Thực trạng về nhận thức và thái độ học nghề cắt may của học sinh trường trung học kinh tế kỹ thuật lâm đồng

Nh~n thtc cam linh bao g6m hai mtc d sau: * Cam giac: la m>t qua trlnh tam ly phiin anh tltng thu>c tinh ricng le ctia S~ V~t Va hi~n tu'cjng dang lll;fC titfp tac d{ng Yao cac giac qua

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

NGÀNH : S Ư PHẠM KỸ THUẬT - 50700

2000

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGÀNH : S Ư PHẠM KỸ THUẬT - 50700

TS HOÀNG TÂM S ƠN

03/2000

NGUOI HUONG DAN : TS HOANG TAM SON

Tp • HO CHf MINH • 2000

r

-E>AI HO~ au6c GIA Tp.H6 CHI MINH

Truong El~i HQc Su Ph~m Ky Thu~t

C<)N< i H<'>A XA H(>l CHU NCiHlA Vll~T NAM

LOR" VAtl TOT "GHIEP CfiO HOC

Ho va ten : KS NGUYEN THI KIM LIEN Nganh hoc Cao hoc : SU PHI\ M Ky THU~ T

- Cac Thily, Co giao phan bi¢n da d6ng g6p nhftng y kie'n quy bau de Iu~n

Van CUa toi dtl'QC hoan chtnh hon

- Ban giam hi<$u va cac d6ng nghi<$p tntong Trung hqc Kinh te' ky thu~t

Lam B6ng; cac b<;ln Cao h9c kh6a 6 va gia t1lnh c1a d()ng vien, giup da toi trong qua trlnh h9c t~p va vie't lu~n van

1 1 Nhii'ng yc'u to' ii nh htt<)ng· dc'n ho:.1 I d(ing nhfl n thltc 6

J 4 M6i lien ht; gili'a ITnh vt.fc Linh dm vi'1 ITnh Vl,l'c nh(rn thu'c 11 1.5 Cac m6i quan h¢ gifta cac ph<.tm tru trong nguycn ttl:c phan lo<;ti

cua hai linh vvc .' l 6

1.6 M~1c tiCu nh?n th(tc la phu'c1ng ti¢n dC d<;tt c.1cn nwc Lieu tlnh cam 22

1.7 Cac nwc tieu tlnh cam Ia ti6n d6 d<;tl de'n m~IC lieu rih?n th(tc 25

1.8 Yi<;c d;~l ddng lh(Ji cac 111~1C lieu Linh cam va nwc tiCu nh~n thlfc 28

1.9 MOt sci khac hiOt c6 lien quan den hc_lc c.1tfcfng giffa linh vt_(c nh~n

thuc Va linh V~(C llnh cam 30

dC1i s6ng xa h()i cua m9i Ulng ldp nhan dan Viet Nam

D~i h(>i VIII clta D:ing ding 1rnl ra elm lhunh niCn Vi(!l Nam cai nhln m(Ji

v~ trach nhi9m ctia minh d6i vai xa h()i, vl chinh hQ la h~t nhan ctia nguOn nhan llfc quye't djnh cho slf phat tri~n nhanh va ben vfi'ng ctia da't mt<3c Chinh sach dao

t~o nh~n llfc la n~m g6p phAn di1c I~tc vao cong CUQC phat trien da't nut1c, vao ml;JC tieu d!n giau nu'<1c m~nh, xa h(>i cong bhng va van minh

Vi the', m6i h9c sinh ngay nay khi con ngOi <~ ghe' nha tnt?1ng c16u phai xac djnh cho mlnh con dttong di de'n tttong lai, deu phcii xac djnh m~1c dich vtron LOi

cho vi~c h9c t~p, nghicn c(t'l1 ctia mlnh, <16 khi rm khc)i ghc' nh11 tntong, h<_l la

nhii'ng ngu'l1i tri th(tc, c6 trlnh d(> dao l~o, s(tc khoc l6l, c6 nang l~tc sang t~to, co

d~o dtl'c t6t d~ phvc vv cho nghe nghi9p ctia minh Bieu quan tr9ng ma ngttoi h<;>c phai c6 nh~n thttc va thai d(> dung d~n l16'i v<li nganh ngh~ ma hQ theo h9c

Chfnh S~( nh~n lh(fc va lhlii dt) dung ddn SC la Clf st1 vflng chlfc cl10 viOc rcn luyOn

tay ngh~ va phat huy he't kha nang ctia m1nh

Thlfc te' cho thily vai nam gdn day sci ltf~1ng lhi sinh thi vao cue lnfc1ng Trung hqc ·chuyen nghi~p cang ngay cang gia tang Ngay t~i Thanh ph6' H6 chi Minh s6lu'cjng thi~inh ttdc tang blnh quan 25% so vdi nam 1999 va ngay t<;ti Lam E>6ng, tru'C1ng Trung hqc kinh te' ky thu~t Lftm Bang, s6 lttqng thi sinh thi vao ciing tang hon so vdi nam tru'<1c Tuy nhien chfit ht<;Jng dao t~o sau khi ra tntong

l~i khong ma'y kha quan Nguyen nhan Ia do vi9c thco h9c nghe ctia cac cm con m()t s<f chtta xua't phat tU' nhftng nh~n thu'c dung d~n, con sai l<~ch, chtta tha'y ro h6t t~m quan trqng cua nghe ma hQ theo hQC TU' d6 cac em c6 thai d() chtta t1f

giac, tich clfc trong vi~~ h9c nghe, dan de'n ke't qtia !19c t~p chtfa cao

·· ··· · -···

-·-Chuy~n nganh Su phqm ky thut)t - Nguyen 111; Kim UiJn

•

Lu.4n viin Thr,zc si khoa hpc

Nghicn cll'U tht{c tr~ng ve nh~n th(l'c va thai dQ-hQC ngh~ c~t may ctia hQC sinh tntong Trung h9c Kinh t6 Ky thu~t Lam E>6ng doi hoi phai nghien c(tu nhi~u

m~t va nhieu linh vttc, song do kha nang va dieu ki9n nen de tai chi gidi h~n <'

m<)t s6 nhi~m Vl;l sau day:

1 Lamro cd sd ly lu~n lien quan de'n de tai nghi@n cuu

2 Thl/c tr'olng vC nhOn thtl'c va th~ii dQ hqc ngh~ ciit may

3 I:>~ xua'tm<)t s6 giai phap nang cao nh~n thuc ctia hQc sinh tru'O'ng Trung hQc Kinh te'Ky thu@t Lam Ddng

V PHUONG PHAP NGHIEN CUU

1 Phu'dng phap c19c tai fa~u nhhm m\Jc dich khai thac ttt li~u lien quan de'n

d~ tai nghien cm.i

2 Phtl'ong phap dicu lra nhhm lam ro th~t c tqmg vo nh~n thtrc va thai ct()

c1.ia h9c sinh lntong Tmng h9c Kinh tc' Ky thut~t Lam J-)c\ng v(li milu cl19n ngilu nhien c6 d() Mn mfiu 102 Ke't qiia dieu tra dttcJc xt~ ly bhng phu'dng phap th6ng kc

tfnh phan tram(%)

3 Phtl'<fng phup tro chuy<;1{ nhhm lam ro h<1n vO lht,l'c In.mg nh~n tluk va lhai

d() ciia h9c sinh tntong Trung h9c Kinh te' Ky thu~t Lam J-)Ong

· · · · · · · ·

-Chuyl!n nganh Stt phr,zm ky thuqt - Nguyln Thi Kim Ul!n 3

Lu,~n vtln Thr;1c si khoa hpc

Chtidng I

ca sa LY LU!N ciJA VAN DE NGIIIEN cuu

I l.'Y LU~N vfi: NH~N 'fHUC vA THAI DQ

1 Nh~n thuc

Nh~n th(fc la 1m.)l lrong ba m~l cu ban cua dl1i song lam ly con ngttl1i Nhl).n thttc la tien de cua llnh cam va hanh d()ng y chi nhttng dOng thC1i I~i c6 quan he

m~t thi8't v(}i chung

Ho~t dqng nh~n th(tc la mqt ho;,it d()ng rift d~c tntng c1.ia con ngu'oi n6i chung va ct.ia m6i nguoi n6i rieng Nh~n thuc - d6 la m()t IInh vrfc h8'°t s(tc ph(tc

t~p, khi tim hi~u vfin de nay c§n xem xet dttdi nhieu g6c de? khac nhau Nh~n

thuc la ho~t dqng ct'\a cht.i th6 nhhm kham pha the' gWi chung quanh, di nhicn kc't

qua CUa ho~t dqng nay Ja nhhm fim ra Chan fy hay S~( lh\tC ve nhfi'ng lhUQC tfnh Va

qui lu~t khach quan cua m(H Sl! V~t C\1 thd

V~y nh~n thuc dtt~c hi~u nhtt the' nao?

1.1 Khai nit;m clmng

Ho~l d(lng nh~n th(fc la m<)t ho~t d<)ng hao gOm nhi6u qua tr1nh khac nhau, the' hien nhii'ng m(tc d9 phan anh khac nhau va mang I~i nhii'ng san phff m khac nhau ve hi~n thrfc khach quan

Can ell' vao tinh cha't phan anh c6 th~ chia loan b() ho~t d()ng nh~n th(tc

thanh hai giai dOli!O Jdn: nh~n thuc cam tfnh Va nh~n thU'c Jy tinh

1.2 Cac muc dq ciia qua trlnh nh~n thuc:

a) Nlilj,11 tlu'lc cam tillli

Nh~n tb(tc cam tinh la giai do~n dfiu so d~ng trong toan b() ho~t d()ng nh~n

thtl'c cua con ngtt(1i f)~c di6m chti ye'u cua nh~n th((c cam tinh la chi phan anh

Chuyen nganh Su ph{lm kj thu4t - Nguyln Thi Kim Lien 4

Nh~n th(tc cam linh bao g6m hai m(tc d() sau:

* Cam giac: la m(>t qua trlnh tam ly phiin anh tltng thu(>c tinh ricng le ctia S~(

V~t Va hi~n tu'cjng dang lll;fC titfp tac d{)ng Yao cac giac quan cua ta (tr 74 29)

tfnh he ngoai Clia Slf V~t, hi9n tlf(.1ng dang lnfc tic'p Ulc d(}ng vao cac giftc quan ctia la (lr 83 29)

* TttrJng ttt(lng: la m(>t qua trlnh Hlm ly ph<fo anh nhfi'ng cai chtta tirng c6

lrong kinh nghiQm cua ca nhan bhng each xay d~tng nhftng hlnh anh mdi trCn co

sd nhung bieu lu<Jng da c6 (tr 104 29)

Nc'u nh~n th((c cam tf nh chi phan anh nhftng thuQc Linh bcn ngoai c1.ia st.' v~t

hi~n tu'cjng khi chung dang tnfc tie'p tac dQng vao cac giac quan cua ta thi qua trlnh nh~n thtl'c ly tinh phiin anh dttcjc nhung thul,)c t1nh ben trong ban cha't, quy

lu~t cda Slf V~t hi~n tu'<;fng Va phan anh dUQC ca nhi.i'ng S~t V~l hi~n lil<;fng khong

tr~fc tie'p tac dQng vao cac giac quan ctia ta Nh~n Lh((c cam tfnh cung cfip cho con ngtl'Cfi v6n hi~u bie't ve thu(.)c tfnh ben trong cua stf v~t hi~n ll(cjng TU' d6 c6 thi bic'n d6i dtt<;fc cac slf v~t hi9n tlf<Jng vi da n~m dt(<:Jc thu(>c tfnh ban cha't ding nhtf

quy lu~t cua n6

Luqn viJn Tlu;zc sT khoa h{Jc

Nhu' v~y, ho~t d(>ng nh~n thll'c giup cho con ngu'C1i hieu bie't ve the' gidi khach quan, ve cac S~( v~t hi9n ltf<Jng S~i hiiu bie't c6 th6 d nhieu mll'c dQ:

- Nh~n bie't: la m(tc d(> nh~n thll'c tha'p nha't, chi ni{m dti<Jc cac da'u hi¢u ben ngoai ctia khai ni¢m nhttng chtia c6 dtt<Jc kha nang v~n d\mg dd giiii quyc't nhfing tlnh hu6ng, nhftng hi~n ttt<,1ng Nh~n bie't dti<Jc biiu hien ra cac dffu hi9u sau;

nh~n ra va'n de, nh~n bie't du'<Jc hlnh thll'c ben ngoai ciia cac khai ni~m nh~n bie't du'<JC m()t s6 bieu hi9n CQ the

- V~n d9ng: khi da n~m vftng va thong hidu sau cac ban chfft, cac lhu(k tinh triru tu'<Jng ben trong ciia khai ni¢m, do d6 c6 the dung cac khai ni¢m de giai quye't du'<Jc nhii'ng vffn de, nhii'ng tlnh hu6ng ph(tc t~p

Nh~n th(tc cua m9i ngu'C1i deu c6 nhung qua trlnh co ban nhu' nhau, d~u th\fc

hi~n theo nhii'ng quy lu~t gi6ng nhau Nhii'ng ke't qua d~t dtt<,1c cua m6i nguC1i khac nhau tll'c la phan anh hi~n th~tc dung ho~c sai deu khac nhau E>6 la do phfim cha't tri tu~ cua in6i ca nhan quye't djnh

t~p Qua trlnh nh~n thU'c c6 th~ di~n rad nhi8u m(tc d() khac nhau, song de danh gia nh~n th(tc ctia mfii con ngttCJi ve m(H va'n <16 nao d6 chung ta c6 th6 c1anh gia theo cac m(tc c1() nh~n th(tc hay danh gia each giiin dcfn thco hai lntdng: nhl,in th(tc

dung d~n hay nh~n thU'c chua dung d~n (nh~n th(tc sai 19ch)

