Phân tích giá trị nhân đạo của truyện vợ chồng a phủ của Tô Hoài

Tóc M xoãị xu ng.

Phân tích giá trị nhân đạo của truyện Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài

BÀI LÀM

Có ai óđ ã t ng nh n xét: suy cho cùng thì ý ngh a th c s c a v n h c là góp ph n nhân đ ừ ậ ĩ ự ự ủ ă ọ ầ đạo hoá con

người Tác ph m v n h c là s n ph m tinh th nẩ ă ọ ả ẩ ầ c a con ngủ ười, do con người làm ra để áp ng nhu c uđ ứ ầ

c a nó Vì v y tác ph m v n h c ch th c s có giá tr khi nóủ ậ ẩ ă ọ ỉ ự ự đ ị lên ti ng vì con ngế ười, ca ng i và b o v ợ ả ệ

con người V i ý ngh a óớ ĩ đ m t tác ph m l n trộ ẩ ớ ước h t ph i là m t tác ph m cóế ả ộ ẩ giá tr nhân ị đạo sâu s c ắ

V ch ng A Ph c a nhà v n Tô Hoài là m t tác ph m nh th ợ ồ ủ ủ ă ộ ẩ ư ế

Th nào là m t tác ph m v n h c cóế ộ ẩ ă ọ giá tr nhân ị đạo? Tr l i câu h iả ờ ỏ này, người ta thường c n c trên ả ứ

m t s phộ ố ương di n c b n c a tác ph m Trệ ơ ả ủ ẩ ước h t m t tác ph m c giá tr nhân ế ộ ẩ ổ ị đạo ph i là m t tác ả ộ

ph m t p trung tẩ ậ ố cáo v ch tr n t i ác c a nh ng th l c ang chà ạ ầ ộ ủ ữ ế ự đ đạp lên quy n s ng c a con ngề ố ủ ười Tác ph m óẩ đ c ng ph i là m t tác ph m nh m t p trung bi u dũ ả ộ ẩ ằ ậ ể ương, ca ng i nh ng ph m ch t t t ợ ữ ẩ ấ ố đẹp

c a con ngủ ười Cu i cùng nhà v n trong tác ph m ph i thông c m và th u hi u ố ă ẩ ả ả ấ ể được tâm t tình c m ư ả

c ng nh nh ng nguy n v ng và m ũ ư ữ ệ ọ ơ ước c a con ngủ ười, giúp h nói lên nh ng ọ ữ ước nguy n và ệ đấu tranh để giành đượ ước c nguy n y T t c i u óệ ấ ấ ả đ ề đ có ngh a là tác ph m ch cóĩ ẩ ỉ giá tr nhân ị đạo khi giúp con ngườ ối s ng cho ra con người “gi cho con ngữ ười không sa xu ng thànhcon…” v t mà c ng không ố ậ ũ

thành nh ng ông thánh vô b và vô duyên Ngh thu t là s vữ ổ ệ ậ ự ươn t i, s hớ ự ướng về s níu gi mãi mãi ự ữ

tính người cho con người Cái c t lõi c a ngh thu t là tính nhân ố ủ ệ ậ đạo “(Nguyên Ng c – V n ngh ọ ă ệ

31.10.1987)

V ch ng A Ph , nh tên g i c a thiên truy n, vi t vợ ồ ủ ư ọ ủ ệ ế ề cu c ộ đờ ủi c a m t ôi v ch ng ngộ đ ợ ồ ười Mèo vùng ở

núi cao Tây B c trắ ước và sau khi đến v i cách m ng Thiên truy n nh m làm n i b t lên s ph n kh n ớ ạ ệ ằ ổ ậ ố ậ ố

kh , t i nh c c a nh ng ngổ ủ ụ ủ ữ ười dân mi n núi dề ưới ách th ng tr c a l chúa ố ị ủ ũ đất và b n th c dân, ọ ự đồng

th i ca ng i cu c ờ ợ ộ đổ đờ ủi i c a h nh cách m ng Nh th b n thân ọ ờ ạ ư ế ả đề tài và ch ủ đề c a tác ph m ã ủ ẩ đ

mang n i dung nhân ộ đạo sâu s c Th c hi n ch ắ ự ệ ủ đề ấ y, tác ph m k t c u theo hai ph n Ph n I Cu c ẩ ế ấ ầ ẩ ộ

s ng nô l c a A Ph và M H ng Ngài; ph nố ệ ủ ủ ỵ ở ồ ầ 2: Cu c s ng m i c a v ch ng A Ph khu du kích ộ ố ớ ủ ợ ồ ủ ở

