Đóng góp của phụ nữ ninh thuận trong sự nghiệp kháng chiến chống mỹ cứu nước (1954 – 1975)

Trong chồng, con, anh em lên đường nhập ngũ bảo vệ quê hương, đất nước, bản thân chị em nhiệt tình hăng hái, xông pha vào các trận tuyến, ra sức tăng gia sản xuất ở hậu phương, đảm đương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

…o0o…

LÊ DIỆU HÀ

ĐÓNG GÓP CỦA PHỤ NỮ NINH THUẬN TRONG

SỰ NGHIỆP KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU

NƯỚC (1954 – 1975)

Thành phố Hồ Chí Minh - 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

…o0o…

LÊ DIỆU HÀ

ĐÓNG GÓP CỦA PHỤ NỮ NINH THUẬN TRONG

SỰ NGHIỆP KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU

NƯỚC (1954 – 1975)

Chuyên ngành : Lịch sử Việt Nam

Mã số: 662254

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS LÊ VĂN ĐẠT

Thành phố Hồ Chí Minh - 2012

M ỤC LỤC

MỤC LỤC 3

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài và mục đích nghiên cứu 5

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu 10

5 Đóng góp khoa học của luận văn 11

6 Bố cục của luận văn 12

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VÙNG ĐẤT, CON NGƯỜI NINH THUẬN 13

1.1 Vài nét về điều kiện tự nhiên của Ninh Thuận 13

1.2 Vài nét về truyền thống phụ nữ Ninh Thuận 18

Chương 2: PHỤ NỮ NINH THUẬN TRONG GIAI ĐOẠN (1954 – 1960) 23

2.1 Tình hình Ninh Thuận sau Hiệp định Genève và chủ trương của Đảng đấu tranh đòi thi hành Hiệp định 23

2.2 Phụ nữ Ninh Thuận chống dồn dân và chuẩn bị nổi dậy khởi nghĩa (1954 – 1960) 27

2.3 Phụ nữ Ninh Thuận trong phong trào Đồng khởi (1959 – 1960) 30

Chương 3: PHỤ NỮ NINH THUẬN TRONG CHỐNG CHIẾN TRANH XÂM LƯỢC CỦA ĐẾ QUỐC MỸ(1961 – 1975) 45

3.1 Phụ nữ Ninh Thuận là lực lượng góp phần xây dựng căn cứ kháng chiến vững mạnh 45

3.2 Phụ nữ Ninh Thuận là lực lượng đi đầu trong đấu tranh chính trị và binh vận 50

3.2.1 Giai đoạn 1961 – 1968: 50

3.2.2 Giai đoạn 1969 – 1975 56

3.3 Phụ nữ Ninh Thuận tích cực chiến đấu và tham gia phục vụ chiến đấu 62

3.4 Phụ nữ Ninh thuận cùng cả nước tiến tới tổng tiến công và nổi dậy giải phóng quê hương tháng 4/1975 75

KẾT LUẬN 84 TÀI LIỆU THAM KHẢO 93 PHỤ LỤC 97

M Ở ĐẦU

1 Lý do ch ọn đề tài và mục đích nghiên cứu

phụ nữ nước ta đã có những đóng góp, cống hiến vô cùng lớn lao, họ thật sự xứng đáng được ghi nhận, được vinh danh như một biểu tượng cao đẹp, một niềm tự hào của cả dân tộc Việt Nam

truyền thống yêu nước, chống ngoại xâm, cần cù lao động, kiên cường chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt Không phân biệt là phụ nữ Việt hay phụ nữ các dân tộc khác, phụ nữ Ninh Thuận đã luôn kề vai sát cánh, đùm bọc tương trợ lẫn nhau, cùng nhau góp sức mình chiến đấu và xây dựng quê hương, đất nước

sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ lâu dài, gian khổ, ác liệt của dân tộc Trong

chồng, con, anh em lên đường nhập ngũ bảo vệ quê hương, đất nước, bản thân chị em nhiệt tình hăng hái, xông pha vào các trận tuyến, ra sức tăng gia sản xuất

