1. Lý do chọn đề tài Quá trình toàn cầu hóa như một tất yếu khách quan, phát triển theo cả chiều rộng và chiều sâu, thúc đẩy sự phát triển và xã hội hóa lực lượng sản xuất, làm tăng sự liên hệ, phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc trên thế giới, nhất là về thương mại, tài chính quốc tế. Toàn cầu hóa làm sâu sắc hơn sự chuyên môn hóa và phân công quốc tế; kích thích gia tăng sản xuất trên qui mô toàn thế giới, thúc đẩy sự giao lưu giữa các quốc gia, làm cho con người ở mọi châu lục hiểu biết nhau hơn, nắm được thông tin thế giới một cách nhanh chóng. Toàn cầu hóa là một quá trình vận động phức tạp, chứa đựng cả mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực, cả cơ hội và thách thức cho mọi quốc gia, dân tộc. Các nước nghèo, các nước chậm phát triển tham gia quá trình toàn cầu hóa phải gặp nhiều thách thức, rủi ro. Chúng ta phải công nhận rằng những tác động tích cực mà toàn cầu hóa mang lại là vô cùng to lớn, làm thay đổi cả một xã hội cùng với nhiều lĩnh vực trong xã hội ấy. Nhưng chúng ta không thể đắm chìm trong những đổi thay tích cực đó mà quên đi mặt trái của toàn cầu hóa mang lại cho xã hội và cần phải chống lại những mặt trái đó như thế nào mới là vấn đề cấp thiết hiện nay. Từ khi sinh ra nó đã mang trong mình những hạn chế nhất định và cho đến nay, khi nó càng trở nên lớn mạnh và phát huy tác dụng to lớn thì mặt trái của nó càng ngày càng hiện rõ hơn. Đó là sự lũng đoạn của chủ nghĩa tư bản độc quyền, kèm theo nó là mâu thuẫn tư bản càng trở nên gay gắt và thành mâu thuẫn mang tính quốc tế hóa, tạo ra một sự cạnh tranh bất công bằng trên thị trường. Thêm vào đó là ranh giới giàu ngèo càng trở nên rộng lớn hơn trong khi sự giàu sang vô độ của những thế lực biết tận dụng toàn cầu hóa thì sự nghèo đói, bần cùng hóa của những người yếu thế càng tăng cao. Về văn hóa thì sự xâm nhập ồ ạt của các dòng văn hóa Mỹ đã làm đầu độc và tổn hại văn hóa dân tộc. Đặc biệt là nguy cơ đe dọa độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ các quốc gia. Thấy rõ mặt trái của toàn cầu hóa như vậy từ những năm 80 của thế kỷ XX Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa đã được hình thành và phát triển.
Trang 1KHOA QUAN HỆ QUỐC TẾ
NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG
MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP
TIỂU LUẬN MÔN HỌC:
CÁC PHONG TRÀO CHÍNH TRỊ- XÃ HỘI QUỐC TẾ
Hà Nội, tháng 5 năm 2013
Trang 2MỤC LỤC
CHƯƠNG 2: HOẠT ĐỘNG CỦA PHONG TRÀO ĐẤU TRANH 13CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA
2.1 Nội dung và hình thức đấu tranh của Phong trào đấu tranh 13 chống mặt trái của toàn cầu hóa
2.2 Những hoạt động của Phong trào đấu tranh chống 16 mặt trái của toàn cầu hóa
CHƯƠNG 3: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI PHONG TRÀO 20ĐẤU TRANH CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA
3.1 Những thách thức đối với phong trào đấu tranh chống mặt trái 20của toàn cầu hoá
3.2 Một số đề xuất cho Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 22
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Quá trình toàn cầu hóa như một tất yếu khách quan, phát triển theo cả chiềurộng và chiều sâu, thúc đẩy sự phát triển và xã hội hóa lực lượng sản xuất, làmtăng sự liên hệ, phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc trên thế giới, nhất
