2.2 Đối tượng, mục tiêu và nội dung công tác giám sát, quyết định

ngân sách nhà nước của HĐND

10

1.2.3 Các yếu tố ảnh hướng đến năng lực giám sát và quyết định

ngân sách nhà nước của HĐND

13

1.2.4 Tiêu chí đánh giá năng lực giám sát và quyết định ngân sách

nhà nước của HĐND

16

1.2.5 Vai trò của HĐND trong giám sát và quyết định ngân sách nhà

nước

19

1.2.6 Mối quan hệ giữa quyết định và giám sát ngân sách nhà nước

của HĐND

20

1.3 Kinh nghiệm giám sát và quyết định ngân sách nhà nước của

HĐND một số tỉnh trong nước và bài học cho HĐND tỉnh Nghệ An

21

1.3.1 Kinh nghiệm nâng cao năng lực giám sát và quyết định ngân

sách nhà nước của HĐND ở một số tỉnh

21

1.3.2 Một số bài học, kinh nghiệm rút ra có thể áp dụng vào thực tiễn

HĐND tỉnh Nghệ An

28

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 29

3

2.2 Các phương pháp cụ thể được sử dụng để thực hiện luận văn 30

2.3 Phương pháp thu thập và xử lý số liệu 33

Chương 3: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC GIÁM SÁT VÀ QUYẾT

ĐỊNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HĐND TỈNH NGHỆ AN

35

3.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội của tỉnh Nghệ An ảnh

hưởng tới hoạt động giám sát và quyết định ngân sách nhà nước

35

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội của tỉnh Nghệ An 35 3.1.2 Những thuận lợi và khó khăn của tỉnh Nghệ An về điều kiện tự

nhiên, kinh tế, xã hội đối với công tác giám sát và quyết định ngân

sách nhà nước

37

3.2 Phân tích thực trạng năng lực giám sát và quyết định ngân sách

nhà nước của HĐND tỉnh Nghệ An

40

3.2.1 Thực trạng năng lực giám sát ngân sách nhà nước của HĐND

tỉnh Nghệ An

40

3.2.2 Thực trạng năng lực quyết định ngân sách nhà nước của HĐND

tỉnh Nghệ An

43

3.2.3 Đánh giá thực trạng thực trạng giám sát và quyết định ngân

sách nhà nước của HĐND tỉnh Nghệ An

45

Chương 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO

NĂNG LỰC GIÁM SÁT VÀ QUYẾT ĐỊNH NGÂN SÁCH NHÀ

NƯỚC CỦA HĐND TỈNH NGHỆ AN

54

4.1 Định hướng nâng cao năng lực giám sát và quyết định ngân sách

nhà nước của HĐND tỉnh Nghệ An

54

4.2 Giải pháp nhằm nâng cao năng lực giám sát và quyết định ngân

sách nhà nước của HĐND tỉnh Nghệ An

57

4

MỞ ĐẦU

1 Về ti ́nh cấp thiết của đề tài:

Trong bộ máy nhà nước, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và

cơ quan nhà nước cấp trên HĐND quyết định các vấn đề của địa phương do luật định; giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực hiện các nghị quyết của HĐND

Trong lĩnh vực kinh tế, HĐND có nhiệm vụ quyết định dự toán thu NSNN trên địa bàn; dự toán thu, chi NSĐP và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; phê chuẩn quyết toán NSĐP; quyết định các chủ trương, biện pháp triển khai thực hiện NSĐP; điều chỉnh dự toán NSĐP trong trường hợp cần thiết; giám sát việc thực hiện ngân sách đã được HĐND quyết định Quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho từng cấp ngân sách ở địa phương theo quy định của Luật NSNN

Thông qua phê duyệt quyết toán NSĐP, HĐND tỉnh đánh giá những mặt làm được, chưa được và những bất hợp lý trong quá trình thực hiện NSĐP, từ đó có các chủ trương, giải pháp phát huy ưu điểm, khắc phục nhược điểm và điều chỉnh những bất hợp lý trong việc xây dựng dự toán ngân sách năm sau Tuy nhiên, có những khoản thu - chi ngân sách không nằm trong danh mục dự toán ngân sách do HĐND tỉnh quyết định nhưng vẫn được đưa vào nội dung quyết toán Hầu hết vốn các chương trình mục tiêu quốc gia, vốn Trái phiếu Chính phủ Trung ương phân bổ có mục tiêu sau khi HĐND tỉnh thông qua dự toán ngân sách năm và được UBND tỉnh quyết định việc quản lý, sử dụng nguồn vốn này Việc phân bổ, sử dụng các nguồn vốn này không thông qua HĐND tỉnh, nhưng khi quyết toán lại thông qua HĐND tỉnh