ở hậu phương, đảm đương cả phần việc của chồng con, nuôi dạy con cái, phụng dưỡng cha mẹ…

của tỉnh nói riêng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhất là giai đoạn ( 1954 –

1960 ) đã góp phần đưa huyện Bác Ái của tỉnh Ninh Thuận trở thành huyện đầu tiên của Nam Trung Bộ giành được quyền làm chủ, đóng góp những kinh nghiệm quý báu cho phong trào “Đồng khởi” Địa bàn Ninh Thuận nằm ở vị trí chuyển tiếp nối giữa Đông Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, là đơn vị đầu mối tiếp nhận sự chi viện từ Bắc vào Nam, lại án ngữ ở vị trí cửa ngõ phía bắc của Sài Gòn, nên Ninh Thuận có một vị trí khá quan trọng Cả phía ta và phía địch đều cố gắng tranh thủ được mặt lợi thế của địa bàn Ninh Thuận Chính

vì vậy, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, địa bàn Ninh Thuận luôn sôi động, từ

những trận chống càn ác liệt, đẫm máu cho đến các hoạt động giao liên, vận tải hàng chi viện từ miền Bắc…Và trong bất cứ hoạt động nào cũng có sự hăng hái tham gia của phụ nữ Ninh Thuận, chị em không quản ngai hi sinh, gian khổ vì ngày mai toàn thắng Sự hi sinh thầm lặng, vô tư của họ đã góp phần to lớn cho thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975

nữ Ninh Thuận năm xưa vẫn luôn sống mãi trong mỗi người đã từng sống và chiến đấu trên mảnh đất kiên trung này

như một lẽ hiển nhiên chúng ta phải cố gắng học hỏi từ quá khứ để phục vụ cho hiện tại và dự báo cho tương lai Tìm hiểu, nghiên cứu về sự đóng góp của phụ

nữ Ninh Thuận trong cuộc kháng chiến chống Mỹ thật sự là một nghĩa cử, một

sự tri ân của hậu thế đối với những đóng góp, hi sinh của những người đi trước

khách quan khác, nên vẫn chưa thật sự có những hoạt động nghiên cứu một cách thật hệ thống và đầy đủ về những đóng góp của phụ nữ Ninh Thuận trong cuộc kháng chiến chống Mỹ Cho nên, các sách, tài liệu…viết về những đóng góp của phụ nữ Ninh Thuận trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ vẫn còn rất ít ỏi và chung chung

cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 – 1975)” làm đề tài luận văn thạc

sỹ khoa học Lịch sử

trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 – 1975)” nhằm trình bày một cách có hệ thống và toàn diện những đóng góp của phụ nữ Ninh Thuận vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước trên địa bàn và của cả dân tộc Trên cơ sở đó cố gắng khái quát đặc điểm, vai trò của phụ nữ Ninh Thuận trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước Đề tài cũng cố gắng tìm ra

những bài học kinh nghiệm về công tác tổ chức phụ nữ, nhất là phụ nữ các dân

tộc ít người sự nghiệp đấu tranh bảo vệ tổ quốc trong những giai đoạn lịch sử cụ

thể; từ đó đề xuất một vài kiến nghị về vấn đề công tác phụ nữ ở Ninh Thuận để

phụ nữ thực sự trở thành một lực lượng xung kích trong cuộc đấu tranhh xây

dựng và bảo vệ tổ quốc hiện nay

2 L ịch sử nghiên cứu vấn đề

cuộc kháng chiến chống Mỹ chỉ mới được đề cập một cách khá chung chung

hoặc trong những công trình nghiên cứu chung về lịch sử Đảng, lịch sử quân sự

hay lịch sử chuyên đề…của tỉnh Ninh Thuận, khu VI, cụ thể :