là về thương mại, tài chính quốc tế Toàn cầu hóa làm sâu sắc hơn sự chuyênmôn hóa và phân công quốc tế; kích thích gia tăng sản xuất trên qui mô toàn thếgiới, thúc đẩy sự giao lưu giữa các quốc gia, làm cho con người ở mọi châu lụchiểu biết nhau hơn, nắm được thông tin thế giới một cách nhanh chóng
Toàn cầu hóa là một quá trình vận động phức tạp, chứa đựng cả mặt tích cựclẫn mặt tiêu cực, cả cơ hội và thách thức cho mọi quốc gia, dân tộc Các nướcnghèo, các nước chậm phát triển tham gia quá trình toàn cầu hóa phải gặp nhiềuthách thức, rủi ro
Chúng ta phải công nhận rằng những tác động tích cực mà toàn cầu hóamang lại là vô cùng to lớn, làm thay đổi cả một xã hội cùng với nhiều lĩnh vựctrong xã hội ấy Nhưng chúng ta không thể đắm chìm trong những đổi thay tíchcực đó mà quên đi mặt trái của toàn cầu hóa mang lại cho xã hội và cần phảichống lại những mặt trái đó như thế nào mới là vấn đề cấp thiết hiện nay
Từ khi sinh ra nó đã mang trong mình những hạn chế nhất định và cho đếnnay, khi nó càng trở nên lớn mạnh và phát huy tác dụng to lớn thì mặt trái của
nó càng ngày càng hiện rõ hơn Đó là sự lũng đoạn của chủ nghĩa tư bản độcquyền, kèm theo nó là mâu thuẫn tư bản càng trở nên gay gắt và thành mâuthuẫn mang tính quốc tế hóa, tạo ra một sự cạnh tranh bất công bằng trên thịtrường Thêm vào đó là ranh giới giàu ngèo càng trở nên rộng lớn hơn trong khi
sự giàu sang vô độ của những thế lực biết tận dụng toàn cầu hóa thì sự nghèođói, bần cùng hóa của những người yếu thế càng tăng cao Về văn hóa thì sựxâm nhập ồ ạt của các dòng văn hóa Mỹ đã làm đầu độc và tổn hại văn hóa dân
Trang 4tộc Đặc biệt là nguy cơ đe dọa độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ các quốcgia Thấy rõ mặt trái của toàn cầu hóa như vậy từ những năm 80 của thế kỷ XXPhong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa đã được hình thành vàphát triển
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Hiện nay, Việt Nam và một số nước trên thế giới đang tham gia tích cựcvào xu thế toàn cầu hóa Nhận thấy toàn cầu hóa vẫn còn mang trong mình rấtnhiều hạn chế, phong trào đấu tranh chống toàn cầu hóa đã có rất nhiều hoạtđộng để xây dựng một thế giới công bằng hơn, giúp giảm sự chi phối của cácnước CNTB lớn, góp phần giảm khoảng cách giàu nghèo, đòi xóa nợ cho cácnước nghèo,
Vậy nên, đã có rất nhiều học giả quan tâm đến việc nghiên cứu Phong tràođấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa Có nhiều sách, báo tài liệu nghiêncứu về vấn đề này Nhưng đây là một vấn đề quan trọng, vậy nên cần tập trungnghiên cứu và phổ biến rộng rãi kiến thức về Phong trào đấu tranh chống mặttrái của toàn cầu hóa
3 Mục đích nghiên cứu đề tài
Hiện nay, phong trào đã đạt được rất nhiều kết quả đáng khích lệ song còngặp rất nhiều khó khăn và thách thức Vậy nên, nảy sinh yêu cầu cấp thiết lànghiên cứu về Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và khókhăn thách thức của Phong trào để đưa ra được những khuyến nghị, giải phápnhằm xây dựng Phong trào phát triển hơn trên thế giới nói chung và Việt Namnói riêng
Từ đây thấy được các vấn đề đặt ra và triển vọng của phong trào đấu tranhchống toàn cầu hóa Đưa ra một số giải pháp góp phần đưa đến thắng lợi củaphong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa hiện nay Căn cứ vào tìnhhình thực tế của phong trào toàn cầu hóa mà cụ thể là mặt trái của nó đối với cácquốc gia trên thế giới và thực trạng phong trào đấu tranh chống mặt trái toàn cầu