Trong de tai nay, nh~n th(tc ciia h9c sinh Trung h9c nghe d6i vm nghe ci1t may dtt<Jc khao sat d m(tc d(> tha'p: mll'c d() nh~n bie't; cac cm bie't hay chtta, bie't dung hay sai ve ffiQl vai kie'n thU'c Cl} thi trong nqi dung nghe C~t may c16 chJnh la

v6n hiiu bie't CU~ hQC sinh ve nhii'ng n()i dung kie'n thU'c nhftt djnh

1.3 Nhii'ng y(u td anh hu'dng d(n ho~t dQng nh@.n thti'c

Chung ta da bic't ban cha't ciia ho<;il c1()ng l19c t~p la ho~t d(>ng nh~n th(tc,

linh h()i tri th(tc, ky nang, ky xao m()t each tfch c~tc va sang t~o N6 bao g6m ho~t

d(>ng ctia m(>t qua trlnh tam ly nh~n th(tc tri giac, trf nhd, ttt duy, tttong titqng

-· · -·-··

Chuyen nganh Su plu,1m kj thu~t - Nguyln 'J11j Kim Lien 6

,

V A Cruchetxki cho tha'y ding s~f tie'p thu tri th(tc trong qua trlnh nay ph~1

thu<?c vao nhii'ng nhan to': d~y cai gl, ai d<;iy, d~y nhu' the' nao va d~y ai N6i each khac, ke't qua hqc l~p cua ngttoi h9c ph~1 thu(k vao hc>'n nhan tel' chfnh: tai li9u dln linh h(>i (n(H dung), ngttC'1i truy6n th~ tai 1i9u (giao vicn), ngttf1i h9c (sinh vien, hQC sinh) Va CclC phtfdng th~n hQC t~p

a) K(t qua lu.>c tljp c1ia ng11ui lz(Jc plz(l tlm{jc vao tai lif u lz(Jc tljp

Tai Ii<;u twc l~p quy djnh n(li dung va phu'<fng thtl'c ITnh h<)i, cii mac d(> dlftl ltf<Jng ITnh h(>i ciia ngtWi hqc Cac nha nghiCn di't1 da chi ra nhO'ng ye'u tel' ctla tai

li<~u giao khoa c6 anh luri'Jng ro n;t dGn kc't qua l19c l~p cua ngtrC'1i h9c DtUli day

la m(H s6 ye'u t6 co ban cua n()i dung h9c t~p:

- N()i dung cua tai li~u hqc t~p:

B6 la nhii'ng tri th(tc, khai ni~m,ky nang, ky xao ma ngtfoi hqc din phai bie't linh h()i N(H dung ct.ia tai li~u cang khoa h9c, chinh xac hi~n d<;ii thie't th~tc thl cha't htqng ke't qua h9c t~p cang cao va ngtfqc l~i

- Hinh th(fc ct.la tai 1i9u h9c t~p:

Tai li~u h9c l~p, c6 th6 c6 nhi6u hlnh lh(tc khac nhau: d6 v~t c~1 the', hlnh tu<Jng, so dO ngon ngu· NhO'ng hlnh th(rc nay dGu la nhfrng th(t ngon ngii' nh~m

truyen d<;it nhftng tri th(rc thlch hc.fp nhfit dinh, phu hc.Jp vc1i cac Ma 1.uci'i nhftt djnh ctia ngtrCJi h9c Nhfrng h'inh thtrc nay phai they.t stt hfrp dfrn, thu hut ngttOi h9c, dap

U'ng dtfQC hung thu, SO thich ngtfoi d9c, kich thich S~f lri giac, quan sat Clla ngtf<Ji h9c _ Chinh V A Cruchctxki da khiing djnh "phu nh~n y nghTa tri giac, slf quan sat tich c~fc, c6 t6 chttc, c6 ke' ho~ch trong qua trlnh d~y hqc la sai Jam "(tr 3 30)

- Bt? kh6 ct.la tai li9u h9c t~p:

Ye'u tfi nay anh htf(Jng de'n t6c de) va chlnh xac cua Slf linh h()i MC)l lai li9u

qua kh6 se lam cl10 s\( linh h()i cua ng1toi h9c diCn ra ch~m ch<;tp va va'p nhiCu sai

Ifim

Lugn vdn Thqc si khoa h9c

DQ kh6 cua tai fo'.;u khong chi bi quy dinh bc)i n(H dung cua tri th(tc va khai

ni~m trong tai Ii~u, ma con lien quan dc'n each trlnh bay nhrrng tri thuc va khai

ni~m a'y khong h9 tho'ng va m<;tch l<;tc, khong lam n6i b~t nhii'ng n(?i dung quan trqng cua tai li9u J-)6ng thoi, d() kh6 cua tai liC~u con phl;l thu()c vao v6n kinh

nghi~m, tri thuc va ky nang da du'<;Jc hlnh thanh (1 ngttoi h9c

- y nghfa cua tai li~u:

Ml>i tai rn;u giao khoa c.16u c6 y nghia khach quan lttc1ng l~t hiin than n6 khong le.to ra dtf<,fc ii nh htf<'fng Heh qtc df)i voi st,t ITn h h<)i cii a ngtf<'fi hc,>c, y nghTa khach quan CUa tai JiQu giao khoa phai dtf<,1C chuycSn h6a thanh y nghia chu quan ciia ngttoi h9c, ttl'c la tai liQu giao khoa phai dap (fng dttqc nhffng nhu du va h(tng

thu ngttoi hQC

Tom lq,i: tai li9u h9c t~p th~t s~t dap (tng dtt<Jc yeu diu, sC1 thich cth ngttoi h9c, phu hqp voi tdnh d() nh~n th(tc cua ngttoi h9c se giup cho ho1:1t d()ng h9c l~p

c6 ke't qua cao

b) Ket qud ll(>C t{jp pll{l tlwqc vlw tai ndug, uglli?p V{l, kinll nglliQm c1ia gillo Viell, 11/L111lg dij,c diim CO 11/ia1z Clla /i(J VO p/ull1/lg p/iap dqy lz(JC C{l tlii

- Ngay trong phfin u(> kh6 cua tai li<'.;u, chung ta ding hio't each trlnh hay tai

Ji9u CUa ngttC1i d~y da g6p phftn khf>ng nhc) VUO t6c c.1<) VU tf nh chfnh xac CUa Slf

linh hqi Tai lit;;u h9c t~p khong chi cdn dtfQC s11p xc'p m(H each logic ma con phai dtt<Jc trinh bay m(?t each ha'p dfrn, c6 kha nang gay nen nhffng finh cam va rung cam tich cl}'c C1 ngttC1i h9c Nho c.16, cha't ltt<Jng h9c t~p se cao hon Th~tc tc' cl10

tha'y, ne'u tai li~u h9c t~p dtt<Jc tr'inh bay kho khan, khong hftp ddn thl se kh6 t(;lo dttc;fc hung thu h9c t~p hi9u qua cua h9c l~p se thftp

D~ tdnh bay tai li~u h9c t~p dttcjc ha'p dfin, thu hut ngttOi h9c ciing nhtt phu h<Jp vdi kha nang nh~n lhuc ciia ngttoi h9c, ngt(oi d~y phai c6 m()t so nang l~tc

nha't dinh nhtt:

Lu~n vlJn Th{lc si khoa h9c

- Nang l~tc hieu ngu'C1i hqc:

f:)ay la nang l~tc ghlp cho ngttc1i thfiy khong chi hi6u nhu c~u h(tng thu, sd thich ngu'Oi hqc ma con hi<fo ca khii nang nh~n th(tc ding nhu' v6n kie'n thtl'c ngttC1i h9c da c6 TU' d6, ngttCJi d1;1y d€ dang xac ctinh m(tc d() va khfii ltt<;1ng kie'n th(tc phu hqp vdi ngu'C1i h9c trong qua trlnh truyeu lhl;l tri thtl'c, vdi kha nang quan sat tinh t6 cua minh, ngttOi d~y bie't dttc;lc nhung gl xay ra ben trong dfiu 6c cua ngtroi hQc (ngu'C1i h<;>c dang nghT gl'? C6 tic'p thu hai dttc,1c khlJng? ) Doi khi, ngttoi dc.iy

con ph6t hi(:n dtt<.fc c:1 m(rc sai lc'.;ch y{j nh~n th(tc ctiu ngttc'.'fi h9c Nh<'l v~y ngttC1i

d~y c6 cd sd de diCu chinh ho1;1t d(>ng d1;1y ctia mlnh va djnh htt<lng ho1;1t d(lng hqc

t~p ctia ngu'C1i h9c sao cho hai ho1;1t d(lng nay th6ng nha't v<li nhau, dam bao dtt<Jc

hi~U qua Cua hol;lt d()ng hQC t~p

- Tri thtl'c va tftm hiiu bie'L ctia ngttCJi d1;1y:

Y6u t6 nay se dem 11;1i ni~m tin cho ngu'C1i h9c d6i vdi nhung gl ngttC1i dC;ly thlfc hi~n: NgttC1i d~y c6 trlnh d() h9c va'n toan di~n, c6 tdm hi~u bi6t viYa r()ng, viYa ch~c se d€ dang trlnh bay tai li~u m(H each t~t tin, m~ch l~c va phong phu Kie'n thtl'c trao cho ngu'C1i h9c dam bao dtt<Jc chlnh xac, sau siic va da d~ng, giup cho ngu'C1i h9c nM,in th(tc du'c;lc va'n d~ m()t each sau r()ng hdn, cha't lu'<Jng hdn

Ngtf{fi d1;1y phai la kho tri th(tc dang tin c~y nhfit dG ngttcfi h<.lc c6 dti<Jc ch<f dt.ta, c6

cu st) d<! so s:'.inh, d6i chic'u va khiing djnh tri th(tc ci\a mlnh C6 nlnf v~y ngtt(fi h9c m<li tin tu'Ong vao nhii'ng gl ma mlnh tic'p nh~n ding nhtt hao h(tc mu6n kham pha, tlm hi€u them nhi.i'ng di~u mlnh chu'a biC't Bi~u d6 g6p phftn t~o nen hi~u qua cao trong qua trlnh hqc t~p cua ngu'(Ji hqc

- Nang l~tc che' bie'n tai li~u h9c t~p:

Ro rang, m6i doi tttc;lng ctia ngttl1i d<;iy deu c6 m()t nhan each, m()t nang l~rc khac nhau ding nhtt tU'ng va'n de cdn tmyen thl;l ciing c6 nhi.i'ng d~c tru'ng khac nhau NgttC'Ji d~y khc'.>ng th6 dem ta't ca s~r hie'u bie't ciia mlnh truyen l~i cho ngttoi h9c Ngttoi d~y h9c phlli ch~t I9c, t6ng hc;lp, phan tfch, khai quat h6a, h~ th6ng h6a kie'n fh(tc ct'ia mlnh sao cho vU'a mang tinh khoa h9c, hi~n d<~i vua phu h<;1p

Lu<J,n vdn Th<;tc si klwa h9c

vdi tht!c ti<3n Khi truyen tlw cho ngttoi hqc, tri th((c d6 phai dam bao dttqc tinh vita stl'c chung va vua stl'c rieng <) ngttoi h9c C6 nht( v~y, tri th(tc mdi dttqc ngttoi h9c tie'p thud~ dang, nhanh ch6ng

- Ngttoi d~y din phai bic't each stl' d\mg va pho'i h<jp cac phttdng phap gi<lng

d~y cac phttdng ti~n giang d~y sao cho to'i t(u N6i theo cac nha ly lu~n giao d9c

la phai c6 nang l~tc d~y h9c Ngttoi <l?Y kc't h<Jp nang Ive <l'!-Y hqc cua mlnh voi nang h,tc ngon nglrsc gay dtf<.1c h(tng thu ding nhtf kkh thi< :h ngtf<'1i h9c suy nghT tich ctfc vC vftn d6 dn ITnh h(>i Tht.fc LC cho thfiy nhi"'fng tiCt h<.>C sinh d<)ng, ltii cu6n khong chi mang l«;ii st,t thich thu va dam me tri th(tc trong tie't h9c sau D6 chfnh la tien d6 quan tr9ng dam bao cho kCt qua cao cua qua trlnh th\fC t~p

Ngoai nhii'ng nang l~tc ke' tren, con m()t sci nang l~tc khac nhtt nang l~tc (tng

Xii' St( ph~m, ttS ch(fc St( ph?m Va ca th6i qucn, each s6ng, d'!-0 dtl'c CU a ngtf0i d~y

ciing g6p ph~n vao kc't qua h9c t~p cua ngttoi h9c Nhrrng nang l\tc c16 b6 sung, h6 lr<J cho nhau, l?O nen m~t nhan each CUa ngttoi d<;ly tac d()ng VaO qua trlnh

nh~n th((c cua ngttui 119c Th\tc tc' c6 nhftng tnr<'1ng hcjp, ngttoi h9c hqc t6t mtrn

nao d6 la do ycu thkh ngtfui giang <l~y mC>n d6 va ding c6 nhftng tnf<'1ng hc)p

•, ngtt<Jc l~i - khong hqc dtt<Jc, hay chllng hqc dtt~fc hao nhicu do khong thkh, ma't long tin d ng1.toi giang d~y mun d6 H<1n nffa, nhffng yc'u to' trcn, kc't qua hqc tQp con ph~I lhu(k rfi't nhi6u VUO hiin thfin ngtf(jj h<.>C

c) Ket qua lu1c tljp pll(t tlzuqc vao 11g1tl1i h9c

0 ngttoi hqc, nhu cfiu, htl'ng thu, kha nang nh~n th(tc, trlnh d() hi€u biC't c6 anh httdng de'n kc't qua h9c t~p Tuy nhicn, nhfi'ng yc'u t6 anh httdng m1:1nh, c6 tinh quye't d!nh d(}j vdi ke't qua hQC t?p }a S\( t?p trung chu y Va tam the" hQC t?p