Hải”,Nxb Xí nghiệp in Thuận Hải, 1991 Đây là tác phẩm lớn nhất đề cập đến

phụ nữ Ninh Thuận Tác phẩm đã cố gắng khái quát những đóng góp của phụ nữ

Ninh Thuận qua các thời kỳ kháng chiến Tác phẩm trình bày theo kết cấu

chương hồi, bám sát theo từng giai đoạn lịch sử, khá giống lịch sử Đảng bộ nên

chưa thực sự làm bật lên sự đóng góp của phụ nữ Ninh Thuận

tỉnh Ninh Thuận”,Nxb Xí nghiệp in Phan Rang, 1997 và Hội liên hiệp phụ nữ

tỉnh Ninh Thuận, “Truyền thống cách mạng phụ nữ Ninh Thuận 1930 – 1975”,

Nxb Xí nghiệp in Phan Rang, 1997 , đây cũng là những tác phẩm trình bày khá

khái quát về những cống hiến của phụ nữ Ninh Thuận trong kháng chiến chống

Mỹ Tuy nhiên, tác phẩm cũng có kết cấu theo từng chiến lược chiến tranh khá

giống với lịch sử Đảng Nhiều chỗ chỉ mang tính liệt kê sự kiện,chưa làm rõ

được đặc điểm của phong trào, chưa dựng được bức tranh sinh động về những

đóng góp của phụ nữ Ninh Thuận trong tất cả các lĩnh vực

nghiệp kháng chiến cứu nước (1930 – 1975), Nxb Đà Nẵng, 1999, đây là tác

phẩm khá đồ sộ tái hiện toàn bộ những hoạt động của chị em phụ nữ Nam Trung

Bộ, trong đó có chị em phụ nữ Ninh Thuận thời kỳ 1930 – 1975 Do thời gian khá dài nên quy mô tác phẩm chỉ tái hiện những sự kiện tương đối quan trọng và chỉ điểm xuyết một ít những đóng góp của chị em phụ nữ Ninh Thuận Thêm vào đó, một số tác phẩm như: “ Ninh Thuận 30 năm chiến tranh giải

bộ và nhân dân huyện Ninh Sơn (1955 – 1975),Nxb Xí nghiệp in Phan Rang,

ngiệp in Phan Rang, 2005; “Lịch sử Đảng bộ huyện Ninh Sơn (1930 – 2000), Nxb Xí nghiệp in Phan rang, 2005; “Lịch sử Đảng bộ tỉnh Ninh Thuận 1930 – 1975”, in tại Xí nghiệp in số 3, quận I, thành phố hồ Chí Minh, 1995 Toàn bộ những tác phẩm trên chủ yếu viết về lịch sử Đảng bộ tỉnh và các huyện Song những tác phẩm trên cũng tái hiện ít nhiều về những hoạt động của chị em phụ

nữ Ninh Thuận trong suốt hai cuộc kháng chiến trường kì Bên cạnh những tác phẩm đã liệt kê, thì những tác phẩm, bài báo, công trình nghiên cứu sau cũng thể hiện được những đóng góp của phụ nữ Ninh Thuận trong cuộc kháng chiến chống Mỹ như: “Lịch sử khu VI”, Nxb Quân đội nhân dân, 1995; “Bà mẹ Việt Nam anh hùng tỉnh Ninh Thuận”, Nxb Xí nghiệp in Phan Rang,2002; “Kỷ yếu hội thảo: Vai trò đồng bào các dân tộc thiểu số ở Đông Nam Bộ và Cực Nam Trung Bộ trong chiến tranh giải phóng (1945 -1975)”, Nxb Chính trị Quốc gia,

quên”, Nxb Quân đội nhân dân, 2003 và “Đất và người duyên hải miền Trung”, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2004 Nguyễn Trọng Xuyên, “Nhớ về chiến trường khu VI”, Nxb Quân đội nhân dân, 2004; “H50 ngày ấy”,Nxb Xí nghiệp

mạng (1930 -1975), Xí nghiệp in Phan Rang,2005 “Lịch sử Đảng bộ thành phố

Phan Rang – Tháp Chàm (1930 – 2005), Xí nghiệp in Phan Rang, 2007 “Nam Trung Bộ kháng chiến”,Nxb Quân đội, 2007 “Phước Thuận những chặng đường đấu tranh cách mạng và xây dựng (1930 – 1975), Xí nghiệp in Phan Rang, 2010

