Bài giảng việt bắc phần 4 thầy phạm hữu cường

Câu th có hình nh y.. Nh ng đó là hình nh th c... Ti ng hát ân tình thu chung trong bài th Vi t B c là ti ng hát nh th.

N i nh ắnh ng hoa cùng ng i” và v đ p c a b c tranh t bình qua 4 mùa đ c đáo

I TR NG TÂM KI N TH C VÀ PH M VI RA :

1 Hoàn c nh sáng tác, nh ng bi u hi n c a tính dân t c trong n i dung và hình th c c a bài th

2 Giá tr, ý ngh a c a l i x ng hô “mình-ta”, hình th c đ i đáp dân gian và th th l c bát trong bài th

3 C m nh n đ c các đo n th tiêu bi u

4 N i nh “nh ng hoa cùng ng i và v đ p c a b c tranh t bình qua b n mùa đ c đáo

5 Nét n đ nh và bi n đ i trong n i dung và hình th c c a th T H u, c ng nh phong cách ngh thu t c a nhà th

6 Phong v dân gian trong bài th Vi t B c (Có th so sánh v i T ng t c a Nguy n Bính)

7 Tình c m đ i v i đ t n c và nhân dân, ân tình ân ngh a v i Cách m ng và kháng chi n trong bài th (Có

th so sánh v i Bên kia sông u ng c a Hoàng C m, t n c c a Nguy n ình Thi, Ti ng hát con tàu c a

Ch Lan Viên, trích đo n t n c trong M t đ ng khát v ng c a Nguy n Khoa i m…)

8 Th th l c bát trong Vi t B c c a T H u (Có th so sánh v i T ng t c a Nguy n Bính)

II KI N TH C C B N:

ã đ n v i bài th , đ c gi khó mà quên đ c đo n g i lên phong v b n mùa r t riêng c a Vi t B c Bút pháp t c nh, t tình đây đã đ t t i m c tinh luy n, bi u th đ viên mãn c a m t phong cách ngh thu t luôn h ng t i s hài hoà gi a tình c m cách m ng và nh n th c cách m ng

Ta v , mình có nh ta

Ta v , ta nh nh ng hoa cùng ng i

Dòng đ u tiên là m t câu h i h ng v ng i l i T t nhiên, câu h i này không c n ph i tr l i ó

là m t câu h i tu t có ch c n ng đ a đ y ho c g n k t nh ng l i đ i tho i vào trong m t m i th ng nh t

nh h ng c a th ca dân gian đ c th hi n đây r t rõ Th ca dân gian th ng có l i th hi n tình t và duyên dáng nh v y Có th ngh thêm r ng: chính câu h i này đã làm n i b t tính ch t hai chi u c a n i

nh cùng s thi t tha c a tình c m mà ng i đi đã dành cho Vi t B c, nh m đáp l i ân tình sâu n ng mà quê

h ng cách m ng đã dành cho mình

T hoa đ c dùng trong dòng th th hai th t cô đ ng mà g i c m u tiên, có l nó mu n ch

nh ng loài hoa quen thu c th ng g p núi r ng Vi t B c Trong n i nh nhung trìu m n c a ng i đi,

Vi t B c nh đã tr thành m t x hoa Có th nói c m xúc c a ng i đi đã đ c l ng l c trong su t, đ còn

l i trong kí c là nh ng cái gì đ p đ nh t, lung linh, t i t n nh t Nh ng t hoa c ng c n đ c hi u theo ngh a r ng Hoachính là thiên nhiên làm say đ m lòng ng i c a Vi t B c, không th tách nó ra kh i hình

nh con ng i Nh hoa c ng chính là nh ng i và ng c l i

VI T B C (PH N 4) Giáo viên: PH M H U C NG TÀI LI U BÀI GI NG

ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng Vi t B c (Ph n 4) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C: Môn Ng v n

(Th y Ph m H u C ng) t i website Hocmai.vn

Trong tám dòng th ti p theo, T H u đã t o nên đ c m t b tranh t bình đ c đáo v Vi t B c theo ch

đ Xuân - H - Thu - ông M i b c tranh th có giá tr đ c l p c a nó nh ng đi u này không phá v s hài hoà chung c a c b tranh Trái l i, v đ p c a m i b c ch b c l h t trong m i quan h ch nh th v i

nh ng b c còn l i Khi l n l t v các b c tranh này, T H u đã nh t quán s d ng bút pháp c câu trên t

c nh thì câu d i t ng i D ng ý c a tác gi là kh ng đ nh s th ng nh t gi a c nh và ng i đã nói trên Nhìn chung, b t bình th đây đ m đà màu s c c đi n v i tính ch t cân x ng hoàn m c a nó

