Tài chính là một phạm trù kinh tế xuất hiện gắn liền với sự ra đời của nhà nước, sản xuất hàng hoá và tiền tệ. Dưới góc độ kinh tế chính trị, tài chính là hệ thống quan hệ kinh tế biểu hiện trong lĩnh vực phân phối tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân dưới hình thức giá trị để hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung phục vụ quá trình tái sản xuất và đời sống
Trang 1LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
I TÍNH KHÁCH QUAN, BẢN CHẤT, ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA TÀI CHÍNH TRONG TKQĐ
1 Tính tất yếu khách quan của tài chính trong TKQĐ
Tài chính trong nền KTTT là tổng thể các mối quan hệ kinh tế dưới hình thái tiền tệ của các chủ thể tài chính nảy sinh trong quá trình hình thành, phân phối và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện các mục đích nhất định
Sự vận động của tiền tệ dưới dạng tài chính, thực chất là quá trình “bơm”, “hút” các dòng tiền tệ dưới tác động của các chủ thể kinh tế trong xã hội, trong đó nhà nước có vai trò quyết định, kết quả là hình thành các quỹ tiền tệ trong xã hội, nhằm thực hiện những mục tiêu khác nhau của các chủ thể kinh tế
Trong nền KTTT định hướng XHCN, để tổ chức các hoạt động kinh tế, cần phải tạo lập ra các quỹ tiền tệ khác nhau (thực chất là các quỹ giá trị), sau đó chia quỹ đó thành các phần để phân phối và sử dụng nó Trong các quá trình đó, ngoài quan hệ hàng hoá - tiền tệ (trao đổi, mua - bán…) còn hình thành và nảy sinh hàng loạt các quan hệ khác như vay mượn, tài trợ, phân phối… Đó chính là các quan hệ tài chính Trong quan hệ hàng hoá - tiền tệ, tiền biểu hiện như vật ngang giá, vật trung gian và giá trị chỉ thay đổi hình thức tồn tại của mình mà thôi
Ví dụ, trong quan hệ mua - bán giữa chủ thể A và chủ thể B (A là người mua, B là người bán), đối với A, giá trị chỉ chuyển đổi từ hình thái tiền sang hình thái hàng hoá Ngược lại, đối với chủ thể B, giá trị chuyển đổi từ hình thái hàng hoá sang hình thái tiền Trong quan hệ tài chính thì khác, giá trị thực sự dịch chuyển từ chủ thể hay bộ này sang
Trang 2chủ thể hay bộ phận khác Chẳng hạn, khi một doanh nghiệp nộp thuế cho nhà nước, giá trị dịch chuyển từ tay doanh nghiệp sang tay nhà nước, do đó quan hệ về thuế là quan hệ tài chính.
* Tính khách quan của tài chính trong TKQĐ ( 2 cơ sở)
Trong TKQĐ lên CNXH, tài chính còn tồn tại một cách khách quan
- Trước hết là do còn sản xuất hàng hoá nên việc phân phối tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân vẫn còn phải thực hiện dưới nhiều hình thức tiền tệ ( Tiền vẫn đóng vai
trò là vật ngang giá chung…)
- Mặt khác, để thực hiện chức năng nhiều mặt của nhà nước, trong đó có chức năng điều tiết nền kinh tế, đảm bảo tính định hướng XHCN của nền kinh tế nhiều thành phần, nhà nước XHCN cần phải sử dụng đến các quan hệ tài chính.
