BÀI GIẢNG TRIẾT CHI TIẾT - NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Nghiên cứu nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn nhằm giúp chúng ta cơ sở phương pháp luận khoa học để giải quyết mọi công việc trong hoạt động thực tiễn. Giúp chúng ta có cơ sở đấu tranh với những biểu hiện sai trái, nhất là đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận nhằm chống lại các thế lực đang chống phá công việc xây dựng chủ nghĩa xã hội của chúng, phát triển và bảo vệ chủ nghĩa Mác trong tình hình mới.

CHỦ ĐỀ

NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Mục đích, yêu cầu:

- làm rõ cơ sở của nguyên tắc này

- Làm rõ nội dung của nguyên tắc

- Nêu lên yêu cầu khi thực hiện nguyên tắc trong nhận thức cũng như trong hoạt động thực tiễn

- ý nghĩa phương pháp luận của nguyên tắc

2 Nội dung bố cục:

(1) Phạm trù lý luận và phạm trù thực tiễn

(2) Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

(3) Yêu cầu khi vận dụngc nguên tắc đối với công tác lý luận, tư tưởngtrong quân đội

- Lênin toàn tập, T.18, Nxb.Tiến bộ, M.1980

- Giáo trình triết học Mác - Lênin, Nxb CTQG, H.1999

- CNDVBC lý luận và vận dụng, Nxb.SGK, M- LN, H.1985

Mở đầu:

Nghiên cứu nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn nhằm giúp chúng ta cơ sở phương pháp luận khoa học để giải quyết mọi công việc trong hoạt động thực tiễn

Đặc biệt trong hoạt động quân sự khi nắm chắc nguyên tắc này giúp chúng ta giải quyết tốt công tác tư tưởng, lý luận, đáp ứng được mọi yêu cầu của nhiệm vụ trong giai đoạn mới

Giúp chúng ta có cơ sở đấu tranh với những biểu hiện sai trái, nhất là đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận nhằm chống lại các thế lực đang chống phá công việc xây dựng chủ nghĩa xã hội của chúng, phát triển và bảo

vệ chủ nghĩa Mác trong tình hình mới

1.Phạm trù lý luận và phạm trù thực tiễn:

<< Phạm trù lý luận và thực tiễn đã được đề cập dến nhiều trong tư

tưởng nhân loại nói chung và trong triết học nói riêng Nhưng vì khác nhau vềthế quan và khác nhau về lạp trường giai cáp, khác nhau về nhận thức cho nên

đã lý giải về lý luận và thực tiễn cũng rất khác nhau>>

* CNDT và CNDV trước Mác:

Cả CNDT và CNDV trước Mác chỉ nghiên cứu và đề cao vấn đề lý luận, không nhìn thấy vai trò của thực tiễn cho nên cho hoạt động thực tiễn là hoạt động tầm thường.

- Lý luận theo chủ nghĩa duy tâm, họ đồng nhất lý luận với "YN",

"YNTĐ", hoặc do hoàn toàn ý chí chủ quan của con người quyết định

- Như vậy, chủ nghĩa DT mắc phải tuyệt đối hoá tư duy và tuyệt đối hoá "lực lượng tinh thần" ngoài con người

- Từ thời Hy Lạp cổ đại những nhà THDV họ cho triết học là nghệ thuật hùng biện, nghệ thuật tranh cãi Vì vậy, gọi triết học là "Philosophia"-> Tức là yêu thích sự thông thái

- Triêt học của Phoiơbắc nhà DV đạt đến đỉnh cao nhất của CNDV trước Mác, cũng chỉ đề cao vấn đề lý luận chứ không nhìn thấy vai trò của thực tiễn Cho thực tiễn là hoạt động cơ bắp, hoạt động tầm thường, hoạt độngnhư vậy như của con buôn …

Tóm lại:

Cả CNDT và CNDV trước Mác do hạn chế bởi thế giới quan và thiếu

cơ sở khoa học cho nên chưa đưa ra được phạm trù LL và phạm trù T T một cách đúng đắn kgoa học Vì vậy, cũng chưa thấy được MQH giữa chúng

<< khắc phục những hạn chế của các trào lưu triết học trước Mác- Ăngghen đã đưa ra lý luạn kiểu mới, đặc biệt đưa ra phạm trù thực tiễn, và mối quan hệ giữa chúng>>

* CNDVBC:

-> Lý luận : là sản phẩm phát triển cao của nhận thức, là hệ thống tri thức được khái quát hoá, nhằm phản ánh những mối liên hệ bản chất, tất yếu của hiện thực khách quan.

+ Hạt nhân của lý luận bao gồm: các nguyên lý; phạm trug quy luật + Lý luận không hình thành tự phát, mà nó được hình thành và là sự kháiquát từ thực tiễn và được thực tiễn kiểm nghiẹm là đúng đắn, thì lý luận đó trở thành lý luận khoa học

Theo TH Mác- Lênin lý luận được ra đời là cả một quá trình biện chứng của nhận thức con người và hoạt động thực tiễn…

=> Kế thừa chủ nghĩa Mác về lý luận

Hồ Chí Minh cũng đưa ra quan điểm về lý luận cho rằng:" lý luận là

sự tổng kết kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử"1."Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm trong các cuộc tranh đấu xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng, rõ ràng, làm thành lý luận, rồi lại đem nó chứng minh trên thực

tế Đó là lý luận chân chính"( sđtd, t.5, tr.233)