- Stf t?p trung chu y:

St! t~p trung chu y ct'la ngttoi hQc vao n()i dung nhii'ng tri th(tc, khai ni9m

dttqc truy~n thl;l la diCu ki9n bcn trong dfiu tiCn ct1a st,t linh h()i Day chfnh Ia S\t

bi€u hi~n cua tinh tich eve nh~n th<tc, mOt di«Su ki9n ra't quan tr9ng, ma thic'u no thl khong the c6 chfit ltf<;Jng linh hOi

Lu~n van Tht;ic si klwa h9c

Nho c6 chu y ma ngu'oi h9c c6 th€ tach do'i tttqng cfin linh h<?i ra khoi kich thich khac (nhitng m~t, nhftng khia qmh khong quan trc,mg ciia v~fo de, ho~c

nhitng ye'u to' gay nhi~u trong giO h<;>c dC c6 th6 nh~n thuc to't hon)

- Tam the' h<?c t~p:

Cung vdi sv chu y, tam the' h<;>c t~p la di6u ki¢n tam ly bcn trong c1.ia s~t linh h(>i Tam the' cua ngttoi h9c Ia stf thci hif;n nhan each ciia nguoi h9c trong vi9c ch9n ]~ta Xt?( ly va Sl?( d~ing lrl lhtrc dtrc.1c truy6n th~l lrong qua lrlnh d;;ty l19c

Cac nha nghiCn l'.tfu dm hic't tam the' h9l' l~p quy dinh d(> hCn vrrng vf1 tlnh cha't ciia nhung tri th(fc dlfqc linh h(>i H9c vdi Ulm tho' dO ph6i h~1p vdi Lhi dr s<3

gilt du<Jc tri th(tc cho de'n Iuc bttdc ra khoi phong thi ma thoi Con h9c vdi tam the'

d~ thoa man nhu cfiu nh~n th(tc thl tri th(tc c1ttqc ben vung va sau s~c hon nhieu

T6m l~i, chu y va tam the' Ia nhifng dieu ki9n tam ly ben trong ciia s~r linh h9i c6 lien quan ch~t che va chiu st{ quy d!nh cua nhftng dieu ki~n ben ngoai cua linh hqi - nhifng dieu ki<%n ciia tai li~u h9c t~p va giao vien Trong qua trlnh hqc

t~p, ne'u nhftng di<Su ki9n cua linh h()i ding thu~n 1cJi th'i cha"t lttc.1ng ·ctia sv ITnh h()i

- hay n6i each khac la kc't qua h9c t~p cang cao

d) K(t qua hQC tlj,p bi chi plitfi bi'li dilu ki?n va plut<111g ti~ll lz{JC t{jp

Trong ba't cu· hrn~t d<)ng nao, mrn>'n diic'm linh d6i llfl,1ng, chu thO phiii d>

phttong tic$n, nhftng cliGu ki9n nha't d!nh

Phuong tic$n h9c l~p la nhitng d9ng C1:J h9c t~p nhtt: sach, VO, but, m~tc, may tinh, may vi tinh, bang cassette Nhitng d9ng c9 nay quy djnh nhii'ng thao tac h9c t~p ben ngoai nhu: d9c, ve, vie't cua ngtf<'Ji h9c Nc'u khong c6 nhftng phttong tif;n nay, ngtWi hqc ma't di ccJ h()i Iuy<;n t~p, th~tc hanh de' cung co' tri th(tc,

ky nang, ky xao ding nhtt ma't di ngu6n dt.f trii' thong tin ben ngoai dfiu oc Tuy

v~y, nhitng phttong tit?n do ngtfoi h9c ttf hlnh thanh, t~t t~o ra trong ho~t d()ng hc~c t~p mdi gilt vai tro quan tr<;>ng

Chuyen nganh Sir pht;im ky thu(it - N1:11ylfn 'J'l1f Kim TJ{Jn 11

L.ut)n viln Th{lc si khoa h9c

- Hanh d(>ng h9c t~p dttqc hlnh thanh trong hofJ.l d()ng h9c t~p ta m()t trong nhung phttdng ti9n chu ye'u de ngttCJi h9c d~t dc'n ml}c dich h9c t~I"

C6 nhi&u lo~i hanh d()ng h9c t~p nhtr: hanh dl)ng phan tich, hanh dl)ng so

sanh, hanh d()ng phan lo~i hanh d()ng Cl} thC hoa, hanh d()ng khai quat h6a, hanh dqng he tho'ng h6a Tam ly hQC da khdng djnh hanh dqng so sanh va phan lo~i

la phttdng tien dl1c hfc cho vi9c hlnh thanh nhftng khai ni9m kinh nghi9m, con hanh d(>ng phan tkh, khai quat h6a n()i dung la phttong ti9n quan tr9ng de hlnh lhanh khai niQm khoa lt<yc VOy, kc't 4uii hc.>c 1Qp ctia ng1fl'Ji hc.>c plw thm')c vim nhffng hanh d()ng hc,>C t~p nan Ulfc,1c hlnh lhanh va phal tridn

- Khai ni¢m khi dang dt(QC b)nh thanh la Illl}C dfch CUa ho~l dqng hQC t~p

nhung khi da hlnh thanh dttqc r6i ding trc} thanh phttdng lien h<,>c t~p plil}c Vt} cl~c ltfc cho qua trlnh d':lt dc'n ml}C dich hQC t~p cua ngttCJi hQC Cac nha tam ly hQC ciing da kh~ng cljnh: Khai ni9m kinh nghi9m la phtiong ti¢n cua ttf duy phan lo1:1i gitip ngtf(Ji h<,>c nh~n d1:1ng dttqc nhung do'i lttqng h9c t~p quen thu(>c, tinh t~i Khai ni9m khoa h<,>c la phttong ti9n cua lti duy ly lu~n giup ngttC1i h<,>c c6 thai d() khoa h9c, c6 quan diCm ly lu~n dOi vdi hi<)n th~tc Nlut v~y mOi khai ni9m dttt.1c hlnh thanh giup ngttC1i h<,>c nh~n thuc dtt<Jc nhfing khia c~nh mdi, nhi.i'ng v~n d~

mdi cua do'i tti<Jng h9c t~p va "s6 hicjng khai ni¢m cling phong phu, Linh chfnh xac ctia st.f linh h(li khai ni~m cang cao lhl ngtflJi hc.>c nhQn lh(fc the' gi<li hhng llf duy

khai ni<;m cang hi<;u qua

Ro rang, ta lhfiy nhtrng hanh d()ng lr1 lll<'; va khai ni9m la san phffm cua llf duy N6i each khac tu duy ciing la m(H phttdng ti9n co ban g6p phan nang cao cha"t ltt<Jng ke't qua h9c t~p Tu duy khong chi giup ngttCJi h9c hlnh thanh nhung bilu tti<;Jng, nhung khai ni9m ma ttt duy con bao ham Ca S\( bie'n d6i nhung c(t Ii¢u

da c6 va nho d6, ngttoi h9c dt;tt dtt<;Jc m\1c dfch h9c t~p da d~ ra Th\tc te' cho tha'y nhii'ng dl}ng C\J h<,>c t~p cang hien dC;ti thl kc't qua h9c t~p c6 c<1 may d~t cha't ltf~1ng cao hdn, hi~u qua hdn va nhung ngitC'Ji bic't each th(tc h9c t~p (t(tc la hlnh thanh dtt<;Jc nhung phttong ti~n h9c t~p ben trong) hao gio h9c t~p ding nh<? nhang hdn,

hi~u qua hon

Clmyen nglmh Sit plu,1m ky tlm<)t - NguyJn 111j Kim f,i£111 12

LwJn van 11u;ic si khoa h9c

1.4 Mol quan h<; giua linh Vr/C finh cam va linh Vr/C nh~n thuc

Tu tntac de'n nay da c6 nhi6u nghien c(tu va nhung phan tich logic m6i quan

h~ giua nh~n th(tc vdi hanh vi tlnh cam, d~c hi9t thanh qua cua cac m~1c ticu giao

d9c tlnh cam nho VaO phttong ti<;n thUQC linh V~(C nh~n th(tc

Trude tien, chung ta xem xet m()t s6 mfii quan h9 giii'a nh~n th(tc voi cac hanh vi tinh cam Tie'p theo la kham pha m6i quan h9 giil'a hai linh VrfC tinh cam khi chung dtf<}c cflu lruc lrong nguycn de phfln lot,1i Sau d6, mo'i quan h9 gifi'a

nh~n th(fc va hanh vi tlnh cam dtf<,1C nghiCn c(fu lhco chi6u htf<lng m(>t ITnh Vl,fc UUQC dung nhtf la phttdng tiQn c1C kiCm lra hanh vi VU cac llWC lieu cfrn U<;tl dtt<.'IC trong linh v~rc khac nhau va, trong phfin cufii, chung ta xem xct nhung khac hi9t nay sinh gifta cac linh VrfC nay d6i vdi vi9c giang d~y Va danh gia trong tntong h9c

Theo Scheerer "hanh vi c6 the dtt<Jc khai ni9m h6a khi dtt<Jc them vao ma

tr~n nh~n thuc -xuc cam -d()ng ed Trong ma tr~n nay khong c6 the c6 m()t st,t

phan bi9t ro rang Cho du chung c6 phan Heh hanh vi nhtt the' nao di nua, cac yc'u

to' dfo thanh cua dqng cd -xuc cam -nh~n th(tc Iuon hi~n di~n theo th(t t~t nay

ho~c th(t ti! khac" (Scheerer, 1954, lr 123) Tuy nhicn c1C khai ni<;m h6a hanh vi

m()t each phu h<:Jp chung ta ph:1i phfln Heh n6 thanh nhfrng thanh ttl ciia m(>t lcn.1i hanh vi, nhttng lut>n lut>n nht'l dc'n cue mC)i lien ht; hen llung ct.la nhftng thanh tc> nay V1 the' William James, vic't vao nam 1890 va dtrng thu~t ngff "chu 4uan , thay cho "tlnh cam'', buck d~u nh~n th(tc Ul(QC S~( th6ng nMit gifta hai llnh V~(C chi

· khi tie'n hanh giai theo I6i phan tich hanh vi nh~n th(tc dtt<;1c ham ch(ta trong hanh

vi tinh cam nhtt the' nao

n:

-"Khong c6 Slf lttdng phan giii'a cac Sl.f ki9n mang tfnh chftt cht'i quan nao d6 dtt<Jc gQi Ia nhftng y ltl'<Jng va cam giac va nhftng th(I' khac c:ht~fc g<,>i Ia hanh dt)ng c6 lien quan dc'n tri thong minh St! tttdng phan th~t st_( hi<)n di9n gifl'a hai m~t

trong d6 Hit ca cac Slf ki~n thUQC v~ tri tu9 Ul(QC cha'p nh~n; v6 m~t cflu true clia

chung dtt<Jc coi la s~r nh~n th(rc Trong m~t tac d~111g, s~t ki9n tri tu9 thfip nha't

Chuyl!1111gcl11/i Sir ph~1111 kj1 tlw~?t - Ng11yl11 '01j A"im /Jh1 13

Lu(in vi:1n Th(lc si khoa h9c

ciing nhtt s~t ki9n tri tu9 cao nhfrl c6 lh6 n~m b~t dttqc m()l phfin n()i dung cua n6 Theo quan die'm nh~n thti"c, ta't ca cac hi9n tttqng tri tu9 d8u Ia tri thong minh Theo quan die'm chu quan, ta't ca d6u la cam giac

Va nhtt the' chung ta c6 the' nh~n thily rhng vi~c dt>i l~p gifta cam giac va sl.f hi6u hic't nay hoan toan la m<)t viln u0 u~t ra gia li;1o Nc'u niU mqi cam giac dong thoi d8u c6 mang chut it s~t hicfo hic't, chung ta khong dttqc n6i them ve cac lr~ng

thai lrf tu<; khac nhau hhng each can c(( vao vi<;c chung c<> iL nhflt m(H d~c tinh

nh~n th((c, chung chi khac nhau lrong viyc hi6t th(<.fc nhiCu ho~c il, hi<;n di(:n nhi6u ho~c it do'i vdi do'i lt(~1ng cua chung Cam giiic vG m(Jt h9 tho'ng sAp xc'p

nh~n thuc deu c6 b9 ph~n lttdng (tog cua tlnh cam

" Phan tich nhl1 vao niCm tin va h~ thfing ni6m tin khong nhilt thic't gWi h<;m chung ta vao vi~c chi nghien c(tu hanh vi nh~n th(tc Chung toi nghi rhng moi

lr~ng thai tlnh c<lm ding c6 tfnh c:t~1i dit';n gifing nlnt tn.1ng thai nh~n thlfc dttOi

<l~ng ni6m tin ho~c m(H sc> mo'i lien h(: cflu true giua cac niOm tin trong m(H h9 th6ng Tuy thm)c vao mu·c d() ngt(<'fi d<> dt(<.fC chufin hj d6 tan lhanh cac h9 thting mdi, ngttoi d6 c6 thC hoi;i.c khong thG tlu(Cfng th((c Schonberg ho:;tc cac am nh~c

khac ma ngttC1i do nh~n tha"y r~ng kh<)ng the so sanh voi ni8m tin rieng cua mlnh

v~ nhung di~u t~o nen am nh~c hay Trang tfrt cacac tntC1ng h<;Jp, St_( thich thu

hO~C khong thich thu la bQ ph~ll lt(dng (fng Clla lJnh cam v6 CfrU true CUa ni6m tin

va chung ta c6 th~ nghI d6 Ia m6i quan h9 m()t -m9t (d6ng hanh) vdi n6 Vl v~y, vi~c tie'p c~n mang tinh chfrt nh?n th(tc thl c6 lien quan nhi6u vdi llnh cam ciing gio'ng nhtt lien quan voi nh~n th(tc (Rokcach, J 960 tr 399)