( + Sự tồn tại của nhà nước đòi hỏi nhà nước phải thực hiện cá chức năng nhiều mặt, trong đó có chức năng kinh tế
+ Điều tiết nền kinh tế, đảm bảo tính định hướng XHCN của nền kinh tế nhiều thành phần cần sử dụng đến quan hệ tài chính
+ Để mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại chủ động hội nhập kinh tế quốc tế với xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, đòi hỏi nhà nước phải giải quyết hài hòa các mối quan hệ kinh tế tài chính với các nước, các tổ chức tài chính quốc tế )
Do vậy, tài chính không những tồn tại tất yếu mà còn cần được củng cố và tăng cường
2 Bản chất, đặc điểm của tài chính trong TKQĐ
* B
ản chất của tài chính t rong TKQĐ lên CNXH
- Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế ( không phải mọi quan hệ kinh tế là quan
hệ tài chính) mà quan hệ này phải ở trong lĩnh vực phân phối tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân dưới hình thức giá trị
Quan hệ tài chính bao gồm các nhóm quan hệ dưới đây :
+ Quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các doanh nghiệp ( các doanh nghiệp nộp thuế
cho nhà nước, nhà nước cấp vốn cho đất nước…)
+ Quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các tổ chức KTXH của nhà nước.
+ Quan hệ kinh tế giữa nhà nước với dân cư
Trang 3+ Quan hệ kinh tế giữa hệ thống ngân hàng, hệ thống kho bạc với các tổ chức đơn vị kinh tế và dân cư.
+ Quan hệ kinh tế giữa hệ thống bảo hiểm với các tổ chức đơn vị kinh tế và dân cư + Quan hệ kinh tế giữa các tổ chức đơn vị kinh tế với nhau, với người lao động và giữa các tầng lớp dân cư với nhau.
+ Quan hệ kinh tế giữa nhà nước, doanh nghiệp, dân cư với các tổ chức tài chính kinh doanh khác.
+ Quan hệ kinh tế tài chính quốc tế.
- Quan hệ tài chính gắn với việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung
+ Quỹ tiền tệ tập trung ( ngân sách nhà nước, tín dụng, ngân hàng, bảo hiểm…)+ Quỹ tiền tệ không tập trung ( quỹ các doanh nghiệp…)
- Quan hệ tài chính phụ thuộc QHSX thống trị và bản chất nhà nước
* Đặc điểm của tài chính trong TKQĐ ( 4 đặc điểm)
- Một là, nền tài chính nước ta là nền tài chính của dân, do dân, vì dân.
Đây là một phạm trù kinh tế bản chất của tài chính do QHSX thống trị và bản chất của nhà nước quyết định Trong TKQĐ lên CNXH, chúng ta xây dựng nhà nước pháp
quyền XHCN của dân, do dân, vì dân, đồng thời sở hữu nhà nước và sở hữu tập thể về TLSX đã từng bước được xác lập ở những vị trí then chốt và sẽ dần dần trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân, nên bản chất của nền tài chính nước ta trong TKQĐ là nền tài chính của dân, do dân, vì dân Điều đó phản ánh rõ tính định hướng XHCN của nền tài chính trong TKQĐ
- Hai là, nguồn thu tài chính và các quan hệ tài chính trong xã hội bao trùm tất
cả các thành phần kinh tế đang tồn tại Do đó, các quan hệ tài chính phản ánh tính đa
dạng của các quan hệ kinh tế xã hội với hệ thống các lợi ích khác nhau Trong điều kiện
nền kinh tế nhiều thành phần, tài chính vừa thể hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động, quyền tự chủ của các tổ chức kinh tế; đồng thời, vì lợi ích của người lao động và nhu cầu định hướng XHCN nền kinh tế nhiều thành phần mà tài chính còn thể hiện sự cưỡng chế, bắt buộc việc phân phối đảm bảo lợi ích chính đáng của người lao động, của các cơ sở sản xuất kinh doanh và lợi ích chung của xã hội Điều đó được thể hiện
Trang 4qua các sắc thuế khác nhau nhằm điều tiết thu nhập của các tầng lớp dân cư, đảm bảo công bằng xã hội Nhà nước cần phải nắm lấy tài chính làm một công cụ căn bản trong quản lý vĩ mô để định hướng XHCN nền kinh tế