5

Nhìn chung, việc phê chuẩn quyết toán NSĐP của HĐND tỉnh thời gian qua còn hình thức: cơ sở kiểm chứng số liệu hầu như không có; việc kiểm toán ngân sách của Kiểm toán Nhà nước thường công bố kết quả sau khi HĐND tỉnh phê chuẩn quyết toán và không thường xuyên Rất ít đại biểu tham gia góp ý hoặc chất vấn về các nội dung trong dự thảo Nghị quyết phê chuẩn quyết toán Ngoài ra, việc cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ giám sát, khảo sát theo chuyên đề, xử lý các vấn đề phát sinh của UBND tỉnh và một số

cơ quan, đơn vị liên quan có khi chưa đầy đủ, kịp thời; quỹ thời gian quá eo hẹp gây khó khăn trong việc bố trí, sắp xếp và tổ chức thực hiện chương trình cũng ảnh hưởng đến chất lượng, kết quả hoạt động thẩm tra, giám sát, quyết định các vấn đề liên qua đến ngân sách nhà nước

Để góp phần luận giải vấn đề này từ góc nhìn về quản lý nhà nước lĩnh

vực ngân sách, luận văn đề cập đến “Nâng cao năng lực giám sát và quyết định ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Nghệ An” Với câu hỏi nghiên cứu:

Giải pháp nâng cao năng lực giám sát và quyết định ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Nghệ An là gì?

2 Mục đích va ̀ nhiệm vu ̣ nghiên cƣ́u:

2.1 Mục đích nghiên cứu:

Làm rõ được một số vấn đề lý luận về ngân sách Nhà nước và hoạt động giám sát, quyết định NSNN cũng như vấn đề năng lực giám sát của HĐND cấp tỉnh Đánh giá thực trạng năng lực giám sát và quyết định NSNN của HĐND tỉnh Nghệ An, chỉ ra được những tồn tại, hạn chế và khó khăn, bất cập cũng nhưng nguyên nhân của thực trạng đó Đồng thời đề xuất các phương hướng và giải pháp khả thi nhằm nâng cao năng lực giám sát và quyết định NSNN của HĐND tỉnh Nghệ An

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

6

+ Hệ thống hoá và làm rõ cơ sở lý luận về ngân sách và hoạt động giám sát và quyết định NSNN của HĐND cấp tỉnh, năng lực của HĐND trong giám sát và quyết định NSĐP Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực giám sát, chất lượng quyết định NSNN của HĐND…)

+ Làm rõ và đánh giá đúng thực trạng năng lực giám sát và quyết định NSNN của HĐND tỉnh Nghệ An Xác định được những vấn đề còn tồn tại, hạn chế và khó khăn, bất cập trong công tác giám sát và quyết định NSSN của HĐND tỉnh Nghệ An Chỉ rõ nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế và những khó khăn, bất cập

+ Xác định được phương hướng và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm Nâng cao năng lực giám sát và quyết định NSNN của HĐND tỉnh Nghệ An

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cƣ ́ u:

3.1 Đối tượng nghiên cư ́ u:

Năng lực giám sát và quyết định NSNN của HĐND tỉnh Nghệ An (bao gồm: bản thân các hoạt động giám sát và quyết định NSNN của HĐND; các nhân tố tác động đến chất lượng của những hoạt động này như: chất lượng chuẩn bị báo cáo của UBND tỉnh; trình độ, năng lực của đại biểu HĐND, cơ cấu, số lượng đại biểu chuyên trách; thời gian thẩm định; sự phối hợp giữa HĐND và UBND tỉnh trong quá trình chuẩn bị tài liệu trình kỳ họp; chất lượng triển khai thực hiện dự toán ngân sách đã được HĐND quyết định…)

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

+ Địa điểm: trên địa bàn tỉnh Nghệ An

+ Thời gian: từ năm 2009 đến năm 2014

+ Nội dung tiếp cận/vấn đề nghi ên cứ u : năng lực giám sát và quyết định NSNN

4 Cấu trúc luận văn: gồm 4 chương

7

Chương 1 Cơ sở lý lu ận và thực tiễn về năng lực giám sát và quyết định ngân sách nhà nước của HĐND

Chương 2 Phương pháp và thiết kế nghiên cứu

Chương 3 Thực trạng năng lực giám sát và quyết định ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Nghệ An