Vl the' James, ngr(oi ticn phong cua tntong phai trie't h9c hi9n dc:ii, cha'p

nh~n mqt S\( tho'ng nha't CO ban CUa hanh Vi thu()c llnh ciim Va hanh Vi thllQC nh~n

Lu~n vdn Th(lc si khoa h(Jc

thU'c, nhung tie'n hanh phan tich b(> ph~n d~ xem xet m<?t IInh V\tc ham chua IInh vrfc kia nhli the' nao Dieu ma Rokeach de c~p de'n trong lo~i chu8i ly lu~n, thl m<?t nha tam ly hQc hi~n d~i cling nh~n tha'y dttc;Jc srf th6ng nha't, chi ra m()t linh vrfc dti<Jc bao ham trong linh V\tc kia

Stf "da d~ng" ctia cac mt}c ticu t~p tnmg vao vi9c phan chia phan lo~i hanh

Vi chi lrong m{)t linh V\iC VaO m{)t thoi diem r)i8u nay dtta de'n ke't qua tlt each tic"p c~n $co IO'i phfin lich qucn thuQc dc'n vi~c xfiy d\tng chti<1ng trinh h9c Chi thinh thoang chung ta m<li thfiy din phat hidu gi6'ng nhtt the' nay "h9c sinh ncn

h9c phan tich ly le hay m(>t each thoai mai " M()t 1<'1i phat biCu nhtt the' dtta ra kh6ng nhii'ng la hanh vi nh~n th(tc ma con la phttdng di~n tlnh cam di theo n6 Tuy nhien, m~c du con thie'u cac cC>ng th(tc ro rang, hftu nhli tilt ca cac.m9c tieu thu()c linh vrfc nh~n thuc d8u c6 ye'u t6 tlnh cam ne'u chung ta tlm kie'm n6 H~u

he't cac giao vien deu hy v9ng rhng h9c sinh ctia hQ se phat trien m()t each h(tng

thu lien t1:1c vao n()i dung m6n h9c duc;Jc giang dc,iy Cac giao vien hy vqng rhng h9c sinh se hqc dtt<Jc m()t s6 thai d() nao d6 c16i vdi hi~n tticJng c6 lien quan ho~c

thai d() d6i v<1i tic'p c~n cac vffn dC Nhitng cac giao vicn chlia cac m\1c tiCu niiy

l~i khC>ng xe'p lo~i Di~u nay c6 nghia la nhieu ml)c lieu dttcjc xe'p lo~i trong ITnh

vrfc tri th(tc c6 ye'u t6 tinh cam m~c nhicn nhttng khong dtf<Jc xe'p lo~i Ye'u t6 Onh cam nay c6 thC dl>ng thoi dti<,1c xe"p Jo~i trong linh V\(C llnh cam, nc1i m()t nu.Jc lieu thai d(> hay hung tln1 c6 lien quan, va hdu nhli n6 Lhttong c6 lien quan de'n toan b<? n(>i dung ctia giao trinh ho~c chi it c6 lien quan de"n m<?t philn dang ke cua giao trlnh, thl vi~c phan lm;1i mvc lieu d6 (thai d9 ho~c hung thu) thanh ml)t m\ic tieu rieng bi~t c6 thi Ia dieu thu~n ti~n nha'.'t Nhhm m1:1c tieu tlnh cam nhtr the' - thi dl;l nhli mvc tieu hung thu -trd thanh cac ye'u t6 tlnh cam ctia ta'.'t ca hay Miu he't (mt;rc tieu) ctia cac ml)C tieu nh~n th(tc trong giao trlnh Linh V\fC finh cam thl huu ich trong vi¢c nhffn m~nh S\t ki<;n cac yc'u to' finh cam hi¢n hfiU Va hfill ich trong vi¢c phan lich d~c die'm ctia chung C6 IC do S\t hi<;n di¢n th\tc S\i ctia n6, linh V\ic finh cam Se khuye'n khich Srf phat tri~n rn~nh mehdn cac ye'u t6 tlnh cam cua cac mvc tieu nh~n th(tc

LmJn vi1n Th<;1c si khoa h(U'

C6 th6 Ia mot muc tiCu lfnh cam khac di kcm vOi m6i muc ticu nhan thlfc

trong giao trlnh (*) Nc'u day la tntC'1ng hcjp thong thtmng, h'inh th(tc cua nguycn

t~c phan loi;li se khong d~ stl' d\mg, bdi vl n6 se doi hoi m()t phi;lm tru h6a ctla m6i

ffi\}C tieu Mo'i quan h9 giii'a cac ffi\}C tieu nh~n th(tc vdi cac ffi\}C tieu tinh cam nlut cla clttljc die giao vicn nh~n bic't clttljc phan anh bhng cac m6i quan h9 ctia cac nguyen t~c phan loi;li ciia hai llnh V\fC Sau day chung toi se trd l<:ii thao lu~n

va'n de nay

( *) Tuy nh iC11 d i6u 11ay khl)ng phii i la v i~c m~c nh iCn cl)ng nh~n d\ ng lfll <.:ii

cac m(tc UQ tU' 1.1 dc'n 5.2 cua cac hanh vi tlnh cam d6u ap d\mg vao mf>i m\lC tieu nh~n thuc Va'n de nay se dttqc khai thac sau hdn trong phfin tie'p theo cua chlfdng nay

1.5 Cac mo'i quan h¢ gilla cac ph~m tru trong nguy~n Hie phQn lo~i cua hai

linh vrf.c

Khi m(>t ngttoi tlm kie'm cac mo'i quan h9 giua cac phi;lm tru phan loi;li ph~1

cua hai linh Vt,fc, ngttoi d6 nh~n thfiy ro rang chung g6i !en nhau Vi<;c gf}j !Cn

nhau nay la S\f ml;lc nhien cong nh~n trong vi9c mo ta sau day v~ cac giai UOi;lO ttfong dtfong ban dfiu trong hai chu6i lien l\IC Cac thu~t ngff dtt<.1c in nghicn dtf<}c dung lrong nguyCn llk phfin Im.ti c{tc ITnh vtfc tlnh ciim hoi;tc nhOn th(rc SC) ph:.1111

tru cLia chung dt(<jc dtfa ra trong dtc ngoi;tc th1n

1 Chu6i lien t9c thu()c IInh V\(C nh~n 1 Chu6i lien t9c thu()c IInh V\fc tlnh thuc biit dfiu bhng vi~c nhd li;li va

nh~n IC;!i ciia hoc qua phC;!m tru

"hie'u " ( 1.0)

cam chi b~t dftu bhng "s\f tie'p

nh~n" ( 1.0) cac kich thich va d~ y kich thkh d6 m()t each th9 d()ng N6

md r()ng ra thong qua ViQC c16° y dc'n kfch thich d6 m(H each chu dt)ng hrin

2 Chu6i lien t9c dtf<Jc md r()ng thong 2 "ViQc uap ung" (2.0) vOi cac kfch qua "viQc IInh h(>i" (2.0) lri th((c thkh thco ycu cilu, siln sang dap

Ltu)n vi1n 11t{K sT khoa hpc

((ng lf.l.i nhftng kich thich n~1y, va cam tha'y thoa man lrong vi<;c nay

3 Ky nang "ap dl;lng" (3.0) tri thuc 3 Vi9c "djnh tr! ·gia" (3.0) m()t hi~n

4

5

cua ngu'oi hQC ma ngtfoi hQC linh h()i ttf(,ing hay m()t ho~t d()ng de ngttC1i

du'cjc

Ky nang "phan Heh" (4.0) cac flnh

huOng c6 lrong lri Lh((c nay, ky niing

"t6ng hc;Jp" ( 5 0) tri th(fc nay de dtfa

vao nhung diu tnk mdi

Ky nang "danh gia" (6.0) trong IInh

VrfC tri th(tc de danh gia trj cua tai

lit~u hay cac phtl'dng phap dung cho

nhung ml;Jc dich dtta ra tntdc

Vic'.;c "ca'u true" ( 4.2) nhftng gia tri

nay vao cac h9 th6ng va cu6i cling hlnh thanh m(H ph(tc h<;1p gia trj vao m()t t6ng the duy nha't qua trlnh "ca th6 h6a" (5.0) cua m()t ca nhfin Cac ch6 ro rang nha't ma linh vrfc tlnh cam g~p linh v~I'c nh~n thuc trong vi9c

mo ta nay la c) cac giai do~n 1, 4 va 5 Tuy nhiCn d~H hai linh V~(C song song nhau, nhtt vi<;c chung la vfl'a xcm xct nhanh ch6ng m<i'i qunn hQ, dtta ra s~I' ltfdng xt'tng gicra cac mt'tc dO ch~t chc h<1n nhi6u so vt1i thl,fc to' chung la cling xcm x6L nH)i

tu'dng x(tng nay, Hin htc;Jt qua cac giai dof;ln ] '4 va 5; 2va 3

Giai dor;zn 1: Diem dfiu tien cda m6i quan h~ song song ch~t che giUa hai linh vrfc CJ giai do~n 1, ndi "nh~n bie't" m()t hi~n tu'c;Jng hoac quan tam de'n hi~n

tu'c;Jng (J m(fc d() nha't djnh, phu hc;Jp vai vi~c c6 "tri thuc" ve hi~n tu'c;Jng d6 Nhttng vi~c nhftn m<.mh tren "1.0 nh~n bie't" khac vdi vi~c nha'n mf.1.nh tren "1.0 bie"t" vl chung ta it quan tam dC'n trf nhd va st,< nhd l~i thco ycu dlu Tuy nhiCn,

c6 m6i quan h~ <16 boi vl vi~c chu tr9ng ch~c ch~n m()t hi~n ttt<;1ng doi hoi tnt<k he't la phai hi~u bie't v~ n6 Hon nua, chi khi nao m(Jt ngttoi s~n sang chu tn.mg de'n m(>t hi~n tttc;Jng, thl ngttC1i d6 mdi hqc hoi v6 n6

Lu(in vdn Tht;1c si khoa h9c

Ban d~u m(H ngttoi c6 Lh6 gia d!nh ding "s~t Lic'p nh~n" luon luon c6 lien quan de'°n S1f hi€u bie't ve thong tin d¢, Va VI the' S\( lttdng dttdng CUa n6 trong linh vrfc nh~n thuc luon luon la ph(;lm tru "hiiu" (thi dl;l, "st! tie'p nh~n" g6m ml;Jc tieu

"nghe nh(;lC ma phan bi9t dtt<;Jc tr~ng thai va y nghia va· nh~n bie't dtt<;Jc S\( d6ng g6p CUC yc'u to' am nll<,lC khac nhau Va CUC lllll,lC Cl,I khac nhau VUO llWC t1fch toi\n th~"· Vi¢c nh~n bie't ch~c chi{n chua drfng phfin "2 O linh hqi", ph~m tru thu hai cua chuOi lien tl}c nh~n th(tc, va c6 IC: 3 0 ap d\mg "va 4 0 phfin tich ", cac m(tc dC) th(t ba va th(t llt cua 116 Tuy nhien, khi xcm xct cac nwc Lieu c) cac m(tc d<) tha'p nha't thuqc linh vrfc t1nh cam, vit$c nh~n bie't n6i v~ muc d<? trong chu6i lien lt;IC nh~n thuc gi6ng nhu muc dQ Ul(QC ding xay ra thUQC linh VrfC nh~n th(tc trong cac mt;ic tieu t1nh cam nay mi;i.c nhien cong nh~n

Nhung ba't cu hanh vi nao dit<;Jc xe'p lo(;li vao m(tc d<? tha'p nha't trong linh V\tc

tlnh cam, thl hfiu nhu m()t dieu chi{c ch~n la m(tc d() d6 c6 th6 giiii thich nwc ticu d6, ngo(;li trlt Slf ki9n n6 fa nen tang de xay dlfng CaC ffi\JC lieu Linh cam ph(tc l<;tp

hon, m<?t m1;1c ticu c6 the ditcjc xac djnh l~i de' dttcJc phfin lo~i trong linh v~tc nh~n

• thuc M()t s6 nha phc blnh ct.la chung ta da h~t dftu han cai rhng dang ly ra chung toi nen b~t d~U linh VrfC tlnh cam vdi ml}C lieu "2 0 dap ung ", do CaC di;i.c die'm nay mang n~ng Linh chfft nh~n th(tc ct.la ph<,tm tru t1 m(tc d(> tha'p nhfft nay Nhttng

do lo(;li hanh vi nay la giai do<;tn dfiu ticn dln thic't dOi v<li vi<;c xay cl~tng cac nwc tieu cao hon trong linh v~tc t1nh cam nen s~t tt<lc 19 la ly do -m(>t ly do quan tr9ng

di 116 du<;Jc coi nbt( thanh ngang can ban trong linh V\(C llnh cam Hc1n nf'(a, vi<;c nha'n m~nh tren "srf tie'p nh~n" thl khac vdi vi¢c nha'n m(;lnh "hie'u ", m(>t vi¢c lam khi thfch hc;lp VOi IDQl ph~m tlU tlnh cam, thl cac ml[it y cbf Clla St_( hie'u hic"t ciing phat huy tac dt;ing

tlnh cam Va linh V~(C nh~n th(tc la Sl_( phu h<Jp <l cac m((C d(} Cao hon CU a hai chu6i

nha't la m()L trong linh v1fc nh~n th(tc, khi ngttOi h9c chta vao khai ni~m mc)L gia tri

ma ngttl1i d6 tU' tn.tdc dc'n nay da dap ung, va gia tri dc'n lttqt n6 dtt<;Jc th6ng nha't