Phi ng Sa.ề

S c n ng t cáo và c m h ng nhân ứ ặ ố ả ứ đạo ch y u ủ ế được th hi n ph n I, qua cu c ể ệ ở ầ ộ đời và s ph n c a ố ậ ủ

M và A Ph trong nhà th ng lý Pá Tra ị ủ ố Đọc ph n này, chúng ta xót xa cho m t M , cô gái Mèo xinh ầ ộ ị đẹp,

ch vìỉ b m nghèo mà ph i bi n thành “con dâu g t n ” cho nhà th ng lý Pá Tra Cu c s ng a ng c ố ẹ ả ế ạ ợ ố ộ ố đị ụ ở

nhà tên chúa đất này ã bi n m t côđ ế ộ gái h n nhiên, tràn ồ đầ ự ốy s s ng và giàu m ơ ước thành m t nô l ộ ệ

l m l i, cam ch u; thành m t con v t trong nhà th ng lý “m i ngày M càng không nói, lùi l i nh con rùa ầ ũ ị ộ ậ ố ỗ ị ũ ư

nuôi trong xó c a” Th m chí nhi u khi Mử ậ ề ị c m th y mình không b ng con v t Trong cái êm tình mùa ả ấ ằ ậ đ

xuân, b trói ị đứng vào c t M “ch còn nghe ti ng chân ng a ộ ị ỉ ế ự đạp vách Ng a ván ự đứng gãi chân, nhai c ỏ

M th n th c nghị ổ ứ ĩ mình không b ng con ng a” Cu c s ng nô l t m t i, nh trong ng c tù c a M ằ ự ộ ố ệ ă ố ư ụ ủ ị được

Tô Hoài đặ ả ằc t b ng c n bu ng c a cô: “ă ồ ủ đầu bu ng M n m kín mít, có m t chi c c a s , m t l vuông ồ ị ằ ộ ế ử ổ ộ ỗ

b ng bàn tay Lúc nàoằ

trông ra c ng ch th y tr ng tr ng, không bi t là sũ ỉ ấ ă ắ ế ương hay là n ng M nghắ ị ĩ r ng mình c ch ng i trong ằ ứ ỉ ồ

cái l vuông y mà trông ra, ỗ ấ đến bao gi ch t thì thôi” B con A S ã chà ờ ế ố ử đ đạp lên con người M không Ị

ch b ng s bóc l t s c lao ỉ ằ ự ộ ứ động, làm phu phen t p d ch, su t ngày h u h chúng nh nh ng k tôi òi, ạ ị ố ầ ạ ư ữ ẻ đ

kh n kh mà chúng còn hu ho i cu c s ng tinh th n, ng n c m và d p t t m i suy ngh c ng nh ố ổ ỷ ạ ộ ố ầ ă ấ ậ ắ ọ ĩ ũ ư

nguy n v ng dù là r t nhệ ọ ấ ỏ c a cô gái tr Có th nói s ph n bi th m c a M là s ph n i n hình, tiêu ủ ẻ ể ố ậ ả ủ Ị ố ậ đ ể

bi u cho ngàn v n ngể ạ ười con gái mi n núi trề ước Cách m ng tháng Tám Xung quanh M , nhà v n Tô ạ ị ă

