Bài giảng những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác lênin 1 hoàng thị tuyết thanh

 Những nội dung cơ bản định nghĩa vật chất của V.I.Lênin - Về phương pháp định nghĩa phạm trù vật chất: Định nghĩa theo phương pháp triết học - Cách định nghĩa: Chỉ có định nghĩa phạm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG – THÁNG 6 NĂM 2012

CHÀO MỪNG CÁC BẠN SINH VIÊN

1 Giới thiệu giảng viên

• Họ và tên: Hoàng Thị Tuyết Thanh

• Địa chỉ: 39/27 Đoàn Trần Nghiệp – Nha Trang – Khánh Hòa

• ĐT Di động: 0989229781

- Tên học phần: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin 1

- Số tín chỉ: 2 tín chỉ (30 tiết

- Phân bổ tiết giảng của học phần:

+ Nghe giảng lý thuyết: 20

+ Thảo luận: 10

2 Giới thiệu môn học

3 Mục tiêu của môn học

- Xây dựng niềm tin, lý tưởng cách mạng cho SV

- Từng bước xác lập:

Thế giới quan Nhân sinh quan Phương pháp luận

Để tiếp cận các khoa

học chuyên ngành được đào tạo

- Có thể tiếp cận được nội dung môn học lý luận chính trị ở các kỳ sau

4 Nhiệm vụ của sinh viên

- Sưu tầm, nghiên cứu các các tài liệu có liên quan đến nội dung của từng phần, từng chương, mục hay chuyên đề theo sự hướng dẫn của giảng viên;

- Phải nghiên cứu trước giáo trình, chuẩn bị các ý kiến hỏi, đề xuất khi nghe

giảng

- Tham dự đầy đủ các giờ giảng của giảng viên và các buổi tổ chức thảo

luận dưới sự hướng dẫn và điều khiển của giảng viên theo quy chế

3 Cách thức đánh giá kết quả học tập cuối kỳ

A Điểm kiểm tra: Lấy 1 trong những kết quả cao nhất qua những buổi dạy

mà có câu hỏi, điểm kiểm tra giấy giữa kỳ

- Mỗi học phần gồm 3 cột điểm

C Điểm thi kết thúc môn học: Vấn đáp

Điểm môn học = [(A +B)/2]x 50% + C x 50%)/100%

B Điểm thảo luận: Lấy điểm trung bình cộng của tất cả các buổi thảo luận

6 Tài liệu tham khảo

– Website cá nhân http://www.giangvien.net

– Giáo trình những nguyên lý cơ bản của CN Mác LÊNIN

– Giáo trình Kinh tế chính trị Mác-Lênin, Bộ GD&ĐT năm 2006

– Giáo trình Chủ nghĩa XH khoa học, Bộ GD&ĐT năm 2006

– Tạp chí triết học , tạp chí cộng sản, website Đảng cộng sản,

website Tạp chí Cộng sản, website Viện triết học Hà Nội

8

Vấn đề 1: Khái lược về chủ nghĩa Mác – Lênin Đối tượng, mục đích và yêu cầu về phương pháp học tập, nghiên cứu Những nguyên lý cơ

bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

I KHÁI LƯỢC VỀ CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

Là khoa học về

sự nghiệp giải phóng giai cấp

vô sản, giải phóng nhân dân lao động

và giải phóng con người

1 Chủ nghĩa Mác-Lênin và ba bộ phận lý luận cấu thành

Là thế giới quan và phương pháp luận phổ biến của nhận thức khoa học

Ph.Ăngghen C.Mác V.I Lênin

(5/5/1818 - 14/3/1883) (28/11/1820 - 5/8/1895) (22/4/1870 - 21/l/1924)

