Đánh giá hiệu quả tấn công và phản công biên của các đội tuyển bóng chuyền nam

Chiến thuật trong bóng chuyền khác với các môn thể thao khác, đó là sự đa dạng các bài tập và sự biến hóa các chiến thuật trong tấn công và phòng thủ, mà trong đó tấn công và phản công b

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính bản thân tôi thự hiện dưới sự chỉ dẫn tận tình của Th.s: Nguyễn Thanh Liêm

Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, kết luận và kiến nghị đề xuất trong luận văn không sao chép của bất kỳ tác giả nào, chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu khoa học nào

Các thông tin, tài liệu trình bày trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và chấp nhận mọi hình thức kỷ luật theo quy định cho lời cam đoan của mình

Cần thơ, Ngày 15 tháng 5 năm 2015 Sinh viên thực hiện

Hữu Minh Ra

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1 Quan niệm đường lối của Đảng, Nhà nước về vấn đề GDTC trong các trường Đại học và Cao đẳng 3

1.2 Đặc điểm và tác dụng của môn bóng chuyền 9

1.2.1 Đặc điểm của môn bóng chuyền: 9

1.2.2 Tác dụng của môn bóng chuyền: 11

1.3 Tổng quan về huấn luyện – giảng dạy kỹ - chiến thuật trong bóng chuyền 12

1.3.1 Một số quan điểm về giảng dạy – huấn luyện kỹ - chiến thuật trong bóng chuyền 12

1.3.2 Tổng quan một số công trình nghiên cứu về giảng dạy – huấn luyện trong môn bóng chuyền 16

1.4 Xu hướng phát triển của bóng chuyền hiện đại và đặc điểm bóng chuyền đỉnh cao Việt Nam 22

1.4.1 Xu hướng phát triển bóng chuyền hiện đại: 22

1.4.2 Đặc điểm phát triển bóng chuyền đỉnh cao Việt Nam 25

1.5 Cơ sở lý luận của kỹ thuật tấn công biên 25

1.5.1 Đặc điểm: 25

1.5.2 Tầm quan trọng của đập bóng “ tấn công biên” 28

1.5.3 Sự tác động của một số kỹ thuật đối với hiệu quả tấn công biên 29

1.5.4 Cơ sở hoạt động của tấn công biên 30

1.6 Đặc điểm tâm – sinh lý lứa tuổi sinh viên 35

1.6.1 Những đặc điểm tâm lý của lứa tuổi sinh viên 35

1.6.2 Những đặc điểm sinh lý của lứa tuổi sinh viên 35

1.6.3 Những đặc điểm phát triển các tố chất thể lực của lứa tuổi sinh viên 36

CHƯƠNG II: MỤC ĐÍCH – NHIỆM VỤ - PHƯƠNG PHÁP – ĐỐI TƯỢNG VÀ TỔ CHỨC NGHÊN CỨU 41

2.1 Mục đích nghiên cứu 41

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 41

2.2.1 Nhiệm vụ 1: 41

2.2.2 Nhiệm vụ 2: 41

2.2.3 Nhiệm vụ 3: 41

2.3.3 Phương pháp toán thống kê: 44

CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 45

3.1 Hiệu quả tấn công biên số 2 45

3.2 Hiệu quả tấn công biên số 4 47

3.3 Hiệu quả phản công biên số 2 48

3.4 Hiệu quả phản công biên số 4 49

3.5 So sánh hiệu quả tấn công biên số 4 với phản công biên số 4 50

3.6 So sánh hiệu quả tấn công biên số 2 với phản công biên số 2 51

3.7 Hiệu quả tấn công giải bóng chuyền SV toàn quốc cúp Toyota 2011 vòng bảng tại ĐH Cần Thơ 52

BÀN LUẬN 54

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 56

KẾT LUẬN: 56

KIẾN NGHỊ: 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

hôm nay đó là niềm vinh hạnh của bản thân em Để đạt được mục đích này thì không thể không kể đến công lao to lớn như trời biển của cha mẹ, công ơn sinh thành, dưỡng dục, nuôi lớn con thành người Cha mẹ nuôi con không mong được đền đáp mà chỉ mong sao được khôn lớn và trở thành người có ích cho xã hội, đó là niềm vui của cha

mẹ Để đền đáp tấm lòng cao cả của cha mẹ con đã cố gắng học tập thật tốt và hôm nay chuyên đề luận văn tốt nghiệp này như một món quà con muốn gửi đến cha mẹ thay lời cảm ơn thành kính của con

Bên cạnh tấm long cao cả của cha mẹ thì công lao của thầy cô cũng không kém phần quan trọng Thầy cô Trường Đại học Cần Thơ nói chung và Bộ môn Giáo Dục Thể Chất nói riêng đã tận tình dạy bảo, truyền đạt kiến thức, đạo đức sống trong suốt thời gian em học tập tại trường Đồng thời em cũng xin cám ơn tất cả các bạn cùng trang lứa đã giúp đỡ, động viên em trong quá trình học tập

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy cô Hội đồng, đặc biệt là thầy Nguyễn Thanh Liêm đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn em trong quãng thời gian học tập

và gần nhất là thời gian em hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tuy đã có cố gắng nhất định nhưng do thời gian và trình độ còn hạn chế nên chắc chắn luận văn này không thể tránh khỏi những sai sót và hạn chế nhất định Kính mong nhận được sự góp ý của quý Thầy cô và các bạn

Em xin chân thành cảm ơn ! Cần Thơ, Ngày 15 tháng 5 năm 2015

Sinh viên thực hiện

Hữu Minh Ra

BVHTT&DL Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch

Bảng 3.2 Hiệu quả tấn công biên số 4 của các đội toàn giải: 47

Bảng 3.3 Hiệu quả phản công biên số 2 của các đội toàn giải: 48

Bảng 3.4 Hiệu quả phản công biên số 4 của các đội toàn giải: 49

Bảng 3.5 So sánh hiệu quả tấn công biên số 4 với phản công biên số 4 của toàn giải: 50

Bảng 3.6 So sánh hiệu quả tấn công biên số 2 với phản công biên số 2 của toàn giải: 51

Bảng 3.7 So sánh hiệu quả tấn công giải bóng chuyền SV toàn quốc cúp Toyota 2011 với các đội nam tham gia giải bóng chuyền chào mừng năm học mới trường Đại học Cần Thơ năm 2014: 52

DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 So sánh hiệu quả tấn công biên số 2 của các đội toàn giải: 46

Biểu đồ 3.2 So sánh hiệu quả tấn công biên số 4 của các đội toàn giải: 47

Biểu đồ 3.3 So sánh hiệu quả phản công biên số 2 của các đội toàn giải: 48

Biểu đồ 3.4 So sánh hiệu quả phản công biên số 4 của các đội toàn giải: 49

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hòa chung vào công cuộc xây dựng, đổi mới và bảo vệ tổ quốc, thể dục thể thao (TDTT) nói chung và thể thao thành tích nói riêng đã có những bước đáng ghi nhận góp phần xứng đáng vào giao lưu quốc tế, thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của Đảng

và Nhà nước, cùng với sự hòa nhập mạnh mẽ vào thể thao khu vực, châu Á và thế giới Bóng chuyền Việt nam đã và đang phát triển rộng rãi ở nước ta, là môn thể thao hấp dẫn, phù hợp với mọi lứa tuổi, được đông đảo quần chúng tập luyện và ưa thích Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của TDTT trong công cuộc xây dựng

và đổi mới đất nước, sự nghiệp TDTT được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Bên cạnh việc đầu tư cho thể thao mũi nhọn đạt thành tích cao trong các cuộc thi đấu của khu vực và cả thế giới là khôi phục và phát triển rộng rãi các môn thể thao trong