Như vậy, lý luận có được là từ thực tiễn, khái quát từ chính trong mọi hoạt động của con người, rồi lại đem nó chỉ đạo thực tiễn mới, rồi lại khái quát …

cứ như vậy làm cho lý luận ngày càng hoàn thiện hơn

" Triết học M-LN không chỉ có đi giải thích thế giới mà cái chính là đi cải tạo thế giới Mà muốn cải tạo thế giới thì phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người Chính vì vậy phạm trù thực tiễn được đề cao "

1 HCM toàn ,t.8, Nxb CTQG, tr.497

+ Trong hoạt động thực tiễn, con người sử dụng các phương tiện, công

cụ lao động tác động và cải tạo tự nhiên và xã hội Qua lao động con người làm biến đổi thế giới khách quan ( biến đổi bản thân các sự vật hiện tượng) đáp ứng theo mục đích, nhu cầu của bản thân con người-> Cũng từ đó làm biến đổi hình ảnh, bản chất của sự vật trong nhận thức con người Do vậy thực tiễn có tính năng động sáng tạo, là quá trình không ngừng của sự chuyển hoá giữa tinh thần và vật chất

2 Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn:

A Cơ sở của nguyên tắc:

Thứ nhất, trong quá trình phấn đấu để thoả mãn nhu cầu vật chất và

tinh thần cho bản thân, con người không ngừng nâng cao sự hiểu biết, trong

đó có tri thức lý luận, cùng khả năng hoạt đọng vật chất (hoạt động T T) cải biến tự nhiên.

Con người chúng ta muốn thoả mãn vè vât chát, thì nếu chỉ có sự hiểu

biết(LL) để ở trong đầu thì sẽ không có một tí sản phẩm nào ra đời cả Do vậy, từ sự hiểu biét đó phải mang vào chỉ đạo hoạt đọng thì mới có sản phẩm

ra đời

Giữa hiểu biết và hoạt động vật chất, lý luận và thực tiễn không phải là sựtách rời mà luôn có mối liên hệ thống nhát hữu cơ với nhau sự thống nhất nàyngày càng cao hơn cùng với quá trình phát triển của loài người

Nói cách khác, để có hiệu quả trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau con người không thể "tuỳ thích" chủ quan, cảm tính trong việc định ra phươnghướng, giải pháp và lựa chọn cụ thể…mà cần có lý luận dẫn dắt

Ngược lại, để có sự hiểu biết ở trình độ lý luận tất yếu phải đi từ sự khái quát kinh nghiệm thực tiẽn- nếu không thấy rõ điều này sẽ rơi vào tư biện, duy tâm, duy ý chí

Hồ Chí Minh đã khẳng định:"Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiẽn mù quáng.Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông"(H C MINH, toàn,t.8, tr.496, Nxb CTQG, H.1996)

Việc phát hện ra nguyên tắc này trước hết phải kể đến TH Mác-Lênin, đòng thời chính học thuyết cách mạng khoa học này là sự biểu hiện sự sinh động và có sức thuyết phục nhất về nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Thứ hai, nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn có ý nghĩa

phương pháp luận rất quan trọng đối với chủ thể nhận thức và cải tạo thế giới.

Nó là kết quả của nhiều nguyên tắc và cũng từ nguyên tắc này đã chi phối,chỉ đạo nhiều nguyên tắc cơ bản khác trong triết học Mácxít Thực hiện

nguyên tắc này cũng là thúc đẩy xã hội phát triển

Thứ ba, nguyen tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn đã được thể

hiện trong toàn bộ quá trình hình thành lý luận Mác xít cũng như trong thực tiễn cách mạng của các lực lượng tiến bộ.

C.Mác và Ăngghen là những người trực tiếp hoạt đông trong phong trào đấu tranh của phong trào công nhân, tổng kết tri thức kinh nghiệm, tri thức lý luận khoa học hoàn chỉnh

Lý luận Mác đã phát hiện ra quy luật phát triển của xã hội loài người, đặc biệt là quy luật của xã hội tư bản, tiên đoán một cách khoa học

CNTB nhất định sẽ bị tiêu vong, CNXH ra đời thay thế cho CNTB, sứ mệnh lịch sử đó là do giai cấp công nhân thực hiện

V.I.Lênin đã kế thừa, phát triển và cụ thể hoá lý luận ấy trong thời đại

đế quốc chủ nghĩa để lãnh đạo phong trào công nhân

Từ khi lý luận Mác ra đời nó đã trở thành vũ khí tư tưởng, ngọn cờ chỉđạo, tổ chức, động viên giai cấp công nhân, nhân dân lao động bị áp bức trêntoàn thế giới đấu tranh cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Lý luận Mác - Lênin là cơ sở khoa học cho các Đảng Cộng sản định rađường lối chiến lược, sách lược, dẫn dắt phong trào cách mạng đi từ thắng lợinày tới thắng lợi khác

Nguyên tắc thống nhất lý luận và thực tiễn là còn được thể hiện đầy

đủ trong các vấn đề mục đích, đặc điểm, vai trò, khả năng của triết học mácxít

Triết học của Mác khác các triết học trước đây ở chỗ, triết học mácxít

không chỉ là giải thích thế giới mà cái chính là cải tạo thế giới

Hiện nay, cách mạng xã hội xã hội chủ nghĩa đang gặp những khókhăn, đang trong giai đoạn thoái trào Nhưng, đó chỉ là sự thất bại của những

mô hình và sự vận dụng thiếu sáng tạo Sức sống của lý luận Mác – Lênin là

do nó luôn gắn liền với thực tiễn sinh động và được thực tiễn kiểm nghiệm,

bổ sung, phát triển

Cách mạng xã hội chủ nghĩa sẽ thành công nếu biết nắm bắt bản chất,linh hồn của lý luận mácxit, biết vận dụng sáng tạo phù hợp với điều kiện,tình hình cụ thể Đồng thời, trước yêu cầu thực tiễn mới, muốn bảo đảmđược tính khoa học và cách mạng của lý luận mácxit đòi hỏi nó phải thườngxuyên được bổ sung, phát triển

Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thức tiễn còn được thể hiện trong triét học Mác- Lênin khi bàn về lý luận nhận thức

Trong khi nghiên cứu về quá trình hình thành phát triển của nhận thứccon người, triết học M-Lnin khẳng định: nhận thức con người là một quátrình, tuân theo con đường biện chứng đi từ-> TQSĐ đến TDTT từ TDTTtrở về T T kết thúc một vòng khâu của quá trình nhận thức, lại mở ra mộtvòng khâu tiếp theo…

Trong quá trình nhận thức như vậy, được thể hiện bằng con đườngbiện chứng của nhận thức, chúng ta đã thấy sự thống nhất của lý luận vàthực tiễn

B Nội dung của nguyên tắc

Lý luận và thực tiễn trên thực tế là một thể thống nhất giữa hai mặt cơ bản trong quá trình hoạt động nhận thức và cải tạo thế giới của con người

Lý luận và thực tiễn trong một quá trình vừa tác động, ràng buộc, ảnhhưởng lẫn nhau, vừa đấu tranh với nhau dẫn tới sự vận động, biến đổi và chuyểnhoá Trong mối quan hệ đó , thực tiễn luôn luôn là tính thứ nhất, giữ vai tròquyết định lý luận, còn lý luận là tính thứ hai, tác động tích cực trở lại thực tiễn

- Lý luận chỉ trở thành khoa học khi xuất phát từ thực tiễn, được thực tiễn kiểm nghiệm( nói cách khác vai trò của thực tiẽn đối với lý luận)

Vai trò thực tiễn với nhận thức, đối với lý luận trước hết được thể hiện: thựctiễn là cơ sở, mục đích là động lực chủ yếu, trực tiếp của nhận thức, trong đó thựctiễn là tiêu chuẩn kiểm tra chan lý ( T T kiểm tra nhận thức " LL" xem nhận thức

đúng hay sai)

Điều này được V I Lênin khẳng định: "Thực tiễn cao hơn nhận thức (lý

luận), không những của tính phổ biến, mà cả của tính hiện thực trực tiếp"2

Để đáp ứng nhu cầu của mình, con người phải cải tạo thế giới bằnghoạt động thực tiễn, trong quá trình đó, con người cũng biến đổi luôn cả bảnthân mình, phát triển năng lực, trí tuệ

2 V I Lênin, toàn tập, Nxb Tiến bộ, M 1984, t 29, tr .230.

Để thoả mãn nhu cầu ngày càng cao con người ngày càng đi sâu vàonhận thức thế giới, khám phá những bí mật của thế giới, càng làm phong phú

và sâu sắc hơn tri thức của mình

Chính thông qua thực tiễn đã xuất hiện nhiều mâu thuẫn mới đòi hỏicon người phải giải quyết Vì vậy, nhu cầu, nhiệm vụ, phương hướng củanhận thức, đòi hỏi phải nghiên cứu để giải quyết các mâu thuẫn đó, sau đótiến hành tổng kết kinh nghiệm rút ra tri thức mới, để khái quát thành lý luậncủa con người và thúc đẩy sự ra đời, phát triển của các ngành khoa học

Thực tiễn có khả năng tạo ra công cụ, phương tiện phục vụ cho quátrình nhận thức mà hoạt động tinh thần không thể có khả năng trực tiếp

về vấn đề đó Những công cụ, phương tiện hiện đại giúp con người nhậnthức ngày càng nhanh, xa và hiệu quả, dù trong những điều kiện khókhăn phức tạp hơn

Đúng như Mác đã nhận định: các công cụ lao động sẽ nối dài cácgiác quan của con người giúp chúng ta khám phá tự nhiên Chúng ta chếtạo ra những loại kính viễn vọng có thể quan sát được các hành tinh xaxôi, giúp chúng ta nhận thức về nó Chế tạo ra tầu vũ trụ bay vào trongkhông gian để nghiên cứu về thời tiết, động đất, sóng thần, kết cấu vậtchất, sự sống…Mặt trăng, sao hoả…

Thông qua động thực tiễn con người tác động vào thế giới, buộc thếgiới phải bộc lộ những thuộc tính, những quy luật để con người có điều kiện,khả năng nhận thức ngày càng sâu sắc hơn

V I Lênin đã chỉ ra rằng: Thế giới bí ẩn sẽ hoàn toàn bí ẩn với conngười nếu không có sự tác động của con người vào đó Sự tác động của conngười vào thế giới khách quan diễn ra một quá trình từ việc thu thập những tàiliệu cảm tính, những kinh nghiệm, sau đó tiến hành so sánh, phân tích, tổnghợp, khái quát hoá, trừu tượng hoá… để phát triển thành lý luận và từ lý luậnlại trở về chỉ đạo thực tiễn

Không có thực tiễn thì không có nhận thức, không có lý luận Mọi trithức dù trực tiếp hay gián tiếp, đối với người này hay người kia, thế hệ này

hay thế hệ khác, dù ở giai đoạn cảm tính hay lý tính, xét đến cùng, đều bắtnguồn từ thực tiễn.