Mộ Các Mác và gia đình (5 người

nằm chung trong một ngôi mộ) nằm

ở nghĩa trang Highgate là một nghĩa

trang tư Ở Luân Đôn nước Anh

Chủ nghĩa XHKH

b Ba bộ phận lý luận cơ bản cấu thành chủ nghĩa Mác-Lênin

Chủ nghĩa Mác-Lênin bao gồm hệ thống tri

thức phong phú về nhiều lĩnh vực,

Triết học: Kinh tế chính trị học

2 Khái lược quá trình hình thành và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin

Tiền đề khoa học tự nhiên

2.1 Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời chủ nghĩa Mác

Điều kiện

kinh tế-xã hội

Tiền đề lý luận: Triết học cổ điển Đức, Kinh tế chính trị học cổ điển Anh, Chủ nghĩa

xã hội không tưởng Pháp

- Năm 40 TK XIX LLSX phát triển mạnh mẽ làm cho PTSX TBCN được củng cố vững chắc

+ PTSX TBCN thể hiện rõ tính hơn hẳn của nó so với PTSX PK

a Điều kiện Kinh tế - Xã hội

- Sự củng cố và phát triển của phương thức SX TBCN trong điều kiện cách mạng công nghiệp

+ Sự phát triển của CNTB làm mâu thuẫn XH càng thêm gay gắt

+ Của cải XH tăng nhưng những bất công trong XH lại tăng thêm Xung đột giữa GCTS và GCVS trở thành cuộc đấu tranh giai cấp

- Mâu thuẫn giữa vô sản và TS trở thành những cuộc đấu tranh giai cấp

- Cuộc khởi nghĩa của thợ dệt ở Lyông (Pháp) năm

- Sự xuất hiện của GCVS trên vũ đài lịch sử với tư cách là một lực lượng chính trị – xã hội độc lập

A.Xmit và Đ.Ricacđô

CNXH không tưởng Pháp với những đại biểu nổi tiếng như Xanh-Xi-Mông

và Sác-lơ Phuriê

b Tiền đề lý luận

TRIẾT HỌC ĐỨC CNXH KHÔNG TƯỞNG PHÁP

KT CT HỌC CĐ ANH

TƯ TƯỞNG NHÂN LOẠI

Chủ nghĩa Mác-Lênin

Sự tiến hóa là quá trình chọn lọc đột biến, không định hướng, và tự nhiên, dựa trên nguyên tắc sự tồn tại của muôn loài Kết quả là chỉ sinh vật nào

có nhiều khả năng sinh tồn mới có thể tồn tại

- Học thuyết tiến hóa của Đácuyn

- Học thuyết tế bào: khoa học đã vạch ra mối liên hệ thống nhất giữa những dạng tồn tại khác nhau

Giulơ (1818 – 1889

Năng lượng không tự

nhiên sinh ra cũng không tự nhiên mất đi, nó chỉ chuyển từ dạng này sang

dạng khác

2.2 C.Mác, Ph.Ăngghen với quá trình hình thành và phát triển chủ nghĩa Mác

Đề xuất các nguyên lý:

Bổ sung và phát triển CNDVBC

và CNDVLS Phong trào đấu tranh của giai

cấp vô sản

Lý luận của C.Mác và

Ph.Ănghen

Hoạt động của C.Mác và

Ph.Ăngghen với quá trình phát

triển CN Mác

2.3 V.I Lênin với việc bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác trong điều kiện lịch sử mới

KHTN cuối TK XIX đầu

TK XX

Hoạt động

CM của V.I.Lênin

2.4 Chủ nghĩa Mác-Lênin và thực tiễn phong trào cách mạng thế giới

- Chủ nghĩa Mác-Lênin với cách mạng vô sản Nga (1917)

- Chủ nghĩa Mác-Lênin với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi thế giới

II ĐỐI TƯỢNG, YÊU CẦU VỀ PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP, NGHIÊN CỨU NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

1 Đối tượng và phạm vi học tập, nghiên cứu

-Phạm nghiên cứu là những quan điểm, học thuyết cơ bản nhất thuộc ba bộ phận cơ bản cấu thành chủ nghĩa Mác- Lênin

- Đối tượng nghiên cứu là: “những quan điểm và học thuyết” của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I Lênin