đó có Bóng chuyền nhằm hướng tới một nền TDTT đại chúng toàn diện

Chính vì sự hấp dẫn và thú vị của môn bóng chuyền nên được rất nhiều người trên thế giới yêu thích và đón nhận, tạo điều kiện thuận lợi cho bóng chuyền phát triển chiều rộng lẫn chiều sâu Cũng như các môn thể thao khác, nó là một môn thể thao đồng đội đối kháng đòi hỏi mỗi VĐV phải có trình độ cá nhân tốt, hoạt động với cường độ lớn, có thể lực tốt, sự khéo léo, linh hoạt và có tinh thần tập thể cao Không những thế trình độ kỹ- chiến thuật trong môn bóng chuyền không dừng lại ở kỹ năng vận động mà phải đạt tới kỹ xảo vận động kết hợp cùng với các yếu tố khác mới có thể đạt thành tích cao trong tập luyện cũng như trong thi đấu Ngoài ra, trước hết đối với người tập luyện phải tự giác, tích cực, say mê trong luyện tập, tự giác chấp hành những nội dung, yêu cầu của buổi tập, tích cực tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và không ngừng trao đổi kiến thức để nâng cao trình độ kỹ thuật tâp luyện

Thành phố Cần Thơ là trung tâm của ĐBSCL trong đó trường Đại học Cần Thơ phát triển đa ngành với nhiều lĩnh vực Với sự quan tâm của Đảng ủy và Ban Giám Hiệu và Bộ môn GDTC, phong trào bóng chuyền trường ĐHCT đã và đang phát triển

rõ rệt, khẳng định vị trí của mình với các tỉnh ( thành phố) khác trong và ngoài khu vực

Để đáp ứng những xu thế trên đòi hỏi các VĐV phải có một trình độ chuyên môn nhất định: thể lực, tâm lý vững vàng, kỹ chiến thuật điêu luyện, đặc biệt chú trọng về ngoại hình ( chiều cao) và sức bật tốt Thực tế trong thi đấu muốn đạt được hiệu quả cao chúng ta phải biết phối hợp nhiều chiến thuật, nó là một trong những yếu tố rất quan trọng trong một trận đấu, nó quyết định thành bại trong cả đội Chiến thuật đó đòi hỏi các VĐV phải biết phối hợp nhịp nhàng giữa các động tác cơ bản với nhau Trong chiến thuật thì gồm có chiến thuật nhóm, chiến thuật đồng đội và chiến thuật cá nhân Chiến thuật trong bóng chuyền khác với các môn thể thao khác, đó là

sự đa dạng các bài tập và sự biến hóa các chiến thuật trong tấn công và phòng thủ,

mà trong đó tấn công và phản công biên là một trong những kỹ thuật mang lại hiệu quả cao trong tấn công Bởi vì tấn công và phản công biên là phương tiện tấn công

cơ bản và tích cực nhất nhằm mục đích giành điểm trực tiếp và làm giảm khả năng phòng thủ của đối phương

Vì vậy, việc đánh giá hiệu quả tấn công và phản công biên là vấn đề rất được quan tâm, là cơ sở đánh giá chuẩn đầu ra cho học phần nâng cao bóng chuyền Đồng thời qua nghiên cứu giúp tôi tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báo cho bản thân,

để làm hành trang sau khi ra trường phục vụ cho công tác giảng dạy và huấn luyện sau này

Vì thế, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Đánh giá hiệu quả tấn công và phản công

biên của các đội tuyển bóng chuyền nam tham dự giải bóng chuyền chào mừng năm học mới trường Đại Học Cần Thơ năm 2014”

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Quan niệm đường lối của Đảng, Nhà nước về vấn đề GDTC trong các trường Đại học và Cao đẳng

Thấm nhuần tư tưởng chỉ đạo của Hồ Chí Minh Đảng và Nhà nước ta không ngừng tạo điều kiện thuận lợi để phát triển con người, xây dựng nguồn nhân lực cho đất nước sau này

Đảng đã vạch ra con đường đúng đắn cho sự nghiệp TDTT Nước nhà, luôn kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện đường lối quan điểm TDTT do Đảng đề ra Nhờ vậy mà những quan niệm lệch lạc đối với công tác TDTT dần dần được thay đổi Từ khi có chỉ thị số 106CT/TW ngày 2 tháng 10 năm 1958 do sự chuyển biến nhận thức trong một số cấp Ủy Đảng mà phong trào TDTT phát triển khá rộng rãi hơn trong học sinh, quân đội, cơ quan, xí nghiệp,… Phong trào ngày càng lành mạnh, càng toàn diện và góp phần nâng cao sức khỏe, giáo dục, đoàn kết quân đội, cán bộ, công nhân, thanh niên, học sinh Một số địa phương và một số ngành đã chấn chỉnh lại việc lãnh đạo công tác TDTT [1]

Phong trào TDTT và Thể thao quốc phòng của ta trở thành phong trào quần chúng rộng rãi, ngày càng được nâng cao về mặt kỹ thuật Để đạt được mục đích góp phần tăng cường thể chất, nghị lực và giáo dục, đoàn kết đông đảo nhân dân, cần lấy việc phong trào làm chính, không bị bó hẹp trong một số ít tổ chức hoặc một vài môn, đồng thời cần quan tâm đúng mức đến việc nâng cao trình độ chuyên môn

Trong chỉ thị 106/CT - TW có viết: “Việc săn sóc sức khỏe của nhân dân, tăng

cường thể chất của nhân dân được coi là một nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Chính phủ Nhiệm vụ xây dựng Nước nhà và bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi nhân dân ta phải có sức khỏe dồi dào, thể chất cường tráng” [1]

Chỉ thị còn nhấn mạnh “Ngoài việc tăng cường cải thiện sinh hoạt và điều kiện

lao động, tăng cường công tác vệ sinh phòng bệnh, vấn đề vận động TDTT và thể dục quốc phòng có tác dụng lớn trong việc bồi bổ sức khỏe của nhân dân và cán bộ Công tác TDTT là một phương pháp rất có hiệu quả để tăng cường lực lượng lao động sản

xuất và lực lượng quốc phòng của cán bộ và nhân dân ta, tăng cường dũng khí và nghị lực của mỗi người dân, tăng cường sức đề kháng của nhân dân ta chống bệnh tật, chống vi trùng” [1]

Hơn nữa, vận động TDTT còn là một trong những phương pháp tốt để giáo dục nhân dân về tính tổ chức, tính kỷ luật và đoàn kết quần chúng đông đảo chung quanh Đảng và Chính phủ

Giáo dục Thể chất là một trong mục tiêu giáo dục toàn diện của Đảng và Nhà

nước ta, nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân GDTC được hiểu là: “Quá trình sư

phạm nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ, hoàn thiện về thể chất và nhân cách, nâng cao khả năng làm việc, và kéo dài tuổi thọ của con người” GDTC cũng như các loại hình giáo dục khác, là quá trình sư phạm với đầy đủ đặc điểm của nó, có vai trò chủ đạo của nhà sư phạm, tổ chức hoạt động của nhà sư phạm phù hợp với học sinh với nguyên tắc sư phạm

GDTC chia thành hai mặt tương đối độc lập: Dạy học động tác và giáo dục tố

chất thể lực Bên cạnh đó nó còn là một lĩnh vực TDTT xã hội với nhiệm vụ là “ Phát

triển tố chất thể lực và trên cơ sở đó phát triển các năng lực thể chất, bảo đảm hoàn thiện thể hình, củng cố sức khỏe, hình thành theo hệ thống và tiến hành hoàn thiện đến mức cần thiết các kỹ năng và kỹ xảo quan trọng cho cuộc sống” [2]

Đồng thời chương trình GDTC trong các trường Đại học Cao đẳng và Trung

học chuyên nghiệp nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dục là “ trang bị kiến thức, kỹ

năng và rèn luyện thể lực cho HS - SV”

GDTC trong các trường Đại học Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp vừa là nhiệm vụ quan trọng, vừa góp phần bồi dưỡng thế hệ trẻ thành những con người phát triển toàn diện, có sức khỏe dồi dào, thể chất cường tráng để kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta

GDTC có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện HS-SV về thể lực để nâng cao

sức khỏe với mục tiêu “khỏe để học tập, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, “khỏe để

chinh phục đỉnh cao tri thức” Ngoài ra còn giúp ta có một tâm lý vững vàng, chuẩn

bị tốt tinh thần cho người cán bộ tương lai, trang bị những kiến thức, phương pháp

tập luyện thể thao có khoa học để khi thực hiện công tác giảng dạy có hiệu quả hơn

và hoàn thành công tác tốt hơn

Luật TDTT năm 2006 đã xác định rõ tầm quan trọng của công tác GDTC và ý nghĩa lợi ích tác dụng của các hoạt động thể thao trong nhà trường nên đã dành 7 Điều 20 đến Điều 26 quy định về GDTC và thể thao trong nhà trường [3] Nội dung của các điều này quy định về mục tiêu của GDTC trong các nhà trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân của nước ta hiện nay, quy định có tính định hướng về nội dung, hình thức, phương pháp GDTC và tổ chức các hoạt động thể thao trong nhà trường Luật xác định rõ chủ thể của công tác GDTC, hoạt động thể thao trong nhà trường, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia các hoạt động này, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan chủ quản, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp có liên quan về GDTC và thể thao trong nhà trường

Những quy định của Luật TDTT về GDTC và thể thao trong nhà trường là những sự thể chế hóa đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về GDTC và thể thao trong nhà trường cùng với các quy định về giáo dục đào tạo trong các đạo luật khác như Luật Giáo dục, Luật dạy nghề, Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Lao động, Luật Bảo hiểm xã hội và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan tạo nên hệ thống luật pháp thống nhất đồng bộ điều chỉnh các mối quan hệ xã hội trong GDTC và thể thao trong nhà trường Để những quy định của các luật này đi vào cuộc sống cần được các cơ quan quản lý Nhà nước ban hành các văn bản hướng dẫn Đó là:

+ Các nghị định của Chính phủ hướng dẫn thực hiện Luật Giáo dục, Luật dạy nghề, Luật TDTT và các đạo luật đã ban hành về ngân sách Nhà nước, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, đất đai, bảo hiểm, lao động,…Đối với giáo dục đào tạo trong đó có GDTC và thể thao trong nhà trường nhằm đảm bảo sự đồng bộ thống nhất trong hệ thống pháp luật ở nước ta, đòi hỏi các cấp chính quyền phải tổ chức nghiên cứu, phổ biến, giáo dục để mọi người biết và thực hiện

+ Các quyết định của Thủ tướng Chính Phủ quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Thủ tướng theo luật định như chế độ phụ cấp đặc thù đối với giáo viên, giảng viên TDTT và các vấn đề về đầu tư, quy hoạch giáo dục và đào tao…

+ Các văn bản quy phạm pháp luật do Bộ trưởng GD và ĐT ban hành hoặc liên tịch với Bộ trưởng, Thủ tướng cơ quan ngang bộ, tổ chức Chính trị-xã hội ban hành quy định và hướng dẫn thực hiện vấn đề thuộc thẩm quyền về GDTC và thể thao trong nhà trường như: Quy định về chương trình chuẩn quốc gia về môn học GDTC, quy định về tiêu chuẩn giáo viên, giảng viên TDTT, quy chuẩn về nhà tập, dụng cụ sân bãi môn học GDTC, quy định bảo đảm an toàn cho người dạy và người học môn GDTC, hướng dẫn thực hiện chế độ phụ cấp đặc thù cho giáo viên, giảng viên TDTT theo quy định của Thủ tướng Chính phủ, hướng dẫn hoạt động thể thao ngoại khóa trong nhà trường và quy định hệ thống thi đấu thể thao trong hệ thống giáo dục quốc dân, hướng dẫn việc tổ chức phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu thể thao trong hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm cả hệ thống các trường năng khiếu thể thao và trường lớp phổ thong năng khiếu thể thao, quy định chương trình văn hóa phổ thông giảng dạy trong trường năng khiếu thể thao, quy định và hướng dẫn các tổ chức đoàn thể, các tổ chức xã hội-nghề nghiệp về TDTT tham gia các hoạt động GDTC và thể thao trong nhà trường

+ Các văn bản của Hội đồng nhân dân và UBNN cấp tỉnh thực thi các vấn đề GDTC và thể thao trong nhà trường theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của cấp trên là rất quan trọng trực tiếp đưa chủ trương đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước được quy định trong luật pháp vào thực tiễn của cuộc sống

Thực tiễn triển khai thực hiện luật Thể dục, thể thao thời gian qua cho thấy Chính phủ đã ban hành nhiều Nghị định hướng dẫn thi hành và quy định chi tiết một

số điều của các đạo luật trên Để đẩy mạnh thực hiện chủ trương xã hội hóa các lĩnh vực văn hóa xã hội, Chính phủ đã ban hành Nghị định 69/2008/NĐ-CP ngày 30 tháng

5 năm 2008 về chính sách khuyến khích xã hội hóa đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường [4]

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật thực hiện các quy định về giáo dục đào tạo nói chung trong đó có Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường theo luật định

Bộ trưởng Bộ GD & ĐT đã chủ trì, phối hợp với Bộ trưởng Bộ VHTT & DL đang tiếp tục thực hiện các nội dung quy định tại khoản 2 Điều 20; phối hợp với Bộ trưởng các bộ, Thủ tướng cơ quan ngang bộ hướng dẫn thực hiện Nghị định của Chính phủ, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về đầu tư, chế độ chính sách cho Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường

Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ trong phạm vi quản lý của mình chỉ đạo hướng dẫn tổ chức thực hiện việc xây dựng cơ sở vật chất, bố trí giáo viên, giảng viên TDTT cho các trường

UBND cấp tỉnh nhiều nơi đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật triển khai thực hiện những nội dung quy định tại khoản 4 Điều 20 của Luật Thể dục, thể thao và theo hướng dẫn thi hành luật của các cấp trên [3]

Nhìn chung, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về Giáo dục thể chất và thể thao của nước ta hiện nay tương đối đầy đủ và có tính pháp lý cao, phù hợp với điều kiện cụ thể của nền kinh tế xã hội nước ta hiện nay, đông thời mang tính định hướng xã hội chủ nghĩa nhân văn sâu sắc vì sự phát triển toàn diện nhân cách của thế

hệ trẻ là chủ nhân tương lai của đất nước đáp ứng được yêu cầu nguồn nhân lực phục

vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Tuy nhiên, với những quy định trong Luật TDTT để bảo đảm cho người dạy và người học thụ hưởng được quyền lợi theo luật định và có nghĩa vụ tương ứng thì các

cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định tại luật này cần tổ chức nghiên cứu và kịp thời ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn, thực thi Luật, giúp cho các

cá nhân tổ chức hiểu đúng và thực sự đưa luật vào cuộc sống một cách sinh động đáp ứng yêu cầu về Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường ngày càng lớn, đồng thời để tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước bằng pháp luật, nhằm đạt được mục tiêu của công tác Giáo dục thể chất và thể thao đã đặt ra

Trong văn kiện Đại hội lần thứ V đã nêu lên ý nghĩa của việc tập luyện TDTT quần chúng, bồi dưỡng, xây dựng phẩm chất tốt đẹp cho con người mới xã hôi chủ nghĩa Văn kiện có nêu: “ TDTT là một bộ phận không thể thiếu được trong công cuộc xây dựng nền văn hóa mới, con người mới Đảng và nhà nước phải chăm lo hơn nữa phát triển TDTT nhằm tăng cường sức khỏe nhân dân, xây dựng phẩm chất tốt đẹp cho con người như long dũng cảm, khéo léo, trí thông minh, đầu óc thẩm mỹ, tinh thần tập thể và lòng trung thực,…” [2]

Nhằm mục đích mở rộng chất lượng TDTT trong các lĩnh vực Nghị quyết Đại hội Đảng lần VI nêu rõ: “ Mở rộng và nâng cao chất lượng phong trào TDTT quần chúng, đưa việc rèn luyện thành thói quen hằng ngày của đông đảo nhân dân, trước hết là thế hệ trẻ Nâng cao chất lượng GDTC trong các trường học…” [5]

Mục đích đẩy mạnh công tác TDTT trong giai đoạn mới Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 24 tháng 3 năm 1994 nhấn mạnh: “ Phát triển TDTT là một bộ phận quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế- xã hội của Đảng và Nhà nước nhằm bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người, công tác TDTT phải góp phần tích cực nâng cao sức khỏe, thể lực, giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống lành mạnh, làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân, nâng cao năng suất lao động xã hội và sức chiến đấu của lực lượng vũ trang” [6]