Trang 5hóa hiện nay, chúng ta thấy cấp thiết phải đẩy mạnh hơn nữa phong trào và cónhững biện pháp thích hợp để đem lại hiệu quả cao nhất Sớm ý thức được tínhkhách quan của xu thế toàn cầu hóa và mặt trái của nó Việt Nam ta đã là quốcgia tích cực và chủ động trong phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầuhóa Để thấy rõ hơn điều này tôi đi vào nghiên cứu vấn đề “ Những thách thứccủa Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa” làm đề tài tiểu luậnhọc phần “các phong trào chính trị - xã hội quốc tế”
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầuhóa hiện nay và những thách thức của Phong trào
Phạm vi nghiên cứu là tất cả các tài liệu, tư liệu liên quan đến khái niệm toàncầu hóa, mặt trái của toàn cầu hóa, quá trình hình thành và phát triển Phong tràođấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa, nội dung, hình thức và những tháchthức đối với Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
5 Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng phương pháp tìm hiểu các thông tin từ tài liệu tham khảo rồi phântích và biện luận với dẫn chứng và số liệu cụ thể: Tìm hiểu qua sách báo,internet những bài viết về Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
6 Ý nghĩa thực tiễn
Có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên và bất cứ cá nhân nào quantâm về vấn đề này
Trang 6NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG MẶT
TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA
1.1 Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
1.1.1 Toàn cầu hóa
1.1.1.1 Khái niệm
Thuật ngữ toàn cầu hóa xuất hiện từ những năm 1950, với sự phổ biến cácphương tiện vận tải có động cơ và sự gia tăng các trao đổi thương mại và đượcchính thức sử dụng rộng rãi từ những năm 1990 Khái niệm này có nhiều điểmtương đồng với khái niệm quốc tế hóa và sử dụng thay cho nhau được, song một
số người sử dụng thuật ngữ “toàn cầu hóa” để nhấn mạnh sự mờ nhạt của ýniệm nhà nước hay biên giới quốc gia Toàn cầu hóa được biểu hiện qua sự phụthuộc qua lại không ngừng giữa các quốc gia và cá nhân Sự phụ thuộc qua lại
có thể xảy ra trên lĩnh vực kinh tế, công nghệ, môi trường, văn hóa hay xã hội.Toàn cầu hóa là quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, những ảnhhưởng tác động, phụ thuộc lẫn nhau của tất cả các khu vực, các quốc gia, dântộc trên thế giới Đó là sự thay đổi trong xã hội và trong nền kinh tế thế giới, tạo
ra bởi mối liên kết và trao đổi ngày càng tăng giữa các quốc gia, các tổ chức haycác cá nhân ở góc độ văn hóa, kinh tế, trên quy mô toàn cầu
Toàn cầu hóa cũng là quá trình phổ biến hóa trên phạm vi toàn cầu những giátrị, hoạt động, mô hình, trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị,khoa học – kỹ thuật, công nghệ, Đặc biệt toàn cầu hóa bắt đầu từ lĩnh vực kinh
tế nên cho đến nay nội dung chủ yếu của nó vẫn là toàn cầu hóa kinh tế Vậynên, toàn cầu hóa hầu như được dùng để chỉ các tác động của thương mại nóichung và tự do hóa nói riêng Cũng ở góc độ kinh tế, người ta chỉ thấy các dòng
Trang 7chảy tư bản ở quy mô toàn cầu kéo theo các dòng chảy thương mại, kỹ thuật,công nghệ, thông tin, văn hóa.
Khái niệm toàn cầu hóa kinh tế bao hàm sự gia tăng nhanh chóng các hoạtđộng kinh tế vượt qua mọi biên giới quốc gia, khu vực để vươn tới quy mô toàncầu Nói cách khác, toàn cầu hóa kinh tế là sự nhất thể hóa về thị trường, vốn,sức lao động, dịch vụ, công nghệ và các quy định pháp chế kinh tế giữa cácnước trên thế giới trên cơ sở hợp tác và phân công lao động quốc tế sâu rộng.Sản phẩm tạo ra từ quá trình toàn cầu hóa là một nền kinh tế toàn cầu hóa với cơcấu kinh tế và quan hệ kinh tế phi lãnh thổ hóa, tồn tại ở trên và bao trùm lêncác nền kinh tế quốc gia Sự tham gia vào quá trình toàn cầu hóa được gọi là hộinhập