- Gắn kết những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin với thực tiễn của đất nước và thời đại

- Tránh bệnh kinh viện, giáo điều trong quá trình học tập, nghiên cứu và

29

Vấn đề 2: Quan điểm duy vật biện chứng

về vật chất, ý thức và mối quan hệ giữa

vật chất và ý thức

I CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

1 Vấn đề cơ bản của triết học và sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề

cơ bản của triết học

32

Kinh Thánh

Đêmôcrit

33

Lão tử Heraclit

C.Mác và V.I.Lênin

2 Các hình thức phát triển của chủ nghĩa duy vật trong lịch sử.

II QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ VẬT CHẤT, Ý THỨC VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

1 Vật chất

1.1 Phạm trù vật chất

a Khái quát quan niệm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất

40

46

b Định nghĩa của V.I.Lênin về vật chất; những nội dung cơ bản và ý nghĩa của nó

 Những nội dung cơ bản định nghĩa vật chất của V.I.Lênin

- Về phương pháp định nghĩa phạm trù vật chất: Định nghĩa theo phương pháp triết học

- Cách định nghĩa: Chỉ có định nghĩa phạm trù vật chất, trong quan hệ với ý thức phạm trù đối lập với nó

- Cần phân biệt vật chất với tư cách là phạm trù triết học với dạng vật chất của khoa học cụ thể

- Vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức không phụ thuộc vào ý thức, bất kể sự tồn tại ấy con người đã nhận thức được hay chưa nhận thức được

- Vật chất là cái gây nên trong cảm giác ở con người khi gián tiếp hoặc trực tiếp tác động lên giác quan của con người

Cho phép xác định cái

gì là vật chất trong lĩnh vực xã hội (tức là tồn tại xã hội)

 Ý nghĩa định nghĩa vật chất của V.I.Lênin

1.2 Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

Từ sản xuất đến tiêu dùng

Vận động là sự biến đổi nói chung Vận động là

một thuộc tính cố hữu của vật chất

• Nguyên nhân của vận

động là nguyên nhân

bên trong - tự thân vận

động

• Chuyển dịch vị trí của vật thể trong không gian

F = G.m1m2/r2

48

46

Ô tô

Máy bay

E = mc2

88Ra226 ======> 86Rn222 + 2He4

NaOH + HCl = NaCl + H2O

Fe + H2SO4 = FeSO4 + H2

51

LÝ

HÓA SINH

CƠ

XÃ HỘI

Các hình thức vận động nói trên khác nhau về chất

Các hình thức vận động cao xuất hiện trên

cơ sở các hình thức vận động thấp, bao hàm trong

nó tất cả các hình thức vận động thấp hơn

Vật chất vận động trong không gian và và thời gian

56

46

Thế giới vật chất tồn tại vĩnh viễn,

vô hạn và

vô tận

Mọi bộ phận của thế giới vật chất đều có mối liên hệ thống nhất

Xoá bỏ được thế giới quan tôn giáo và chủ nghĩa

duy tâm về thế giới

2 Ý thức

Lao động canh nông lúa nước từ ngàn đời qua đã đúc

nên kinh nghiệm quá báu của người Việt Nam

Không có lao động của các nhà khoa học thì không thể có tri

thức khoa học

“Ý thức chẳng qua chỉ là vật chất được đem chuyển vào trong óc của con người và được

cải biến đi ở trong đó.”

Bản chất của ý thức

Tr.ĐH Nông nghiệp I

Vô thức Tiềm thức

năng

- Bản năng ham muốn

- Giấc

mơ, bị thôi miên

3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

a Vai trò của vật chất đối

Vật chất là nhân tố quyết định phát huy tính năng động sáng tạo của ý thức

b Vai trò của ý thức đối

quan

Ý thức tư tưởng có thể quyết định làm cho con người hoạt động đúng

và thành công khi phản ảnh, nhận thức đúng sâu sắc thế giới khách

quan

c Ý nghĩa phương pháp luận

tiễn

Thống nhất biện chứng

77

Vấn đề 3: Các nguyên lý cơ bản của phép biện chứng

duy vật

I PHÉP BIỆN CHỨNG VÀ PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

1 Phép biện chứng và các hình thức cơ bản của phép biện chứng

a) Phép biện chứng

Khái niệm: mọi sự vật và hiện tượng của thế giới đều có quan hệ qua lại lẫn nhau không ngừng vận động và phát triển (nó có mối liên hệ với nhau, ảnh hưởng lẫn nhau, ràng buộc lẫn nhau)

