1. Tính cấp thiết của đề tài Thế giới chúng ta đang sống đã chứng kiến một quá trình lịch sử trải dài hàng ngàn năm, từ thuở sơ khai với hoạt động hàng đổi hàng giữa những ngôi làng cho tới những kết nối chằng chịt giữa các quốc gia như ngày nay. Thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới bắt đầu từ Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917. Chúng ta biết rằng thế giới hiện nay có nhiều thay đổi: cách mạng khoa học công nghệ, cách mạng xanh, vấn đề kinh tế xã hội và toàn cầu hóa. Nghiên cứu những xu hướng biến đổi của thế giới để tiếp tục khẳng định tính đúng đắn mà những vấn đề thời đại mà chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ rõ, trong đó toàn cầu hóa là một trong những nội dung cần được quan tâm, làm rõ. Bởi vì, toàn cầu hóa sẽ tác động và ảnh hưởng tới bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Mỗi quốc gia, dân tộc cần biết được mình đang sống trong khung cảnh nào với những xu hướng biến đổi của nó ra sao từ đó có những quyết sách phù hợp để tiếp tục đưa quốc gia tiến lên cùng với quá trình hội nhập. Đảng Cộng sản Việt Nam và nhân dân Việt Nam đang ra sức phát huy những thành tựu đã đạt được, tiếp tục đưa sự nghiệp đổi mới có bước phát triển mới, sáng tạo mô hình phát triển kinh tế xã hội đậm nét, đưa đất nước ta vững bức trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội, phù hợp với xu thế của thời đại. Vì vậy, việc nghiên cứu những xu hướng biến đổi của thế giới trong giai đoạn hiện nay là vấn đề quan trọng. Viêc nghiên cứu những tác động của toàn cầu hóa đến Việt Nam trong bối cảnh hội nhập là một việc làm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần đưa nước ta đạt được những thành công trong chặng đường đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chính vì các lý do tác giả đã lựa chọn đề tài “Toàn cầu hóa trong những xu thế của thời đại tại Việt Nam hiện nay” để làm tiểu luận kết thúc học phần Các phong trào chính trị xã hội quốc tế.
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Thế giới chúng ta đang sống đã chứng kiến một quá trình lịch sử trải dài hàng ngàn năm, từ thuở sơ khai với hoạt động hàng đổi hàng giữa những ngôi làng cho tới những kết nối chằng chịt giữa các quốc gia như ngày nay Thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới bắt đầu từ Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 Chúng ta biết rằng thế giới hiện nay có nhiều thay đổi: cách mạng khoa học công nghệ, cách mạng xanh, vấn đề kinh tế xã hội và toàn cầu hóa Nghiên cứu những xu hướng biến đổi của thế giới để tiếp tục khẳng định tính đúng đắn mà những vấn đề thời đại mà chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ rõ, trong đó toàn cầu hóa là một trong những nội dung cần được quan tâm, làm rõ Bởi vì, toàn cầu hóa sẽ tác động và ảnh hưởng tới bất kỳ quốc gia nào trên thế giới
Mỗi quốc gia, dân tộc cần biết được mình đang sống trong khung cảnh nào với những xu hướng biến đổi của nó ra sao từ đó có những quyết sách phù hợp để tiếp tục đưa quốc gia tiến lên cùng với quá trình hội nhập Đảng Cộng sản Việt Nam và nhân dân Việt Nam đang ra sức phát huy những thành tựu đã đạt được, tiếp tục đưa sự nghiệp đổi mới có bước phát triển mới, sáng tạo mô hình phát triển kinh tế - xã hội đậm nét, đưa đất nước ta vững bức trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội, phù hợp với xu thế của thời đại Vì vậy, việc nghiên cứu những xu hướng biến đổi của thế giới trong giai đoạn hiện nay là vấn đề quan trọng Viêc nghiên cứu những tác động của toàn cầu hóa đến Việt Nam trong bối cảnh hội nhập là một việc làm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần đưa nước ta đạt được những thành công trong chặng đường đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội
Chính vì các lý do tác giả đã lựa chọn đề tài “Toàn cầu hóa trong những xu thế của thời đại tại Việt Nam hiện nay” để làm tiểu luận kết thúc
học phần Các phong trào chính trị - xã hội quốc tế.