1.1.1.2 Biểu hiện của xu thế toàn cầu hóa
Xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp các quốc gia, và biểuhiện của nó chính là: Thứ nhất, sự phát triển nhanh chóng của quan hệ thươngmại quốc tế, các nước trên thế giới quan hệ chặt chẽ và phụ thuộc lẫn nhau Thứ hai, sự phát triển và những tác động to lớn của các công ti xuyên quốcgia Giá trị trao đổi của các công ti này tương đương 3/4 giá trị thương mại toàncầu
Thứ ba, sự sáp nhập và hợp nhất các công ti thành những tập đoàn lớn, nhất
là các công ti đa quốc gia nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trườngtrong và ngoài nước Làn sóng sáp nhập này tăng lên nhanh chóng vào nhữngnăm cuối thế kỉ XX
Thứ tư, sự ra đời của các tổ chức liên kết kinh tế, thương mại, tài chính quốc
tế và khu vực (Quỹ tiền tệ quốc tế – IMF, Ngân hàng thế giới – WB, Tổ chứcthương mại thế giới – WTO, Liên minh châu Âu – EU, Hiệp ước thương mại tự
do Bắc Mĩ – NAFA, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á – ASEAN…)
1.1.2 Phong trào chống mặt trái của toàn cầu hóa
1.1.2.1 Mặt trái của toàn cầu hóa
Trang 8Toàn cầu hóa mang lại những tác động tích cực vô cùng to lớn, nhưng cũngmang trong mình hạn chế nhất định Đó chính là mặt trái của toàn cầu hóa Mặttrái của toàn cầu hóa là những hệ quả tiêu cực mà quá trình ra đời và phát triểncủa toàn cầu hóa mang lại, gây khó khăn, trở ngại và nguy cơ đối với các quốcgia trên thế giới
Biểu hiện mặt trái của toàn cầu hóa được thể hiện trên nhiều lĩnh vực, trênlĩnh vực kinh tế, chủ nghĩa tư bản độc quyền ngày càng chi phối đời sống kinh
tế thế giới sau khi toàn cầu hóa diễn ra Các nước lớn với nền kinh tế có tiềmlực mạnh đã ảnh hưởng rộng lớn và sâu sắc đến toàn thế giới, đặc biệt là cácnước nhỏ điều này còn gây ảnh hưởng cả trên lĩnh vực chính trị Trong chính trị,nguy cơ xâm phạm độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ đang trở nên đángbáo động Trên lĩnh vực xã hội, khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn đối vớicác quốc gia đang chịu ảnh hưởng sâu sắc của xu thế toàn cầu hóa, điều này làmcho thế lực tư bản đã giàu ngày càng giàu thêm và người dân nghèo ngày càng
có cuộc sống đói kém hơn Điều này xảy ra không chỉ với các quốc gia pháttriển mà còn xuất hiện ở các quốc gia đang phát triển nhưng có tốc độ toàn cầuhóa nhanh chóng, điển hình là Ấn Độ và Trung Quốc, hai nền kinh tế có chỉ sốtăng trưởng cao Và trên lĩnh vực văn hóa, sự xâm nhập ồ ạt của văn hóaphương Tây đã ảnh hưởng không nhỏ tới các giá trị văn hóa truyền thống củamỗi quốc gia, khiến các giá trị này bị mai một Văn hóa phương Tây khiến chogiới trẻ ở nhiều quốc gia có cách sống và suy nghĩ và cách sống rất khác Từđây, nảy sinh ra vấn đề làm sao để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyềnthống dân tộc của mỗi quốc gia, làm sao để “hòa nhập mà không hòa tan”
Bên cạnh đó toàn cầu hóa còn có một số mặt trái khác, ảnh hưởng đến môitrường, tài nguyên thiên nhiên, Toàn cầu hóa khiến các quốc gia khai thácnguồn tài nguyên thiên nhiên hữu hạn ngày càng nhanh hơn Trung Quốc gianhập tổ chức thương mại thế giới WTO vào tháng 12/2001 thì một năm sau đó,sản lượng khai thác than của nước này bắt đầu tăng mạnh Trường hợp tương tự
Trang 9cũng diễn ra tại Ấn Độ, tuy ở quy mô nhỏ hơn Điều này ảnh hưởng không chỉtới hai quốc gia nói trên mà ảnh hưởng đến nguồn tài nguyên thiên nhiên thếgiới.