- Ba là, các quan hệ tài chính của Đảng ta trong quá trình chuyển từ tài chính của nền kinh tế quản lý theo cơ chế tập trung, bao cấp sang nền KTTT có sự quản lý của nhà nước XHCN Vì vậy, vẫn còn nhiều biểu hiện yếu kém Tình trạng mất cân đối giữa tích luỹ và tiêu dùng, giữa cung và cầu về vốn, giữa thu và chi của tài chính còn chậm được khắc phục Các nghiệp vụ tài chính của nền KTTT còn nhiều bỡ ngỡ, lúng túng Việc khắc
phục tình trạng đó cần phải có thời gian, gắn liền với quá trình vận động và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và nâng cao năng lực quản lý vĩ mô nền kinh tế của nhà nước Vấn đề cấp thiết hiện nay là phải có một chiến lược tài chính quốc gia đúng đắn
- Bốn là, cơ cấu của bộ máy tài chính gồm nhiều bộ phận hợp thành, hoạt động theo
kế hoạch định hướng và cơ chế chính sách, luật pháp thống nhất của nhà nước Điều đó
làm cho tài chính trở thành công cụ hiệu lực của nhà nước trong việc định hướng nền kinh
tế nhiều thành phần phát triển theo XHCN
3 Vai trò của tài chính trong TKQĐ
Vai trò của tài chính được thực hiện là nhờ sự vận dụng tổng hợp các chức năng của
nó nhằm đạt tới những mục tiêu nhất định Vai trò của tài chính lớn hay nhỏ phụ thuộc vào trình độ của người quản lý trong việc sử dụng và khai thác các chức năng của tài chính Vai trò của tài chính còn phụ thuộc vào thể chế kinh tế của nền kinh tế Trong TKQĐ lên
CNXH, tài chính có những vai trò (tác dụng) chủ yếu sau đây: ( 6 vai trò)
-1- Điều tiết kinh tế
Để điều tiết kinh tế, nhà nước phải kết hợp cả hai chức năng: phân phối và giám đốc Trên cơ sở kiểm tra, giám sát bằng đồng tiền, nhà nước nắm được thực tế hoạt động của nền kinh tế, từ đó phát hiện ra những vấn đề cần can thiệp, điều tiết Bằng
các chính sách phân phối, nhà nước điều tiết nền kinh tế theo kế hoạch đã định Nhà nước có thể dùng biện pháp tăng thêm vốn và cấp bổ sung để đẩy mạnh những ngành phát triển kém và các lĩnh vực yếu trong nền kinh tế quốc dân; giảm vốn đầu tư và phụ cấp để hạn chế phát triển những ngành và những khâu nhất định; thông qua việc
Trang 5nâng cao hoặc hạ thấp thuế suất để điều tiết hoạt động đầu tư kinh doanh giữa các ngành
Với tác dụng điều tiết kinh tế, tài chính là công cụ trọng yếu thúc đẩy nền kinh tế quốc dân phát triển cân đối.
-2- Xác lập và tăng cường các quan hệ kinh tế - xã hội
Trong TKQĐ lên CNXH, các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế đều được tự chủ quan hệ với nhau, đặc biệt trong việc vay mượn vốn kinh doanh
Nhưng, sự tự do di chuyển các nguồn tài chính quan trọng này, đặc biệt giữa các doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước, dễ dẫn đến tình trạng nợ nần, dây dưa, làm đình trệ quá trình đầu tư, làm rối loạn sản xuất, lưu thông tài chính …
Trước tình hình như vậy, nhà nước có thể sử dụng các biện pháp cấp bách buộc các doanh nghiệp thanh toán nợ nần theo tiến độ thời gian nhất định Việc điều chỉnh các quan
hệ tài chính giữa các doanh nghiệp - một yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội
Để lành mạnh hoá quan hệ tài chính, nhà nước còn phải chủ động thúc đẩy sự ra đời của thị trường vốn, thị trường tài chính, thị trường chứng khoán và hướng dẫn sự phát triển của chúng đúng hướng
-3- Tập trung và tích luỹ, cung ứng vốn cho các nhu cầu xây dựng và bảo vệ đất nước
Trong nền kinh tế luôn luôn diễn ra quá trình di chuyển nguồn tài chính từ lĩnh vực sản xuất sang lĩnh vực phi sản xuất, từ trong nước ra ngoài và ngược lại, từ lĩnh vực phi sản xuất sang lĩnh vực sản xuất và từ ngoài nước vào.