Lu(in van 111{lc sT klwa h9c

va ca'u true vao ht; tho'ng gia tr! cuo'i cling d<;it ctc'n vi9c ca bi9t h6a h~ tho'ng c16 trong ca nhan 0 m((c dt) tha'p nhfit, nhf(ng m9c tieu nht( the' c6 ve doi hoi kha nang "2.0 linh h()i ", boi vi ngu'oi h9c phai chuy~n <lich hanh vi cua minh vao m(H hqp cac thu<)c ngff bhng IOi di6n ta cac gia tr! dt(<Jc ham ch((a trong hanh vi d6 Trong m{)t tnfc1ng hcJp, diCu nay c6 the doi h()i ngtf('fi l19c m(fc d0 "4.0 phan Heh ye'u t6 gia tri thong thuong tU' m()t lo~t cac ho~l d<)ng hay hoan canh trong d6 ngu'oi do da trai qua va mac ct<? "5.o t6ng h~1p" c.1i6u thong thti<'fng nay vao gia tri djnh htf(lng elm tflt d die ho<;tl d()ng va Iman canh d6 Khii nfmg dlu true va l<k

d<)ng ben trong cac gia tri vao nhfrng h9 thflng chifc chiin doi hc)i kha nang "4.0

phan tich ", khi n6 duqc mo ta trong linh vrfc nh~n thuc, va vi~c phat tri€n cac phuc hqp gia tri moi djng gan nhu chua d~tng khi nang "5.0 t6ng hqp" Hon nii'a, kha nang di~u chinh cac gia tri vdi nhau dt(QC cac ph~m tru tinh cam a m(J'c OQ cao nha't m?c nhien cong nh~n ham ch(fa kha nang "6.0 danh gia" khi n6 dt!'qc gidi h<;in trong ph<;tm vi nh~n th(fc

Tuy nhien, c6 th~ mqi hanh vi phfin ton thuc)c lo~1i can hhng gia trf (?f m(r1.:

de) tr~tc giac khong y th(fc tr9n v9n hl1n la <?1 m(tc d() h~1p ly, khach quan, <; thlt'c

duqc hi€u thu<)c muc d() "6.0 danh gia" trong linh v~tc nh~n thuc Hanh vi y th<tc khong tr9n vc;n nht!' the' Ul(QC mo ta trong linh V~(C Linh c~lm qua ph<;tm tru "5 I l~p

h<Jp dtt<jc kh:'.ii qu:'.it h6a " 0 m(tc d(> nay hanh vi dtf<.1c n(>i Ulm h6a sfiu s1k cho

de'n n6i n6 dti<Jc the' hi9n g~n nhtt l\t d()ng, ma khong c6 s~f suy xet mang tinh y

tht1c Xet v6 ben ngoai, dieu nay lam cho linh v\(c tinh cam c6 ve r<)ng me) hdn

linh vrfc nh~n thuc theo y nghia n6 mo ta m()t hanh vi dttqc n<)i tam m()t each sau s~c cho de'n n6i n6 mang tinh t\t d{)ng Khong c6 lo~i hanh vi d6 trong chu6i nh~n tht1c

Nhung c6 nguoi se cho ding hanh vi danh gia thu()c linh v~tc nh~n th((c ding can phiii la hanh vi dtt<;Jc h9c t~p sau s~c nhtt thC' Th\tC ra, c6 ngtfoi c6 the d~t vfin de tinh c6 quy tiic cua lo~i hanh vi nhtt the' thl khong mang tinh m~c nhiCn trong hftu he't' cac ffi\JC lieu ttnh cam Va nh~n th(l'C c) tfit Ca CclC m((C dQ CUa each phan lo~i N6i m()l each t6ng quat lrong ca hai ITnh V~(C Onh cam va nh?n tht1c c6

•

Lu~n van Thftc si khoa h9c

quy tlic nhu' the' anh httdng de'n di€m s6 cua tr~c nghi¢m Khi dtfa ra m(>t tr~c

nghi¢m chll'a dl!ng nhieu hoan canh da d'.lng ma Minh vi quan sat du'cjc ne'u n6 da du'QC hQC Va da du'QC nQi tam h6a Se thi hien llnh c6 quy tlic dtfQC the hien cung vdi hanh vi d6 qua cac tlnh hu6ng du'cjc phan anh bhng diim s6 cda ngu'C1i d6 0

m(tc dQ cao nha't c11a linh v9c nh~n thuc chung toi da tU'ng phan lo'.li m<)t m(ic d<) hanh vi dtfcJc h9c t~p t6t va du'cJc n()i tam h6a sau s~c cho de'n n6i n6 mang tinh t\f d(>ng Kh6ng c6 lo~i hanh vi d6 trong chu6i nh~n lh(tc

Theo y nghia nay, c) m(ic d(> "5.1 t~p hcjp dticjc khai qual h6a" chung loi da m6 ta m()t lo~i hanh vi c6 thi d~t dtfcJc chi bhng tinh c6 quy t~c lr~m vyn, va mu·c thi hi¢n theo yeu cfiu thong qua diim s6 c6 linh cha't m~c nhien trong viec mo la hanh vi (Bay la ph~m tru duy nha't trong nguyen ti{c phan lo~i chi ro sl! th~ hi~n

diim s6 d~t o mll'c d() d6) N6 du'cjc ham ch(ta trong ph~m trU nay vi ngu'C1i ta

nh~n tha'y cac m9c ticu tlnh cam dien la tinh c6 quy t~c cua hanh vi M(>t m9c tieu tlnh cam LU' tn.tdc d6n nay da lam ro Linh c6 quy l~c va tinh ll! d()ng cua vi~c

dap ll'ng c6 the ding m~c nhien cong nh~n trong nhieu m9c tieu nh~n thll'c Vi the" tinh khong nha't quan trong linh vl!c tlnh cam hlnh nhu' md r()ng ra d6n linh vt,ic

nh~n thll'c c6 the' dieu chinh l~i bhng nghien c(l'U ky cang S\f g6i len nhau gift'a bai linh V\fC (1 m(tc d(} nay dtfC1ng nhtt c6 lh~t

dap ll'ng l~i cac kkh lhkh, tntl'.lc ticn do ycu cfiu (2 I hai long khi dap (tng) sau d6 tang len do y chi rieng cua ca nhan d6 de'n m(tc de) nguC1i d6 chii d(>ng nhhm vao cac hoan canh ma mlnh c6 thi dap ll'ng (3 3 cha'p nh~n) nhfi'ng mll'c d(> nay kh6ng lien quan vdi linh Vl!c nh~n thll'c, nh1tng d~c digm ciia m6i quan he dttcJc phan lo~i kh6ng phiii d~ dang gl Ph~m vi cua hanh vi nh~n th(tc phu hc;lp vdi phfin nay CUa chu6i tlnh cam hlnh nhtf bao trum ph1in l"QOg ldn CUa linh V\fC nh~n

thuc Nhttng trong tfft ca hanh vi tlnh cam, y6u t6 nh~n th(tc deu hi~n di~n V~l

du'cJc m~c nhien cong nh~n Bi~u nay ngfim hie'u rhng it nha't ding c6 S\t linh h(li cac quy lu~t nay va c6 kha nang ap d9ng chung vao nhfi'ng ho~m canh mdi; ca hai vi(}c nay d~u la cac hanh vi nh~n thU'c (j m(fc d(> cao nha't cua ph;;im vi giii'a cac

Chuyen nganh Su ph~m ky tluu)t- Nguyen '/11j Kim Uen 20

Chung ta c6 th~ htu y rhng thong qua vi<;c phan tich nam giai do~n nay c6 khuynh hu'dng tlm ra philn ttfdng (tng thu(>c l'inh V\fc nh~n th(tc ct.la mL,Ic lieu 0 mt.1c de) thffp xua't phat tU' nhitng m(tc d(> thffp hdn c1.ia chuf>i liCn lL,lC tlnh cam va khuynh htfdng tlm ra cac IDL,lC lieu (j m(tc d(} cao h<1D CUa chufii lien lL,lC tlnh cam

c6 nhfing philn tttdng (tng thu()c linh V\fC nh~n th(tc d m(tc d9 cao hdn

TU' S\1' phan tich 0 tren, hinh nhtt 0 tfit ca cac mt.1c d<) c1.ia linh V\l'C tlnh cam, cac m\IC tieu thUQC linh V\(C tlnh cam deu CO m(H yc'u to' thUQC linh VlfC nh~n th(tc,

va nguC1i ta ciing c6 th~ nh~n thfiy cac ye'u to' tinh cam danh cho cac ye'u to' nh~n tht.1c M~c du khong nghi ngC1 gi ve vi9c co ye'u to' nh~n th(fc trong m9i mL,Ic tieu mang tinh chfit Onh cam, chung la c6 nh~n thfiy d~c diCni ctia n6 trong m(>t s6 thi dL,l nay d~ dang hdn nhieu trong mqt so' thi dl,l khac

Nhung m()'i quan h<; giua linh Vr/C nh~n thuc va linh Vr/C tinh cam

M(H trong nhitng m6i quan hQ thu vj hdn gifta hai linh V\(C tlnh cam va linh Vt/.C nh~n thU'c (Va m(>t scJ cac cht scJ ro rang h<1n CUa Linh lien h(! bcn lrong CUa hai linh Vt/.C) la cac m6i lien h~ ma trong do ngttoi ta xem Xel vi9c d?l de'n ffi\IC dich hay mL,lC tieu CUa ffiQt linh V\l'C nay la phltdng ti~n d~ truyen dC;J.l inl;IC dfch hay mL,lc tieu trong linh vt!c khac

Chung ta cung nhau xem xet hai tlnh huo'ng nay, chung ta se thfiy hai mt;tc lieu tinh cam va nh~n thU'c xay ra d6ng thoi Sau d6, chung ta cling nhau ghi nh~n

S\( khac bi<~t giiYa hai linh V\(C, day la diGu quan tr<,>ng dQ'i Vdi giang d(;ly VU uanh gia trong tntC1ng h9c

Lu<?.n vdn Th<;ic si khoa h9c

1.6 M\IC ticu nh~n thuc la phtidng ti~n m! d~t de'n ffi\J.C ticu t'inh cam

SJ! ki9n cac nghien cU'u va ly thuye't t?p trung phfrn ton tren cac hanh vi nh?n thu'c Ia mc)t chi s6 n6i len ding chung ta hie't each v?n d\mg linh vt_(c nh?n thuc t6t hon Vt the' chuy6n tll' finh V\t'C nh?n th(t'C sang linh V\l'C tlnh cam CO

khuynh htl'dng dtl'cjc coi la Slf djnh htl'dng dti~1c tia thkh hon Thai d() va ngay ca

finh cam c6 khuynh htl'dng dtiQC djnh nghia bhng cac thu?t ngfi thUQC linh VJ!C nhQ.n th((C James, lrong do<;tn dt(l}C lrfch t1 lrcn, da djnh nghia cam giac la ml)l lo<;ti hi0u bic't Asch ( 1952) xac djnh rhng m(>l "lhai d(> ch((a d\fng thco th(t L\( cac

du ki~n dtl'QC n6i ke'°t Vdi nhau du it hay nhieu ffiQt each t6 cht1c cac kinh

nghi~m va du ki9n c6 lien quan vdi mc)t d6i tu'<Jng " (tr 580) Rhine (1958) da khao sat CaC djnh nghia ve thai dQ do cac nha tam ly hQC Va dtl'a ra ke'°t lu?n ye'u t6 thong thttong la dieu ccJ ban thtl'ong thtWng n6i ICn y nghia ctia m()t khai ni<;m

Vl v?y, ong da djnh nghTa thai d() la m()t khai ni9m c6 ye'u t6 mang tinh cha't danh gia va da tie'p t9c giai thich each thong tin ve thai dq bhng cac thu?t ngii' thu(k linh vrfc nh?n th(ic lm;ti thu~t ngii' chi danh dcS giai thkh thong tin mang tinh cha't khai ni9m Nhtl' ong da chi ra rhng 16i tic'p c~n nay c6 the' h~t thai d() tuan theo vi~c ·nghien cU'u cfin th?n trong phong thi nghic$m, m()t chi s6 giai thich t<:ti sao 16i tic'p cQ.n nay v(1i linh V\(c llnh ciim dt(c.1c t(a chu(lng hc1n

Nhtt da n6i <) Lrcn, Rokcach da nhQ.n tha'y mcii lien h9 cc1 hiin gifta h<; thong nh?n th(l'c va h~ tho~g tlnh cam Ong da xac djnh ky hon " m~c du each tie'p c?n vdi h~ th6ng ni6m tin, bao ham ca h9 tho'ng d<;lo d(tc, la ttl'ong (l'ng mang tinh cha't nh?n thuc ne'u gia djnh m9i xuc cam deu c6 ph~n tttong (tng mang tinh cha't

nh~n thuc ctia n6 la dung th'i chung ta se c6 the tie'n sau vao tinh phtl'c t<;lp ctia doi s6ng xuc cam ctia m()t ngtl'oi nho vao vi~c nghicn c(tu cac qua trinh nh~n th(l'c ctla ngtl'oi d6 Ne'u chung ta bic't m()t so' dieu v6 each mc'.)t ngttoi tie'p c?n v(fi the' gioi

tu' duy, chung ta ding c6 th6 n6i dc'n each ngtioi d6 tic'p xuc vdi the' gidi con ngtl'CH va vdi quy~n l~l'c (Rokeach 1960, tr 8)