“ Ngành TDTT cần đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ vào trong lĩnh vực TDTT, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, giáo viên TDTT, huấn luyện viên, tiếp tục đổi mới tổ chức, quản lý TDTT theo hướng xã hội hóa…”

Nhằm tăng cường phát triển phong trào TDTT Nước nhà, đồng thời thể hiện sự quan tâm của Đảng đối với từng bước phát triển chung của phong trào Ngày 23 tháng

10 năm 2002 Ban Bí thư TW Đảng, triển khai thực hiện tốt Chỉ thị 17- CT/TW của Ban Bí thư TW Đảng và phương hướng, nhiệm vụ về phát triển TDTT đã được Đại hội lần thứ X Đảng bộ tỉnh xác định; Ban thường vụ tỉnh Ủy yêu cầu các cấp Ủy Đảng, chính quyền thực hiện tốt những việc cần thiết để nâng cao thế mạnh nền Thể thao Nước nhà như: “ Có kế hoạch chỉ đạo phát triển mạnh mẽ phong trào TDTT

quần chúng ở sở xã, phường, thị trấn, trường học cho tất cả các đối tượng, lực lượng

vũ trang; chú trọng địa bàn nông thôn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số Đảm bảo đến năm 2005 có 15-20% và năm 2010 có 25% dân số luyện tập TDTT thường xuyên” [7]

Bên cạnh đó Chỉ thị còn nhấn mạnh phải phát triển mở rộng hoạt động TDTT trong đội ngũ cán bộ giáo viên, học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục Thể thao trong trường học và quy định “ Trường học phải có sân tập, từng bước xây dựng phòng tập đúng tiêu chuẩn Ngành giáo dục - đào tạo chủ động phối hợp với ngành TDTT và các ngành liên quan tiến hành xây dựng các Câu lạc bộ TDTT trong trường học” [7] Nhận thức sâu sắc lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại “ Vì sự nghiệp mười năm trồng cây, vì sự nghiệp trăm năm trồng người”, để sự nghiệp trồng người gặt hái được thành quả tốt đẹp, cần có sự kết hợp hài hòa của nhiều yếu tố, trong đó yếu tố giáo dục trí thể lực cho con người là vô cùng quan trọng, vì thế trong suốt nhiều năm qua, mục tiêu giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ - những người chủ nhân tương lai của đất nước, để thế hệ trẻ của dân tộc ta được phát triển cao không chỉ vì trí tuệ, mà còn phát triển mạnh mẽ về thể chất- luôn được Đảng và Nhà nước Việt Nam chú trọng quan tâm, hoạch định triển khai Nghị quyết TW 2, khóa VIII đã khẳng định: “ Muốn xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh phải có con người phát triển toàn diện, không chỉ phát triển về trí tuệ, trong sáng về đạo đức lối sống mà phải là con người cường tráng về thể chất Chăm lo cho con người về thể chất là trách nhiệm của toàn xã hội, của tất cả các ngành, các đoàn thể, trong đó có giáo dục- đào tạo, y tế, TDTT” [8] Tới Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành TW 9, khóa X cũng vẫn giữ vững quan điểm cần phải tập trung nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo một cách toàn diện

1.2 Đặc điểm và tác dụng của môn bóng chuyền

1.2.1 Đặc điểm của môn bóng chuyền:

Bóng chuyền là môn thi đấu mang tính đồng đội có tính đối kháng không trực tiếp do lưới ngăn cách ở giữa hai bên, Đội hình chính của mỗi đội bao gồm 6 người trong đó có một VĐV là Libero Bản chất chất thi đấu bóng chuyền là giành phần thắng từng hiệp và cả trận đấu Mục đích cụ thể là giành từng điểm và làm cho đối

phương không lên điểm Toàn bộ quá trình thi đấu là sự so tài đấu trí, đấu lực căng thẳng quyết liệt về trình độ kỹ thuật, chiến thuật, thể lực, tâm lý giành cho công thủ

có kết quả Muốn đánh thắng đối phương phải có trình độ kỹ thuật, chiến thuật cao, phối hợp đồng đội tốt, đặc biệt phải khống chế tầm cao trên lưới Song song với kỹ - chiến thuật, yêu cầu VĐV cần có thể lực tốt, cơ năng, hình thái cơ thể hoàn hảo, tâm

lý ổn định, kỹ thuật cá nhân toàn diện, vận dụng sáng tạo trước mọi tình huống biến hóa, bất ngờ để giành thắng lợi Bên cạnh đó, nhận thức được qui luật không gian thời gian trong thi đấu bóng chuyền rất quan trọng Trong thi đấu bóng chuyền, có những đặc điểm giống các môn bóng bàn, quần vợt, cầu mây, cầu long, đá cầu… hai đội tiến hành thi đấu ở hai bên sân Để giành được điểm, hiệp, trận, theo luật thi đấu

đã được tổng kết được điểm, mất điểm, được phát bóng hoặc mất phát bóng, chiến thuật là mục đích, kỹ thuật là biện pháp, thể lực là cơ sỏ tâm lý, là yếu tố ổn định số lượng và chất lượng, chiến thuật tấn công phòng thủ, phản công của cá nhân và đồng đội… để thực hiện trên phạm vi khung là luật thi đấu, vấn đề giải pháp mang tính mục đích nguyên tắc là phải tìm được chỗ (điểm) đã thự hiện nó Đó là không gian,

cụ thể là không gian trên lưới, vùng tranh chấp gay cấn căng thẳng nhất giữa hai đội

để từ đó thực hiện các biện pháp kỹ - chiến thuật phối hợp biến hóa giành thắng lợi

 Đặc trưng tranh giành không gian- thời gian của thi đấu bóng chuyền hiện

đại

Tuy bóng chuyền là môn thể thao mới chỉ có trên 100 năm lịch sử, nhưng những năm 60 - 70 của thế kỷ 20, sau khi xu hướng phát triển nhanh, mạnh, kỹ - chiến thuật biến hóa giành ưu thế trên sân, qua đó các nhà chuyên môn đã tìm ra xu hướng tổng quát nhất là toàn diện Tốc độ thi đấu ngày càng nhanh, tầm vóc VĐV ngày càng cao hơn (cao đứng, bật cao, tay với cao) từ nhận thức mới, đã có hàng loạt biến hóa sâu sắc nhiều mặt, then chốt nhất là vận dụng quan điểm khoa học không gian làm cho biến đổi nhảy vọt về hiểu biết, lý luận, huấn luyện Vận dụng quy luật không gian- thời gian trở thành xu hướng và thực tiễn mang tính quy luật cơ bản cho toàn bộ sự phát triển bóng chuyền, cũng là xu thế mới, là đặc trưng cơ bản để từ đó nghiên cứu

sâu sắc hơn về nội dung và hình thức của bóng chuyền hiện đại, tìm được các quy luật chỉ đạo huấn luyện bóng chuyền càng chất lượng, thiết thực hơn

Đặc trưng lớn nhất của bóng chuyền hiện đại là:

- Đối kháng mạnh qua tranh quyền chủ động không gian thời gian

- Tranh giành ưu thế không gian thời gian

- Biến hóa nhịp thi đấu với tốc độ cao

- Khống chế vững chắc không gian sử dụng thời gian, kỹ thuật hợp lý, đơn giản khéo léo, điêu luyện, biến hóa

- Sáng tạo lợi dụng không gian sử dụng thời gian toàn công toàn thủ của toàn

bộ chiến thuật cần nghiêm, chặt, kín

- Điều chỉnh phối hợp cơ động của công và thủ

- Năng lực hoạt động thể lực cao

- Giữ trạng thái ổn định, tâm lý, kỹ - chiến thuật

1.2.2 Tác dụng của môn bóng chuyền:

Trong giai đoạn phát triển và hoàn thiện môn bóng chuyền, cùng với các môn thể thao khác, bóng chuyền đã lan nhanh sang các Châu lục, giờ đây bóng chuyền không chỉ đơn thuần là thi đấu mà còn là nhu cầu văn hóa không thể thiếu trong đời sống của người hâm mộ thể thao Bóng chuyền có tác dụng kích thích sự phát triển toàn diện các khả năng vận động của con người, rèn luyện các phẩm chất ý chí, đạo đức, lòng dũng cảm, tinh thần đồng đội, ý thức tổ chức kỷ luật cao [9]