Chương 4 Định hướng và các giải pháp nâng cao năng lực giám sát và quyết định ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Nghệ An

8

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC GIÁM SÁT VÀ

QUYẾT ĐỊNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HĐND

1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1.1 Nghiên cứu về ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước được chú ý từ lâu, do vậy, đã có một số công trình nghiên cứu liên qua Cho đến nay, phần lớn các công trình nghiên cứu các vấn

đề chung về đổi mới NSNN, đổi mới chính sách thu, chi NSNN, về quản lý NSNN, phân cấp quản lý NSNN trong cơ chế mới Đó là:

- Đổi mới ngân sách nhà nước, của tác giả Tào Hữu Phùng, Nguyễn

Công nghiệp, Nxb Thống kê, Hà Nội, 1992

- Hoàn thiện phân cấp quản lý Ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, Luận văn thạc sỹ kinh tế của Nguyễn Việt Anh, Học viện Tài

chính kế toán, 2010

- Hoàn thiện quy trình và phân cấp quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Nghĩa, Luận văn thạc sỹ kinh tế của Dương Ngọc Ánh,

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2004

Từ khi có Luật NSNN năm 2002 và Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào tập trung đến năng lực giám sát và quyết định NSNN của HĐND các cấp

1.1.2 Nghiên cứu về vai trò của HĐND tỉnh trong giám sát và quyết định ngân sách nhà nước

Giám sát và vấn đề nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử ở nước ta được đề cập nhiều trên các sách báo, tạp chí, các diễn đàn khoa học nhưng chủ yếu mới quan tâm đến chức năng giám sát của Quốc hội,

9

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Việt Anh, 2010 Hoàn thiện phân cấp quản lý Ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Luận văn thạc sỹ kinh tế, Học viện

Tài chính kế toán

2 Dương Ngọc Ánh, 2004 Hoàn thiện quy trình và phân cấp quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Nghĩa, Luận văn thạc sỹ kinh tế,

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

3 Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam, 2003 Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật ngân sách nhà nước, số 60/2003/NĐ-CP

ngày 06/6/2003

4 Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam, 2003 Nghị định ban hành quy chế xem xét quyết định dự toán và phân bổ NSĐP phê chuẩn quyết toán NSĐP, số 73/2003/NĐ-CP ngày 23/06/2003

5 HĐND tỉnh Nghệ An, 2009 – 2014 Kỷ yếu các kỳ họp HĐND tỉnh

6 Trương Đắc Linh, 2003 Tổ chức và hoạt động của các ban của

HĐND Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 2

7 Bùi Huyền Mai, 2004 Đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND và UBND thành phố Hà Nội Luận văn thạc sĩ Luật học, Viện Nhà nước và pháp

luật

8 Tào Hữu Phùng và Nguyễn Công Nghiệp, 1992 Đổi mới ngân sách nhà nước Hà Nội: Nxb Thống kê

9 Đinh Ngọc Quang, 2005 Về đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND các cấp nhiệm kỳ 2004-2009 Tạp chí Quản lý nhà nước, số 2

10 Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003 Luật tổ chức HĐND và UBND, số 11/2003/QH11 ngày 26/11/2003

10

11 Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2015 Luật tổ chức chính quyền địa phương, số 77/2015/QH13 ngày 19/6/2015

12 Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của HĐND và UBND, số 31/2004/QH11 ngày

14/12/2004

13. Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2002 Luật ngân sách nhà nước, số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002

14 Mai Hữu Thu, UVTT HĐND tỉnh Khánh Hòa (2010) Hoàn thiện

cơ chế và nâng cao năng lực quyết định ngân sách

< http://luathoc.cafeluat.com/threads/nang-luc-quyet-dinh-va-giam-sat-ngan-sach-cua-hdnd.4794/#ixzz3lmnLj72E>

15 Thường trực HĐND tỉnh Hà Tĩnh (2014) Một số giải pháp nâng cao chất lượng quyết định của Hội đồng nhân dân tỉnh Hà Tĩnh

<http://ttbd.gov.vn/Home/Default.aspx?portalid=52&tabid=108&catid=515& distid=3590>

16 Thường trực HĐND tỉnh Yên Bái (2012) Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng thẩm tra, quyết định, giám sát trong hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh Kỷ yếu Hội nghị trao đổi kinh nghiệm hoạt động

HĐND 14 tỉnh trung du, miền núi phía Bắc lần thứ 2

17 Nguyễn Quốc Tuấn, 2002 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt

động của HĐND và UBND các cấp Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 6