Lu~n vc'Jn Thfrlc si k/10a h9c

Tttdng t~t ·Rosenberg ( 1956) da nghien c(tu dfo true tlnh cam nhC1 vao ca'u true nh~n thuc, khi nh~n tha'y du9c m6i tttdng quan gifi'a cac ye'u to' nh~n th(tc va ye'u t6 tlnh cam ong cho r~ng khuynh httdng dap (tng vdi mqt do'i ttt<;jng m()t each xuc d(?ng Heh c\tc hay tieu C\tC du'<jc " kem thco bc)i m<?t diu tnk nh~n thi'tc dttQc hlnh thanh do niem tin ve cac kha nang cua dfii ttt<;Jng d6 de dC;ll de'n hay ngan ch~n slf nh~n bie't cac tr~ng thai da dtt<;jc djnh gia tri (tr, 367) Ong con di sau hdn nfi'a la ca hai httdng cua xuc cam - cho du Heh c~rc hay lieu c~tc dCu c6 lien quan Vdi d6°i ltf<;fng VU SUC nwnh c\ia XUC dm CO (\(c1ng quan Vc°li n{)i dung Clla cftU ll'UC mang Linh nhi;ln Lh(fc da dtf<Jc lien kCL l<,1.i (J day m()t ldn nfra cht1ng ta nhi;ln Lhff y ye'u t6 tlnh cam du'QC t~O do chuc nang CUa cac ye'u to' y thuc ma chung d8 quan

h~ hdn, vi the' cho phep v~n dt,mg ye'u to' tlnh cam thong qua ye'u to' nh~n thuc Trong nhftng ngttoi khac Festingcr (1957) va Heider ( 1958) da di sau cai gQi la "ly thuye't can b~ng " cung ca'p cho each tic'p c~n nghien c(fu slf thay d6i tlnh cam la ke'°t qua cua hanh vi nh~n th(tc Festinger, qua ly thuyc't S\f khong hoa hqp ve m~t nh~n th(fc, da mo la iinh htrc'fng l~lO ra d<)ng ccf ctia llnh ln].ng khong hoa hqp ho~c nghjch ly lrong nh~n th(rc 6ng da djnh nghia nh~n th(tc m(H each ra't r()ng rai g6m ca cac tr1:1ng thai du'Qm mau tlnh cam nhu' cac suy nghi va niem tin cung vdi cac tr<;1ng thai mang Linh nhi;ln th(fc cila st.f hiOu hio't VI tho' ly thuy0t CUa ong de dang 11.lt ngftn St.f khac hiet giffa nh~n lh(fc VU t'lnh cam Va khong th6 dttc;Jc nhln nhi;ln la m(H ly thuyc't v~n dt,mg hanh vi nh~n th(tc (theo each hilfo thong thttC1ng) rieng le Nhtrng Festinger da th~t Slf mo ta cac anh httdng ctia S~(

thay d6i trong tri th(tc tren cac hanh vi tlnh cam, va dieu nay th~ hi~n in<)t each tie'p c~n hanh vi tlnh cam thong qua nh~n th(rc

M9t ngt.tC1i quan sat ky It.tong m<)t ldp h9c c6 th~ nh~n tha'y r~ng m()t giao vien c6 kinh nghi~m ding nhu' nha ly thuyc't tam ly hQc si't d\mg hanh vi nh~n

thuc Va thanh qucl trong cac ffi\}C lieu nh~n fu((C de d~t de'n cac m\}C lieu tlnh cam Trong nhieu tnrl1ng hcjp giao vicn hanh d(>ng thco lt'lfc giac nhiCu hon Ia c6 y

thuc Thlfc ra, phftn Wn diGu chung ta gQi la "giii.ng d1:1y hay" la kha nang cua

- - - - ·-··· ·-··-·-··

Luf!,n vlln Thr;ic si khoa h9c

giao vien d~t de'n cac m9c tieu tlnh cam thong qua vi¢c khoi d~y nhung ni~m tin

cef dinh ciia hqc sinh va lam cho chung thao lu~n nhung vfin de d~t ra

Nhung giao vien khac stl d9ng hanh vi nh~n th(tc va cac m9c lieu nh~n th(tc

khC>ng chi la phttdng ti¢n d:;tl de'n hanh vi tinh cam ma con la m()t lo~i dieu ki¢n lien quye't Vl the' cac nwc tieu danh gia thttong dtt<Jc tie'p c~n bhng nh~n th(tc

th6ng qua vi¢c yeu ciu hqc sinh phan tkh m()t tac philm ngh¢ thu~t d~ hqc sinh d6 d~t dc'n S\( hiGu hic't each t~o ra ml)l s6 iinh httc)ng - cac slfc thai khac nhau l~o

ra chieu sau, mau s~c l~o ra phong phu cua xuc cam S\f phfin Lich nhtt the' lrcn m()t muc d() nh~n thuc khi da thong th:;io, c6 the' dtt<jc nh~n th!y la st! hqc t~p cdn

· thie't cho vi¢c danh gia "th\tc S\t" m<)t tac pha'm ngh¢ thu~t

C6 nhung giao vien sti' d9ng hanh vi nh~n thuc va cac m9c tieu nh~n th(tc Ia

phu'ong li~n d~ d~t de'n cac m9c dich tlnh cam da d~ng Bieu nay xay ra d~c bi~t

trong nhfi'ng linh V\tC ma viln de dln giai quyc'l ve S\f truyen ba nay sinh Hanh vi

nh~n lhuc c6 the du'<Jc dung de lruyen ba cac quan di8m va dung de xay d\tng cac thai d() va gia trj Th~l v~y, chung la th\iC hi9n di~u nay khfing xn'u hd gl lrong cac linh V\tc thilm my, m(>t ki6u kiC'n true, m(H tac phfim dicu kh6c, m()t lo~i am

nh~c va nhung dieu llidng Lt! nhtf the' Nhttng lrong Mlu he't cac linb V\(C cua chttong trlnh h9c chung ta truyen ha nhftng gia tr! c6t JOi nhfit Trong Mlu hc't cue tntCfng ndi ma chung thtt<Jng nc tranh St! lrttyCn ba, chung ta nh~n thff y ding phai

de cho hqc sinh dtta ra quan diem cua ricng mlnh d6i vdi v!n de d~t ra Vi the' m(>t cu()c thao Iu~n c6 th~ do ke'l qua vi¢c phat trien nhieu Iu~n di~m va thai d9

"dung" defi v6i linh vt!c c6 lien quan, hon la m()t lo~i ke't qua hanh vi don d(k

giefng nhu m()t m9c tieu nh~n thuc vU'a d~t dtt<Jc Bieu nay ding xay ra khi c6 nhung mau thuftn gifi'a cac gia trj trong nen van h6a rieng cda chung ta Nhu' va'n

d~ trung tht!c va khong trung tht!c va "IOi n6i d6i VO t(}i" ho~c v!n d~ gifi'a c:;inh u·anh va hcJp tac thttl1ng la kC't qua do nhi<3u giiii phap c6 thC chfip nh~n dtt<.fc, mOi

giai phap la ch(tc nang ctia hoan canh trong d6 mau thu~n nht( the' nay sinh

Chuyen nganh Sir ph{lm ky thur;it - Nguyln '111! Kim Uen 24

Lu(in vdn 11u,1c si klwa h9c

ti~n de d~t de'n cac ke't qua nh~n th((c la vi9c phat trien h((ng thu hay d()ng co

Khi du'QC xem xet thien ve m~t nh~n th((C, chung ta c6 th€ coi h9c sinh nht( la mQl cai may phan tich, m(H "may tinh" d€ giiii quyc't cac va'n de Ngt(QC l<:ti, khi dt(QC xem XCt thien ve m~t tinh cam, chung ta nh?n thfty l'O rang hon ve d(}ng CO, XU the', Va XUC cam la nhf(ng ye'u 10 lam d<:tt dt(QC hanh vi nh?n th((C

Ro rang d()ng co mang tinh quye't djnh trong h9c t~p va do d6 n6 Ia m()t trong nhffng phttOng each chinh trong d6 ngtf<'1i ta stl' dt.mg linh v~tc tlnh ciim nhtt

th m(>t plut<Jng ti~n d6 d~t do'n nwc tiCu nh~n th((c Phan Mn cac m1;1c tieu h((ng thu n6i len tinh quan tr9ng cua phttong <li9n nay trong tlnh hu6ng h9c t~p Anh httong cua phong thai httong l<;tc va tri nho va vi~c h9c t~p ding quan tr9ng: tre hinh nhtt h9c va nho cac tai Iit?u ma chung c6 cam xuc dttcJng tinh Trong th~c te', cac nu sinh khong thich toan Va Vi the' khong hQC dtfQC toan, ding nhtt nam sinh kh6ng thich di hqc va vi the' se h9c kem

M~c du "sd thich" nay c6 the do S\f mong d9i ctla vai tro t<;to nen, n6 la nhii'ng sCJ thich bcn lrong t~o ra anh httc~ng

Ch6' nao c6 cac mt,1c tiCu giao dt,1c chung la hilu nhtt Juon luon c6 lien quan de'n cac anh httong tich c~tc, bhng vi9c httong d§n hon la vi9c b~t bu()c h9c sinh h9c t~p Nht(ng ding c6 m(>t s6 tlnh hu6ng trong tntc1ng h9c ngt(C1i ta dung anh httc'1ng ticu qtc d6 ngan ngll'a m(>t s6 hanh vi nao d6 xay ra va ding dd giup vit:;c hqc t~p ve m~t nh~n th(tc nhanh ch6ng hon Vi9c dung anh httdng ticu C~(C nhtf the'° (thi dl;l SQ bj ph<;tt) chU' khong phai Ja cfi gllng U<;il Ol(QC cac m\lC tieu t'inh cam nht.t la phttdng ti9n de d<;it de'n ke't qua nh?n thtl'c Trong m()t s6 tntC1ng hQp ngttC1i

ta c6 th~ dung sue ep xa h9i d~ thay d6i vj tri hay quan di~m cua h9c sinh Chung toi nh~n thuc ding thinh thoang nha tntC1ng c6 cac ml;IC tieu tinh cam thUQC Jo~i

nay khi chung t6i dtta ra ph<;tm tru 2 1 "hai long khi dap U'ng" nhttng chung t6i da htu y rhng ph<;tm tru nay hie'm khi dtt<;jc str d\mg

Ca tai lit$u ly thuye't lfrn thvc nghi9m da n6i ding con dttC1ng dfin de'n s~t thay d6i nh~n th(tc khong phai la de dang Ca mo hlnh cua Kelman (1958) Hin Jahoda

Lu(in vi1n 1'/u;u· sT khoa /u".J<_'

-C6 m(>t s6 tnf<'fng h<.fp con dt((fng nh~n lhlfc dUn den lhanh 4ua vf: m~tl Linh cam la do kcl qua cua vi9c h9c t~p diCu lrai ngt(c;Jc vdi dtt kic'n V1 the' thi d9 khong hay ve vi9c hQC t~p ky cac chi tic't cua cac tac phftm kinh dien ma nha giao dl;Jc c6 y djnh lam cho clnlng ta tha'm nhufrn finh ycu nhf(ng ang van M1t tt°(, nhttng ngt(c;Jc l<;ti trong nhiOu tn(ong h<Jp da lam cho ngttoi h9c xa lanh n6 Nha'n m<;tnh tren vi~c thong th<;to m9t linh vt!c trong nhiCu tnrong h<Jp c6 the phai tra gia hang m()t ITnh vtfc khac

Ttf<fng lt)', nhtf da n6i khi nhffn nwnh lrcn m(H linh vt.fc c6 lhC c6 khuynh hudng lo<;ti bo m()t linh v~rc khac M9t giao tr1nh mOi th1rong b~t dfiu bang vi~c

phan tich ky Ca hai fill;JC tieu nh~n th(tc rnn finh cam, nhtfng chung ta cam thif y thoai mai khi giang dt;ty cac m9c lieu nh~n thltc hon la giang d<;ty cac ffi\IC tieu tinh cam c6 g~fog cua chung ta dt;tt dc'n s~r thanh th<;to n9i dung mon h9c va vi~c

ngay cang tang kh6i lt(<Jng tri th((c sd'n c6 lam cho chung ta ngay cang c6 nhiCu n(>i dung mon h9c phai giang d~y Hon nO'a, vil;c mu6n tie'p c~n nhung thanh tich

v~ m~t tlnh cam thong qua vi<;c d~t dt(~1c cac m9c lieu nh~n thuc c6 khuynh httdng d~t tr9ng tarn chu y vao cac m~1c Lieu nh~n th((c va coi chung chlnh la kct qua ma khong xac dinh chung th~t st! c6 phai la pht(ong tic$n de dt;tt de'n ke't qua mang tinh llnh cam hay khong.' Nhif:.u luc S~( nhfin nwnh trong hfiu hct cac giao lrlnh CO khuynh htf<fng ngay cang l~p trung VUO cfic llll.IC ti6U nh~n thtl'c phii j tri\

gia bang cac m1:1c lieu finh cam S~( x6i mon khong th6 tranh dtt<Jc, nhttng c6 th6 n6 giam di ho~c dU'ng lt;ti ne'u chung ta y th((c vC vi<;c lam nay "Linh v~rc nh~n

tht.l'c tit trudc de'n nay phai cung cfip co sd d6 chi ra vi~c nhfin m<;tnh qua dang

hi~n nay tren cac ffil;lC lieu tri tht.l'c phai tra bhng S\l' phat tri€n cac ky nang va kha

nang trong vi¢c dung tri th((c"

1.7 Cac ID\JC ti~u finh cam la tien de d~t de'n cac mvc ti~u nh4n thuc

Vi¢c xem x6t tren t1fiy c6 vc ro rang 1i't st_( tic'p c~n nh~n thuc tdi cac m9c tieu finh cam tht(ong la m(>t con du'ong qucn thu()c Con ngtf<Jc I<;ti thl sao? M(H trong nhffng lo<;ti m~1c tiCu thu()c ITnh vt,(c tlnh dm ma chung ta nh~n ra la phttc1ng