Trang 22 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
* Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu những vấn đề của quá trình toàn cầu hóa hiện nay và những chủ trương của Việt Nam ứng phó với những xu hướng biến đổi của thế giới
* Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phân tích khái niệm thời đại, toàn cầu hóa;
- Phân tích những xu hướng phát triển của thế giới trong thời đại ngày nay;
- Những đối sách của Việt Nam trước quá trình toàn cầu
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: những xu hướng biến đổi của thế giới trong thời đại ngày nay
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ nghiên cứu những vấn đề lớn của thời
đại như toàn cầu cầu hoá, các vấn đề hội nhập trong thời gian từ năm 2000 đến nay
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
* Cơ sở lý luận
Tiểu luận được thực hiện dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và quan điểm duy vật về lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin
* Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu của Tiểu luận bao gồm: phương pháp logic, lịch sử; phân tích, tổng hợp, so sánh nghiên cứu tài liệu
5 Kết cấu tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung tiểu luận đuợc kết theo 2 chương, 6 tiết
Trang 3NỘI DUNG Chương 1: KHÁI QUÁT VÊ NHỮNG XU HƯỚNG CỦA THẾ GIỚI
TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY 1.1 Một số khái niệm
1.1.1 Toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa là sự tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, những ảnh hưởng tác động đến nhau, phụ thuộc lẫn nhau của tất cả các khu vực, các quốc gia và các dân tộc trên thế giới
1.1.2 Thời đại
Theo nghĩa rộng, thời đại là một khái niệm chính trị - kinh tế - xã hội khái quát tiến trình phát triển của lịch sử loài người, là thời gian rất dài để chỉ
sự phân kỳ lịch sử xã hội và để phân biệt những nấc thang phát triển của hình thái kinh tế - xã hội mà theo đó nấc thang cao hơn, tiến bộ hơn sẽ phủ định nấc thang cũ, lạc hậu để mở đường cho sự phát triển một thời đại mới Sau cách mạng tháng Mười Nga, nhân loại bắt đầu một thời đại mới, thời đại quá
độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới
Thời đại theo nghĩa hẹp là khái niệm về thời gian để chỉ xu thế và nội dung phát triển trên các phương diện kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, công nghệ…
1.2 Những xu hướng lớn của thế giới hiện nay
Thời đại ngày nay là thời đại quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, với sự phát triển mạnh mẽ, đột phá của cách mạng khoa học và công nghệ, của kinh
tế tri thức, cùng với đó là xu thế của toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế và hoà bình, hợp tác, cùng phát triển
1.2.1 Cách mạng khoa học và công nghệ:
Trang 4Hiện nay, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ và đạt được những thành tựu đáng kể Cuộc cách mạng ấy đã
và đang tác động đến tất cả các lĩnh vực của đời sống mỗi quốc gia và quan
hệ quốc tế Điểm nổi bật của cuộc cách mạng này là ở chỗ phát minh khoa học ra đời chuyển hoá thành công nghệ và đưa công nghệ vào sản xuất Hai yếu tố này không tách rời về không gian và thời gian, ngày càng thống nhất trong một quá trình Khoa học và công nghệ là động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhảy vọt, đồng thời bản thân nó ngày càng trở thành lực lượng sản xuất nòng cốt và trực tiếp của xã hội
Những thành tựu khoa học và công nghệ đã góp phần vào việc phi tập trung hoá sản xuất như các trung tâm nghiên cứu và phát triển, các nhà máy sản xuất phụ tùng, chi tiết làm cho sản phẩm, dịch vụ cũng như những lợi thế của quốc gia có thể thực hiện trên phạm vi toàn cầu Khoảng cách địa lý trong phát triển đã được thu hẹp dần Các nhà khoa học cho rằng khoa học và công nghệ trong thời gian tới được đặc trưng bởi ba cuộc cách mạng lớn: Cách mạng về lượng tử, cách mạng thông tin và cách mạng sinh học