Lý luận trở thành khoa học, trở thành chân lý không những nó phảixuất phát từ thực tiễn mà còn phải được thực tiễn kiểm nghiệm đúng C Mácviết: “Vấn đề tìm hiểu xem tư duy của con người có thể đi tới chân lý kháchquan hay không, hoàn toàn không phải là vấn đề nhận thức mà là vấn đề thựctiễn Chính trong thực tiễn mà con người phải chứng minh chân lý”1

Từ vai trò to lớn của thực tiễn đối với nhận thức, lý luận, đòi hỏi chủ thểhoạt động phải luôn quán triệt đúng đắn quan điểm thực tiễn Trong nhận thức,phải xuất phát từ thực tiễn, dựa trên cơ sở thực tiễn, đi sâu, đi sát thực tiễn, coitrọng việc tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận Nếu xa rời thực tiễn sẽ dẫn tớicác sai lầm của bệnh chủ quan, giáo điều, quan liêu và chủ nghĩa xét lại

- Hoạt động thực tiễn chỉ đạt được mục đích khi được lý luận soi

đường Cùng với việc coi trọng vai trò của thực tiễn đối với lý luận thì vai trò của lý luận đối với thực tiễn không hề bị hạ thấp mà còn thể hiện rõ hơn tính tích cực, chủ động, sáng tạo của nó

Hay nói cách khác, bản thân lý luận, khoa học không có mục đích tựthân Lý luận, khoa học ra đời chính vì và chủ yếu vì chúng cần thiết cho hoạtđộng thực tiễn của con người

Thực tiễn là mục đích của nhận thức, lý luận Nhận thức lý luận sau khi

ra đời quay về phục vụ thực tiễn, hướng dẫn, chỉ đạo thực tiễn

Lý luận, khoa học chỉ có ý nghĩa thực sự khi chúng được vận dụng vàothực tiễn, cải tạo thực tiễn, phục vụ cho mục tiêu phát triển Lý luận tác độngtrở lại thực tiễn, góp phần làm biến đổi thực tiễn thông qua hoạt động của conngười

Lý luận giúp cho chủ thể hoạt động thực tiễn có những quan niệmkhoa học về thế giới Lý luận có thể dự kiến được sự vận động, phát triểncủa sự vật, chỉ ra những phương hướng mới cho sự phát triển của thực tiễn,

là “kim chỉ nam” soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo cho hành động

1 1 C Mác và Ph Ăngghen, toàn tập, Nxb CTQG, H 1995, t 3, tr.10.

V I Lênin viết: Không có lý luận cách mạng thì cũng không cóphong trào cách mạng, chỉ có đảng nào có lý luận tiên phong hướng dẫn thìđảng đó mới làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong.

Nhờ có lý luận khoa học mà hoạt động của con người trở lên chủđộng, tự giác, hạn chế tình trạng mò mẫm, tự phát Như vậy, lý luận mộtkhi đã thâm nhập vào quần chúng thì biến thành sức mạnh vật chất to lớn

Lý luận giúp cho chủ thể nhận thức hệ thống nguyên tắc, phương pháptrong hoạt động nhận thức và thực tiễn; giúp chủ thể hoạt động thực tiễnnhững mục tiêu cần đạt được trong tình hình cụ thể Nhờ có lý luận cáchmạng mà chủ thể hoạt động thực tiễn có cơ sở hình thành, phát triển nhâncách và nâng cao chất lượng hoạt động thực tiễn

Như vậy, lý luận có vai trò hết sức to lớn đối với hoạt động thực tiễn Tuy nhiên, cùng với nhận thức được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của lý luận thì chủ thể hoạt động không nên cường điệu vai trò của lý luận, coi thường thực tiễn, tách lý luận khỏi thực tiễn

C Yêu cầu của nguyên tắc

Để thực hiện yêu cầu của nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, trước hết, phải nắm vững bản chất khoa học và cách mạng chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, làm cơ sở nền tảng tư tưởng và kim nam cho mọi hoạt động

Cùng với yêu cầu đó, mỗi chủ thể nhận thức và hoạt động thực tiễn phảinắm chắc lý luận của các môn khoa học cụ thể cùng các môn khoa học chuyênngành, từ đó vận dụng sáng tạo trong điều kiện, tình hình cụ thể

Phải có quan điểm thực tiễn đúng đắn, tích cực hoạt động trong thực tiễn;rèn luyện khả năng, trình độ nắm bắt các yêu cầu thực tiễn và nâng cao hiệu quả

hoạt động thực tiễn Tuy nhiên, từ lý luận trở về thực tiễn phải có ý chí, tình

cảm, có khả năng tổ chức và khả năng vận dụng

Phải biết kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn Lý luận cần bám sátthực tiễn, vận dụng và cụ thể hoá sáng tạo Đồng thời, trên cơ sở thực tiễn phải

thường xuyên sơ kết, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, khái quát và bổ sung pháttriển lý luận; luôn có sự kết hợp chặt chẽ công tác tư tưởng và công tác tổ chức.