Nh là m t s ng u nhiên, b c tranh th nh t v ra c nh t m quy c là c nh mùa đông[2]:

R ng xanh hoa chu i đ t i

èo cao n ng ánh dao gài th t l ng

Tuy nói v r ng xanh – m t đ i t ng t ng đ c nh c t i trong thành ng r ng xanh núi đ – mà câu th - nét v không h g i c m giác bu n v ng, hiu h t Ta th y hi n lên đây hình nh nh ng bông hoa chu iđ t i gi ng nh nh ng đ m l a đang b p bùng cháy gi a n n xanh tr m t ch c a r ng già Nhà th

đã khéo t o nên s t ng ph n gi a màu đ và màu xanh đ làm t ng c ng l c th giác c a màu đ , t c là màu có th g i lên c m giác m áp, h ng ph n Ti p sau, nhà th t o hình m t dáng ng i đi trên đèo cao Trong t l chung c a b c tranh, cái ch m t ng i y th t bé nh , tuy v y, ta không h có n t ng hình nh con ng i b l n át T t c là nh con dao đ c tác gi “gài” m t cách t nhiên, đ y “ngh thu t” ngang

th t l ng ng i Cái ánh n ng đ c ph n chi u trên l i dao tr n đã bi n con ng i tr thành m t đi m sáng

di đ ng thu hút cái nhìn c a chúng ta Ph i ch ng đi u tác gi mu n nói đây là thiên nhiên không che l p

mà th c s đang tôn lên v đ p c a con ng i?

Trong b c tranh th hai - Xuân - gam màu ch đ o là gam màu tr ng:

Ngày xuân m n tr ng r ng

Nh ng i đan nón chu t t ng s i giang

ó là m t màu tr ng trong tr o r t phù h p v i vi c di n t v đ p tinh khôi, trinh b ch, huy n ho c

đ n khó tin c a r ng hoa m lúc xuân v Âm đi u m nh c a c m t tr ng r ng cu i dòng l c đã th hi n

đ c c m giác choáng ng p vì h nh phúc c a nhà th khi tâm trí b màu tr ng hoa m cùng v xuân dâng

ng p đ t tr i n i núi r ng Vi t B c thôi miên, phong to Trên cái n n phong c nh đ p đ y, hình nh con

ng i c ng không kém ph n quy n r v i đ ng tác chu t t ng s i giang th t khoan thai, th t uy n chuy n

Qu th c, gi a ng i và c nh có s hoà h p tuy t đ i Ta hi u con ng i đ c nói t i đây chính là ch nhân c a mùa xuân, là k đang tô đi m cho s c xuân v n có c a đ t tr i thêm th m ng, lãng m n

H ng cái nhìn vào b c tranh th ba - H - ta th y lênh láng m t s c vàng r c r :

Ve kêu r ng phách đ vàng

Nh cô em gái hái m ng m t mình

Câu l c xôn xao “ti ng nói” c a c màu s c l n âm thanh Trong ti ng ve kêu (ho c có th ngh là ngheti ng ve kêu), ngàn lá phách h i h thay màu [3] Âm thanh đanh s c c a ti ng ve nh làm cho màu vàng c a r ng phách rung thành ti ng Ng c l i, màu vàng c a r ng phách nh đã th giác hoá ti ng ve, khi n nó chói chang tr c m t nhìn T kêu, t đ đã th hi n th t đ t cái không khí r n r c r t đ c tr ng

c a mùa h Có th hi u đ vàng là đ ng lo t ng vàng C ng có th hi u r ng phách đ vàng là ào ào trút lá vàng theo m t nh p đi u d t khoát và m nh m Sau nh ng nét t đ y kích thích đ i v i giác quan dòng

l c, sang dòng bát, m t hình nh đ m d u h n đ c v ra nh đ làm cân b ng l i tr ng thái c m xúc c a

đ c gi Cái v l loi c a cô gái hái m ng m t mình đã kh i d y trong ta nh ng rung đ ng ng t ngào, sâu

l ng B c tranh mùa hè th t hoành tráng mà c ng th t đ m tính tr tình Nó dung h p đ c v a nh ng qu t bút m nh m đ y h ng kh i v a nh ng nét v m nh mai, tinh t , có th g i ra c m t tr ng liên t ng mênh mông

Trong câu l c bát cu i cùng c a đo n th , tác gi tái hi n m t c nh thu mang đ c tính “ý ni m” nhi u h n là đ c tính c th , cá bi t:

R ng thu tr ng r i hoà bình

Nh ai ti ng hát ân tình thu chung

C ng nh nhi u nhà th khác, khi nói v mùa thu, tác gi không quên nh c t i ánh tr ng Ánh tr ng xanh mát đã to lên c nh v t m t không khí thanh bình, yên T hoà bình tuy có h i chung chung, h i

