Huong dan HS giai bai tap di truyen nhom mau va pha he

phương pháp giải bài tập di truyền người

MỞ ĐẦU

1- Lý do chọn đề tài:

Qua thực tế giảng dạy tôi thấy học sinh thường gặp khó

khăn khi giải các bài tập thuộc quy luật di truyền, biến dị với lý do: Kiến thức sinh học trừu tượng, mỗi dạng bài tập khác nhau đều có đặc trưng riêng, không có sự liên quan về

kĩ năng, phương pháp….Bên cạnh đó nội dung sách giáo khoa phổ thông không cung cấp cho các em những công

thức cơ bản để giải bài tập Vì vậy, học sinh không có hứng thú với môn học nên việc nắm chắc kiến thức lí thuyết, hiểu

rõ công thức và giải đựơc bài tập là một việc rất khó khăn

Để các em có thể nắm chắc kiến thức, có kĩ năng cơ bản

giải một số bài tập phần di truyền nên tôi thực hiện đề tài “

Hướng dẫn học sinh giải bài tập di truyền về nhóm máu và

phả hệ môn sinh học 9”.

Sau đó người ta đã tìm được kháng nguyên A và kháng nguyên

B, kháng thể α ( chống A) và kháng thể β ( chống B) Kháng nguyên A và B có mặt trên màng hồng cầu; kháng thể α và β

có trong huyết tương Kháng thể α sẽ làm ngưng kết hồng cầu mang kháng nguyên A, kháng thể β sẽ làm ngưng kết hồng cầu mang kháng nguyên B Do cơ thể có trạng thái dung nạp với kháng nguyên bản thân, nên trong huyết tương không bao giờ

có kháng thể chống lại kháng nguyên có mặt trên bề mặt hồng cầu của chính cơ thể đó.

Từ đó hệ thống nhóm máu được chia làm 4 nhóm:

3- Cơ thể nhóm máu AB: Có kháng nguyên A và B trên

bề mặt hồng cầu và không có kháng thể α và β trong huyết tương

4- Cơ thể nhóm máu O: Không có kháng nguyên A và B trên bề mặt hồng cầu, trong huyết tương có cả α và β

NỘI DUNG

II/ Sự di truyền nhóm máu ABO:

Hệ thống nhóm máu ABO được di truyền theo quy

luật Menden Gen quy định nhóm máu gồm 3 alen: 2

Không thể dựa vào nhóm máu A, B, AB, O để

xác định chắc chắn 2 người có cùng huyết thống hay không.

Việc xác định 2 người có cùng huyết thống hay không chủ yếu dựa vào xét nghiệm ADN Tuy

nhiên, việc làm xét nghiệm ADN là khá tốn kém

Vì vậy, nếu mục đích của người đi làm xét

nghiệm ADN chỉ vì không cùng nhóm máu là

không cần thiết, vì trên thế giới có 4 nhóm máu

mà có đến 8 tỉ người, đâu phải cứ trùng nhóm

máu là người thân thuộc

III/ Bài tập minh họa:

Bài 1

Hệ nhóm máu của người được quy định bởi các gen alen sau đây:

Máu A do alen I A quy định, kiểu gen I A I A và I A I O

Máu B do alen I B quy định, kiểu gen I B I B và I B I O

Máu AB có kiểu gen I A I B

Máu có kiểu gen I O I O

a) Bố mẹ sinh được 4 người con mang 4 nhóm máu khác nhau thì kiểu gen và kiểu hình của bố, mẹ như thế nào?

b) Trong một nhà hộ sinh, có 2 trẻ sơ sinh: một trẻ có máu O và một trẻ

có máu B Do sơ xuất, những người phục vụ đã nhầm lẫn bố mẹ của hai trẻ trên Hãy xác định chính xác bố mẹ của mỗi đứa trẻ trên, biết một cặp bố mẹ có máu AB và máu O, cặp bố mẹ còn lại có máu A và máu B c) Có hai anh em sinh đôi cùng trứng:

Người anh có vợ máu A, sinh con có máu B và AB

Người em có vợ máu B, sinh con máu A và máu AB

Hãy xác định kiểu gen của những người trong gia đình trên Biết mọi quá trình giảm phân và phát triển của hợp tử diễn ra bình thường

III/ Bài tập minh họa:

Cặp 2: chồng máu AB, vợ máu B

Cặp 3: chồng có máu AB, vợ có máu O.

Vận dụng kiến thức di truyền về nhóm máu, em hãy trả 3 cháu bé trên về đúng với bố mẹ của

chúng.