79

Sự đối lập giữa phương pháp siêu hình và

phương pháp biện chứng

Phương pháp siêu hình

Phương pháp biện chứng

Chỉ nhìn thấy những sự

vật riêng biệt, mà không

nhìn thấy mối liên hệ qua

lại giữa những sự vật ấy,

82

Phương pháp siêu hình

Phương pháp biện chứng

Chỉ thấy sự tồn tại của

sự vật hay không chỉ thấy trạng thái tĩnh của

sự vật mà còn thấy cả trạng thái động của sự vật

Sự đối lập giữa phương pháp siêu hình và

phương pháp biện chứng

b Các hình thức cơ bản của phép biện chứng

Phép biện

chứng chất

phác thời cổ đại

Phép biện chứng duy

vật

Phép biện chứng duy tâm cổ điển

Đức

II CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

1 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Mối liên hệ là phạm trù để chỉ:

Sự quy định sự tác động

qua lại

sự chuyển hóa lẫn nhau

Giữa các sự vật, hiện tượng

Giữa các mặt của 1 sự vật, hiện tượng

+ Bão từ diễn ra trên mặt trời: sẽ tác động đến từ trường của trái đất và do đó tác động ảnh hưởng tới mọi sự vật trong đó có con người

Bùng nổ sắc cầu mặt trời- nguyên nhân gây

ra bão từ

+ Khi có khí áp thấp ở phía bắc sẽ có ảnh hưởng tới thời tiết cả nước

+ Động đất ở ngoài đại dương, sẽ gây ra các cơn địa chấn và tạo nên sóng thần ảnh hưởng đến đất liền

 Tính chất của mối liên hệ

Tính Khách Quan Tính phổ biến Tính đa dạng, phong

phú, nhiều vẻ

MLH BÊN TRONG CỦA QT SX

MLH BÊN NGOÀI QTSX

MỐI LIÊN HỆ BÊN TRONG VÀ BÊN NGOÀI

MLH BÊN TRONG CỦA QT SX

MLH BÊN NGOÀI QTSX

MỐI LIÊN HỆ TRỰC TIẾP VÀ GIÁN TIẾP

MLH trực tiếp quá trình lao động Con người gián tiếp

gây hậu quả cho chính mình

MỐI LIÊN HỆ CƠ BẢN VÀ KHÔNG CƠ BẢN

Mối liên hệ khác

biệt về cấu trúc Gen

của các loài sinh vật

quyết định chất của

nó thuộc giống loài

nào mặc dù đều

MỐI LIÊN HỆ GIỮA

CÁI BỘ PHẬN VÀ CÁI TOÀN THỂ

bộ phận và toàn thể

của môi trường thiên nhiên

bộ phận và toàn thể Của cơ thể con người

KHOA HäC

VÒ M¤I TR¦êNG

Khoa học về môi trường là sự thống nhất của MLH nhiều ngành khoa học

CÁC MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN

Mỗi cá thể là một cái

MỐI LIÊN HỆ GIỮA TẤT NHIÊN VÀ NGẪU NHIÊN

\N6-N4-PHIM\Thien nga.WMV \N6-N4-PHIM\Rua boi.WMV

MỐI LIÊN HỆ GIỮA NGUYÊN NHÂN VÀ KẾT QUẢ

 Ý nghĩa – phương pháp luận

vật đó với các sự vật khác

2 Nguyên lý về sự phát triển

a Khái niệm “phát triển”