“c ng”, nh ng không ph i không có ý ngh a Nó v a nói đ c cái d u dàng c a ánh tr ng gi a r ng khuya,

v a ph n ánh đ c c v ng hoà bình c a nh ng ng i kháng chi n, l i v a g i cho ng i đ c ngh t i b i

c nh khá yên t nh c a An toàn khu Trên cái n n thiên nhiên r t m c nên th y, ti ng hát ân tình thu chung c t lên nghe th t m lòng Có c n gì ph i phân đ nh xem ti ng hát này là c a ai Trong âm đi u c a

nó ta nghe rung lên n i ni m c a c ng i đi l n k T ngày qua v ng v , ti ng hát đó đã khéo nói đ c

nh ng tâm tình đang d t dào trong thì hi n t i

Chú thích:

[2] Không có c n c đ kh ng đ nh r ng ngay t đ u tác gi đã mu n t o nên "b tranh" v c nh và ng i

Vi t B c trong b n mùa R t có th lúc đ t bút vi t R ng xanh hoa chu i , tác gi ch a ngh r ng đây là nét

đ c thù c a mùa đông Nh ng r i các câu th c n i ti p tuôn ch y, t liên k t v i nhau thành m t c u trúc

ch t ch D i áp l c c a h th ng, t nhiên m i câu l c bát (g m hai dòng) trong đo n th này đ m nhi m

m t ch c n ng r t c th , rõ ràng C n c vào v n b n, đ c gi v n có quy n nói v s "h u ý" c a tác gi khi d ng "c nh mùa đông", mà l i là d ng tr c Theo lô gích, sau đông s là xuân r i đ n h , thu "b c mùa thu" khép l i đo n th là r t khéo Chính nó v a giúp tác gi "tích h p" đ c nhi u mùa thu trong m t mùa thu, v a cho phép ông quy h i c m xúc v th i đi m hi n t i m t cách t nhiên, nhu n nh

[3] Có sách chú phách là m t loài cây thân g r ng Vi t B c, n hoa vàng vào đ u mùa hè Còn tác gi T

H u thì chú phách là "lo i cây g cao, cu i hè đ u thu thì lá vàng r c lên" (Xem Nh l i m t th i, NXB H i Nhà v n, 2000, tr 302) Hai cách chú thích trên không h n lo i tr nhau, nh ng có l , n t ng mà câu th

c a T H u g i lên là n t ng v màu vàng c a lá phách

III TÀI LI U THAM KH O:

1 Phân tíc h đo n th sau:

Ta v mình có nh ta

… Nh ai ti ng hát ân tình th y chung

a o n này đ c xem là đ c s c nh t Vi t B c 10 câu l c bát thu g n c s c màu 4 mùa, c âm thanh cu c

s ng, c thiên nhiên con ng i Vi t B c

Ta v mình có nh ta

Ta v ta nh nh ng hoa cùng ng i

T H u l a ch n th t đ t hình nh đ i x ng : hoa - ng i Hoa là v đ p tinh tuý nh t c a thiên nhiên, k t tinh t h ng đ t s c tr i, t ng x ng v i con ng i là hoa c a đ t B i v y đo n th đ - c c u t o: câu l c

nói đ n thiên nhiên, câu bát nói t i con ng i Nói đ n hoa hi n hi n hình ng i, nói đ n ng i l i l p lóa bóng hoa V đ p c a thiên nhiên và con ng i hòa quy n v i nhau t a sáng b c tranh th B n c p l c bát

t o thành b t bình đ c s c

b Tr c h t đó là n i nh mùa đông Vi t B c - cái mùa đông thu g p g ban đ u, đ n hôm nay v n sáng

b ng trong kí c

R ng xanh hoa chu i đ t i

èo cao n ng ánh dao gài th t l ng

Câu th truy n th ng đ n ng i đ c c m nh n v m t màu xanh l ng l , tr m t nh c a r ng già Cái màu xanh ng n ng t đ y s c s ng ngay gi a mùa đông tháng giá Cái màu xanh ch a ch t bao s c m nh bí n

“N i thiêng liêng r ng núi hóa anh hùng” Màu xanh núi r ng Vi t B c:

R ng gi ng thành l y thép dày

R ng che b đ i r ng vây quân thù

Trên cái n n xanh y n b ng bông hoa chu i đ t i, th p sáng c cánh r ng đ i ngàn làm m c không gian, m c lòng ng i Hai ch “đ t i” không ch là t ng ch s c màu, mà ch a đ ng c m t s b ng

th c, m t khám phá ng ngàng, m t rung đ ng r t thi nhân Có th th y cái màu đ trong câu th T H u

nh đi m sáng h i t s c m nh ti m tàng ch n r ng xanh đ i ngàn, l p lóa m t ni m tin r t th t, r t đ p Trên cái phông n n hùng v và th m ng y, hình nh con ng i xu t hi n th t v ng trãi, t tin ó là v