“Lịch sử truyền thống ngành y tế Ninh Thuận (1945 – 2000), Xí nghiệp in Phan

Phan Rang, 2010

nhân chứng tham gia kháng chiến chống Mỹ mà tôi khai thác được qua công tác điền dã cũng là tư liệu quý để tôi hoàn thành tốt đề tài này

đến phong trào đấu tranh của phụ nữ Ninh Thuận Nhưng nhìn chung, chưa có một công trình nào trình bày một cách hệ thống và toàn diện những hoạt động đấu tranh, những đóng góp của phụ nữ Ninh Thuận trong cuộc kháng chiến chống Mỹ; cũng như chưa đưa ra được những đánh giá, đặc điểm, vai trò và những bài học kinh nghiệm về phong trào đấu tranh của phụ nữ Ninh Thuận Mặc dù vậy, những công trình này là nguồn tài liệu quý giá, hữu ích góp phần giúp tôi hoàn thành luận văn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

+ Đối tượng nghiên cứu:

Thuận trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và những đóng góp của họ thể hiện trên tất cả các mặt dưới sự lãnh đạo của khu ủy khu VI, Đảng bộ tỉnh Ninh Thuận Đồng thời luận văn cũng bước đầu tìm hiểu về quá trình chuyển biến tâm lý của phụ nữ Ninh Thuận từ thụ động đến hăng hái, xông pha vào trên các mặt trận trong từng giai đoạn cụ thể của cuộc kháng chiến chống Mỹ và những nguyên nhân dẫn đến sự chuyển biến đó

+ Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: luận văn được giới hạn trong khoảng thời gian từ tháng 7/1954 đến ngày 30/4/1975, để giúp cho việc trình bày những đóng góp của của phụ nữ Ninh Thuận trong cuộc kháng chiến chống Mỹ một cách có luận chứng

và khoa học hơn, luận văn sẽ mở rộng thời gian về trước thời điểm 1954 để tạo tiền đề so sánh, nắm bắt tình hình chuyển biến của phong trào phụ nữ từ khi cuộc kháng chiến chống Mỹ

Thuận, nhưng tập trung chủ yếu ở địa bàn các huyện miền núi tỉnh Ninh Thuận như: Bác Ái, Ninh Sơn

4 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu

pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic trong quá trình nghiên cứu, xem đây

là phương pháp chủ yếu Bên cạnh đó, luận văn còn sử dụng phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp các nguồn tài liệu và khảo cứu từ thực địa, lập tư liệu bằng ảnh chụp, phỏng vấn tọa đàm với các nhân chứng nhằm khai thác thêm

tư liệu, làm rõ hơn những nguồn tư liệu chưa chính xác, chưa đống nhất; ngoài

ra luận văn còn sử dụng phương pháp so sánh theo lịch đại, đồng đại và phương pháp liên ngành (phương pháp thống kê, định lượng…) nhằm phát hiện những điểm tương đồng và dị biệt của những sự kiện lịch sử của tỉnh Ninh Thuận cũng như các tỉnh, thành khác trong cả nước Từ đó, luận văn sẽ làm sáng tỏ những nét đặc thù trong phong trào phụ nữ của tỉnh Ninh Thuận và những đóng góp riêng của họ

chỉ thị báo cáo tình hình chung về quân sự, chính trị, văn hóa,kinh tế…và các tài liệu tổng kết tình hình từng năm của Đảng bộ tỉnh Ninh Thuận:

• Chỉ thị : “ Tiếp tục đẩy mạnh các mặt hoạt động năm 1969 của tỉnh ủy Ninh thuận.” ( lưu tại Ban tuyên giáo tỉnh ủy Ninh Thuận)

giáo tỉnh ủy Ninh Thuận )