Bóng chuyền có đặc thù là môn thể thao dễ tổ chức chơi và thi đấu do vậy rất

dễ lấy được cảm tình của những người chơi, người mới tập, chính vì vậy, bóng chuyền thường đem lại cho người chơi những cảm giác hứng thú, thoải mái sau những giờ làm việc căng thẳng Là một môn tình huống đòi hỏi sự tập trung chú ý rất cao, các động tác thực hiện phong phú, đa dạng, tính ganh đua quyết liệt thường xuyên xảy ra nên các hoạt động của hệ thống thần kinh hưng phấn cao, diễn ra trong thời gian dài

Do đó, tập luyện bóng chuyền giúp cho hệ thần kinh phát triển linh hoạt, sáng tạo hơn, các biểu hiện cơ quan chức năng như: tần số mạch, tần số hô hấp và dung tích sống của VĐV đều tăng rõ rệt [10]

Ngoài các tác dụng nêu trên, bóng chuyền là một môn thể thao mang tính giáo dục cao, thể hiện thông qua các chương trình giao lưu, học hỏi giữa một tập thể hay từng cá nhân, giữa các cơ quan đoàn thể cũng như việc học tập trau dồi những kiến thức, kinh nghiệm đối với các học sinh, sinh viên, VĐV trong môi trường đào tạo, huấn luyện chuyên ngành TDTT thể hiện qua công tác đào tạo của các trường Đại học, Cao đẳng TDTT Không những thế, bóng chuyền còn mang tác dụng nêu cao tinh thần đoàn kết, hữu nghị với các bạn bè Quốc tế, thông qua các chương trình thi đấu các giải thể thao giao hữu quốc tế, đem lại những tình cảm cao đẹp, tinh thần thượng võ, xứng đáng với truyền thống cách mạng của dân tộc

1.3 Tổng quan về huấn luyện – giảng dạy kỹ - chiến thuật trong bóng chuyền

Phát triển, tuyển chọn, đào tạo là một vấn đề có tính chiến lược Trong quá trình

đó, kỹ thuật cơ bản giữ vai trò quan trọng [13] Cầu thủ có kỹ thuật cơ bản tốt thì trong thi đấu không chỉ không phạm lỗi kỹ thuật, luật, mà luôn tạo ra những cơ hội chiến thắng điểm trực tiếp, gây khó khăn cho đối phương phòng thủ và thực hiện ý

đồ của họ, tạo thuận lợi cho mình Do vậy, việc hoàn thiện kỹ thuật cơ bản là nhân tố hàng đầu để thi đấu cũng như giảng dạy có hiệu quả nhất [11], [12]

1.3.1 Một số quan điểm về giảng dạy – huấn luyện kỹ - chiến thuật trong bóng chuyền

Dưới đây, luận án trình bày tóm tắt hai quan điểm mang tính dẫn dắt và định hướng các công trình nghiên cứu trong việc giảng dạy- huấn luyện kỹ- chiến thuật phát bóng cho các VĐV bóng chuyền hiện nay:

Quan điểm thứ nhất: theo Iu.N.Kleep - A.G.Airianx, trong công trình nghiên

cứu của mình, các tác giả đã nghiên cứu rất kỹ về các phương pháp và cách thức huấn luyện chiến thuật phát bóng Các tác giả cho rằng, huấn luyện chiến thuật phát bóng bao gồm các dạng sau [14]:

Phát bóng vào vị trí hàng trên: Cần phát bóng vào các vị trí số 2 và số 4 ở khu vực tấn công, bởi vì trong đội hình đỡ phát bóng, các VĐV hàng trên bao giờ cũng đứng sau vạch tấn công, nên phát bóng vào các vị trí đó sẽ gây khó khăn cho đỡ phát Nếu VĐV tấn công của đối phương định không tham gia đỡ phát và di chuyển tới vị

trí sát lưới, thì lập tức phát bóng ngay vào vị trí của VĐV này Nếu một VĐV hàng trên di chuyển sớm tới vị trí để chuẩn bị chuyền 2 thì phải phát bóng vào vị trí của VĐV đó Khi một VĐV hàng sau đan lên tổ chức tấn công, thì phải phát bóng vào đường di chuyển của VĐV này, vào vị trí xuất phát đan lên vị trí hàng trên, để buộc VĐV này phải tham gia đỡ phát bóng hoặc gây khó khăn cho đỡ phát

Phát bóng dài, sâu vào các vị trí cuối sân Phát bóng như vậy sẽ gây khó khăn cho đỡ phát bóng, vì khoảng cách giữa người đỡ phát bóng và người chuyền 2 sẽ rất

xa Không những thế mà còn gây khó khăn cho VĐV di động để đỡ phát và làm ảnh hưởng tới độ chuẩn xác khi thực hiện động tác đỡ phát bóng

Luân phiên phát bóng vào các vị trí hàng trên và các vị trí cuối sân Chiến thuật phát bóng này sẽ phá vỡ đội hình đỡ phát bóng bình thường trên sân, gây khó khăn cho các VĐV di động và làm ảnh hưởng tới độ chuẩn xác khi thực hiện động tác đỡ phát bóng Phát bóng đạt hiệu quả cao hơn khi biết bất ngờ thay đổi phát ngắn vào các vị trí hàng trên và phát dài xuống cuối sân

Khi phát bóng nghiêng mình hoặc chính diện mạnh, VĐV có thể đứng xa hơn khi phát bóng bình thường Trong các trường hợp như thế, VĐV phải khôn khéo giữa phát bóng mạnh, dài xuống cuối sân và phát bóng chuẩn vào các vị trí hàng trên Phát bóng nhằm vào vị trí một VĐV cụ thể:

Phát bóng vào vị trí của một VĐV đỡ phát bóng kém

Phát bóng vào VĐV chủ công (gây khó khăn cho VĐV này tham gia tấn công) Phát bóng vào VĐV chuẩn bị chuyền 2

Phát bóng vào vị trí của VĐV chuyền 2 từ hàng sau đan lên

Phát bóng vào VĐV mới thay vào sân

Phát bóng vào VĐV vừa phạm lỗi kỹ thuật

Phát bóng vào khu vực giữa hai VĐV Phát bóng như vậy sẽ làm cho đối phương rất khó xác định ai là người đỡ đường bóng này Phát bóng đạt hiệu quả cao, khi bóng phát rơi vào giữa vị trí số 5- 3, 6- 1, 6- 5, 3- 6 khi VĐV vị trí số 3 đứng sát lưới Phát bóng vào khu vực sát định trên sân Phát bóng như vậy sẽ gây khó khăn rất lớn cho đỡ phát Phát bóng vào vị trí số 5 dọc theo đường biên dọc (khu vực yếu nhất

của vị trí này là cách vạch biên dọc 1 mét và cách vạch biên ngang 1,5 mét) Phát bóng vào góc cuối sân sát vạch biên dọc ở khu vực số 1

Phát bóng trong trạng thái mệt mỏi Tập phát bóng sau khi thực hiện các bài tập thể lực [30] Ví dụ, sau 10- 30 lần chống đẩy tay hoặc sau một đợt bật nhảy… Sauk

hi thực hiện các đợt bài tập trên, yêu cầu VĐV phát bóng không được hỏng

Quan điểm thứ hai: theo một số tác giả khác thì cho rằng, chiến thuật phát

bóng thường sử dụng một số dạng sau đây [15], [16], [17], [18], [19]:

Phát bóng thay đổi tính năng và tốc độ

Sử dụng chiến thuật này thường gây cho đối phương bị động, bất ngờ, buộc đối phương phải thay đổi kỹ thuật đỡ phát bóng

Phát bóng chuẩn vào khu vực trên sân đối phương

Phát bóng vào đấu thủ vừa mới thay vào sân

Phát bóng vào đấu thủ đỡ bước một kém

Phát bóng vào đấu thủ ít kinh nghiệm thi đấu

Toàn đội tập trung phát vào một đấu thủ nào đó trên sân, mặc dù đấu thủ đó rất giỏi nhưng phải đỡ nhiều dẫn đến đỡ hỏng, từ đó sẽ làm ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái thi đấu của họ

