Biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong tố tụng hình sự

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT BÙI THỊ THU HỒNG BIỆN PHÁP ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢM TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2015... ĐẠI HỌC QUỐC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI THỊ THU HỒNG

BIỆN PHÁP ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ

TRỊ

ĐỂ BẢO ĐẢM TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI THỊ THU HỒNG

BIỆN PHÁP ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ

TRỊ

ĐỂ BẢO ĐẢM TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 30 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS NGUYỄN NGỌC CHÍ

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn bảo đảm tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Bùi Thị Thu Hồng

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục bảng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẶT TIỀN HOẶC

TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢM TRONG TỐ TỤNG

HÌNH SỰ VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

1.1 Lý luận biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảmError! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined

1.1.2 Ý nghĩa của đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảmError! Bookmark not defined

1.1.3 Phân biệt biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong

pháp luật tố tụng hình sự với biện pháp đặt cọc, bảo lãnh, thế chấp

trong pháp luật dân sự Error! Bookmark not defined

1.2 Sự hình thành và phát triển của pháp luật tố tụng hình sự về

đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm từ 1945 đến nayError! Bookmark not defined

1.2.1 Thời kỳ từ 1945 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam

năm 1988 Error! Bookmark not defined

1.2.2 Từ năm 1988 đến khi bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 được

thông qua và có hiệu lực Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: QUI ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2003

VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP ĐẶT TIỀN HOẶC

TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢMError! Bookmark not defined

2.1 Qui định của pháp luật tố tụng hình sự về đặt tiền hoặc tài

sản có giá trị để bảo đảm Error! Bookmark not defined

2.2 Thực tiễn áp dụng, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhânError! Bookmark not defined

2.2.1 Thực tiễn áp dụng biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản có

giá trị để bảo đảm Error! Bookmark not defined

2.2.2 Những tồn tại, hạn chế về lập pháp, thực tiễn áp dụng và nguyên nhânError! Bookmark not defined Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG

BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN

CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢM Error! Bookmark not defined

3.1 Cơ sở nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp ngăn chặn đặt

tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảmError! Bookmark not defined

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp đặt tiền

hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm Error! Bookmark not defined

3.2.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về biện pháp đặt tiền hoặc

tài sản có giá trị để bảo đảm Error! Bookmark not defined

3.2.2 Tăng cường công tác giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật,

kiểm tra hoạt động áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành

tố tụng Error! Bookmark not defined

3.2.3 Giải pháp tăng cường đội ngũ cán bộ, nâng cao năng lực, trình

độ chuyên môn nghiệp vụ, ý thức pháp luật và trách nhiệm nghề

nghiệp của cán bộ thực thi pháp luật Error! Bookmark not defined

3.2.4 Tăng cường mối quan hệ phối hợp, trao đổi giữa các cơ quan

tiến hành tố tụng cũng như các cơ quan, tổ chức hữu quanError! Bookmark not defined

Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 4

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự BPNC Biện pháp ngăn chặn HĐTP Hội đồng thẩm phán TAND: Tòa án nhân dân TTATXH: Trật tự an toàn xã hội TTHS: Tố tụng hình sự

VKSND: Viện kiểm sát nhân dân XHCN: Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC BẢNG PHỤ LỤC

Bảng 2.1: Thống kê số liệu các vụ việc và đối tượng từ năm

2010-2013 tại tp Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Hồ

Bảng 2.2: Thống kê số liệu áp dụng các biện pháp ngăn chặn

trong TTHS tại tp Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Hồ

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm là biện pháp ngăn chặn nó thể hiện tính chất ưu việt trong Tố tụng hình sự và nó thể hiện mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, cải cách tư pháp trong thời kỳ hội nhập Thực hiện được yêu cầu mà Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của

Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp, đó là “Coi trọng việc hoàn

thiện chính sách hình sự và thủ tục tố tụng tư pháp, đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội Giảm hình phạt

tù, mở rộng áp dụng hình phạt tiền, hình phạt cải tạo không giam giữ đối với một số loại tội phạm” [4]