Nếu nhà nước có chính sách tốt điều chỉnh các quan hệ tài chính nảy sinh trong các quá trình trên thì có thể thúc đẩy quá trình dồn vốn cho đầu tư phát triển, giảm bớt các chi phí không cần thiết, thu hút được đầu tư nước ngoài Đây là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng trong giai đoạn đầu của TKQĐ để phục vụ nhiệm vụ trung tâm là CNH, HĐH nhằm xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của CNXH
-4- Tăng cường tính hiệu quả cho sản xuất và kinh doanh
Thông qua việc điều chỉnh các quan hệ thu - chi tài chính, phân phối thu nhập, thực
hiện theo nguyên tắc khuyến khích vật chất, xử lý chính xác mối quan hệ về lợi ích vật chất
Trang 6giữa nhà nước, doanh nghiệp và người lao động, tài chính có thể nâng cao tính hiệu quả lao động sản xuất và kinh doanh; thông qua giám đốc tài chính mà duy trì kỷ luật tài chính, góp phần đẩy lùi lãng phí, tham ô…
-5- Hình thành quan hệ tích luỹ, tiêu dùng hợp lý
Trong TKQĐ lên CNXH, việc phân phối thu nhập được thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau Tình hình phân phối này có khả năng dẫn đến sự phân phối bất công, bất hợp lý Chính vì vậy, nhà nước cần thường xuyên thực hiện việc phân phối lại và điều
chỉnh sự phân phối theo định hướng XHCN Nhà nước có thể thực hiện tốt điều này thông qua việc vận dụng các chức năng của tài chính Nhà nước có thể dùng thuế thu nhập để bớt thu nhập của người thu nhập cao, hỗ trợ người có thu nhập thấp; hoặc cũng có thể thành lập các quỹ xoá đói giảm nghèo, quỹ hỗ trợ đào tạo cho người nghèo, nâng lương cho các ngành có thu nhập thấp…
-6- Củng cố liên minh công - nông; tăng cường vai trò của nhà nước và an ninh quốc phòng.
Xây dựng một nền tài chính mạnh là điều kiện và thực lực quan trọng để củng cố liên minh công - nông, tăng cường vai trò nhà nước và sức mạnh an ninh, quốc phòng Đặc biệt, trong TKQĐ lên CNXH ở nước ta, giải quyết tốt mối quan hệ tài chính giữa ba lĩnh vực trên một cách hài hoà, có hiệu quả, sẽ tạo cơ sở cho phát triển kinh tế - xã hội, củng
cố an ninh, quốc phòng.
II CÁC CHỨC NĂNG CỦA TÀI CHÍNH
Tài chính có hai chức năng cơ bản là chức năng phân phối và giám đốc.