Khắc phục chủ nghĩa giáo điều và chủ nghĩa kinh nghiệm trong nhậnthức và thực tiễn

3.Yêu cầu khi vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

a Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội hiện nay

* Vị trí, vai trò công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội

Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội là một bộ phận hữu cơ trongcông tác tư tưởng, lý luận của Đảng, là một mặt cơ bản cấu thành hoạt độngcông tác đảng, công tác chính trị Công tác tư tưởng, lý luận có vai trò quyếtđịnh trong việc xây dựng bản chất giai cấp công nhân, tạo nên sức mạnhchính trị, tinh thần của quân đội, đảm bảo cho quân đội luôn luôn là công cụbạo lực sắc bén, là lực lượng chính trị trung thành, tin cậy của Đảng, Nhànước và nhân dân, thật sự là đội quân chiến đấu, đội quân sản xuất và độiquân công tác, góp phần làm cho các nghị quyết của Đảng trở thành hiện thựccách mạng sinh động Thực đã khẳng định vai trò to lớn của công tác tưtưởng, lý luận đối với sự trưởng thành và chiến thắng của quân đội ta

* Nhiệm vụ công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội hiện nay

Trước yêu cầu tình hình mới, nhiệm vụ công tác tư tưởng, lý luận trongquân đội rất nặng nề Đòi hỏi phải tiếp tục phân tích, đánh giá, dự báo để địnhhướng tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ; nâng cao hơn nữa tinh thần chủ độngtiến công, kiên quyết đấu tranh chống lại những quan điểm, tư tưởng, saitrái… Nhiệm vụ công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội hiên nay được thểhiện trên một số vấn đề cơ bản

Thứ nhất, nghiên cứu một cách có hệ thống, có chiều sâu lý luận chủ

nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với các quan điểm, tư tưởngkhoa học khác có ý nghĩa là phương pháp luận khoa học đối với cách mạngViệt Nam, đối với nhiệm vụ xây dựng quân đội hiện nay

Đảng ta khẳng định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh lànền tảng tư tưởng của Đảng Nội dung lý luận, giá trị phương pháp luận củahọc thuyết khoa học và cách mạng đó luôn luôn là kim chỉ nam cho mọi hoạtđộng của quân đội và công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội Trên thực tế,việc nghiên cứu cơ sở khoa học cho công tác tư tưởng, lý luận vẫn còn nhữnghạn chế, bất cập Vì vậy, công tác tư tưởng, lý luận trước hết và thường xuyêntập trung nghiên cứu cơ sở khoa học của nó Các cơ quan chiến lược, các việnnghiên cứu, các học viện và nhà trường quân đội có vai trò rất quan trọngtrong nhiệm vụ này

Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội phải giúp lãnh đạo, chỉ huycác cấp xác định đúng hệ thống các vấn đề lý luận cơ bản và cấp bách làm căn

cứ xây dựng, hoạch định các chủ trương, biện pháp liên quan đến xây dựngcác đơn vị, trước hết là nhiệm vụ xây dựng quân đội về chính trị

Thứ hai, công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội phải tập trung quán

triệt sâu sắc các Nghị quyết của Đảng, của Ban chấp hành Trung ương, củaĐảng bộ quân đội và Đảng uỷ quân sự Trung ương; thực hiện có hiệu quả chỉthị của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về công tác tư tưởng, lý luận trong quânđội Những nội dung đó phải được quán triệt và tổ chức thực hiện tốt ở mọicấp, mọi thành phần, lực lượng và phải được cụ thể hoá sáng tạo trong nhữngđiều kiện, hoàn cảnh cụ thể

Thứ ba, công tác tư tưởng, lý luận phải tập trung bồi dưỡng phẩm chất,

đạo đức cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ Trong quân đội, công tác tư tưởng, lýluận phải hướng vào việc xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ thế giới quan Mác-Lênin, tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh những phẩm chất chính trị tinh thần,tâm lý, phẩm chất đạo đức và sức chiến đấu cao kịp thời đáp ứng yêu cầu đòihỏi của sự nghiệp xây dựng và chiến đấu của quân đội Công tác tư tưởng, lýluận trong quân đội có nhiệm vụ xây dựng bản lĩnh cách mạng, lòng trungthành tuyệt đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, sẵn sàng chiến đấu hysinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội

Thứ tư, công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội phải đẩy mạnh nghiên

cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, đặc biệt là nghiên cứu lý luận quân sự và tổng

kết thực tiễn quân sự Đây vừa là những nhiệm vụ cơ bản, vừa là yêu cầu cấp

bách của công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội vào những năm tới Cầnphải coi trọng công tác lãnh đạo, định hướng tư tưởng cả trong nghiên cứu lýluận và trong tổng kết thực tiễn để rút ra các bài học kinh nghiệm thiết thựcnhằm phát triển lý luận, nâng cao chất lượng lãnh đạo

Đẩy mạnh công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn hướng vàoxây dựng, phát triển đường lối, nghệ thuật quân sự, chiến lược quốc phòng -

an ninh, phương thức chuẩn bị và động viên chính trị, tinh thần của quân đội

và nhân dân, sẵn sàng đánh thắng cuộc chiến tranh xâm lược bằng vũ khícông nghệ cao; tham gia có hiệu quả vào cuộc đấu tranh làm thất bại chiếnlược “diễn biến hoà bình” trên lĩnh vực tư tưởng – văn hoá, củng cố và tăngcường vững chắc trận địa tư tưởng, lý luận của Đảng trong quân đội Đồngthời, tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục

lý luận chính trị, giáo dục chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa, bản chấttruyền thống tốt đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đứccách mạng, năng lực nhận thức và hành động sáng tạo cho cán bộ, chiến sĩ,xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị

Thứ năm, nâng cao tinh thần và hiệu quả, chủ động, nhạy bén đấu tranh

làm thất bại âm mưu “diễn biến hoà bình” “phi chính trị hoá” quân đội của cácthế lực thù địch Công tác tư tưởng, lý luận phải đi vào từng đối tượng cán bộ,chiến sĩ làm cho mỗi người nhận thức đầy đủ và cảnh giác cao độ trước những

âm mưu và thủ đoạn ngày càng tinh vi, thâm độc của kẻ thù

b Một số yêu cầu vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn đối với công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tư tưởng, lý luận trongquân đội hiện nay, cần phải quan tâm đến cả mặt lý luận khoa học, mặt thựctiễn và giải quyết tốt mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn

* Trước hết, nâng cao tính khoa học (tính lý luận) cho công tác tư tưởng,

lý luận trong quân đội hiện nay.