Mặt khác, toàn cầu hóa làm tăng lượng khí thải dioxide carbon trên thế giới.Nếu thế giới đốt than một cách nhanh chóng hơn và không cắt giảm sử dụngnhiên liệu hóa thạch khác, lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính làm biến đổikhí hậu này tiếp tục gia tăng sẽ đe dọa đến môi trường sống con người.Thêm vào đó, toàn cầu hóa khiến lãnh đạo các quốc gia gần như không thể dựđoán được những tác động trên phạm vi toàn cầu từ các quyết định chính sáchcủa họ Chẳng hạn, nếu một quốc gia đưa ra quyết định cắt giảm khí thải nhưnglại có thể gián tiếp khuyến khích hoạt động sản xuất, khai thác than ở nướckhác
Một vấn đề khác là toàn cầu hóa khiến giá dầu thế giới bị đẩy lên cao Tronglịch sử, thế giới đã trải qua hai thời kỳ giá dầu đạt đỉnh Giá dầu tăng cao kéotheo hàng loạt vấn đề Do giá dầu liên quan đến cuộc sống hàng ngày của ngườidân, từ lương thực thực phẩm đến giao thông, nên giá dầu tăng dẫn đến tìnhtrạng thắt chặt chi tiêu, một trong những nguy cơ khiến kinh tế suy thoái
Không thể phủ nhận những giá trị tích cực mà toàn cầu hóa mang lại nhưng bêncạnh đố cần phải nhìn nhận đúng và có biện pháp ngăn chặn những tiêu cựcđang tồn tại và ngày càng phát triển, đây cũng là động lực để phong trào đấutranh chống mặt trái của toàn cầu hóa ra đời và phát triển
1.1.2.2 Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa không có tên gọi thốngnhất “Chống toàn cầu hóa” là thuật ngữ mà báo chí hay dùng nhất Một số nhàhoạt động xã hội cho rằng tên này không có ý nghĩa gì cả vì mục tiêu của phong
trào là toàn cầu hóa sự công bằng Trên thực tế, có một tên phổ biến là “phong
trào đòi công bằng toàn cầu” Nhiều nhà hoạt động xã hội cũng tập hợp dưới
khẩu hiệu “có thể có một thế giới khác
Trang 10Do không thống nhất trong cách gọi và tính chất của phong trài nên tên gọichính xác hơn cho phong trào này là “Phong trào chống mặt trái của toàn cầuhóa” Phong trào này xuất hiện khi quá trình toàn cầu hóa xuất hiện và ngày mộtlớn mạnh thu hút đông đảo các quốc gia tham gia, ngày nay đã trở thành mộthiện tượng mới được dư luận thế giới ủng hộ và chú ý Đó là sự tập hợp các lựclượng để khắc phục những mặt trái của toàn cầu hóa, hạn chế những tiêu cực vàbảo vệ sự tồn tại của quốc gia mình.
1.2 Sự ra đời và phát triển của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
1.2.1 Sự ra đời của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
Từ những năm 80 của thế kỷ XX đến nay, trước những tác động tiêu cực củatoàn cầu hoá đến một bộ phận rất lớn (hàng tỷ) người nghèo trên thế giới, nhữngngười tiến bộ, những nhà hoạt động xã hội tích cực, những phong trào dân chủbắt đầu tập hợp lại với nhau mong tìm ra những phương án khả thi của một toàncầu hoá khác, trong đó những tiến bộ của khoa học và công nghệ phục vụ chotất cả mọi người chứ không chỉ cho các nước giàu, các nước phát triển phươngBắc Họ tập hợp với nhau để theo đuổi một mục tiêu chung là chống lại quátrình toàn cầu hoá đang bị giới tư bản độc quyền chi phối, lũng đoạn và lấy khẩuhiệu: “Một thế giới khác là có thể!”
Khởi đầu của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hoá là vàotháng 8-1999, tại Hội nghị cấp cao bảy nước công nghiệp phát triển (G7) họp tạiĐức, hàng nghìn người đã biểu tình trên đường phố của Đức, Luân Đôn và một
số thành phố khác ở châu Âu và Bắc Mỹ Tại Luân Đôn, những người biểu tình
đã xung đột với cảnh sát khiến cho 42 người bị thương Nhưng phải đến Hộinghị Thượng đỉnh của tổ chức thương mại thế giới (WTO) diễn ra tại thành phốSeattle (Mỹ) tháng 11 - 1999 nhằm thực hiện chiến lược toàn cầu của chủ nghĩa
tự do cạnh tranh mới, phong trào mới bùng phát dữ dội Đó là vì trong thời giandiễn ra cuộc họp lần này của WTO, đã diễn ra ngững cuộc tuần hành và biểu
Trang 11tình rầm rộ của hơn 500 000 người phản đối chính sách tự do hoá thương mại.Chính những cuộc biểu tình, tuần hành rầm rộ với một lực lượng tham gia chưatừng có như vậy nhằm chống lại một toàn cầu hoá tư bản chủ nghĩa đã làm nêncái gọi là “Sự kiện Seattle” trong lịch sử thế gới đương đại Đã mấy thập niêntrôi qua kể từ khi cuộc chiến tranh Việt Nam kết thúc, với “Sự kiện Seattle”, Mỹlại phải đối mặt với sự phản kháng xã hội rộng lớn đến như vậy Có thể nói tạiSeattle, lần đầu tiên cộng đồng quốc tế có sự phản ứng một cách quyết liệt, côngkhai, có tổ chức và trên phạm vi rộng lớn đối vúi trật tự kinh tế- thương mại thếgiới do một số ít giới tư bản độc quyền áp đặt lên hàng tỷ người trên trái đất TạiSeattle, hơn 500 người biểu tình đã bị bắt giam, nhưng cĩnh từ đây những cuộcđấu tranh của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hoá bắt đầunhanh chóng lan toả ra khắp địa cầu.