Phát bóng vào người chuyền bước 2

Phát bóng vào khu vực tấn công trên sân., khe hở giữa hai đấu thủ, nhất là hai đấu thủ có sự bất đồng

Phát vào đường di chuyển đan chuyền và hai người đan lên tổ chức tấn công

Lợi dụng hoàn cảnh thiên nhiên để phát bóng

Lợi dụng các tia nắng mặt trời để phát bóng

Phát bóng mạnh và vào vị trí trên sân hơi ướt khi mưa

Lợi dụng chiều gió để phát bóng

Phát bóng dựa vào sở trường của đồng đội

Sắp xếp xen kẽ giữa các đấu thủ có kiểu phát bóng, tính năng của bóng khác nhau Sắp xếp người phát bóng có uy lực vào lần phát bóng đầu tiên

Vận dụng triệt để điều luật để gây khó khăn cho đối phương đỡ phát bóng

Như vậy, từ các cơ sở lý luận đã trình bày ở trên cho thấy, trong quá trình huấn luyện chiến thuật nói chung và chiến thuật phát bóng nói riêng cho VĐV cần lưu ý một số điểm sau:

Phương pháp huấn luyện cần lựa chọn ít, nhưng mà tinh; từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp; từ kỹ thuật, chiến thuật đơn giản đến tổng hợp; từ cá nhân đến đồng đội; phải kết hợp chặt chẽ với thi đấu

Lượng vận động lớn thể hiện trên các mặt: Số lần chạm bóng, cường độ lớn, độ khó cao và tính kỹ thuật trong tập luyện Lấy chất lượng làm chính

Mỗi buổi huấn luyện cần chọn 1 hay 2 kỹ thuật hoặc chiến thuật làm trọng tâm Quan tâm thích đáng và kết hợp chặt chẽ với các mặt khác làm cho buổi tập phong phú, gây hưng phấn để thực hiện tốt phần trọng tâm

Căn cứ vào nhiệm vụ khác nhau của các cầu thủ mà có các bài tập riêng Các phương pháp, hình thức tập luyện phải phù hợp với trình độ, đối tượng, với thực tế

và nâng dần độ khó cao hơn thực tế thi đấu Rèn luyện bản lĩnh, ý chí, khả năng chú

ý và nhạy cảm cho người tập

Giảng dạy kỹ thuật nhất thiết phải gắn liền với giảng dạy và huấn luyện chiến thuật Ngay khi dạy kỹ thuật cũng phải hướng dẫn cho người tập nắm được chiến thuật, mặc

dù ở mức độ đơn giản, nhất là ý thức chiến thuật để người tập có ý thức vươn tới đỉnh cao

1.3.2 Tổng quan một số công trình nghiên cứu về giảng dạy – huấn luyện trong môn bóng chuyền

Bóng chuyền là môn thi đấu mang tính tập thể có hoạt động rất đa dạng Trong một giải thi đấu lớn, VĐV thường phải thi đấu liên tục 7 - 10 ngày, mỗi trận đấu thường phải thi đấu 3 - 5 hiệp với cường độ lớn, trung bình mỗi trận đấu một VĐV phải bật nhảy khoảng 100 - 120 lần, càng đến cuối càng căng thẳng, nên yêu cầu sức bền chuyên môn phải cao Hay nói cách khác là loại sức bền này phải đáp ứng được ngày thi đấu cuối cùng, trận thi đấu cuối cùng và hiệp thi đấu cuối cùng

Qua tìm hiểu việc sử dụng các bài tập huấn luyện chiến thuật và thể lực cho VĐV bóng chuyền của các chuyên gia trong và ngoài nước như: Hirosi Toyoda (1980) [20], [21]; Hà Mạnh Thư (1986, 1987) [19], [22]; Phan Hồng Minh, Nguyễn Thành Lâm, Trần Đức Phấn (1997) [23]… cho phép đi đến một số nhận xét như sau:

Thứ nhất: Trong quá trình đánh giá hiệu quả thực hiện kỹ - chiến thuật bóng

chuyền (chiến thuật phát bóng, đập bóng, chiến thuật tấn công cá nhân, chiến thuật nhóm…) hầu hết các tác giả đều đánh giá bằng phương pháp xác định hiệu quả thực hiện kỹ- chiến thuật (được tình bằng % hoặc quy ra điểm theo điểm 10 hoặc 100) và phương pháp quan sát sư phạm trên các nội dung và tiêu chí đánh giá

Thứ hai: Hầu hết các tác giả đều cho rằng, huấn luyện chiến thuật phải gắn liền

với huấn luyện kỹ thuật và thể lực Ngay từ giai đoạn đầu của quá trình huấn luyện

cả chiến thuật (mặc dù ở mức độ đơn giản) nhằm hình thành cho người tập một tư duy chiến thuật nhất định

Thứ ba: Có sự đồng nhất của hầu hết các tác giả trong và ngoài nước trong việc

sử dụng hệ thống các bài tập chiến thuật huấn luyện cho VĐV bóng chuyền, hệ thống các bài tập này bao gồm các nhóm bài tập sau: Huấn luyện kỹ thuật, chiến thuật, thể lực chung, thể lực chuyên môn, khả năng phối hợp vận động, khéo léo, sức bền…

Về nhóm các nhóm bài tập huấn luyện kỹ thuật: Nhóm các bài tập không

bóng; Nhóm các bài tập có bóng; Nhóm các bài tập sửa sai kỹ thuật; Nhóm các bài tập bổ trợ kỹ thuật

Ví dụ: Các bài tập huấn luyện kỹ thuật đập bóng bằng bật nhảy 1 chân lao bay

từ vị trí số 3 sang số 2

Nhóm 1 - Các bài tập không bóng:

Xác định hướng chạy đà bước đà, vị trí, cách dậm nhảy

Mô phỏng động tác chạy đà bật nhảy lăng một chân trên không

Một chân bật nhảy một chân lăng…

Nhóm 2 - Các bài tập với bóng:

Cầm bóng cao su, chạy đà bật nhảy một chân ném bóng qua lưới (chú ý vị trí dậm nhảy và lao bay)

Chạy đà bật một chân đập bóng treo ở cự ly xa dần vị trí dậm nhảy

Chạy đà bật một chân đập bóng do huấn luyện viên tung

Tập toàn bộ kỹ thuật phối hợp với chuyền 2

Đập bóng phối hợp với chuyền 1, chuyền 2

Tập đập bóng vào vị trí quy định trên sân

Nhóm 3 - Các bài tập bổ trợ và sữa chữa kỹ thuật sai lầm:

Một chân bật nhảy tại chỗ đập bóng treo

Chạy đà bật nhảy một chân đập bóng treo ở độ cao, khoảng cách, vị trí dậm nhảy do giáo viên điều chỉnh

Nhóm 4 - Các bài tập bổ trợ và phát triển thể lực chuyên môn:

Đập bóng liên tục 5 lần trong 20 giây

Các bài tập với tạ ante

Bật nhảy hố cát nâng cao đùi

Về nhóm các bài tập huấn luyện chiến thuật: Nhóm các bài tập huấn luyện

chiến thuật; Nhóm các bài tập huấn luyện thể lực chuyên môn

Ví dụ: Các bài tập huấn luyện chiến thuật phát bóng bao gồm các dạng bài tập sau đây:

Nhóm các bài tập phát bóng chiến thuật: Phát bóng thay đổi tính năng và tốc

độ; Phát bóng chuẩn vào các khu vực trên sân đối phương; Lợi dụng hoàn cảnh thiên nhiên để phát bóng; Phát bóng dựa vào sở trường của đồng đội Ví dụ:

Phát bóng bay chuẩn vào vị trí đan chuyền

Phát bóng bay vào vị trí VĐV chủ công

Nhảy phát bóng mạnh vào các vị trí số 1, 5, 6

Nhảy phát bóng bay vào các vị trí số 1, 5, 6

Phát bóng chuẩn vào ô quy định có đường kính 1 mét

Phát bóng chuẩn 15 quả vào ô quy định (hỏng 1 lần trừ 1 quả)

Phát bóng mạnh xoáy xuống điểm rơi 1m cuối sân Phát liên tục 3 quả sân bên này, 3 quả sân bên kia (thực hiện đủ 60 quả)