Nội dung công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội phải có cơ sở khoahọc, phải có chiều sâu về mặt lý luận; phải trên cơ sở nắm vững bản chất cách

mạng, khoa học và nắm vững các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời, phải xuất phát từ quan điểm, đườnglối của Đảng và cụ thể hoá sáng tạo bằng các nội dung cụ thể Các nội dungtiến hành công tác tư tưởng, lý luận phải thường xuyên phát triển, theo sátthực tiễn cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân thế giới, thực tiễn đấtnước và quân đội; theo sát sự phát triển tiến bộ của khoa học - công nghệ hiệnđại, khoa học xã hội và nhân văn…

-Nội dung công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội phải thường xuyênđược cập nhật, bổ sung những tri thức mới; có khả năng giải đáp được các vấn

đề mới mà cuộc sống đang đặt ra; không ngừng đổi mới, phát triển, nâng caohiệu quả công tác tư tưởng lý luận, đáp ứng yêu cầu phát triển của tình hình

* Thường xuyên nâng tầm trí tuệ của các cấp ủy đảng và đội ngũ cán

bộ, đảng viên, trước hết và quan trọng nhất là đội ngũ cán bộ chuyên trách trên mặt trận tư tưởng - văn hoá trong quân đội.

Tư duy khoa học có vai trò to lớn trong tiến hành công tác tưtưởng lý luận C Mác đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển lý luận trong đấutranh tư tưởng: “… sự phê phán không phải là sự hăng say của lý tính,

mà là lý tính của sự hăng say”1 Do vậy, hệ thống lãnh đạo, chỉ huy, màtrực tiếp là đội ngũ cán bộ chuyên trách cần nắm và vận dụng linh hoạtphương pháp tư duy khoa học, khắc phục phương pháp siêu hình trongcông tác tư tưởng, lý luận

Đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác tư tưởng – lý luận phải thườngxuyên được bồi dưỡng, nâng tầm trí tuệ, phải có khả năng tốt đảm nhậncông tác tuyên truyền, giáo dục lý luận cho cán bộ, chiến sĩ Đây là lựclượng nòng cốt trong nghiên cứu lý luận, góp phần tích cực vào việc bảo vệchủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm củaĐảng, củng cố, tăng cường vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng trongquân đội Để làm tròn trách nhiệm người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận

tư tưởng, lý luận của Đảng, của quân đội, mỗi cán bộ làm công tác tưtưởng, lý luận cần phải nỗ lực, phấn đấu học tập, rèn luyện, nâng cao trình

1 1 C Mác và Ph.Ăngghen, toàn tập, Nxb CTQG, H 1995, t 1, tr 573.

độ lý luận khoa học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn Đồng thời, phải thườngxuyên đổi mới hệ thống trường lớp, đổi mới nội dung và phương thức đàotạo đội ngũ cán bộ chuyên trách công tác tư tưởng, lý luận, chuyên tráchcông tác đảng, công tác chính trị

* Tập trung nâng cao tính Đảng trong công tác tư tưởng, lý luận

của quân đội hiện nay

Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội hiện nay cần tập trung quántriệt nguyên lý xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp công nhân theo quanđiểm chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; quán triệt nguyên tắcĐảng lãnh đạo Quân đội nhân dân Việt Nam tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt;quán triệt phương hướng xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinhnhuệ, từng bước hiện đại, luôn luôn sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu thắnglợi Nâng cao tính Đảng trong công tác tư tưởng, lý luận hiện nay yêu cầuphải kiên quyết đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu và thủ đoạn phá hoại củađịch trên mặt trận chính trị, tư tưởng

* Thường xuyên nâng cao tính thực tiễn cho công tác tư tưởng, lý luận

trong quân đội hiện nay.

Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội phải tiến hành sát đối tượng;

biết vận dụng sáng tạo quan điểm biện chứng trong nhận thức và tiến hành côngtác tư tưởng, lý luận cho các đối tượng Công tác tư tưởng, lý luận cần gắn vớitừng đối tượng cụ thể, gắn với vị trí xã hội, trình độ học vấn, gắn với nhiệm vụ,chức năng của mỗi người và quan tâm tới đặc điểm, tâm tư, tình cảm, đặc điểmtâm lý của các thành phần, đối tượng cụ thể Từ đó có nội dung, hình thức,phương pháp và những điều kiện phù hợp cho công tác tư tưởng, lý luận

Công tác tư tưởng, lý luận cần quan tâm sâu sát, nắm thực trạng nhậnthức, tư tưởng của cán bộ, chiến sĩ trong quân đội để bảo đảm cho việc vạch ranhững nội dung, hình thức, phương pháp sát thực Đây là một trong những yêucầu cơ bản bảo đảm cho công tác tư tưởng, lý luận đạt chất lượng, hiệu quả Phảichú trọng những yêu cầu định hướng chính trị, định hướng khoa học cùng nộidung, hình thức, phương pháp, bước đi phù hợp trong công tác tuyên truyền,giáo dục đối với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân vùng sâu, vùng xa, vùng tôn giáo

Trong điều kiện kinh tế xã hội ngày nay, công tác tư tưởng, lý luận phảiquan tâm tới vấn đề lợi ích Sự hy sinh, sự cống hiến là vinh dự và nghĩa vụ cănbản, tối cao của mỗi quân nhân cách mạng Tuy vậy, trong điều kiện hiện naykhông thể coi nhẹ lợi ích về vật chất và tinh thần của mỗi quân nhân Tuỳ mỗi đốitượng, cần phải nắm chắc những đặc điểm chung, riêng, phải quan tâm tới nhữngvấn đề bức xúc trước sự tác động phức tạp của thực tiễn - xã hội hiện nay.

Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội phải thường xuyên bám sátnhiệm vụ chung của quân đội và nhiệm vụ chính trị của từng đơn vị Côngtác tư tưởng, lý luận phải luôn quán triệt sâu các quan điểm, tư tưởng,đường lối của Đảng và Đảng uỷ Quân sự Trung ương; quán triệt, nắm vữngnguyên tắc xây dựng quân đội về chính trị, chỉ thị hướng dẫn công tácđảng, công tác chính trị của cấp trên phù hợp với các đối tượng và nhiệm

vụ cụ thể Công tác tư tưởng, lý luận cần bám sát diễn biến của đời sống xãhội và quân đội; bám sát nhiệm vụ, tình hình tư tưởng của bộ đội; bám sát

cơ sở và nhạy bén xử lý những nảy sinh về tư tưởng ở cơ sở, tạo sự chuyểnbiến mạnh mẽ về tư tưởng, lý luận ở cơ sở Công tác tư tưởng, lý luận phảibiết kết hợp giữa xây và chống, lấy xây làm chính Công tác tư tưởng, lýluận phải bám sát yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng quân đội trong sự nghiệpcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, trong bối cảnh tình hình thế giới

có những diễn biến phức tạp

Các hoạt động của công tác tư tưởng, lý luận cần tập trung phục vụ nhiệm

vụ huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnhchiến đấu của quân đội; cần tập trung cho việc chuẩn bị về tiềm lực chính trị,tinh thần, phẩm chất đạo đức, ý chí quyết đánh và quyết thắng, sự mưu trí, sángtạo, dũng cảm, ngoan cường trong chiến đấu; tập trung trong việc xây dựng niềmtin vào cách đánh, tin vào trang bị, kỹ thuật và sự thắng lợi trong cuộc chiến đấuchống chiến tranh xâm lược bằng vũ khí công nghệ cao

Công tác tư tưởng, lý luận góp phần giáo dục cho cán bộ, chiến sĩ xácđịnh rõ kẻ thù, đối tượng tác chiến; đấu tranh giữ vững trận địa tư tưởng, lýluận của Đảng trong quân đội; đấu tranh chống các quan điểm sai trái phảnđộng Công tác tư tưởng, lý luận cần chú trọng xây dựng nội bộ trong sạch,

vững mạnh, chống mọi biểu hiện “tự diễn biến” của các đối tượng, nhất là đốivới cán bộ cao cấp, cán bộ ở những cơ quan trọng yếu.

Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội phải tập trung cho nhiệm vụ

cơ bản, chủ yếu Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội hiện nay cần tập trung bồi dưỡng bản chất giai cấp công nhân, tuyên truyền đường lối, chính

sách của Đảng trong quân đội; chủ động triển khai có hiệu quả cuộc đấu tranhtrên mặt trận tư tưởng, lý luận; chống lại những âm mưu của các thế lực thùđịch hòng “phi chính trị hoá” quân đội; chống “diễn biến hoà bình” của cácthế lực thù địch; vạch trần bản chất của những kẻ cơ hội về chính trị vớinhững hình thức, biện pháp thích hợp

Thường xuyên quan tâm tới số lượng, chất lượng của công cụ, phương

tiện vật chất tiến hành công tác tư tưởng, lý luận Biết kết hợp giữa các công

cụ, phương tiện truyền thống với những công cụ, phương tiện hiện đại; biếtkhai thác, tận dụng, sử dụng có hiệu quả các công cụ, phương tiện hiện đạitrong việc đổi mới nội dung, biện pháp, cách thức tiến hành công tác tưtưởng, lý luận trong quân đội Qua việc sử dụng tốt các công cụ, phương tiện

sẽ góp phần tích cực tăng sức thuyết phục và sự hấp dẫn của việc truyền bá lýtưởng cộng sản cho các đối tượng trong quân đội

Cùng với công cụ, phương tiện vật chất cần phải thường xuyên quantâm tới việc đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp tiến hành công tác

tư tưởng, lý luận Các hoạt động này giúp cho cán bộ, chiến sĩ ở các đơn vịcảm nhận một cách trực tiếp, sinh động những nội dung khoa học của côngtác tư tưởng, lý luận Tuy nhiên, tính thực tiễn của công tác tư tưởng, lýluận không có nghĩa là quá trình tiến hành công tác này nằm ngoài sự chỉđạo của lý luận khoa học

* Giải quyết tốt mối quan hệ lý luận và thực tiễn trong công tác tư

tưởng, lý luận trong quân đội hiện nay

Một là, đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận của mọi cấp,

mọi thành phần lực lượng Qua đó góp phần làm sáng tỏ hơn những vấn đề vềchủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, về chiếntranh quân đội, vấn đề bảo đảm an ninh, quốc phòng của đất nước, nhiệm vụ

chính trị của quân đội và của từng đơn vị Tổng kết thực tiễn, nghiên cứu,phát triển lý luận có ý nghĩa thiết thực trong việc khắc phục bệnh giáo điều,kinh nghiệm chủ nghĩa “Đẩy mạnh tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận,thảo luận dân chủ, sớm làm rõ và kết luận những vấn đề mới, bức xúc nảysinh từ thực tiễn”3 Tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận phải bám sát đườnglối chính trị, quân sự của Đảng, thực tiễn hoạt động của quân đội, cung cấpnhiều luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng, bổ sung phát triểnđường lối quân sự, quốc phòng của Đảng, góp phần quan trọng xây dựng lựclượng vũ trang, nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội Qua đó đội ngũlàm công tác nghiên cứu lý luận có bước trưởng thành và phát triển cả về sốlượng, chất lượng.