Ở các nước tư bản phát triển, nhóm công nhân thành thị hiện đang chiếm sốđông tại nhiều nước phát triển được coi là hạt nhân của Phong trào chồng mặttrái của toàn cầu hoá Trong các cuộc xuống đường rầm rộ chống toàn cầu hoánhững năm qua, có thể thấy rõ vai trò hạt nhân, vai trò đi đầu của lực lượng này.Phần lớn trong số họ là những người cảm thấy bị đe dọa hoặc địa vị của họ giảmsút do cạnh tranh trong toàn cầu hoá ở các nước phát triển phương Tây tạo ra
Đó là những nhà quản lý hoặc các chủ doanh nghiệp của các ngành nghề truyềnthống ở các thị trường mới; những người cánh tả và các tổ chức công đoàn mấtkhả năng đàm phán với chủ tư bản do không đủ kha năng cạnh tranh; nhữngngười thất nghiệp do toàn cầu hoá tạo nên v.v Tiếng hô phản đối toàn cầu hoávang dậy nhất lại nổi lên từ các nước phương Tây Mỹ và châu Âu là trung tâmcủa toàn cầu hoá đồng thời cũng là tâm điểm của Phong trào chống mặt trái củatoàn cầu hoá
Ở các nước đang phát triển, lực lượng tham gia Phong trào chống mặt tráicủa toàn cầu hoá đa dạng hơn Họ có thể là tầng lớp những người chịu nhiều
Trang 12thua thiệt trong cuộc cạnh tranh với các tập đoàn kinh tế lớn, những công tyxuyên quốc gia khổng lồ với vô vàn lợi thế cạnh tranh.
Những lực lượng tham gia Phong trào chống mặt trái của toàn cầu hoá khá
đa dạng, đến từ nhiều nước, nhiều tầng lớp khác nhau, nhưng về tổng thể đều làđại diện cho những tầng lớp xã hội chịu nhiều thiệt thòi nhất trong xu thế toàncầu hoá, nên mục tiêu chung của các lực lương tham gia phong trào là đấu tranhchống lại cái xu thế đang bị các thế lực tư bản độc quyền chi phối và lũng đoạn
đó Có thể nói rằng, sự ra đời của Phong trào chống mặt trái của toàn cầu hoá đãtrở thành tác nhân quan trọng góp phần vào việc điều chỉnh quá trình toàn cầuhoá vốn đang là dòng chảy chủ lưu của thế giới ngày nay, để cho quá trình ấymang tính công bằng cao hơn
1.2.2 Quá trình phát triển của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầuhóa
Bắt đầu từ sự kiện tháng 8/1999 tại hội nghị cấp cao của G7 và bùng phát dữdội vào tháng 11/1999 tại hội nghị thượng đỉnh của WTO tổ chức tại Seattlephong trào đã lan rộng và phát triển mạnh mẽ Do những chính sách và nhữngđòi hỏi bất hợp lý được phát ra từ các nước phát triển, đặc biệt là từ Mỹ như: tự
do đầu tư, tự do cạnh tranh, v.v… đang là những vấn đề gay gắt trong đó ẩnchứa những nội dung chính trị bất lợi cho lợi ích quốc gia, vai trò điều tiết củaNhà nước, chủ quyền kinh tế của đất nước mà các nước đang phát triển phải đốimặt, phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa đã nhanh chóng pháttriển và đã thu hút hàng trăm ngàn người có cảm tình và hoạt động trên quy môthế giới, từ Singapo đến San Francisco
Từ mùa thu năm 1999, khi Bộ trưởng các nước từ khắp thế giới họp hội nghịcủa WTO ở Seattle, 500.000 người chống toàn cầu hóa đã kéo đến đấy Tổ chứcđứng ra phối hợp hành động là “Diễn đàn quốc tế về toàn cầu hóa” có trụ sở ởCalifornia Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa đã có tổ chức