1 Chức năng phân phối
Để tồn tại và phát triển, xã hội phải thường xuyên tiến hành sản xuất và tái sản xuất của cải vật chất xã hội Trong quá trình ấy, của cải thường xuyên được tập trung lại rồi được phân chia thành các bộ phận khác nhau, nhờ đó mà quá trình sản xuất và tái sản xuất
có thể thực hiện được
Trong nền kinh tế hàng hoá - tiền tệ, việc phân chia của cải vật chất của xã hội (vật phẩm tiêu dùng và tư liệu sản xuất)chủ yếu được thực hiện thông qua hoạt động tài chính Tiền phản ánh sự tồn tại của của cải, vì vậy, sự vận động của tiền cũng có nghĩa là sự vận động của của cải Trong TKQĐ lên CNXH, của cải vật chất đều được quy thành tiền, thành giá trị của chúng được phân phối thông qua sự vận động tài chính
Trang 7Vì vậy, tài chính là toàn bộ các mối quan hệ giá trị thực hiện chức năng tập trung và phân chia của cải vật chất của xã hội.
a Phân phối lần đầu
*1 Phạm vi: Phân phối lần đầu là sự phân phối tiến hành trong lĩnh vực sản xuất.
*2 Kết quả: Sẽ hình thành nên:
- Quỹ bù đắp tư liệu sản xuất đã hao phí trong quá trình sản xuất kinh doanh Quỹ
tiền lương hay thu nhập ban đầu của người lao động trong các đơn vị sản xuất kinh doanh đó
- Các khoản nộp ngân sách nhà nước gồm : thuế doanh thu, thuế nhà đất, thuế lợi
tức, thuế môn bài, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế tài nguyên, thuế xuất nhập khẩu…
- Lợi nhuận của doanh nghiệp, phần này được chia thành các quỹ: mở rộng sản xuất,
phúc lợi, khen thưởng, trả lợi tức cổ phiếu, trái phiếu, dự phòng tài chính
Quan hệ phân phối lần đầu của một chu kỳ kết thúc ở đây và bắt đầu phân phối lại trên toàn xã hội
b Phân phối lại
*1 Phạm vi : Phân phối lại là tiếp tục phân phối một phần quỹ tiền tệ hay những
khoản thu nhập đã hình thành ở phân phối lần đầu Nó diễn ra trên phạm vi toàn xã hội và
có thể thay đổi một phần về hình thức sở hữu
*2 Mục đích: Tạo ra nguồn thu cho những người làm việc trong lĩnh vực phi sản
xuất vật chất như : hành chính, giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh Điều tiết thu nhập trong xã hội nhằm bảo đảm công bằng xã hội, hướng dẫn tiêu dùng, điều hoà cung cầu, định hướng sự hoạt động của các doanh nghiệp theo mục tiêu định hướng XHCN
*3 Hình thức: Các loại thuế và lệ phí, các hình thức tín dụng, bảo hiểm, các khoản
thu chi của các tổ chức xã hội
2 Chức năng giám đốc
*1 Định nghĩa : Giám đốc các hoạt động kinh tế là việc tài chính sử dụng các chức năng của tiền làm công cụ kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, các hoạt động kinh tế.
*2 Nguồn gốc: Chức năng giám đốc xuất phát từ thuộc tính vốn có của tài chính Sự
tồn tại của phạm trù tài chính tất yếu dẫn đến tác động giám đốc của nó
Trang 8*3 Biểu hiện: Chức năng giám đốc của tài chính biểu hiện ở chỗ tài chính có vai trò
như người “giám sát”, “đốn đốc” tình hình hoạt động
*4 Cơ sở: Cơ sở của chức năng giám đốc là sự thống nhất giữa sự vận động của các
quỹ tiền tệ với quá trình hoạt động
Chẳng hạn, để xây dựng một công trình nhất định, người ta phải trù liệu được một lượng vốn nhất định, rồi chia vốn đó thành các phần nhỏ hơn nhằm thực hiện các phần việc
và các loại hình công việc nhất định Các phần vốn này sẽ được cung cấp theo phương thức
và tiến độ nhất định để thực hiện các công việc theo kế hoạch, từng bước phù hợp với các điều kiện vật chất và kỹ thuật công trình Thông qua sự vận động của các quỹ tiền tệ, người
ta có thể biết được tình hình thực hiện công trình để có giải pháp điều chỉnh
*5 Mục đích : Thông qua chức năng này để quyết định mở rộng hay thu hẹp cho vay
tài chính, ưu đãi hay thắt chặt trong cung cấp tài chính cho các hoạt động kinh tế Từ đó, giúp các đơn vị kinh tế hoạt động đúng hướng, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực xã hội
và chấp hành nghiêm pháp luật, chế độ chính sách nhà nước, chống tham ô, lãng phí, thực hành tiết kiệm
*6 Cách thức tiến hành: Kiểm tra thường xuyên, định kì, đột xuất ở mọi khâu.