Hai là, giải quyết tốt mối quan hệ giữa công tác tư tưởng với công tác

tổ chức; khắc phục sự tách rời hai nhiệm vụ này, khắc phục tình trạng công

tác lý luận chưa theo kịp yêu cầu của cách mạng; công tác tư tưởng chưa gắnvới công tác tổ chức.

Có thể nói công tác tư tưởng đã tập trung cho mặt lý luận, tinh thần Côngtác tổ chức – vấn đề cơ bản của nó là hiện thực hoá tinh thần, lý luận khoa họctrong các tổ chức và thực tiễn cách mạng Như vậy, giải quyết tốt mối quan hệ lýluận và thực tiễn của công tác tư tưởng, công tác lý luận phải biết kết hợp côngtác tư tưởng và công tác tổ chức Việc xây dựng lý tưởng, bản lĩnh, tinh thần vàtrí tuệ cho cán bộ, chiến sĩ trong quân đội phải trên cơ sở, phải biết kết hợp tốtvới việc xây dựng hệ thống tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ đảng viên…

Ba là, tích cực đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận là một trong các

yêu cầu cơ bản của sự vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

trong công tác tư tưởng, lý luận hiện nay Tích cực, chủ động tiến công trên

mặt trận tư tưởng, lý luận làm thất bại mọi âm mưu thủ đoạn của địch Đồngthời, đấu tranh khắc phục có hiệu quả các căn bệnh nảy sinh từ mặt trái kinh tếthi trường như: chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng, suy thoái đạo đức, lốisống… Kiên quyết đấu tranh chống các quan điểm sai trái, khuynh hướng tự do

tư sản, cơ hội chính trị, nâng cao cảnh giác, làm thất bại chiến lược “diễn biến

3 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H 2001, tr 141.

hoà bình” trên mặt trận tư tưởng – văn hoá và trên các lĩnh vực khác Nghiêncứu, xác định các thiết chế, cơ cấu để hình thành phong trào toàn Đảng, toàndân, toàn quân tham gia đấu tranh đẩy lùi các tệ nạn xã hội.

Bốn là, khắc phục bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa và giáo điều trong công

tác tư tưởng, lý luận

Thực chất của bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa trong công tác tư tưởng, lýluận là tuyệt đối hoá kinh nghiệm thực tiễn trong nội dung, phương pháp vàcách thức tiến hành công tác tư tưởng, lý luận; đồng thời, coi thường lý luậnkhoa học Đối lập với chủ nghĩa kinh nghiệm là chủ nghĩa giáo điều, quanđiểm này đã tuyệt đối hoá về mặt lý luận, xa rời thực tiễn trong tiến hànhcông tác tư tưởng, lý luận Chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa giáo điều đều

là sự phản khoa học trong vận dụng nguyên tắc thống nhất lý luận và thực tiễntrong công tác tư tưởng, lý luận

Quá trình tiến hành công tác tư tưởng, lý luận phải chú trọng khắc phục

cả hai căn bệnh: kinh nghiệm chủ nghĩa và bệnh giáo điều Công tác tư tưởng,

lý luận phải xuất phát từ thực tiễn quân đội; mọi hoạt động tư tưởng, lý luậnđều phải có lý luận khoa học dẫn dắt, cán bộ nghiên cứu, cơ quan, học viện,nhà trường phải bám nắm cơ sở, có kinh nghiệm thực tiễn phong phú Cầnđược kết hợp tốt giữa đào tạo cơ bản và đào tạo lại, thường xuyên được bồidưỡng, cập nhật về tri thức, nâng cao trình độ lý luận, trình độ trí tuệ làphương hướng cấp bách để khắc phục cả bệnh giáo điều và kinh nghiệm chủnghĩa cho đội ngũ cán bộ ở các đơn vị cơ sở

Như vậy, yêu cầu vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thựctiễn trong công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội hiện nay cần phải tập trunggiải quyết tốt mối quan hệ giữa lý luận khoa học và thực tiễn công tác tư tưởng

lý luận Đồng thời, phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa hai mặt đó trên cơ sởtăng cường tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, nghiên cứu phát triển lý luận, kếthợp tốt công tác tư tưởng và công tác tổ chức, thường xuyên khắc phục bệnhkinh nghiệm chủ nghĩa và bệnh giáo điều trong công tác tư tưởng, lý luận trongquân đội hiện nay

chủ đề 2

PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

1 Mục đích, yêu cầu:

- làm rõ định nghĩa của phép biện chứng duy vật

- Làm rõ kết cấu của phép biện chứng

- Nêu lên hệ thống phương pháp luận của PBCDV

- ý nghĩa phương pháp luận và vận dụng PBCDV vào công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội

- Lênin toàn tập, T.18, Nxb.Tiến bộ, M.1980

- Giáo trình triết học Mác - Lênin, Nxb CTQG, H.1999

- CNDVBC lý luận và vận dụng, Nxb.SGK, M- LN, H.1985