Hơn nữa biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong Tố tụng hình sự không cách ly bị can, bị cáo ra khỏi đời sống xã hội sẽ làm cho tâm lý bị can, bị cáo tốt hơn khi ra đưa ra xét xử Ngoài ra đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm còn góp phần hạn chế việc bắt giữ người trái pháp luật, bừa bãi… của cơ quan tiến hành tố tụng, tránh các

vụ án oan sai… đồng thời góp phần làm giảm tình trạng quá tải ở các trại tạm giam, nhà tạm giữ

Trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 đã đề cập đến biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm nhưng mới chỉ nêu những nội dung chung chung và chỉ áp dụng được đối với người nước ngoài, các cơ quan tiến hành tố tụng bối rối khi thực hiện Đến Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm

đã bắt đầu được quy định rõ ràng, mở rộng đối tượng áp dụng, chủ thể tiến hành… Nhưng nhưng thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn này còn nhiều hạn chế bất cập, khó khăn vướng mắc: Điều 93 Bộ luật Tố tụng hình

2

sự chưa quy định cụ thể đối tượng áp dụng, điều kiện áp dụng biện pháp ngăn chăn này, mức tiền áp dụng với từng loại tội danh hoặc đối với tài sản

có giá trị để bảo đảm thì cơ quan, tổ chức nào được định giá, việc bảo quản tiền, tài sản có giá trị như thế nào cũng chưa được quy định rõ…

Để khắc phục tình trạng trên ngày 14/11/2013 các Bộ: Tư pháp, Công an, Quốc phòng, Tài chính, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao đã thông qua Thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT hướng dẫn việc đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm theo quy định tài điều 93

Bộ luật Tố tụng hình sự Đây sẽ là hành lang pháp lý cho cơ quan tiến hành

tố tụng áp dụng biện pháp này hiệu quả hơn

Cho đến nay chưa có một công trình khoa học chính thức nào nghiên cứu chuyên sâu về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm, phần lớn là các bài viết, bình luận về biện pháp này Chính vì thế để góp phần hoàn thiện hơn về mặt lý luận và nâng cao hiệu quả áp dụng thực tiễn

Tôi đã lựa chọn đề tài “Biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo

đảm trong Tố tụng hình sự ” làm luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ luật học

2 Tình hình nghiên cứu

Trong khoa học hình sự đã có một số công trình nghiên cứu về các

biện pháp ngăn chặn như: Bảo vệ con người bằng pháp luật tố tụng hình sự,

bài viết của Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Chí, Tạp chí khoa học Đại học quốc gia

Hà Nội (2007); Nguyễn Văn Tuấn, Một số ý kiến về việc áp dụng biện pháp

cấm đi khỏi nơi cư trú, Tạp chí Tòa án nhân dân số 1 tháng 1 năm 2009;

Phạm Ngọc Anh, Băn khoăn chuyện bảo lĩnh trong án hình sự, Báo pháp

luật thành phố Hồ Chí Minh online (2011); Bài viết của Hoàng Yến, báo

pháp luật thành phố Hồ Chí Minh, đặt tiền để khỏi bị giam, luật chưa rõ

ràng (2010); Pháp luật về biện pháp ngăn chặn, bảo lĩnh và hướng sửa đổi

bổ sung, tiến sỹ Trịnh Tiến Việt, khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội

3

Các công trình khoa học nói trên, đã gợi mở cho tác giả luận văn nhiều

ý tưởng khoa học và là những tài liệu rất bổ ích và giá trị được sử dụng trong quá trình nghiên cứu đề tài

Tuy nhiên, khái quát những nghiên cứu trên đây cho thấy chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống về biện pháp đặt tiền và tài sản có giá trị để bảo đảm trong Luật Tố tụng hình sự Việt Nam ở cấp cơ sở hoặc đề tài tốt nghiệp thạc sỹ; chưa có tổng kết đánh giá thực tiễn áp dụng, cũng như chỉ

ra các tồn tại, vướng mắc trong thực tế để đề xuất các kiến giải lập pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong tố tụng hình sự