Clwyen ngimh Str plu,,1111 k)' t/111(11 - Ng11yff11 1'11f Kim Uh1 2.S

Lw)n w'Jn Th<;ic si klwa h9c

( 1956) chi ra st.t ltf<1ng lt.f la con ngttl'1i hen ngoai c6 th<! lhich (tng vdi hoan ciinh

nhttng ben trong vfin khong thay ddi Thuye't v~ kh6ng hoa hcJp trong linh V\tc nh~n thuc ciia Festinger (1957) thua nh~n ding S\t de d9a ho~c sue ep ben ngoai nghicm tr9ng th<! hi9n sl,f bao chua dfii v(}i ca nhan nhhm phat tric!n hanh vi trai ngtt<;lc l~i niem tin cua ngttC1i d6, d6 c6 nhu diu it hdn lam giam stf khong hoa h<.1p du'cJc gay ra do S\t phat tri~n hanh vi nay dttdi cac di~u ki9n de d9a Noi nao S\( de

d9a mang tfnh dju dang, noi d6 it c6 s\t bao chfta cho vi~c phat tritS'n cac hanh vi (trai ngttc;fc vOi niOm tin), va vi the' chung la c6 th6 mong dc.1i s\f thay d<ii nhiCu hon trong y kic'n ricng dG giam di s\t khong hoa hcJp Th\fc nghi¢m ciia Fcstingcr

va Carl Smith ( 1959) iing h9 dl,f doan mang linh ly thuye't nay ffinh nhtt bftu kh6ng khi de d9a trong trttC1ng h9c trong chung mtfc nao d6 thl,fc slf c6 th€ danh b~i cac c6 g~ng ciia giao vien th\tc hien ca vi9c h9c t~p nh~n th(tc 1An h9c t~p Onh

cam

Nhttng, da n6i (1 lrcn, d()ng Cd cua chung ta lhttong nay sinh tu cac anh

httdng tfch c\tc nhieu hon Dieu nay ngay cang c11t<Jc dung lam each th(tc de xfly

dt!ng non phttdng phap t\t kham pha nhtt la ph1r<1ng ti<;n de' nuoi dtrong htrng thu bhng tai lieu h9c t~p, bhng vi9c lam tang Linh lo mo va ho<;tl d<}ng giai lhich chung ta c6 thG xay dl,fng nen m(>t xu htt6ng can ban White ( 1959) xem xet ky cac lai li(ht tnf(}c <16 vC d(>ng cc1 va cac lh\fC nghi9m m(}i dfiy vC Linh lo mo vu S\( Ic>i cuo'n cua nhftng kich thich m<li, lhU'a nh~n c6 m(>t xu httOng trong vi9c thi dua m(>t nhu cdu c6 mc)t cam giac hil;u qua ()ng ta phat bi~u ding tinh to mo; cac hanh vi kham pha, sl,f thao tac, va cac ho<;tt d<}ng t6ng quat dtta con ngttC1i tie'p c~n

vdi m6i trttClng va b~t ngu'Cli d6 nang n6 hdn trong viec giai quye't cac kh6 khan

Xu httdng thi dua ciia White lam Cd so cho nhung ho<;it d(>ng nay va nhftng ho<;it dQng tttong tl,f S6 it trong chung ta tu trttdc de'n nay nh~n tha'y r~ng th6ng qua cac mQc tieu thu<}c lo~i kham pha, chung ta c6 th€ xay dl,fng nen m(>t khuynh httdng

Lu<:Jn vc'ln Th<;ic si k/10a h9c

kham pha nhu' }a phttdng ti~n d6ng thoi d~t ue'n ffit;IC lieu n~m VG'ng tai li~U Va

phat tri~n hung thu d6i vm tai li~u d6 Dieu nay phu h<;Jp vdi dieu ma Bruner

(1960) cho la mqt mt;tc ticu quan tn;mg trong chttcfng trlnh h9c mdi ciia chung ta 6ng phat bi6u rhng chung ta phiii tang cttong "h(tng thu v6n c6 ctia tai li~u giang

d~y giup h9c sinh suy nghi kham pha, chuyG'n djch diCu chung ta giang thanh cac hlnh thll'c y tttdng phu hc;fp vc.1i tre em Dieu nay chung quy la phat bi6u d tre hung thu.vao dieu ma n6 dang hqc t~p va cung vm h(tng thu m()t t~p hcJp thai de)

vu giii trj phf1 lu.fp vc cac hrn.ll d(>ng tri tlni'c 111()1 cih:h 1611g 4u(tt y kio'n d10 rhng chung ta xay d\ing m(>t t~p hljp cac thai d(> d<>'i v(}i h9c t~p va gia tri cua vi<;c h9c

la S\! th~ hi~n cac mvc lieu hoan chinh mqi m~t cua Mlu he't cac chttdng trlnh theo m(lt each khac

D6 Ia phttdng thuc thong thu'C1ng khac trong d6 vi~c d~t de'n mt;1c tieu tlnh cam la phu'dng ti~n d6 thuc d~y nhanh vic$c hqc mang tinh nh~n thll'c

1.8 Vi~c d~t ddng th(li cac ffi\IC tieu tinh cam va ffi\IC ti~u nhljn thuc

Trong mQt sc'f lnt('fng h<Jp n<>i m\1c tiCu llnh cii m c<> c1ang dttc.fc st1r d\mg nhtr la

phu'dng ti~n d6 d~t mt;1c tieu nh~n thll'c hay khong va ngu'<;Jc l~i la kh6ng thci dtrqc

N6 la mvc tieu ga va trung C6 le c6ng blnh nMit la n6i rl'ing ca hai c1ieu c1tt~lc

phat hi9n dong th(fi

Suchman ( 1962) d6ng th(fi d(J.t dti<JC m1,1c tiCu flnh cam cua h(tng thu hhng tai

li~u thong qua vic$c h<;>c t~p kham pha va mvc tieu xay d\tng che' d(l d6i vdi ho~t

d(lng tri thll'c (ding nhtt cac ky nang trong n6) thong qua vi~c phat triin kha nang

d~t cau hoi d tre 6ng dung phudng phap tu'dng l1f vdi tro chdi "Hai mttdi cau hoi " Khi tre d~t cau hoi ve m(lt thf nghi~m da cho chung xem tren phim, tim each di du'a ra loi giai thich ve hi~n tu'qng ~h6 ma chung da thfiy, giao vien chi d6ng vai tro ngttoi dtta ra m()t du ki9n Ong quan sat phttc1ng th(tc t~o ra chic'n htqc giiii quye't vfin de ctia tre va phe blnh phttdng th(tc d6 sau giai doi;in c1?t vfin

de Vi the' giao Vien dl;lt dl.iQC ID\lC lieu nh~n lhuc cai tie'n ky nang d~t vfin dC Va

khi giao vien lam nhu' the' trong tlnh huo'ng t\I' kham pha v<1i m9t hi~n ttf<;1ng kh6

r

Lu(in vt:'ln Tht;1c si khoa h9c

1.9 M<)t s6 khac bit;t c6 li~n quan Mi hQc duong giii'a Iinh vlf.c nMjn thuc va linh vlf.c tlnh cam

Trong linh vl:fc nh~n th(tc chung ta c6 neu lCn ding hqc sinh c6 the t~\tc hi~n

m()t nhi9m V\) khi dtt<Jc yeu cftu Trong linh Vt,tc tlnh cam chung ta nha'n nw.nh rhng h9c sinh th~t sl:f th~tc hi¢n nhi<~m Vt} khi n6 phu h<;Jp sau khi h9c sinh d6 da bie't du<;Jc n6 c6 the lam du<;Jc M~c du Uit ca h9 tho'ng tnt?1ng h9c tuong h9c sinh nhi6u trOn c<1 s(~ "c6 lhC lam" IH1n la lrOn cd st''1 "tln.fc st.( lam" Mf>i giao vicn dCu

nh~n tha'y viyc lh\fC st_( lam Do viQc nhfin nwnh phu'<1ng diyn nay cua cac yc'u tc> tlnh cam, linh V\(C t1nh cam kham pha ra m(H yCu l0 cl:fc ky quan tr9ng Va thtfC'1ng

Ia ye'u to' bi qucn Hing trong cac m1,1c ticu nh~n th(fc

Do vi9c nh~in mi;inh tren hanh vi th~tc s\t lam trong IInh v~tc finh cam, vi9c danh gia thanh tich g~p nhi€u kh6 khan hon Trong nhi€u tn.rCing hqp t';lo ra cau

tra loi "dung" khong nhieu b~ng vftn de kha nang hay vftn de hQC t~p tntoc d6 Va'n d~ nh~n bie't thong thttC1ng hdn la m<)t hanh vi c6 siin trong vi(k s~fo sang the' hi9n cua h9c sinh thl phu hcjp va ngu'lJi ta mong de.Ji dt(cjc b(k 19 c} mql lhoi did'm d!nh trudc dung luc Khi hanh vi du<Jc t~o ra don d(k do ke't qua cua vi9c nh~n

thtl'c S\t mong dc;1i nay do m()t phfin ctia d~c die'm quyen lt.tc, vi~c danh gia cac

m(fc d() cua chu6i t1nh cii.m t1 lrcn 2 I "Jli\i long khi dap tfng" g~p kh6 khl1n Vi<;c lo~i ho die g<Ji y cac hanh d()ng dang dtf<.fc quan sat trong t~p hc.1p trong nhlt truCing da che d~y vi9c quan sat trong t~p h<;Jp nhung noi ngoai h9c dttong th\fc

ti~n hdn (san choi) XOa bo phuong di~n quy6n l\tC CUa hoan canh b~ng each hao dam tflnh tri;ing nl;lc danh hay b?lng vi9c bao dam ding hanh vi d6 se khong h! cha'm diem Bay la nhung phudng ti~n chinh dtt<;Jc sti' dl;lng de g<;Ji ra hanh vi

"thlfc Slf lam" Va d~ danh gia thanh ti ch cua cac ffi\)C tieu "th\tC Sl:f lam"

Mqt S\( khac bi<;t nua trong vi<;c danh gia giua linh v~tc nh~n th((c va linh V\(C tlnh cam la s~t kh6 khan trong vi9c ap d9ng tieu chu§'n Chung toi da tham khao di6u nay lrong viQc thao lu~n tnfoc day vD S\( truyDn ha Trong khi chi co

Chuyen ngimh Sir plupn kJi 1/111(11 - Nguyen '/'l1f l<im !Jen 10

Lui)n w1n 1'lu;u: si khoa h9c

giai quyc't t<~o ra h(tng thu t1 trc, thong qua vi<;c phc hlnh chic'n ht9c giili quyc't va'n d~ ciia trc, giao viCn xay d1;1ng mQt dQng co bCn vung dung ky nang d~t cau hoi thanh cong h6 trq cho kha nang phat triCn cai mdi trong nhung tlnh hu6ng khac

Ngh.ien c(m han dfiu cua Suchman chi ra nhftng thay d6i ro rang trong ky

nang d~t cau hoi, nhttng vi~c chuye'n djch phttong phap d~t cau hoi vao tlnh huo'ng mdi khong cho tha'y s~t khac hi9t gif(a nh6m nghicn c((u va nh6m d6i ch((ng khf>ng may Suchman da khong danh gia g1 vC kc't quii vC m~t nh~n th(tc

ciia phttdng phap cl'ia m'inh, m~c dtt ong nh~c nha rhng 116 c6 m(H "hi<;u qua ro rl;t tren d()ng Cd, S~( chu d()ng VU Call hc)i doi hc)i Slf Jt(U )oat Ctia lrc "

Trong m9t s6 tnrong hqp vi~c phat hi9n chung ve cac m9c tieu nh~n thuc va fill.IC tieu tinh cam Ul(QC the' hit%n ra trong chttdng trinh hQC dung IDQl linh V~(C nhtt

la phttdng ti~n de d~t linh v~tc kia tren m()t cd sd c6 the' la thay the' nhau dan ke't m(H each ch~t chc Vi the' m(>t ky nang nh~n th((c dt(cjc xay d\tng va sau d6 dttcjc stl' d1;1ng trong nhf(ng t1nh huo'ng thich dang de h(tng thu mang tinh cam trong

nhi~m Vl.l dttqc t~o nen cho phep h9c sinh d:;it dttqc nhi~m v9 nh~n th(rc tie'p thco,

va cu the' tic'p tt,tc C6 IC n6 cCing lt(c1ng t~t nhtf m(H ngtfoi do m(H b(tc ttfong dttng

cac thang c6 hai h~c sat hCn nhau m(H hCn co cac thanh ngang each lttl1ng qua xa

de ngtrOi d6 vdi Wi ttrong m(H each thu~n ti<;n hhng m0i na'c thang M()t thang Lieu bi6u cho cac hanh vi Va mt,tc tiCu Onh cam Cac thang dttcjc kc't ca'u m()t each ch~t

che- cho de'n n6i cac thanh ciia thang nay rdi vao gifta hai thanh cua thang kia Vi~c d:;it de'n m(>t s6 m9c tieu ph(tc t~p la c6 the dtrqc bhng each leo l~n Itrqt mgi thanh ciia m6i thang, vi thanh ciia thang nay giup leo thanh ke' tie'p ciia thang kia

Vi the' khi thay the' giua linh v~tc tlnh cam va nh~n th(tc, ngtroi ta c6 th~ nh~n tha'y m()t m~1c tieu nh~n thuc dung thanh qua ctla m(>t nwc tiCu nh~n thlfc de' nang cao

h(tng thu (M<)t ffil,IC lieu tlnh cam), f)ieu nay cho phCp dl;lt de'n m9c tiCu nh~n tht:f'c cao hdn, va v v