Phát triển là một phạm trù của triết học dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ giản đơn đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật

HÀM NGHĨA CƠ BẢN CỦA KHÁI NIỆM PHÁT TRIỂN

Phát triển của kỹ thuật khác với triển khai kỹ thuật

Phát triển của

kỹ thuật và ứng dụng

Tăng trưởng

Hàng vạn năm Khoảng

400 năm Cuối TK XX

b Những tính chất cơ bản của sự phát triển

Tính Khách Quan Tính phổ biến Tính đa dạng, phong

phú, và sự kế thừa

c Ý nghĩa – phương pháp luận

chúng

Phải biết phân chia quá trình phát triển của sự vật thành những giai đoạn

Quan điểm phát triển góp phần khắc phục tư tưởng bảo thủ, trì trệ, định kiến trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người

113

Vấn đề 4: Các cặp phạm trù của phép biện chứng duy vật

Thế giới động vật bao gồm nhiều loài khác nhau

(Mỗi loài là một cái riêng) nhng tất cả đều tuân theo các quy luật chung của sự sống (Cái chung)

- Cái riêng là: phạm trù chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình nhất định

- Cái chung là: phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính không những có ở một kết cấu vật chất nhất định, mà còn được lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng hay quá trình riêng lẻ khác

Ví dụ: Mỗi cái ghế trên là cái riêng Còn Khái niệm Ghế chỉ thuộc tính bản chất của tất cả những cái Ghế trong hiện thực, đó là : “Vật được làm ra” “dùng để ngồi” Đó chính là cái chung

- Cái đơn nhất: là phạm trù dùng để chỉ những nét, những mặt, những thuộc tính… chỉ có ở một sự vật, một kết cấu vật chất mà không lặp lại ở sự vật, hiện tượng, kết cấu vật chất khác

Ví dụ: Thủ đô Hà Nội: là một “cái riêng” ngoài những đặc điểm giống các thành phố khác ở Việt Nam còn có những nét riêng mà các thành phố khác ở Việt Nam không có: có phố cổ, có Hồ Gươm, có nhiều di tích, có những nét văn hóa truyền thống chỉ có Hà Nội mới có

Từ một loại giống mới đợc tạo ra trong phòng thí nghiệm

(Cái đơn nhất), sau quá trinh triển khai ứng dụng trong thực tiễn nó đã trở thành cái phổ biến (Cái chung); ngợc lại, giống loại cũ, từ chỗ là cái phổ biến đã dần dần không đợc sử dụng

đã từ cái chung trở thành cái đơn nhất trong thực tiễn phát triển của kỹ thuật nông nghiệp

Từ việc phân tích nhiều cái riêng có thể khái quát nên một

số tính chất phổ biến của chúng và khái quát tính chất đó vào một khái niệm chung trong nhận thức; đó chính là một phơng thức nhận thức phổ biến của các khoa học

Từ các nguyên lý chung của Chủ nghĩa Mác-Lênin, Hồ Chí Minh

đã vận dụng sáng tạo các nguyên lý đó vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể của Việt Nam

a Khái niệm phạm trù bản chất và hiện tượng

Bản chất: là tổng hợp tất cả những

mặt , những mối liên hệ tất nhiên,

tương đối ổn định ở bên trong sự vật

quy định sự vận động và phát triển

của sự vật đó

- Hiện tượng:

là cái biểu hiện ra bên

bản chất

Ví dụ: Bản chất của giai cấp tư sản

là bóc lột giai cấp công nhân và

người lao động

b Khái quát tính chất và mối quan hệ biện chứng giữa

bản chất và hiện tượng

Bản chất bao giờ

cũng được bộc lộ

ra qua hiện tượng

và hiện tượng

bao giờ cũng là

sự biểu hiện của

bản chất

Không có hiện tượng nào lại không biểu hiện của một bản chất

nào đó

Không bản chất nào tồn tại một cách thuần túy mà

lại không biểu hiện qua hiện

tượng