và chiến lược cụ thể: họ không có biểu tình đông người mà phân tán thành từng
Trang 13toán nhỏ chặn đường ở các ngã tư, trước cửa các khách sạn có đại biểu đang trútại đấy, lối vào hội trường nơi diễn ra hội nghị, khiến cho nhiều đại biểu khôngđến được hội nghị Phong trào đã mang lại một số kết quả: theo Business Week,52% người Mỹ được hỏi đã tuyên bố ủng hộ những hoạt động chống đối ởSeattle Một số tập đoàn đã phải cải tiến các điều kiện lao động, kế hoạch củanguyên Tổng thống Mỹ Bill Clinton mở rộng vùng tự do mậu dịch đến châu MỹLatinh đã vấp phải sự khước từ mãnh liệt, các chính phủ châu Âu đã chống lạiviệc xem văn hóa phụ thuộc duy nhất vào quy luật thị trường Với động cơ cóthể rất khác nhau, các nhóm trong phong trào ít nhất cũng nhất trí một điều: cáccông ty đa quốc gia và tài chính đang xây dựng một trật tự mới, trong đó mộtthiểu số giàu có lên trong khi đại đa số nghèo đi Họ tố cáo những mặt tiêu cựccủa toàn cầu hóa: những thụt lùi về xã hội, thất nghiệp hàng loạt, dân chủ bị xóimòn, cảnh khốn quẫn tinh thần, chiến tranh sắc tộc do đói kém và tài nguyêngiảm sút, họ đòi xóa nợ cho các nước nghèo, và họ cũng cho rằng WB và IMF
là “những tay sai của các tập đoàn”
Phong trào chống toàn cầu hóa cứ tiếp tục được duy trì cho đến lần họp Diễnđàn kinh tế Đavốt Diễn đàn được thành lập từ năm 1971, là một thể chế độc lậpvới các tổ chức quốc tế khác, trong đó các chính khách, các nhà kinh doanh, cáchọc giả thảo luận và đề xuất chính sách đối với những vấn đề kinh tế thế giới vànhững vấn đề có liên quan Ngay từ khi mới ra đời, Diễn đàn kinh tế Đavốt đãnhanh chóng đóng vai trò một động lực quan trọng thúc đẩy các chính sách tự
do hóa thương mại, trở thành nơi tụ họp của hơn 1000 công ty và tập đoàn kinh
tế lớn nhất thế giới Nhưng điều đáng lưu ý là chưa bao giờ tại Hội nghị củaDiễn đàn kinh tế Đavốt, vốn được xem là nơi khởi xướng và thúc đẩy tự do hóathương mại và toàn cầu hóa, người ta lại nói nhiều đến mặt trái của quá trìnhnày nhiều như thế Cũng chưa bao giờ ở bên ngoài Hội nghị lại diễn ra các cuộcbiểu tình rầm rộ phản đối toàn cầu hóa quyết liệt đến như thế Tại nơi diễn raHội nghị, có rất nhiều người đã từng xuống đường biểu tình ở Seattle phản đối
Trang 14toàn cầu hóa, nhân Hội nghị của Tổ chức thương mại thế giới WTO, nay lại cómặt tại Đavốt Và đáng lưu ý hơn cả là lần đầu tiên có hẳn cả một “Diễn đàn xãhội” hay còn gọi là diễn đàn chống Đavốt diễn ra cách đó ¼ vòng trái đất ởPooctô Alêgri (Braxin) Tuy không có mục tiêu làm đảo lộn chương trình nghị
sự như các cuộc biểu tình trước đây đã làm bên Hội nghị của WTO tại Seattle,nhưng “Diễn đàn xã hội” lần đầu tiên này lại tỏ ra có hiệu quả hơn nhiều Nóđược đánh giá như mốc khai sinh của một phong trào quốc tế mới chống lạinhững bất công do quá trình toàn cầu hóa gây ra Phong trào đã đạt được nhiềukết quả và góp phần vào kêu gọi xây dựng toàn cầu hóa công bằng hơn cho tất
cả các quốc gia