Chuyt?n nganh .r.,·,r plup11 k5i t/11uJt Nguyln Thi Kim l.if!n 29

Lu~n vlln Th~c si khoa lu;c

m()t loC;J.i thanh tich "pht1 h9p" elm m()t nwc ticu trong linh vrfc nh~n thtl'c, thl c6 thc3' c6 nhieu hanh vi "phu hqp" dung ngang nhau trong vit;c dC;tt de'n m()t ml;}c tieu trong linh V\tc tlnh cam chi bhng cac ticu chuff n ma h9c sinh d6 ttf d~t ra cho mlnh (trong th1,tc te d~t ra nhftng gidi h~n rieng va cha'p nh~n nhftng giOi h~n

nay) Bieu nay doi h<>i phai c6 m()t hfi sd kin m~t ghi qua trlnh d6 xac dinh thanh

tich Vi9c ghi lC;J.i qua trlnh thl kh6 khan trong linh V\tc nh~n th(tc, m()t linh v~tc ma ngttoi ta c6 the y th(tc c1tt<;1c Trong linh V~(C nh~n th(tc cac cam giac cling nhtt suy nghi hoa h<.1p vOi nhau, thl n6 cang kh6 khan hdn H<fn nO'a, chung ta kinh tr~>ng

cac quan diCm riCng lL( cua ca nhfin khong cho phcp chung la hc)i mt)t sc'f lol;li call hoi nao d6 Vi9c khen ng9i nc~n van h6a cua chung ta ta d~t vi9c "kh0ng b()c H) tlnh cam rieng" lam cho vit;c nghien c(tu cac dap U'ng ve m~t cam xuc kh6 khan hc:Jn, dieu nay cang dung vdi nhung thanh nien IOn tu6i da dttqc xa h()i hoa, da drrqc giao d9c hdn Ia vdi tre em Gia tr! tha'p ct.la ca sf/ ghi chcp !fin cac tr~c

tjiit;m ph6ng chie'u de xua't r~ng va'n de suy Iu~n chtta dttqc giai quye't Vl the

tr~c nghi~m danh cho thanh tich ve m~t tinh cam d d6 diu tra IOi "phu h~1p" ltty

thu()c vao lo<:ti suy lu~n nay thl chu'a chnc chdn la viOc lam kh6 khfin nhfit

2 Thai d(j

Thai dt) la mQt thu~t ngft dtt~1c st?t d1.,111g kha tlntl'1ng xuyCn trong khoa h9c Tam ly va cac nganh khoa h9c khac, tuy the' vi<;c fim mQt khai ni<;m toan di~n ve thai de) qua khong phai d6 dang

- Bftu tien thai dq dt(QC hieu Ia S\t dap (tng c6 tfnh each danh gia va dap

U'ng thUQC linh VrfC tinh cam dtiQC d~t trcn CO SO vi9c ap d\mg m(}t sci khai ni9m CO

tinh each danh gia Va chinh thai UQ lam nay sinh dQng CO hay CUC hanh vi CO chu

dich

Ne'u v~y, thai d9 nay sinh bcn trong con ng1t?1i tntck sau d6 mt1i biCu IC) ra b€n ngoai Va thai d() la san pha'm CUa Sll danh gia tam ly Va nh~n thuc v€:_ do'i tU'qng xua't phat tlt nhu cau cda chti th~

Chuye11 ngi'mh Sit ph{mt ky tlw{'lt N1:11yf.11 '111,i Kim Ufl11 31

Lu<)n vdn Tlu;1c si khoa /we

- Trong Tam ly h9c xa h()i thl quan ni¢m "thai d()" la s~t s~fo sang 5n dinh ciia ca nhan d~ phan ung vdi m<)t tinh hu6ng hay m()t ph¢c th~ tinh hu6ng, thai d<) v6n c6 xu htt<'.lng rf> r¢t hlnh thanh quy lu~t nha't quan phtt<1ng th(tc xu the' ctia m6i

ca nhan (tr 70 30)

- Nha Tam ly xa h()i hQc Hoa ky G v Onpartc thl cho rhng: "thai d() d6 la

tr~ng thai th~n kinh Va tam ly CUa S~t san sang du'QC t~O ra trcn CC1 Sd kinh nghic'.;m, n6 c6 anh h1tt1ng va c1i6u khidn nang d<)ng dc'n nhir'ng khach thd va llnh hufing gi1n lien v6i ca nhan d6" (tr 70 30)

- Theo D N Uzonataze (TBILIXI) cho ding: "thai d() la m(H tr~ng thai toan vttn ciia chu th~ B6 la phan ung cd ban dilu tien d6i vdi cac tac d()ng ctia tlnh hu6ng trong chu th~ phai d~t ra va gilii quye't tlnh hu6ng" (tr 70 30)

Qua nhfi'ng khai ni~m tren ta thfiy ro cac tac gia d~u khilng djnh de'n khia

c~nh tam ly ca nhan trong thai d<) Cac tac gia d€u cl10 rhng thai d<) la cai gl d6 rfit rieng ctia ca nhan nhtt la st,t sd'n sang 6n djnh ctia ca nhfin hay la s~t sd'n sang ct.la cd thd The' nhttng, th~tc st,t ma n6i thai d<) khong chi c16 c~p dc'n khia CC;tnh tam Jy ca nhan ma phai dtr'cjc xcm xct lrong m6i quan h9 v<li nhung yc'u t6 khac nhau nhu' mO'i quan h9 v(fi ngtrl1i khac Va ca lrong mcii quan hQ ph(fc lC;tP va da

Nhtt v~y th~i d() phai dttqc xcm xet dtfoi khia qmh xa hl)i

- Hipso dung thu~t ngft "khuon mfiu thai d(>" la m()t hi9n ttt<jng lam ly xa h(H vdi tu' each la Slf s[n sang phan U'ng nay sinh trong nhfi'ng nh6m nhilt djnh va trong nhfi'ng t1nh hu6ng C\1 the (tr 71 30)

Lu~n van Th{lc si khoa h9c

- Nha Xa h()i h9c My G Onpoxt tom t~t thanh nam d~c tntng cua khai

ni~m thai d{? d6 la:

+ Tr~ng thai y thtl'c va he$ than kinh

+ Bieu hi~n s~t sd'n sang hanh d()ng

+ Tinh t6 chtl'c (slfp xe'p theo thtl' b~c)

+ Hlnh thanh trcn cd sd kinh nghi9m

+ C6 iinh lutt)ng dc'n djnh httdng va hoi.it d(>ng (tr 35 13)

- Theo Y Tomat va Znanhieuski, khi nghien c(tu v~ S\t thich (tng cua ngttoi n6ng dan Ba Ian di ctr (tii' Chau Au de'n My) thi khai ni~m nay dung d~ chi nhii'ng

d~c tntng ca nhiin so vdi d~c tntng xa h<?i Thai d9 dttc;Jc coi la tr~ng thai xuc d(>ng

cua ca nhiin dO'i vdi cac gia trj, y nghia, ly tu'CJng cua dO'i tttc;Jng xa h(?i c~ th~ ho~c

la tr~ng thai y th(tc ct1a ca nhiin phu h<Jp vdi m(}t sO' gia tri xa h(}i (tr 35 13)

- Theo tit dien tie'ng Vi~l, thai d() du<Jc hiGu la "each nghi, each nhln va

each hanh d(}ng theo m(}t hu'dng nao d6 tru'dc m<?t va'n de,hl(>t linh hlnh " (tr 872

27)

- Thai d(.) la m()t khai ni<;:m t:~o l~p dttt.fc LnNIN dinh nghTa: "Thlii d() la

m(>t bt.) ph~n linh vrfc tlnh cam phan anh quan h9 clla ca nhan dO'i vdi hi9n tht_(c

N6 du'<Jc quye't djnh bdi the' gidi quan ctia ca nhan cho n~n ciing phan anh t6n te;ii

xa h(?i chju anh bu'dng cua y th(tc giai ca'p, cua tam ly xa hQi, cua du' lu~n va t~p

doan xa h(?i N6 thuong kh6ng phai la nhii'ng dap tl'ng dtt<Jc bieu 19 m9t each minh thi hay lrl!c tie'p ma la nhii'ng y nghI dang chuy~n h6a thanh hanh dc'.)ng "

du'c;Jc hieu dudi nhieu g6c d() khac nhau VI v~y thai d() hao g6m nhii'ng gl?

- Bau tit~n Ia cam xuc voi dO'i tttc,:Jng moi g~p ho~c la tlnh cam voi d6i tLt<Jng

qucn thu(,k Tuy the' v~n chu'a du ma thai dq bao g6m ca y djnh va hanh d()ng

- - - · -· ·

,

Lu~n van Th<;1c si khoa h<;Jc

Hanh d()ng d day la hanh d()ng d6i xtl' voi m()t d6i tU'<;Jng nha't djnh, mu6n c6 m()t hanh d()ng gi d6 tu phia chu the ve phia d6i tU'<;Jng

E>6 la m~t hen trong, m~t chti quan ctia thai dt) M~t hcn trong cti~.• thai c.1<)

hay con c6 thC' g9i la thai dO hen trong khong phai luc nao ding tho hiQn 1m)t each tr<;m Vyn, thilng th~n Va "nguyen Xi" ma thai d{) ben trong nay C~ th~ gia'°u kin n€u nhU' cam tha'y cdn che gia'u, khi d6 chu th6 sc klm ch€, de nen va khong bieu hi9n thai de) cua m1nh

Khi con ngttl1i to thai d(> hay biCu hi9n thai d(> dtt<;Jc g9i la m~t ben ngoai cua thai de'.) M~t ben ngoai ctia thai de'.) la khi con ngttC1i mu6n bieu le'.) mc'.)t thai de'.) d6 nhU' la IDQl Sl.f cdn thi€t ho~c khi chu thC khong y th(tc la cftn phai che gia'°u ma ell' bieu 1() ra ngoai m()t each t\l' nhien va thoai mai

- Thai d() cua con ngU'C1i nhu da n6i c6 the bi~u hi¢n m()t each minh thj song cfing c6 the dtt<;Jc che gia'u Nhttng khi thai d() dtt<;Jc bieu hi¢n thi thai d() c6 th€' bi.Su hi9n m()t each chan tht,tc, ro rang nhttng ding c6 thC biCu hic'.;n mOt each gia d6i va kh6ng chan thlfc

- Thai de'.) mang linh chti the' nhttng IC}.i mang Hoh do'i ttt<;Jng "ra't ro net" B6i vdi con ngttOi hao g'ic1 Lhai d(> ciing JU thai d(> do'i v(}i m(H dC)i ttt<Jng c~1 thC', nhfft djnh

The' nhung thai d(> l~i the hi~n ra't ro net tinh chti the vi vdi ding m(H u6i

tU'<;Jng nhung m6i ngU'C1i l~i c6 thai d() khac nhau va th~m chi ngay khi con ngttoi

· c6 thai d() tu'dng d6i gi6ng nhau thl each thuc va muc d() bi€'u hi¢n l~i cu ng khac nhau

- Thai d() ctia con ngtt?1i mang tfnh ca nhan nhttng bao gW ciing chju s~t chi pho'i bdi nhung yc'u to' xa h()i nhilt djnh nhtt: nhftng yc'u to' tam ly xa hqi, dtt lu~n

xa h(>i, phong tl}c t~p quan Th\l'c slf phai thU'a nh~n ding thai d(> t6n t~i d mOi ngU'C1i khac nhau song vi¢c biC'u thj thai d(> hay cong khai thai d() c16 cho mqi

- - - - -·-···· ·-···· ··· ·-·· - ·-· -~ -··-·· ·-· -··-·· -·-· -·· ·-

Lu~n van Tht;1c si khoa h(Jc

ngu'C1i cling bie't l~i la chuy9n khac Tru'dc khi to thai dQ con ngu'oi thu'C1ng xem xet nhung ye'u to' xa h()i xung quanh ml.nh xem c6 cho phep hay khong, c6 phu h<jp hay khong?

- M~t khac, thai c19 chlnh la m(lt phfin trong hiCu hi<;n tlnh cam

Thai d9 c6 th~ n6i la giai do<;In nay sinh tntdc d()ng cd song chinh thai d() g6p phftn khong nho trong vi9c hlnh thanh d()ng c<1 va chf nh n6 l<;Ii la giai do;,in djnh lnt<lng elm d(mg ccf di dCn hanh dc)ng

- Thai d() thu'ong duqc phan chia thco hai hudng khac nhau nhtt: Thai c1() tich c11c, thai d9 tieu c\tc; thai d() dung d~n hay thai d(> khong dung d~n (thai d9 sai l~ch) Khi de c~p de'n thai d9 ta thu'C1ng de c~p de'n nhung thu~t ngu nhu: thich hay khong thich, tan thanh hay khong tan thanh, e ngc;ii hay tt1 tin Ta't ca deu du'<jc higu la thai dq ctia m()t chti thg dfii vdi m()t do'i ttt<;Jng nha't djnh, d6 fa nhftng

sv v~t hi~n tu'<jng, ho~c mQt va'n d~, la m()t con ngttoi c9 th~ nao d6

- Thai d() c6 mo'i lien quan ch~t che vdi nh~n th(tc, thai d9 chju s~t chi pho'i

· cua nh~n thuc, nhttng cling luc d6 thai d9 lc;ii tac dqng ngttqc trd l<:ii dcfo nh~n

thtl'c Thong thttong ne'u nh~n thtl'c dung di{n con ngttoi se c6 thai d(> tfch c~tc,

dung drtn nlntng khi con ngtWi c6 lhai dO Heh ctfc d6i v(fi m(H vffn d6 c~t th6 th'i nhu cilu va htl'ng thu nh~n th(tc cua chti the' se dttcJc nang len Le di nhien, dfty chi

Ia sv tac d()ng xuoi chieu vi nhieu khi con ngttoi nh~n thuc dung nhung khong hfin

da c6 thai dQ tich eve va ngttcjc l<;Ii

a day, trong phdn nghien ct1'u thai d() ctia hQc sinh Trung h9c nghe do'i voi n()i dung h9c ngh~ c~t may, chung toi phan tich thai d9 ct1a cac em a m9t s6 bie'u

hi~n nhu': c6 cham chi hay chan nan do'i vdi vi~c h9c ngh5, d6ng y hay khong d6ng y nhung n<)i dung l19c l~p, nghiCn c(J'u,