Những tiến bộ về khoa học và công nghệ, đặc biệt về công nghệ thông tin ngày càng thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế tri thức, tức là nền kinh tế chủ yếu dựa vào khoa học và tri thức, sản phẩm làm ra có hàm lượng trí tuệ cao
1.2.2 Xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế nền kinh tế
Khái niệm này bao hàm sự gia tăng nhanh chóng hoạt động kinh tế vượt qua mọi biên giới quốc gia, khu vực để vươn tới quy mô toàn cầu Toàn cầu hoá kinh tế vừa là trung tâm, vừa là cơ sở và cũng là động lực thúc đẩy các lĩnh vực khác của xu thế toàn cầu hoá Sự tham gia vào quá trình toàn cầu hoá được gọi là hội nhập; hội nhập có thể theo nhiều cấp độ và nội dung khác nhau như hội nhập khu vực, hội nhập quốc tế, hội nhập văn hoá…
Trang 5Toàn cầu hoá kinh tế là một xu thế khách quan lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia, tạo ra cơ hội phát triển, nhưng cũng chứa đựng nhiều yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển Toàn cầu hoá là quá trình phổ biến trên phạm vi toàn cầu những giá trị, hoạt động, mô hình (kinh tế, xã hội, văn hoá, chính trị, khoa học, kỹ thuật, công nghệ) nhất định Toàn cầu hoá bắt đầu từ lĩnh vực kinh tế và cho đến nay, nội dung chủ yếu của nó vẫn là toàn cầu hoá kinh tế
Ngày nay, bản chất khách quan của toàn cầu hoá được quy định bởi bốn yếu tố chủ yếu là: Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ tác động mạnh mẽ đến tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất theo hướng hiện đại hoá và xã hội hoá, quốc tế hoá cao; Sự phân công lao động quốc tế tuy đã xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, nhưng chỉ bắt đầu phát triển cả
về bề sâu và bề rộng từ một hai thập niên gần đây và được phản ánh bởi các mối quan hệ kinh tế quốc tế đa tầng, đa dạng, đan xen, chồng chéo và phụ thuộc lẫn nhau; Sự phát triển mạnh mẽ và phổ biến của kinh tế thị trường làm chấm dứt cục diện khu biệt, co cụm của nền kinh tế thế giới, làm cho sản xuất, kinh doanh có quy mô toàn cầu; Sự hiện diện của những vấn đề toàn cầu đòi hỏi có sự phối hợp các nguồn lực đa phương
1.2.3 Hoà bình, hợp tác và phát triển là xu thế lớn
Hiện nay thì xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển là xu thế lớn trên toàn thế giới Điều đó được thể hiện ở một số điểm sau:
Thứ nhất, hiện nay nhiều nước ở các khu vực khác nhau của thế giới đã
sỡ hữu vũ khí hạt nhân và các loại vũ khí giết người hàng loạt với sức huỷ diệt ghê gớm Giả sử như nếu chiến tranh xảy ra thì không có bên thắng bên thua mà chỉ có sự huỷ diệt toàn cầu, sự tồn tại của vũ khí giết người hàng loạt
và sức mạnh huỷ diệt khủng khiếp của nó làm cho bất cứ giới cầm quyền nào cũng phải tính toán kỹ trong vấn đề chiến tranh và hoà bình Điều đó có nghĩa
Trang 6là cả thế giới đều có trách nhiệm trong việc ngăn ngừa chiến tranh hủy diệt trên toàn cầu
Thứ hai, Xu hướng đa cực hoá, đa dạng hoá trong quan hệ quốc tế đang
phát triển Quan hệ giữa các nước lớn diễn ra phức tạp, nhưng vẫn trong khuôn khổ vừa hợp tác, vừa đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau Hợp tác, nhưng không dẫn tới liên minh mới; đấu tranh nhưng tranh xung đột và đối đầu Cục diện thế giới, nhất là sau chiến tranh Irắc tiếp tục có những thay đổi quan trọng Mỹ tiếp tục là siêu cường duy nhất có sức mạnh vượt trội về các mặt so với các cường quốc khác, nhưng thế của Mỹ đang suy giảm tương đối và không phải muốn làm gì cũng được Các cường quốc khác đang vươn lên mạnh làm đối trọng với sức mạnh của Mỹ
Thứ ba, sự phụ thuộc lẫn nhau, nhất là về kinh tế trong bối cảnh toàn
cầu hoá giữa các quốc gia rất sâu sắc Hơn bao giờ hết, vấn đề lợi ích kinh tế, tài chính có tiếng nói quan trọng trong quan hệ giữa các quốc gia Đại hội lần thứ VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam nhận định, ngày nay các nước dành ưu tiên cho phát triển kinh tế, coi phát triển kinh tế có ý nghĩa quyết định đối với việc tăng cường sức mạnh tổng hợp của quốc gia
Thứ tư, nhân loại đang đứng trước những vấn đề toàn cầu và các mối đe