đ p c a con ng i làm ch núi r ng, đ ng trên đ nh tr i cùng t a sáng v i thiên nhiên, “ èo cao n ng ánh dao gài th t l ng”

c Cùng v i s chuy n mùa (mùa đông sang mùa xuân) là s chuy n màu trong b c tranh th : Màu xanh

tr m t nh c a r ng già chuy n sang màu tr ng tinh khôi c a hoa m khi mùa xuân đ n C không gian sáng

b ng lên s c tr ng c a r ng m lúc sang xuân

Ngày xuân m n tr ng r ng

Tr ng c không gian “tr ng r ng”, tr ng c th i gian “ngày xuân” Hình nh này khá quen thu c trong th T H u, hình nh r ng m s c tr ng c ng đi vào tr ng ca Theo chân Bác g i t mùa xuân r t đ c

tr ng c a Vi t B c:

Ôi sáng xuân nay xuân 41

Tr ng r ng biên gi i n hoa m

Cái s c tr ng tinh khôi b ng n m i đ xuân v làm ng ng n ng i , th n th k đi Ng i đi không th không nh s c tr ng hoa m n i xuân r ng Vi t B c, và l i càng không th không nh đ n con

ng i Vi t B c, c n cù uy n chuy n trong v đi u nh p nhàng c a công vi c lao đ ng th m l ng mà c n

m n tài hoa:

Nh ng i đan nón chu t t ng s i giang

"Hai ch “chu t t ng” g i lên dáng v c n tr ng tài hoa, d ng nh bao yêu th ng đ i ch mong ngóng đã g i vào t ng s i nh , s i th ng k t nên vành nón C nh thì m m ng, tình thì đ m n ng Hai câu

th l u gi l i c khí xuân, s c xuân, tình xuân v y Tài tình nh th th t hi m th y

d B c tranh th th 3 chuy n qua r ng phách - m t lo i cây r t th ng g p Vi t B c h n b t c n i đâu

Ch n phách cho c nh hè là s l a ch n đ c s c, b i trong r ng phách nghe ti ng ve ran, ng m s c ph n vàng gi a nh ng hàng cây cao vút, ta nh c m th y s hi n di n rõ r t c a mùa hè Th vi t mùa hè hay x a nay hi m, nên ta càng thêm quí câu th c a T H u:

Ve kêu r ng phách đ vàng

Nh cô em gái hái m ng m t mình

đây có s chuy n đ i c m giác r t thú v : Ti ng ve kêu n t ng c a thính giác đã đeml i n t ng th giác th t m nh S chuy n mùa đ c bi u hi n qua s chuy n màu trên th o m c c cây: Nh ng ngày cu i xuân, c r ng phách còn là màu xanh, nh ng n hoa còn náu kín trong k lá, khi ti ng ve đ u tiên c a mùa

hè c t lên, nh ng n hoa nh t t đ ng lo t tr bông, đ ng lo t tung ph n, c r ng phách lai láng s c vàng

Ch đ đ c dùng th t chính xác, tinh t Nó v a g i s bi n chuy n mau l c a s c màu, v a di n t tài tình t ng đ t m a hoa r ng phách khi có ng n gió tho ng qua, v a th hi n chính xác kho ng kh c hè sang Tác gi s d ng ngh thu t âm thanh đ g i d y màu s c, dùng không gian đ miêu t th i gian B i v y

c nh th c mà vô cùng huy n o.Trên n n c nh y, hình nh cô em gái hi n lên xi t bao th m ng, lãng m n:

“Cô em gái hái m ng m t mình” nghe ng t ngào thân th ng trìu m n Nh v em, là nh c m t không gian đ y h ng s c Ng i em gái trong công vi c lao đ ng hàng ngày gi n d : hái m ng V đ p lãng m n

th m ng y còn đ c tô đ m hai ch “m t mình” nghe c xao xuy n l , nh b c l th m kín ni m m n

th ng c a tác gi Nh v em, nh v m t mùa hoa

e Khép l i b t bình là c nh mùa thu ây là c nh đêm th t phù h p v i khúc hát giao duyên trong th i