*7 Phạm vi giám đốc: Thực hiện giám đốc ở mọi khâu của quá trình sản xuất, ở các
bộ phận hợp thành hệ thống tài chính diễn ra trên cả hai bình diện vĩ mô và vi mô
*8 Hình thức: Giám đốc được thực hiện thông qua các hình thức như : hoạch toán,
phân tích các hoạt động kinh tế tài chính, thanh tra tài chính, kiểm toán tài chính
Thứ hai, có hệ thống chuẩn mực tài chính đầy đủ, rõ ràng như : Luật tài khoá, Luật
ngân sách, luật kiểm toán, Luật chứng từ, hoá đơn, Luật thuế, Luật bảo hiểm, Luật ngân hàng… Đó chính là những cơ sở pháp lý cho quá trình thực hiện giám đốc bằng đồng tiền đối với các hoạt động kinh tế Mặt khác nó còn ngăn chặn tham ô, lãng phí, tuỳ tiện, làm sai nguyên tắc trong hoạt động kinh tế của các doanh nghiệp
Trang 9Thứ ba, xây dựng bộ máy giám đốc tài chính đủ mạnh như : bộ máy kế toán thanh
tra, kiểm toán mạnh; có đội ngũ cán bộ vừa có tư cách phẩm chất tốt, vừa có trình độ chuyên môn giỏi, có thẩm quyền nhất định Đặc biệt là hệ thống kho bạc nhà nước hiện nay được giao nhiệm vụ là người kiểm soát, thu - chi ngân sách nhà nước một cách thường xuyên và toàn diện
Phân phối và giám đốc là các chức năng cơ bản cơ bản của tài chính, là biểu hiện hai mặt gắn bó chặt chẽ với nhau, thông qua đó các chủ thể vận dụng để sử dụng tài chính như công cụ cực kỳ quan trọng phục vụ mục đích đề ra
III HỆ THỐNG TÀI CHÍNH TRONG TKQĐ LÊN CNXH Ở VIỆT NAM
Nói đến hệ thống tài chính trong một nền kinh tế cụ thể là đề cập một cách tổng quát các mối quan hệ của các chủ thể tài chính trong nền kinh tế, bao gồm tổng thể các hình thức thể hiện tài chính cũng như toàn bộ bộ máy thực hiện các chức năng của tài chính
Hệ thống tài chính bao gồm các yếu tố hợp thành của nhiều lĩnh vực hoạt động tài chính dưới những hình thức khác nhau và có mối liên hệ với nhau Các yếu tố hợp thành
đó là các tụ điểm tài chính Các tụ điểm tài chính này gắn với một chủ thể nhất định và thực hiện quá trình “bơm”, “hút” các nguồn tài chính dưới hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua thị trường tài chính
Trong điều kiện nền kinh tế quá độ lên CNXH vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, có thể hình dung các khâu trong hệ thống tài chính trong nước qua
sơ đồ sau:
Ngân sách nhà nước
Tài chính của các
tổ chức tài chính (tín dụng, công ty tài chính, bảo hiểm…)
Tài chính các
doanh nghiệp
Thị trường tài chính
Trang 10Các yếu tố hợp thành hệ thống tài chính là:
1 Tài chính doanh nghiệp ( đơn vị sản xuất kinh doanh)
*1 Tài chính doanh nghiệp là khâu cơ sở của hệ thống tài chính Nó phản ánh mối quan hệ phân phối trong nội bộ doanh nghiệp và giữa các doanh nghiệp đó với nhà nước
Nó gắn với việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung phục
vụ mục đích phát triển sản xuất kinh doanh hàng hoá hay dịch vụ
* 2 Hình thức : ở đây, quỹ giá trị mang hình thức vốn điều lệ, quỹ dự trữ, quỹ tích
luỹ, quỹ tiêu dùng, khen thưởng, phúc lợi…