doạ an ninh phi truyền thống hết sức bức xúc đòi hỏi phải có sự hợp tác đa phương để giải quyết Ngày nay, dường như là hệ quả của quá trình toàn cầu hoá, các quốc gia ngày càng chịu tác động của các vấn đề toàn cầu: khủng bố quốc tế cùng với các vấn đề khác như tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt, thảm hoạ môi trường sinh thái Mỗi vấn đề
có những nét đặc thù và cách thức riêng; tác động của chúng đối với mỗi quốc gia, nhóm quốc gia là không đồng nhất, nhưng nhìn chung chúng đan xen và tác động tiêu cực đến an ninh và phát triển của các quốc gia, đồng thời có quan hệ mật thiết qua lại với nhau, không thể xem xét giải quyết một cách riêng rẽ
Trang 7Thứ năm, nhu cầu của các nước muốn có hoà bình, ổn định, tăng cường
hợp tác để tập trung nguồn lực cho phát triển gia tăng; phong trào đấu tranh của nhân dân thế giới chống chiến tranh, cường quyền, áp đặt và can thiệp, chống chạy đua vũ trang, vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và phát triển bền vững ngày càng mạnh
Tuy nhiên, trên thế giới còn tồn tại nhiều yếu tố căng thẳng, bất trắc và khó lường khiến các quốc gia – dân tộc phải nâng cao cảnh giác, quan tâm đến củng cố an ninh, quốc phòng, chống lại sự can thiệp, áp đặt từ bên ngoài
Nổi bật có một số vấn đề
Một là, đấu tranh và cọ xát giữa các nước lớn về chiến lược và kinh tế
gia tăng, mặc dù ít khả năng đưa đến sự đỗ vỡ trong quan hệ hoặc căng thẳng trong thời gian dài, nhưng có thể có lúc dẫn đến căng thẳng cục bộ
Hai là, các cuộc xung đột khu vực cục bộ, xung đột sắc tộc, tôn giáo,
biên giới lãnh thổ, vẫn sẽ tiếp diễn Các nước đế quốc đang và sẽ tiếp tục lợi dụng, khai thác những mâu thuẫn đó vì lợi ích riêng của mình Mỹ tiếp tục thi hành chính sách bá quyền, cường quyền và là một nguyên nhân gây căng thẳng trên thế giới
Ba là, khủng bố quốc tế, phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt tiếp tục
diễn biến phức tạp Mỹ và một số nước lợi dụng vấn đề khủng bố, ngăn chặn
vũ khí huỷ diệt hàng loạt để thực hiện ý đồ riêng của mình, gây tác động tiêu cực tới tình hình chính trị, an ninh của các quốc gia và khu vực
Bốn là, các vấn đề nhạy cảm như dân chủ, nhân quyền, ly khai sẽ còn
diễn biến rất phức tạp và là nguyên nhân gây mất ổn định ở một số nước và khu vực và cũng là vấn đề nổi cộm trong quan hệ giữa Mỹ, phương Tây với các nước đang phát triển
Trang 8Chương 2: SỰ BIẾN ĐỔI CÁC XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA THẾ GIỚI TRƯỚC NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA TOÀN CẦU HÓA
2.1 Cơ hội và thách thức của quá trình toàn cầu hóa
2.1.1 Về cơ hội
Quá trình toàn cầu hoá về kinh tế cũng tạo ra những cơ hội cho các nước có thể tận dụng để phát triển kinh tế - xã hội, tạo cơ sở bảo đảm an ninh quốc gia Toàn cầu hoá tạo ra cơ hội và điều kiện cho các nước đang phát triển tiếp nhận các dòng vốn, công nghệ, mở rộng thị trường, tiếp cận kỹ năng
và kinh nghiệm quản lý từ các nền kinh tế phát triển cao hơn Các nền kinh tế đang phát triển và kinh tế chuyển đổi sẽ có cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển, thông qua hội nhập quốc tế để đi tắt đón đầu và tiến tới những bước phát triển cao hơn trên cơ sở tận dụng có hiệu quả các nguồn lực bên ngoài kết hợp với phát huy các nguồn lực bên trong
2.1.2 Thách thức
Về kinh tế, do toàn cầu hoá đòi hỏi các quốc gia phải mở cửa thị trường, dỡ bỏ các biện pháp thuế quan, phi thuế quan cũng như những rào cản thể chế khác nhau ở các nền kinh tế kém phát triển hơn, sản xuất kinh doanh trong nước sẽ phải chịu sức ép cạnh tranh rất lớn từ hàng hoá, dịch vụ, công nghệ, nhập khẩu, cũng như dễ bị tác động bởi các cú sốc kinh tế từ bên ngoài, nhất là các chấn động về tài chính - tiền tệ, khủng hoảng kinh tế toàn cầu…