III/ Bài tập minh họa:

Bài 3

Do sơ xuất người ta đã nhầm lẫn bố mẹ của 2 trẻ sơ

sinh: 1 đứa nhóm máu A, 1 đứa máu O Bà mẹ thứ nhất

có máu A nhận ngay đứa bé máu A là con mình, bà mẹ thứ hai có máu B đành nhận đứa bé còn lại có máu O, nhưng không yên tâm nên yêu cầu bệnh viện kiểm tra lại nhóm máu của 2 ông bố: ông bố thứ nhất có máu O, ông bố thứ hai có máu A Lúc này lại xảy ra hiện tượng tranh dành con ngược lại của hai ông bố.

a) Chỉ bằng kết quả về nhóm máu đã xác định được

đứa trẻ nào là con của gia đình nào chưa?

b) Hãy đề xuất phương pháp giúp 2 gia đình trên nhận đúng con mình?

B- BÀI TẬP VỀ DI TRUYỀN Ở NGƯỜI( PHẢ HỆ):

I/ Một số kí hiệu trong sơ đồ phả hệ:

1, 2, 3, … số thứ tự của từng cá thể

II/ Cách giải bài toán:

1- Xác định tính trạng trội- Tính trạng lặn

Căn cứ vào sơ đồ phả hệ rút ra:

- Tính trạng trội

- Tính trạng lặn

- Quy ước gen

2- Xác định vị trí gen trên Nhiễm sắc thể

Về mặt di truyền, có các khả năng sau: gen nằm trong nhân; gen nằm ngoài nhân, nếu gen ngoài nhân thì con sinh ra ( cả trai lẫn gái) đều giống mẹ Gen nằm trong nhân có 3 khả

nằng: gen nằm trên NST X mà không có alen trên NST Y; gen nằm trên NST Y mà không có alen trên NST X; gen

nằm trên NST thường.

Vậy làm sao để xác định gen nằm trên NST X, NST Y hay trên NST thường?

II/ Cách giải bài toán

Ta dùng phép phản biện:

a) Gen không nằm trên NST X:

Cha mang tính trạng trội mà con gái mang tính trạng lặn; Mẹ mang tính trạng lặn mà con trai mang tính trạng trội

Suy ra, Gen quy định tính trạng không nằm trên NST X

II/ Cách giải bài toán

b) Gen không nằm trên NST Y:

Cha mang tính trạng trội mà con trai mang

tính trạng lặn; Cha mang tính trạng lặn mà

con trai mang tính trạng trội : Không thỏa

mãn di truyền thẳng Gen quy định tính trạng không nằm trên NST Y

Vậy gen không nằm trên nhiễm sắc thể X,

cũng không nằm trên nhiễm sắc thể Y → gen nằm trên nhiễm sắc thể thường

3- Xác định kiểu gen.

III/ Bài tập minh họa

Bài tập 1 Xét bệnh Pheninketo niệu, người ta đã lập được sơ đồ phả hệ

a) Bệnh do gen trội hay gen lặn quy định?

b) Gen quy định bệnh nằm trên nhiễm sắc thể nào?

III/ Bài tập minh họa

Bài tập 2 : Nghiên cứu sự di truyền bệnh loãng cơ ở một dòng họ thu được

sơ đồ phả hệ sau:

Xác định quy luật di truyền của gen quy định bệnh nói trên?

Bệnh

III/ Bài tập minh họa

Bài 3 Sơ đồ sau đây mô tả bệnh di truyền ở người do 1 trong 2 alen của 1

gen quy định

Hãy cho biết những người chưa xác định chính xác kiểu gen?

1 2

3 4 5 6 7 8

9 10 11 12 13 14 15 16

17 18 19 20

Bệnh

I

II

III

IV

K T LU NẾT LUẬN ẬN

Tôi đã vận dụng chuyên đề trên vào dạy học sinh học lớp 9 ở trường THCS Nhơn Thọ cho

cả đại trà lẫn bồi dưỡng HSG Nhờ áp dụng

phương pháp này cùng với sự trao đổi kinh

nghiệm thường xuyên với đồng nghiệp, tôi

thấy kết quả bộ môn sinh học ở lớp tôi đã dạy được nâng lên rõ rệt, tạo cho học sinh sự say

mê học tập bộ môn.

Vì thời gian báo cáo có hạn nên nội dung

chuyên đề còn ít, mong quý thầy cô giáo đóng góp ý kiến và bổ sung Xin chân thành cảm ơn!