*3 Sự hình thành: Ban đầu, sự tạo lập các quỹ này có thể dựa vào thị trường tài chính, thu hút vốn qua gọi cổ phần hay vay (phát hành trái phiếu, vay ngân hàng) Sau đó,
các quỹ giá trị này được bổ sung, tái tạo nhờ sự xuất hiện các nguồn tài chính trong doanh nghiệp thông qua việc phân phối doanh thu tiêu thụ sản phẩm và tạo lập các quỹ bù đắp, các quỹ từ lợi nhuận
*4 Mối quan hệ: Tài chính doanh nghiệp có mối quan hệ với các khâu khác nhau
của hệ thống tài chính trong nước:
- Với ngân sách nhà nước: thông qua nộp thuế…
- Với ngân hàng: thông qua vay…
- Với tài chính hộ gia đình: thông qua trả lương, thưởng, lợi tức cổ phần, trái phiếu…
* 5 Vai trò: vai trò của tài chính doanh nghiệp rất quan trọng Nó là khâu cơ sở của
hệ thống tài chính, đảm bảo cho các doanh nghiệp hoạt động, phát triển đúng pháp luật, đúng hướng và có hiệu quả kinh tế cao Trong đó, mỗi quỹ giá trị trong doanh nghiệp đều
Tài chính dân cư (hộ gia đình và các tổ chức xã hội)
Trang 11có vai trò nhất định, phục vụ cho mục đích sản xuất kinh doanh và tiêu dùng của những người tham gia sản xuất kinh doanh.
* 6 Nhiệm vụ :
- Tạo nguồn vốn để đảm bảo nhu cầu sản xuất kinh doanh
- Giám đốc bằng đồng tiền các hoạt động sản xuất kinh doanh
- Thực hiên phân phối lần đầu từ tổng sản phẩm xã hội và tông thu nhập quốc dân đơn vị sản xuất ra
- Đối với tài chính của doanh nghiệp nhà nước, nó còn là khâu cơ bản của tài chính nhà nước, đảm bảo cho kinh tế nhà nước giữ được vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
- Tài chính của các doanh nghiệp quân đội cũng là một bộ phận hợp thành nhưng
có tính chất đặc thù riêng, vì nó vừa đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động cạnh tranh bình đẳng trên thị trường, mặt khác, tài chính doanh nghiệp quân đội phải phục vụ cho nhiệm vụ quốc phòng – an ninh với những yêu cầu cao Chính điều đó đòi hỏi phải quản lý tốt, tránh thất thoát, lãng phí
*7 Yêu cầu:
Trong cơ chế quản lý mới, các doanh nghiệp quốc doanh phải tự chủ về tài chính,
có trách nhiệm bảo toàn phần vốn của nhà nước giao
Trang 12Ngân sách nhà nước là điều kiện vật chất quan trọng để thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước do Hiến pháp quy định; đồng thời, là công cụ quan trọng của Nhà nước để
điều chỉnh vĩ mô đối với toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh quốc gia
*3 Cơ cấu: Ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu và chi
Trong đó:
-1- Thu ngân sách nhà nước
Thu ngân sách nhà nước là các khoản thu huy động vào ngân sách nhà nước
Các khoản thu chủ yếu của ngân sách nhà nước ta là từ gồm: (6 khoản)
+1 Các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí
Các quan hệ thu bắt buộc thực hiện nghĩa vụ của các doanh nghiệp, các tổ chức và công dân do những yêu cầu tất yếu về kinh tế - chính trị - xã hội để bảo đảm các mặt hoạt động của bộ máy nhà nước, giữ vững quốc phòng, an ninh và đảm bảo các sự nghiệp xã hội
+2 Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước.