Nhảy phát bóng mạnh điểm rơi toàn sân 15 quả

Phát bóng vào VĐV mới thay vào sân

Phát bóng vào vị trí giữa 2 VĐV

Nhóm các bài tập thể lực chuyên môn: Các bài tập sức mạnh chân; các bài tập

sức mạnh tay; các bài tập bật nhảy; các bài tập sức bền, ví dụ:

Chạy đà bật nhảy đập bóng treo (sau biên ngang)

Ném bóng qua lưới (1 tay hoặc 2 tay)

Bật nhảy hố cát nâng cao đùi

Kéo day cao su luân phiên 2 tay

Nhảy dây

Bật nhảy có mang trọng lượng phụ

Các bài tập với tạ ante

Nằm đẩy tạ 25kg tốc độ cao

Ném bóng nhồi (0.5-1kg)

Chuyền bóng nhồi (0.5-1kg) cao bằng 2 tay

Gánh tạ khoảng 70% trọng lượng cơ thể thực hiện bật nhảy, bật đổi chẩn hoặc

di động về trước

Đứng tại chỗ hoặc bật nhảy đập bóng mạnh xuống sân…

Về nhóm các bài tập huấn luyện thể lực: Sức nhanh, sức mạnh, sức bền…

Phát triển thể lực chung:

Phát triển sức mạnh: Bao gồm các bài tập với tạ, ví dụ như:

Nâng tạ trọng lượng từ 25-35kg

Giật tạ trọng lượng từ 15-20kg

Gập người với tạ trọng lượng 15-20kg

Các bài tập với tạ bình vôi từ 16-24kg (tung bắt, cử nâng, cử giật…)

Phát triển sức nhanh: Thực hiện những hoạt động và động tác của các môn thể thao khác như: Chạy cự ly ngắn, bóng đá, bóng rổ…

Phát triển sức bền: Để phát triển sức bền có thể sử dụng các bài tập sau:

Chạy 2km (sau mỗi đoạn 300m, tăng tốc 30 -50m)

Bơi 500m (sau mỗi đoạn 90m, tăng tốc 10 -15m)

Các bài tập đỡ phát bóng của 2 VĐV, trong 20 phút (sau mỗi lần tập luyện 2 phút là chạy con thoi 30m)…

Phát triển khéo léo:

Các bài tập nhào lộn và quay

Các bài tập nhảy trên lưới thể dục

Thi đâu các môn bóng sân nhỏ

Tập ngã lộn

Các bài tập đối xứng

Các bài tập trò chơi vận động…

Phát triển thể lực chuyên môn:

Sức mạnh chuyên môn: gồm các dạng bài tập:

Các bài tập với tạ ante

Các bài tập ném và chuyền bong nhồi

Sức mạnh chuyên môn:

Các bài tập đập bóng liên tục; đập bóng tuần tự

Các bài tập di chuyển hoặc chạy

Các bài tập mô phỏng động tác kỹ thuật thi đấu

Các bài tập chắn bóng đơn…

Sức bền chuyên môn: bao gồm các bài tập thuộc các nhóm:

Nhóm các bài tập sức bền tốc độ

Nhóm các bài tập phát triển sức bền bật

Nhóm các bài tập phát triển sức bền thi đấu…

Khéo léo chuyên môn:

Các bài tập bật nhảy, nhào lôn

Các bài tập rèn ký năng điều khiển cơ thể trên không…

Mềm dẻo chuyên môn:

Tập mô phỏng các bài tập có biên độ hoạt động lớn (sử dụng trọng lượng nhỏ hoặc không có trọng lượng)

Chuyển động xoay khớp gối

Ngồi trên gót chân quỳ gối

Từ các kết quả nghiên cứu trên, rút ra một số nhận xét sau:

Kỹ chiến thuật tấn công hay phòng thủ trong bóng chuyền phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: kỹ thuật, thể lực, tâm lý, sự phối hợp của đồng đội, trinh độ của đối phương… Huấn luyện chiến thuật cho VĐV bóng chuyền nói chung và huấn luyện

kỹ thuật cơ bản nói riêng phải gắn liền với huấn luyện kỹ thuật, thể lực và tâm lý… cho VĐV Trong đó cần đặc biệt chú trọng thời kỳ ban đầu là chuẩn bị kỹ thuật cơ bản…

Qua phân tích tổng hợp các tài liệu trong và ngoài nước nhận thấy, hệ thống các bài tập được luận án nghiên cứu là những bài tập của các tác giả có trình độ khoa học,

có nhiều kinh nghiệm đã và đang sưt dụn để giảng dạy - huấn luyện kỹ chiến thuật cho sinh viên và VĐV bóng chuyền cấp cao Kết quả này sẽ định hướng trong quá

trình nghiên cứu chọn và sử dụng các bài tập của luận án Vấn đề này được trình bày

cụ thể ở những phần sau của đề tài

Căn cứ vào mục đích và mục tiêu đào tạo, trong 2 năm đầu người giáo viên, HLV cần trang bị cho sinh viên các kỹ thuật cơ bản, phát triển tố chất thể lực chuyên môn Để nâng cao hiệu quả của công tác giảng dạy kỹ thuật cơ bản, cần đổi mới các phương pháp giảng dạy và các phương pháp kiểm tra đánh giá, đòng thời ứng dụng các phương tiện ký thuật theo xu hướng hiện đại như: phương pháp camera, phương pháp sơ đồ Gantt…

Thành tích thể thao nói chung và bóng chuyền nói riêng đều dựa trên cơ sở triển tốt về tố chất thể lực Hai năm học tiếp theo của sinh viên chuyên sâu bóng chuyền chủ yếu là ứng dụng ký thuật cơ bản vào hoàn thiện chiến thuật cũng như phương pháp giảng dạy Tuy nhiên, việc đánh giá trình độ kỹ thuật và thể lực vẫn phải thường xuyên duy trì Trong đó, kỹ thuật cơ bản chiếm phần quan trọng đrr phù hợp với mục đích đào tạo Tuy khả năng thực hiện tốt kỹ thuật cơ bản của sinh viên trực tiếp đem lại hiệu quả cao về thị phạm động tác để sau này trở thành người giáo viên lại chưa

mạng tính liên tục Vấn đề này cho đến nay vẫn chưa nêu rõ trong các tài liệu khoa học hiên có

Dựa vào lý luận chung về bài tập thể chất, xác định các loại bài tập thể chất dùng để phát bổ trợ phát triển kỹ thuật cơ bản va thê lực chuyên môn cho sinh viên bong chuyền Đồng thời làm tư liệu để sau này cho sinh viên áp dung vào thưc tế giảng dạy hiện ở muc chưa đầy đủ Đồng thời chưa tim thấy các tài liệu dẫn chứng

đề cập đén viêc lựa chọn các giải pháp nông thông qua quan sát và đánh giá theo từng giáo án giảng dạy mặt dù yêu cầu về công tác giảng dạy sau khi kết thúc từng khóa học Điều này chứng tỏa các công trình nghiên cứu của các tác giả hiện nay về vấn

đề này còn hạn chế

1.4 Xu hướng phát triển của bóng chuyền hiện đại và đặc điểm bóng chuyền đỉnh cao Việt Nam

1.4.1 Xu hướng phát triển bóng chuyền hiện đại:

Bóng chuyền trên thế giới ngày càng phát triển và nâng cao Các giải thi đấu

lớn được diễn ra thường xuyên với uy tín và số lượng tiền thưởng ngày càng lớn Muốn đạt thành tích cao, người ta phải sử dụng các thành tựu khoa học để ứng dụng vào công tác tuyển chọn và huấn luyện VĐV Từ đó, kỹ - chiến thuật, thể lực luôn được phát triển toàn diện và nâng cao Ngoài ra, sự khắc phục về chiều cao của lưới dẫn đến sự tuyển chọn về thể hình được chú trọng Qua tổng kết các phong cách thi đấu một số đội tiêu biểu của các quốc gia có nền thể thao hùng mạnh trên thế giới có các xu hướng như sau:

1.4.1.1 Xu hướng trong tấn công:

Mở rộng phạm vi tấn công trên lưới cả chiều dài và chiều sâu Tấn công mạnh vẫn là xu thế cơ bản, cho nên đội nào cũng cần có những VĐV tấn công tốt Tận dụng hết chiều dài của lưới để tổ chức các phối hợp tấn công nhanh, dãn biên ở độ cao khác nhau Đồng thời, tổ chức tấn công xa lưới từ 80 - 120cm, phối hợp với các hoạt động tấn công ở các vị trí hàng sau kể cả tấn công nhanh Phối hợp đường bóng tấn công

đa dạng và biến hóa (nhanh trước sau - cao trước sau - trung bình trước sau - biên trước sau), đồng thời xuất hiện kỹ thuật đập bóng bằng bật nhảy một chân thay đổi

điểm bật nhảy và điểm tấn công Kỹ thuật nhảy phát cũng xuất hiện góp phần nâng cao hiệu quả trong tấn công

1.4.1.2 Xu hướng trong phòng thủ:

Phối hợp chắn bóng tập thể với xu hướng một bắt một Chú trọng VĐV chắn giữa là người chắn chính, chắn đường bóng uy lực nhất, do đó, người chắn giữa là người có chiều cao và kỹ thuật chắn tốt nhất

- Tập trung huấn luyện phòng thủ (70% khối lượng huấn luyện dành cho phòng thủ) Quy luật của bóng chuyền ngoài phát bóng ra đều bắt nguồn từ phòng thủ Mỗi

kỹ thuật đều có tính tấn công và phòng thủ, trong tấn công có phòng thủ và trong phòng thủ có tấn công Phòng thủ phải tích cực và chủ động, ngay từ quả chuyền thứ nhất đã phán đoán ai trong đối phương sẽ tấn công và tấn công vào đâu Tư tưởng trong phòng thủ là mọi đường bóng đều có thể phòng thủ được Trong phòng thủ, phải chọn điểm quan trọng có được , có mất, bởi vì tốc độ đường bóng tấn công rất nhanh, nhanh hơn khả năng di chuyển của con người Phòng thủ không phải là hành động đơn chiếc mà phải liên quan đến toàn đội, do đó, phải có người tiếp ứng Giữa phòng thủ hàng sau và chắn bóng hàng trước có liên quan mật thiết với nhau

- Chuyên môn hóa vị trí trong phòng thủ: Mỗi VĐV có đặc điểm riêng biệt nên

họ có khả năng phòng thủ ở một vị trí khác nhau Trong phòng thủ, khu vực yếu nhất

là giữa hai VĐV do đó sự chuyên môn hóa giúp cho VĐV chủ động, tích cực nên có hiệu quả cao hơn

1.4.1.3 Xu hướng trong chuyền hai:

Chuyên môn hóa cao hầu như các đội đều sử dụng một chuyền hai (đội hình 5

- 1), từ đó chuyền hai phải xác định trong mọi điều kiện, mọi tư thế Chuyên môn hóa chuyền hai phải thực hiện tốt kỹ thuật dừng, khả năng phán đoán, khả năng tiếp cận, các khả năng bật nhảy khác nhau

Trong thực tế nhảy chuyền chiếm 70 - 80% Do đó, sử dụng nhảy chuyền nấc một (nhanh lao), nấc hai trung bình, nấc ba dãn biên cao phía trước và sau

Tăng cường khả năng phối hợp chiến thuật, liên kết giữa chuyền 1 và chuyền 2, chuyền điều chỉnh trong điều kiện khó, giả đập sang chuyền hoặc giả chuyền sang đập

1.4.1.4 Xu hướng trong phát triển tố chất thể lực:

Tập trung huấn luyện tốt sức mạnh (sức mạnh tốc độ và sức mạnh bền) chủ yếu

là các hoạt động bật nhảy Chiều cao bật với các nước tiên tiến trên thế giới đã đạt tới tầm cao lý tưởng:

- Nữ trung bình 310cm, cao nhất 336cm

- Nam trung bình 345cm, cao nhất 360cm

Do đó, công tác huấn luyện tập trung chủ yếu vào các tố chất sức mạnh trong bật nhảy tại chỗ và bật nhảy có đà Bên cạnh đó, chú ý đến các tố chất khác phát triển sức nhanh, sức bền trong bật nhảy và thi đấu

Lượng vận động tăng Với những đội bóng có trình độ LVĐ phải được tăng dần, chú ý mối quan hệ giữa cường độ và khối lượng Thời gian các buổi tập và giờ tập trong tuần cũng tăng dần cho hợp lý Mỗi buổi tập phải đạt từ 120 - 150 phút và một tuần phải đạt 30 giờ cho tập luyện

1.4.1.5 Xu hướng trong tuyển chọn:

- Tuyển chọn VĐV có chiều cao và sức bật tốt: các cường quốc trên thế giới đều coi trọng các chỉ tiêu hình thái và đặc biệt là sức bật tốt Chiều cao các VĐV trẻ Châu Á năm 1996 là: Việt Nam 183cm – Trung Quốc 194,5cm – Nhật 189,4cm – Iran 191,2cm – Thái Lan 183,4cm

Sức bật của các đội trẻ thế giới là trung bình 335cm, cao nhất 355cm Bật nâng trọng tâm 125cm

- Xác định chuyên môn hóa cao trong tuyển chọn, chú ý đến đặc điểm cá nhân

có lợi cho thi đấu Ví dụ: VĐV chuyền 2 thuận tay trái Công tác tuyển chọn VĐV được chú trọng một cách toàn diện và khoa học Các chuyên gia cho rằng tuyển chọn tốt là cơ sở để đạt trình độ cao

1.4.2 Đặc điểm phát triển bóng chuyền đỉnh cao Việt Nam

Số lượng các đội bóng phát triển nhưng chất lượng chưa cao Hầu hết các tỉnh thành đều có các đội A1, nhưng chất lượng VĐV còn yếu và thiếu Chỉ mới đáp ứng yêu cầu trước mắt, không có đủ khả năng đào tạo VĐV trẻ kế thừa

Sự phát triển bóng chuyền không cân đối giữa các đội mạnh nam và nữ, giữa các khu vực khác trong phạm vi cả nước Hiện nay có các đội quân đội phát triển mạnh và đầu tư có hệ thống như: Nam Thể công (CLB Quân đội), Quân khu IV, Quân khu V, Quân khu IX, Quân đoàn IV, nữ Bộ tư lệnh Thông tin Các ngành có phong trào bóng chuyền mạnh trong cả nước như: Bưu điện Hà Nội nam – nữ, Công ty Giấy Bãi Bằng (Nữ), Ngân hàng Công Thương, Bình Điền – Long An (Nữ), Truyền hình Vĩnh Long (Nữ), Bưu điện Trà Vinh (nam) Các địa phương như: TP.Hồ Chí Minh, Hoàng Long – Long An, Ninh Bình, Vĩnh Phúc, Quãng Ninh, Công an các tỉnh Phú Thọ, Quãng Bình, Hải Dương…

Công tác tuyển chọn và đào tạo VĐV chưa được quan tâm đúng mức, chưa hình thành một hệ thống đào tạo hoàn chỉnh, địa phương nào địa phương đó làm và phương pháp tiến hành cũng khác nhau

Chất lượng các đội tuyển chưa cao, chưa tập trung hết các tài năng đã có sẵn Xuất hiện một số trường đào tạo VĐV trẻ như Quân đội - TP.Hồ Chí Minh - Hà Nội

Có ứng dụng các thành quả của khoa học vào công tác tuyển chọn và huấn luyện Đồng thời mở những lớp đào tạo HLV do Liên đoàn Bóng Chuyền Thế giới giảng dạy

1.5 Cơ sở lý luận của kỹ thuật tấn công biên

1.5.1 Đặc điểm:

Đập bóng biên là kỹ thuật cơ bản không thể thiếu trong bóng chuyền và là một

kỹ thuật rất quan trong tấn công Đây là khâu cuối cùng của việc thực hiện chiến thuật tấn công và đạt hiệu quả nhất trong thi đấu

Hoạt động tấn công biên (đập bóng) là một phương thức hoạt động nhằm làm phá vỡ chiến thuật phòng thủ khiến cho đối phương trở nên bế tắc trong các hoạt động phòng thủ (trên lưới, hàng sau) và tổ chức phản công Đồng thời làm tăng thêm hưng