Về mặt xã hội, các thách thức đặt ra rất đa dạng, thể hiện qua nguy cơ gia tăng thất nghiệp và xáo trộn công ăn việc làm của một bộ phận do chuyển đổi kinh tế và cạnh tranh; nguy cơ suy yếu các giá trị cơ bản của cộng đồng, nền văn hoá và bản sắc dân tộc; các vấn đề an ninh phi truyền thống gia tăng; nguy cơ an ninh con người liên quan tới sự bảo vệ các quyền cơ bản, vấn đề dân chủ, nhân quyền…
Trang 9Về chính trị - an ninh, quá trình toàn cầu hoá đặt ra những vấn đề phải
xử lý liên quan đến độc lập, chủ quyền, sự ổn định chính trị, sự tồn tại các thiết chế chính trị, hệ thống nhà nước và các ý thức hệ là nền tảng tư tưởng của các quốc gia Tính độc lập của mỗi quốc gia bị thu hẹp lại bởi sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng lớn giữa các nước, sự hạn chế về thẩm quyền và khả năng hành xử theo ý muốn riêng của mỗi nước Toàn cầu hoá còn bị chủ nghĩa tư bản lợi dụng để can thiệp vào công việc nội bộ, xâm nhập và thâu tóm đời sống kinh tế và chính trị của các dân tộc trên thế giới
Quá trình toàn cầu hóa cũng đặt ra nhiều thách thức lớn nhưng xây dựng nền kinh tế thị trường mở và hội nhập kinh tế quốc tế vẫn phải là đòi hỏi khách quan đối với tất cả các quốc gia muốn phát triển được Nếu không hội nhập được thì sẽ bị loại ra khỏi cuộc đua kinh tế toàn cầu với tất cả hậu quả của nó Cơ hội không tự phát huy tác dụng mà tuỳ thuộc vào khả năng tận dụng cơ hội của mỗi nước Tận dụng tốt cơ hội sẽ tạo ra thế và lực mới để vượt qua thách thức, tạo ra cơ hội lớn hơn Ngược lại, nếu không nắm bắt, tận dụng thì cơ hội có thể bị bỏ lỡ, thách thức sẽ tăng lên, lấn át cơ hội, cản trở sự phát triển
Nhận thức rõ những vấn đề đó, Đại hội lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam cần chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác, nêu rõ tiến trình phát triển đất nước hội nhập kinh tế quốc tế trên các lĩnh vực khác, nêu rõ tiến trình phát triển đất nước hội nhập kinh tế quốc tế phải giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; hội nhập vì lợi ích đất nước, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
2.2 Sự vận động và chuyển biến các mâu thuẫn của thời đại trong toàn cầu hóa
Trang 10Đây là một vấn đề quan trọng dưới góc độ nghiên cứu quan hệ quốc tế
vì nó tác động đến cục diện thế giới và tập hợp lực lượng quốc tế Đại hội lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam nhận định, các mâu thuẫn lớn của thời đại vẫn rất gay gắt Các nhà nghiên cứu lý luận quan hệ quốc tế cho rằng, trước những chuyển biến lớn lao của thế giới thời gian qua, các mâu thuẫn cơ bản của thời đại vẫn tồn tại và có mặt sâu sắc hơn, nhưng sự vận động của các mâu thuẫn đó có những biểu hiện khác trước về hình thức, quy mô và mức độ
2.2.1 Sự chuyển biến của các mâu thuẫn trong quá trình toàn cầu hóa:
Các thuẫn cơ bản trong quá trình thời đại được đề cập ở đây là: Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản; mâu thuẫn giữa các nước tư bản; mâu thuẫn giữa các nước đang phát triển và các nước đế quốc, tư bản phát triển; mâu thuẫn trong lòng các nước tư bản chủ nghĩa
Sau chiến tranh lạnh, mâu thuẫn cơ bản giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản với tư cách là các hình thái chính trị - tư tưởng đối kháng vẫn tiếp tục Tuy nhiên, mâu thuẫn này thể hiện chủ yếu thông qua “diễn biến hoà bình” và “chống diễn biến hoà bình” và không còn là nhân tố chủ đạo chi phối quan hệ quốc tế như trước nữa
Ngày nay, mâu thuẫn giữa các nuớc tư bản phát triển tiếp tục nảy sinh một cách tất yếu của quy luật tự do cạnh tranh kiểu “cá lớn nuốt cá bé” và sự phát triển không đồng đều của chủ nghĩa tư bản Mâu thuẫn vốn có về lợi ích tiếp tục gia tăng Cạnh tranh giữa các nước tư bản chủ nghĩa ngày nay còn thể hiện trong việc xác lập trật tự thế giới “đơn cực” hay “đa cực” Mâu thuẫn cả trong lĩnh vực chính trị, địa - chiến lược, nhưng chủ yếu là cạnh tranh kinh tế, thương mại và khoa học, kỹ thuật Tuy nhiên, do phụ thuộc lẫn nhau ngày càng sâu sắc, các nước tư bản phát triển đều tìm cách thoả hiệp, điều tiết những mâu thuẫn cả song phương và trong các khuôn khổ đa phương để tránh
nổ ra xung đột làm đổ vỡ mối quan hệ