đi m chia tay giã b n Hình nh ánh tr ng d i qua k lá d t lên m t đ t m t th m hoa tr ng lung linh huy n o.D i ánh tr ng thu, ti ng hát ân tình càng làm cho c nh thêm m áp tình ng i i t phi m ch “ai” đã

g p chung ng i hát đ i đáp v i mình làm m t, t o m t hòa âm tâm h n đ y bâng khuâng l u luy n gi a k , ng i đi, gi a con ng i và thiên nhiên

g M i câu l c bát làm thành m t b c tranh trong b t bình M i b c tranh có v đ p riêng hòa k t bên nhau t o v đ p chung ó là s hài hòa gi a âm thanh, màu s c Ti ng ve c a mùa hè, ti ng hát c a đêm thu, màu xanh c a r ng già, s c đ c a hoa chu i, tr ng tinh khôi c a r ng m , vàng ng c a hoa phách Trên cái n n thiên nhiên y, hình nh con ng i hi n lên th t bình d , th m ng trong công vi c lao đ ng hàng ngày

2 Phân tích b c tranh t bình v Vi t B c

M bài

- Vi t B c là m t trong nh ng bài th hay nh t c a T H u L i th nh khúc hát ân tình tha thi t v Vi t

B c, quê h ng c a cách m ng Vi t Nam trong th i k kháng chi n ch ng Pháp

- đó, bên c nh cách nh ng b c tranh hùng tráng, đ m ch t s thi v cu c s ng đ i th ng g n g i, thân thi t đ c bao b c b i thiên nhiên vô cùng t i đ p:

Ta v , mình có nh ta

Ta vê, ta nh nh ng hoa cùng ng i

R ng xanh hoa chu i đ t i

èo cao n ng ánh dao gài th t l ng

Ngày xuân m n tr ng r ng

Nh ng i đan nón chu t t ng s i giang

Ve kêu r ng phách đ vàng

Nh cô em gái hái m ng m t mình

R ng thu tr ng r i hoà bình

Nh ai ti ng hát ân tình thu chung

Thân bài :

* Nh n xét chung :

ây là b c tranh đ c d t b ng ngôn t ngh thu t toàn bích, có s hoà quy n gi a c nh và ng i, gi a

cu c đ i th c v i t m lòng c a nhà th cách m ng

M i câu th trên n m trong tr ng đo n g m 62 câu th di n t tâm tình c a ng i cán b s p s a r i Vi t

B c, n i mình đã 15 n m g n bó v i bao tình c m máu th t

a Hai câu đ u :

o n th m đ u b ng m t câu h i:

Ta v , mình có nh ta

Nh ng th c ra, h i ch đ mà h i, h i đ t o thêm cái c đ gi i bày n i lòng c a mình:

Ta v , ta nh nh ng hoa cùng ng i

Câu th có nh p đi u êm ái nh nh ng đi p t t o và các thanh b ng (6/8) nh m t l i ru, m t câu hát không

ch di n t tâm tr ng tha thi t c a nhân v t tr tình ây còn là l i ng i ca v thiên nhiên và con ng i Vi t

B c Trong ngôn ng Vi t, hoa còn có ý ngh a bi u tr ng v thiên nhiên, v nh ng gì t i đ p t hoa bên

c nh ng i là s tôn vinh v thiên nhiên và con ng i Vi t B c

V l i, hoa và ng i hoà quy n, g n bó v i nhau Nói t i thiên nhiên không th nói đ n con ng i và ng c

l i, nh ng con ng i y đã trong m t thiên nhiên đ p, g n g i

a Tám câu th sau :

- Nh n xét :

B n câu th l c bát còn l i là m t b c tranh liên hoàn v con ng i và thiên nhiên Vi t B c Nhi u ng i

g i đây là b t bình (xuân, h , thu, đông) Nhà th k th a ngh thu t h i ho c truy n c a dân t c trong khi miêu t thiên nhiên M i m t câu th kh c ho m t b c tranh c th nh ng c ng có th ghép l i thành

m t b liên hoàn:

- B c tranh th nh t:

R ng xanh hoa chu i đ t i

èo cao n ng ánh dao gài th t l ng

Câu th m ra m t không gian r ng l n Trên cái n n xanh b t ngàn c a r ng, n i b t lên hình nh nh ng bông hoa chu i đ t i Ngh thu t đi m xuy t trong th c ( C non xanh r n chân tr i – cành lê tr ng

đi m m t vài bông hoa; Nguy n Du ) t ra r t h u hi u Gi a b t ngàn xanh c a núi r ng Vi t B c, màu đ

c a hoa chu i b ng g i lên s m áp, có s c lan to Vì th , thiên nhiên hùng v y không xa l ; trái l i, g n

g i, thân thi t v i con ng i:

èo cao n ng ánh dao gài th t l ng

C ng là cách đi m xuy t nh ng hình nh đi m n i rõ h n c nh H n n a, cách đi m xuy t y r t đ c đáo: càng ch n đi m nh nh t thì s c g i càng l n h n Vì th , câu th có s nh p nháy (n ng ánh) c a hình nh

và c nh v t v n t nh l ng, th m chí t ch m ch, b ng có s c s ng, s chuy n đ ng

Th ca là m t nghê thu t c a th i gian V i nh ng ngh s tài hoa đó, vi c t o d ng nên nh ng l p th i gian

ch ng l p và không gian không b t đ ng, b t bi n mà ngang s c s ng nh s tái sinh c a nh ng l p ngôn

t R ng xanh hoa chu i đ t i, èo cao n ng ánh dao gài th t l ng là m t câu th nh th

- B c tranh th hai

Ngày xuân m n tr ng r ng

Nh ng i đan nón chu t t ng s i giang

Khác b c tranh th nh t, b c tranh th th hai m đ u có s đ nh v v th i gian (Ngày xuân) Nh ng t thân th i gian y c ng đã m ra không gian:

Ngày xuân m n tr ng r ng Cách đi p âm (m /n ; tr ng/r ng) cùng v i hình nh c a hoa m (màu tr ng) t o ra m t không gian v a

r ng l n, v a có s r n ràng, náo n c c a thiên nhiên N u b c tranh th th nh t, ngh thu t miêu t c a tác gi đi m xuy t, tìm hình nh g i, s c màu sáng (hoa đ , n ng ánh) đ di n t s chuy n đ ng c a c nh

v t thì đây, nhà th l i h ng cái nhìn vào s bao quát đi p trùng đ tìm cái r o r c (ti m n) c a thiên nhiên

Trên cái n n không gian r ng l n và náo n c y, nhà th h ng m t nhìn v m t ho t đ nh có v t m :

…Ng i đan nón chu t t ng s i giang

Nhi u ng i nói câu th ca ng i “dáng đi u c n m n, c n tr ng và tài hoa” trong “công vi c th m l ng” c a

ng i Vi t B c (1) Có ng i nói “d i ánh sáng c a r ng m mùa xuân, hình nh co gái Vi t B c hi n lên thanh m nh, du dàng” (2) Câu th có hình nh y Con ng i Vi t B c trong hoài ni m c a T H u là nh

th Nh ng đó là hình nh th c Trong chu i hoài ni m c a tác gi , hình nh kia ch là m t đi m g i nh Câu th g i lên cách c m, cách nhìn c a tác gi h n là t th c ó là hình nh đ c tr ng c a sinh ho t đ i

th ng Vi t B c V i nhi u ng i, nó có th nh nh t, không đáng nh V i m t nhà th ân tình nh T

H u, đó l i là hình nh kh c ghi trong tâm kh m

- B c tranh th ba

Ve kêu r ng phách đ vàng

Nh cô em gái hái m ng m t mình

Câu th m đ u b ng âm thanh (ve kêu), nh ng c ng là cách đ nh v b ng th i gian (mùa hè) Dòng th v a

có âm thanh r n ràng, v a có màu s c đ c tr ng c a r ng Vi t B c Âm thanh và màu s c y t o nên c nh

t ng b ng c a thiên nhiên N u nói thiên nhiên c ng có đ i s ng riêng c a nó thi đây qu th c là ngày h i

c a c nh v t Vì v y, trong “ngày h i” y hình nh cô em gái hái m ng m t mình không l loi mà góp ph n

t o nên b c tranh th hoàn ch nh:

Ve kêu r ng phách đ vàng

Nh cô em gái hái m ng m t mình

Nh đã nói, hoa và ng i Vi t B c trong th T H u hoà qu ên, cùng tôn vinh l n nhau Trong hoài ni m này, tác gi dùng bút l c c a mình đ ca ng i, tôn vinh s hài hoà đó Và chính s hài hoà đó đã t o nên

ch t th Vì th , không nên suy di n, giàu ch t t ng tr ng v i nh ng nét sinh ho t, lao đ ng c a cu c s ng

th c

- B c tranh th t

R ng thu tr ng r i hoà bình

Nh ai ti ng hát ân tình thu chung

Câu th có ki u m đ u b ng s đ nh v c không gian l n th i gian (r ng thu) n đây, ta chú ý các ki u

đ nh v nh ng câu th trên:

R ng xanh => không gian

Ngày xuân => th i gian

Ve kêu => âm thanh ( th i gian )

ng v i m i câu th và cách đ nh v trên là m t mùa c a thiên nhiên (mùa đông, mùa xuân, mùa h ) Câu

th này c ng là b c tranh v m t mùa c a thiên nhiên (mùa thu) Nh ng có l vì đó là b c tranh cu i c a b

t bình và là ti ng hát cu i c a m t tr ng đo n hoài ni m nên hình nh t t th y đ u tr nên t ng tr ng,

âm h ng c ng bao quát h n:

R ng thu tr ng r i hoà bình

Nh ai ti ng hát ân tình thu chung

R ng thu Vi t B c trong th T H u mênh mông nh ng không l nh l o “Tr ng r i hoà bình” v a mang ý ngh a ánh tr ng c a cu c đ i ân tình y, l i v a mang ý ngh a cu c s ng có s soi r i m áp c a ni m tin, t

do Và, trong cu c s ng m áp y, có bi t bao nhiêu ngh a tình sâu n ng

Th T H u là khúc hát c a t do, c a ân tình cách m ng B n thân cu c đ i ân tình y, đ i v i nhà th , luôn là bài ca sâu n ng Vì th , nhà th không ch c m, ngh v cu c đ i mà c t ti ng ca ng i Ti ng hát ân tình thu chung trong bài th Vi t B c là ti ng hát nh th

- ánh giá :

B t bình b ng th v c nh và ng i Vi t B c đ c d t d i ánh sáng c a hoài ni m da di t Thông

th ng, ngu i ta ch nh nh ng gì mang n t ng nh t c a quá kh và th i gian càng lùi xa thì n t ng y càng tr nên t i đ p, huy n o h n Hàng lo t đi p t nh ( 5 t ) trong m t kh th nh là s n i dài c a lòng hoài ni m không d t

K t bài

- Vi t B c là bài th hay c a T H u đó, nhà th th hi n s tài hoa c a mình trên nhi u ph ng di n c a ngh thu t sáng t o thi ca S tài hoa y đ c d n d t c a m t đi u tâm h n đ y tình ngh a c a nhà th

- o n th trên là m t trong nh ng đo n th hay nh t c a bài th Vi t B c b i k t tinh m t ngh thu t th

ca v a giàu tính dân t c, v a mang tính hi n đ i trong m t đi u tâm h n say đ m

3 B c tranh t bình (Phan Danh Hi u)

a o n này đ c xem là đ c s c nh t Vi t B c 10 câu l c bát thu g n c s c màu 4 mùa, c âm thanh cu c

s ng, c thiên nhiên con ng i Vi t B c

Ta v mình có nh ta

Ta v ta nh nh ng hoa cùng ng- i

T H u l a ch n th t đ t hình nh đ i x ng: hoa - ng i Hoa là v đ p tinh tuý nh t c a thiên nhiên, k t tinh t h ng đ t s c tr i, t ng x ng v i con ng i là hoa c a đ t B i v y đo n th đ c c u t o: câu l c nói đ n thiên nhiên, câu bát nói t i con ng i Nói đ n hoa hi n hi n hình ng i, nói đ n ng i l i l p lóa bóng hoa V đ p c a thiên nhiên và con ng i hòa quy n v i nhau t a sáng b c tranh th B n c p l c bát

t o thành b t bình đ c s c

b Tr c h t đó là n i nh mùa đông Vi t B c - cái mùa đông thu g p g ban đ u, đ n hôm nay v n sáng

b ng trong kí c

R ng xanh hoa chu i đ t i

èo cao n ng ánh dao gài th t l ng Câu th truy n th ng đ n ng i đ c c m nh n v m t màu xanh l ng l , tr m t nh c a r ng già Cái màu xanh ng n ng t đ y s c s ng ngay gi a mùa đông tháng giá Cái màu xanh ch a ch t bao s c m nh bí n

"N i thiêng liêng r ng núi hóa anh hùng" Màu xanh núi r ng Vi t B c:

R ng gi ng thành l y thép dày

R ng che b đ i r ng vây quân thù

Trên cái n n xanh y n b ng bông hoa chu i đ t i, th p sáng c cánh r ng đ i ngàn làm m c không gian, m c lòng ng i Hai ch "đ t i" không ch là t ng ch s c màu, mà ch a đ ng c m t s b ng

th c, m t khám phá ng ngàng, m t rung đ ng r t thi nhân

Có th th y cái màu đ trong câu th T H u nh đi m sáng h i t s c m nh ti m tàng ch n r ng xanh đ i ngàn, l p lóa m t ni m tin r t th t, r t đ p Trên cái phông n n hùng v và th m ng y, hình nh con ng - i

xu t hi n th t v ng chãi, t tin ó là v đ p c a con ng i làm ch núi r ng, đ ng trên đ nh tr i cùng t a sáng v i thiên nhiên, " èo cao n ng ánh dao gài th t l ng"

c Cùng v i s chuy n mùa (mùa đông sang mùa xuân) là s chuy n màu trong b c tranh th : Màu xanh

tr m t nh c a r ng già chuy n sang màu tr ng tinh khôi c a hoa m khi mùa xuân đ n C không gian sáng

b ng lên s c tr ng c a r ng m lúc sang xuân

Ngày xuân m n tr ng r ng

Tr ng c không gian "tr ng r ng", tr ng c th i gian "ngày xuân" Hình nh này khá quen thu c trong th