Hoài còn khéo léo hé m cho b n ở ạ đọc th y thân ph n c a bao ngấ ậ ủ ười con gái khác, trước h t ế là nh ng ữ

ngựờ ợi v , nh ng ngữ ườ ịi b bát v làm dâu ề trong nhà b n chúa ọ đất “Đời ngườ đi àn bà láy ch ng ồ

nhà giàu H ng Ngài thì m t ỏ ồ ộ đời người ch bi t i theo uôi con ỉ ế đ đ ng a c a ch ng”.ự ủ ồ

S ph n nô l , t i nh c c a ố ậ ệ ủ ụ ủ người dân mi n núi cònề được b sung và hoàn ch nh b ng cu c ổ ỉ ằ ộ đời rách nát đầy kh n kh c a A Ph C ng nh M , A Ph v n là m t thanh niên tràn ố ổ ủ ủ ũ ư Ị ủ ố ộ đầy nh a s ng, kho ự ố ẻ

m nh, cạ ường tráng “A Ph kho , ch y nhanh nh ng a, con gái trong làng nhi u ngủ ẻ ạ ư ự ề ười mê”… th mà chế ỉ

m t l n va ch m v i A S mà b ng bi n thành k tôi òi cho nhà th ng lý, mãn ki p không’ th c t ộ ầ ạ ớ ử ỗ ế ẻ đ ố ế ể ấ đầu lên để được làm người, n u không g p cách m ng.ế ặ ạ

Giá trị nhân đạo còn th hi n trong ch nhà vân v ch tr n nh ng hành vi và vi c làm b o ngể ệ ỗ ạ ầ ữ ệ ạ ượ đầc, y b t ấ

công ngang trái c a b con th ng lý Ch c n xem cách A S trói v , không cho i ch i T t và cu c tra ủ ố ố ỉ ầ ử ợ đ ơ ế ộ

t n hành h A Ph sau cu c xung ấ ạ ủ ộ độ ớt v i A S c ng ử ũ đủ ấ th m thìa i u ó ây là c nh A S tróiđ ể đ Đ ả ử M : “A ị

S bử ướ ạc l i, n m M , l y th t l ng trói hai tay M - Nó xách cắ ị ấ ắ ư ị ả m tộ thúng s i ay ợ đ ra trói đứng M vào ị

c tộ nhà Tóc M xoãị xu ng A S qu n luôn tóc lên c t, làm cho M không cúi, không nghiêng ố ử ấ ộ ị đượ đầc u

n a Trói xong v , A S th t n t cái th t l ng xanh ra ngoài áo r i A Sữ ợ ử ắ ố ắ ư ồ ử t t èn, di ra, khép c a bu ng ắ đ ử ồ

l i” Còn ây là c nh th ng lý x ki n A Ph trạ đ ả ố ử ệ ủ ước: “C m i ứ ỗ đợt hút thu c phi n xong, A Ph l i ph i ra ố ệ ủ ạ ả

qu gi a nhà, l i b ngỳ ữ ạ ị ười xô đế đn ánh M t A Ph s ng lên, môi và uôiậ ủ ư đ m t d p ch y máu Ngắ ậ ả ười thì ánhđ người thì qu l y, k k ch i b i Xong m t tr n ánh, k , ch i, l i hút… C nh th ,ỳ ạ ể ể ử ớ ộ ậ đ ể ử ạ ứ ư ế su t chi u,ố ề

su t êm, càng hút, càng t nhố đ ỉ , càng ánh, càng ch i, càng hút” Th t khóđ ử ậ có s b t công, tàn b o nào ự ấ ạ

h n th n a.ơ ế ữ

m t ph ng di n khác, giá tr nhân o c a V ch ng A Ph còn

Ở ộ ươ ệ ị đạ ủ ợ ồ ủ được th hi n trong vi c nhà v n ể ệ ệ ă

thông c m và th u hi u nh ng tâm t tình c m và tâm tr ng c a nh ng con ngả ấ ể ữ ư ả ạ ủ ữ ười kh n kh Bên trong ố ổ

con ngườ ầi l m l i kh au c a M , Tô Hoài ãũ ổđ ủ Ị đ nhìn th y m t s c s ng n i tâm h t s c m nh m và ấ ộ ứ ố ộ ế ứ ạ ẽ

phong phú Trong cái êm mùa xuân b trói y, tuy th xác b hành h , c m tù, nh ng tâm h n M hoàn đ ị ấ ể ị ạ ầ ư ồ ị

toàn t do “H i rự ơ ượu còn n ng, M v n nghe ti ng sáo ồ ị ẫ ế đưa M i theo nh ng cu c ch i, nh ng dám ị đ ữ ộ ơ ữ

ch i” M v n bay b ng theo “ti ng sáo g i b n yêu v n l ng l bay ngoài ơ ị ă ổ ế ọ ạ ẫ ử ơ đườ ng