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

+ Lý luận về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong

Tố tụng hình sự

+ Nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của các biện pháp ngăn chặn nói chung và biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam từ năm 1957 đến nay

+ Nghiên cứu về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm trong Tố tụng hình sự trên các phương diện lập pháp và thực tiễn áp dụng để

từ đó chỉ ra những bất cập, hạn chế, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng trên thực tiễn

- Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm trong Tố tụng hình sự được áp dụng tại 4 thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh từ năm 2010 - 2013

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu của luận văn

Góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về biện pháp

4

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phạm Ngọc Ánh (2011), Băn khoăn chuyện bảo lĩnh trong án hình sự,

Báo pháp luật thành phố Hồ Chí Minh, http://www.baomoi.com

2 Bộ Chính trị (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 về một

số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Hà Nội

3 Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/05/2005 về chiến

lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội

4 Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về chiến

lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội

5 Bộ Tài chính (2013), Thông tư số 08/2013/TT-BTC ngày 10/01/2013

hướng dẫn thực hiện kế toán nhà nước áp dụng cho Hệ thống thông tin quản lý, Hà Nội

6 BTP-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC (2013), Thông tư liên tịch

Số: 17/2013/TTLT ngày 14/11/2013 hướng dẫn về việc đặt tiền để bảo đảm theo quy định tại Điều 93 của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, Hà Nội

7 Lê Cảm (2005), "Bàn về tổ chức quyền tư pháp - nội dung cơ bản của

Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020", Kiểm sát, (23)

8 Nguyễn Ngọc Chí (1999), “Về chế định loại trừ trách nhiệm hình sự”,

Tạp chí Nhà nước và pháp luật, (4), Hà Nội

9 Nguyễn Ngọc Chí (2007), “Bảo vệ quyền con người bằng pháp luật tố

tụng hình sự”, Tạp chí Khoa học ĐHQG Hà Nội, (2)

10 Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên) (2001), Giáo trình luật tố tụng hình sự Việt

Nam, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội

11 Chủ tịch Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1946), Sắc lệnh

số 13/SL ngày 24/01/1946 về tổ chức Tòa án và ngạch Thẩm phán

12 Chủ tịch Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1946), Sắc lệnh

số 131/SL ngày 20/7/1946 về tổ chức bộ máy Tư pháp và Công an

5

13 Chủ tịch Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1950), Sắc lệnh

số 85/SL ngày 07/11/1950 về cải cách bộ máy Tư pháp

14 Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1957), Sắc lệnh 02-SL ngày

18/6/1957 quy định những trường hợp phạm pháp quả tang và những trường hợp khẩn cấp

15 Phạm Văn Lợi (2007), “Chính sách hình sự trong thời kỳ đổi mới ở Việt

Nam”, Nxb Tư pháp, Hà Nội

16 Quốc hội (1992), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,

Hà Nội

17 Quốc hội (2003), Bộ luật tố tụng hình sự, Hà Nội

18 Tòa án nhân dân tối cao (2010), Báo cáo tổng kết, Hà Nội

19 Tòa án nhân dân tối cao (2011), Báo cáo tổng kết, Hà Nội

20 Tòa án nhân dân tối cao (2012), Báo cáo tổng kết, Hà Nội

21 Tòa án nhân dân tối cao (2013), Báo cáo tổng kết, Hà Nội

22 Trịnh Quốc Toản (1999), Một số vấn đề lý luận về định tội danh và

hướng dẫn phương pháp định tội danh, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội

23 Trịnh Quốc Toản (2011), Những vấn đề về hình phạt bổ sung trong luật

hình sự, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

24 Nguyễn Văn Tuấn (2009), “Một số ý kiến về việc áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (1)

25 Đào Trí Úc (2005), “Cải cách tư pháp hình sự Việt Nam và vấn đề phòng

chống oan sai”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, (1)

26 Trịnh Tiến Việt, “Pháp luật về biện pháp ngăn chặn, bảo lĩnh và hướng

sửa đổi bổ sung”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp

27 Hoàng Yến (2010), Báo pháp luật thành phố Hồ Chí Minh, đặt tiền để

khỏi bị giam, luật chưa rõ ràng,