Các quan hệ thu thực hiện lợi ích kinh tế các loại tài sản và vốn bằng tiền thuộc sở hữu toàn dân giao cho nhà nước quản lý và cho phép các chủ thể trong nền kinh tế sử dụng Các quan hệ này cũng bắt buộc nhưng dựa trên những tất yếu kinh tế là đảm bảo cho chủ sở hữu thực hiện được lợi ích kinh tế, quyền sở hữu các loại tài sản đưa vào quá trình sản xuất xã hội Tổ chức nào, cá nhân nào sử dụng nhiều tài sản nhà nước vào mục đích kinh doanh trên các địa bàn và ở những ngành nghề có hiệu quả cao thì phải đóng góp nhiều vào ngân sách nhà nước
Trình độ xã hội hoá sở hữu càng cao, quy mô sở hữu càng lớn thì nguồn thu tập trung vào ngân sách nhà nước và những nguồn lực tài chính cũng càng nhiều
Sử dụng nguồn lực tài chính này vào đầu tư phát triển kinh tế, xã hội có hiệu quả là từng bước mở rộng xã hội hoá sở hữu
Vì vậy, thực hiện thu đúng, thu đủ từ các hình thức này không chỉ đảm bảo một nguồn lực tài chính quan trọng cho nhà nước, mà còn là những hình thức cụ thể thực hiện quản lý chặt chẽ các tài sản thuộc sở hữu toàn dân để bảo tồn và phát triển chế độ sở hữu toàn dân trong TKQĐ lên CNXH ở nước ta
+3 Các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân.
Trang 13+4 Các khoản viện trợ.
Hình thức chủ yếu của các quan hệ này là viện trợ không hoàn lại của các tổ chức, các tổ chức phi chính phủ ở các quốc gia và quốc tế Nguồn thu này phụ thuộc vào đường lối, chính sách đối nội và đối ngoại của Nhà nước Đây là nguồn thu mang tính nhất thời, không ổn định, không thể tính toán trước một cách chính xác
+5 Các khoản do Nhà nước vay để bù đắp bội chi được đưa vào cân đối ngân sách nhà nước.
Thu bù đắp thâm hụt ngân sách được thực hiện thông qua quan hệ tín dụng nhà nước ở trong nước và quốc tế để sử dụng vào đầu tư phát triển kinh tế Đây là nguồn thu không thuộc quyền sở hữu nhà nước, đến kỳ hạn nhà nước phải thanh toán cả gốc và lãi
Vì vậy, việc sử dụng quan hệ tín dụng đòi hỏi các tổ chức nhà nước phải tính toán
kỹ nhu cầu đầu tư, hiệu quả kinh tế - xã hội của công trình và khả năng thu hồi vốn để trả
nợ Nếu sử dụng nguồn này kém hiệu quả thì gánh nặng nợ nần của nhà nước ngày càng tăng
+6 Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
-2- Chi ngân sách nhà nước
Chi ngân sách nhà nước là một hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa các cấp, các ngành, các tổ chức ở các lĩnh vực hoạt động của Nhà nước trong phân phối, chuyển dịch các nguồn lực tài chính nhà nước đến các đối tượng sử dụng để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước
Chi ngân sách nhà nước là một hệ thống các mối quan hệ rất đa dạng và phức tạp, bao gồm: (5 khoản)
+1 Các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội.
+2 Các khoản chi bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước.
Đây là những khoản chi bắt buộc trong ngân sách nhà nước của mọi quốc gia nhằm giữ vững an ninh quốc gia ổn định chính trị - xã hội