Anh ném qu pao, em không b tả ắ

Em không yêu qu pao r iả ơ r i ồ

Em yêu người nào, em b t ắ pao nào…”

Cùng v i vi c phát hi n và miêu t cu c s ng n i tâm phong phú c a M , Tô Hoài c ng cho ngớ ệ ệ ả ộ ố ộ ủ ị ũ ườ đọi c

th y nh ng tính cách và ph m ch t r t t t ấ ữ ẩ ấ ấ ố đẹp c a A Ph , nh ng ph m ch t và tính cách mà b n th ng ủ ủ ữ ẩ ấ ọ ố

tr không bao gi có: trung th c, th t thà, ngay th ng, c n cù, ch t phác… chính nh ng ph m ch t ị ờ ự ậ ẳ ầ ấ ữ ẩ ấ

tâmh n và tính cách kho kho n m nh m y ã giúp M và A Ph cóồ ẻ ắ ạ ẽấ đ Ị ủ đủ ứ s c s ng và ngh l c ố ị ự để ỗ tr i

d y, phá b gông cùm, ch y tr n kh i a ng c H ng Ngài, i tìm t do, cho dù ch là t phát, ch là b t ậ ỏ ạ ố ỏ đị ụ ồ đ ự ỉ ự ỉ ấ

u t lòng khát khao c s ng

đầ ừ đượ ố

Cu i cùng, vi c v ch ng A Ph ch y ố ệ ợ ồ ủ ạ đến Phi ng Sa, ề đượ c cán b cách m ng A Châu giác ng , i theo ộ ạ ộ đ

du kích ánh Pháp, làm l i cu c đ ạ ộ đời, cu c ộ đời c a nh ng con ngủ ữ ười t do, v a ph n ánhự ừ ả hi nệ

th c v a th hi n ự ừ ể ệ ước m c a ơ ủ đồng bào mi nề núi Tây B c, ắ khi ánh sáng c a ủ cách m ng b t ạ ắ đầu soi th uấ vào cu c ộ đời t m t i c a h óă ố ủ ọ Đ c ng là m t khía c nh m i c a ch ngh a nhân ũ ộ ạ ớ ủ ủ ĩ đạo trong v n ă

h c Vi t Nam sau Cách m ng tháng Tám: nhà v n không ch gi i thích hi n th c màọ ệ ạ ă ỉ ả ệ ự còn

góp ph n ầ c i t oả ạ hi n th c, ệ ự ch ra con ỉ đườ ng gi i phóngả chonhân lo i c n lao.ạ ẩ

V n h c Vi t Nam v n là m t n n v n h c giàu truy n th ng nhân ă ọ ệ ố ộ ề ă ọ ề ố đạo N n v n h c y nh t m gề ă ọ ấ ư ấ ương

ph n chi u l ch s tâm h n con ngả ế ị ử ồ ười Vi t Nam, dân t c Vi t Nam M t dân t c n ng ngh a, n ng tình, ệ ộ ệ ộ ộ ặ ĩ ặ

giàu lòng nhân ái, v tha Gópị ph n làm giàu thêm truy n th ng nhân ấ ề ố đạ ấo y là nhi m v cao c và thiêngệ ụ ả

liêng c a m i nhà v n chân chính V ch ng A Ph c a Tô Hoài là m t óng góp r t áng trân tr ng vào ủ ỗ ă ợ ồ ủ ủ ộ đ ấ đ ọ

truy n th ng y.ề ố ấ