T H u, hình nh r ng m s c tr ng c ng đi vào tr ng ca Theo chân Bác g i t mùa xuân r t đ c tr ng c a

Vi t B c:

Ôi sáng xuân nay xuân 41

Tr ng r ng biên gi i n hoa m Cái s c tr ng tinh khôi b ng n m i đ xuân v làm ng ng n ng i , th n th k đi Ng i đi không th không nh s c tr ng hoa m n i xuân r ng Vi t B c, và l i càng không th không nh đ n con ng i Vi t

B c, c n cù uy n chuy n trong v đi u nh p nhàng c a công vi c lao đ ng th m l ng mà c n m n tài hoa:

Nh ng i đan nón chu t t ng s i giang

Hai ch "chu t t ng" g i lên dáng v c n tr ng tài hoa, d ng nh bao yêu th ng đ i ch mong ngóng đã

g i vào t ng s i nh , s i th ng k t nên vành nón C nh thì m m ng, tình thì đ m n ng Hai câu th l u

gi l i c khí xuân, s c xuân, tình xuân v y Tài tình nh th th t hi m th y

d B c tranh th th 3 chuy n qua r ng phách - m t lo i cây r t th ng g p Vi t B c h n b t c n i đâu

Ch n phách cho c nh hè là s l a ch n đ c s c, b i trong r ng phách nghe ti ng ve ran, ng m s c ph n vàng gi a nh ng hàng cây cao vút, ta nh c m th y s hi n di n rõ r t c a mùa hè Th vi t mùa hè hay x a nay hi m, nên ta càng thêm quí câu th c a T H u:

Ve kêu r ng phách đ vàng

Nh cô em gái hái m ng m t mình

đây có s chuy n đ i c m giác r t thú v : Ti ng ve kêu - n t ng c a thính giác đã đem l i n t ng th giác th t m nh S chuy n mùa đ c bi u hi n qua s chuy n màu trên th o m c c cây: Nh ng ngày cu i xuân, c r ng phách còn là màu xanh, nh ng n hoa còn náu kín trong k lá, khi ti ng ve đ u tiên c a mùa

hè c t lên, nh ng n hoa nh t t đ ng lo t tr bông, đ ng lo t tung ph n, c r ng phách lai láng s c vàng

Ch đ đ c dùng th t chính xác, tinh t Nó v a g i s bi n chuy n mau l c a s c màu, v a di n t tài tình t ng đ t m a hoa r ng phách khi có ng n gió tho ng qua, v a th hi n chính xác kho ng kh c hè sang Tác gi s d ng ngh thu t âm thanh đ g i d y màu s c, dùng không gian đ miêu t th i gian B i v y

c nh th c mà vô cùng huy n o

Trên n n c nh y, hình nh cô em gái hi n lên xi t bao th m ng, lãng m n: "Cô em gái hái m ng m t mình" nghe ng t ngào thân th ng trìu m n Nh v em, là nh c m t không gian đ y h ng s c Ng i

em gái trong công vi c lao đ ng hàng ngày gi n d : hái m ng V đ p lãng m n th m ng y còn đ c tô

đ m hai ch "m t mình" nghe c xao xuy n l , nh b c l th m kín ni m m n th ng c a tác gi Nh v

em, nh v m t mùa hoa

e Khép l i b t bình là c nh mùa thu ây là c nh đêm th t phù h p v i khúc hát giao duyên trong th i

đi m chia tay giã b n Hình nh ánh tr ng d i qua k lá d t lên m t đ t m t th m hoa tr ng lung linh huy n

o

D i ánh tr ng thu, ti ng hát ân tình càng làm cho c nh thêm m áp tình ng- i i t phi m ch "ai" đã

g p chung ng i hát đ i đáp v i mình làm m t, t o m t hòa âm tâm h n đ y bâng khuâng l u luy n gi a k , ng i đi, gi a con ng i và thiên nhiên

g M i câu l c bát làm thành m t b c tranh trong b t bình M i b c tranh có v đ p riêng hòa k t bên nhau t o v đ p chung ó là s hài hòa gi a âm thanh, màu s c Ti ng ve c a mùa hè, ti ng hát c a đêm thu, màu xanh c a r ng già, s c đ c a hoa chu i, tr ng tinh khôi c a r ng m , vàng ng c a hoa phách Trên cái n n thiên nhiên y, hình nh con ng - i hi n lên th t bình d , th m ng trong công vi c lao đ ng hàng ngày

Giáo viên: Ph m H u C ng Ngu n : Hocmai.vn