Ninh Thuận)

của Liên khu ủy V (lưu tại ban tuyên giáo tỉnh ủy Phú yên)

giáo tỉnh ủy Ninh Thuận

…

tỉnh Ninh Thuận Các công trình sử học đã xuất bản của Trung ương và địa phương về lịch sử Đảng, lịch sử quân sự, lịch sử phong trào phụ nữ, lịch sử truyền thống đấu tranh cách mạng; các bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành như: tạp chí Nghiên cứu lịch sử, tạp chí Nghiên cứu quân sự…các bài nghiên cứu đăng trên báo địa phương Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các nguồn tài liệu thông qua các cuộc tọa đàm, hồi ký viết tay, băng ghi âm lời kể cùng hình ảnh của nhân chứng lịch sử cung cấp; tài liệu tổng kết chiến tranh của tỉnh Ninh Thuận

5 Đóng góp khoa học của luận văn

Từ kết quả nghiên cứu trên, luận văn sẽ góp phần:

trên tất cả các lĩnh vực trong cuộc kháng chiến chống Mỹ Đặc biệt là những đóng góp của phụ nữ các dân tộc thiểu số cũng như những đóng góp có được từ tinh thần đoàn kết, tương trợ giữa phụ nữ Kinh và các dân tộc thiểu số khác

- Kết quả nghiên cứu của đề tài cũng bước đầu nêu lên ý nghĩa của những đóng góp của phụ nữ Ninh Thuận, nguyên nhân đưa đến những đóng góp

đó Từ đó đề tài cũng cố gắng nêu ra những đặc điểm riêng của phong trào phụ nữ ở Ninh Thuận trong việc vận dụng sáng tạo sự lãnh đạo của Đảng,

tổ chứ hội…

còn chưa chính xác về phong trào phụ nữ ở Ninh Thuận và những đóng góp của họ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ

số ý kiến về việc giải quyết chính sách cho những chị em phụ nữ có công trong cuộc kháng chiến, giới thiệu rộng rãi những mô hình tổ chức phụ nữ hoat động hiệu quả trong kháng chiến chống Mỹ để áp dụng cho công tác phụ nữ hiện nay

thanh thiếu niên trong cả nước nói chung và tỉnh Ninh Thuận nói riêng trong giai đoạn hiện nay

6 B ố cục của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, Luận văn được chia thành ba chương chính, gồm:

Chương 1: Tổng quan về vùng đất, con người Ninh Thuận

Chương 2: Phụ nữ Ninh Thuận trong giai đoạn (1954 – 1960)

quốc Mỹ (1961 – 1975)

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VÙNG ĐẤT, CON NGƯỜI NINH

THU ẬN

1.1 Vài nét v ề điều kiện tự nhiên của Ninh Thuận

tự nhiên sinh thái và con người, xã hội Ninh Thuận thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, phía Bắc giáp tỉnh Khánh Hòa, phía Nam giáp tỉnh Bình Thuận, phía Tây giáp tỉnh Lâm Đồng và phía Đông giáp Biển Đông Diện tích tự nhiên 3.358

Chàm là thành phố thuộc tỉnh, trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của tỉnh, cách Tp Hồ Chí Minh 350 km, cách sân bay Cam Ranh 60 km, cách Tp Nha

triển kinh tế-xã hội

góc nhọn ở về phía Tây Bắc và Đông Nam Nó nằm giữa từ 11o18' đến 12o9' vĩ

độ Bắc và từ 108o9' đến 109o14' Các tỉnh nằm lân cận Ninh Thuận có chung một nhiệt độ và lượng mưa ôn hòa hơn nhiều, riêng Ninh Thuận sở hữu một nhiệt độ cao, lượng mưa vô cùng khan hiếm, có năm chưa tới 700mm Nguyên nhân chủ yếu của vị trí địa lý là do Ninh Thuận nằm ngay chỗ góc cạnh đổi hướng của hình thể Việt Nam Nếu quan sát thì ta sẽ thấy: từ Đà Nẵng hình thể Việt Nam bắt đầu cong , lấy Quy Nhơn làm điểm nhấn của hình cong đó và hình thể đó tiếp tục cong đến vùng biên giới Khánh Hòa và Ninh Thuận thì bắt đầu chuyển hướng mà Ninh Thuận là một điểm nhấn, hình thể lúc này bị bẻ xuống một góc khoảng 45o, với cái góc này đã khiến cả ba phía Bắc - Tây - Nam đều nằm trong đất liền chỉ có khoảng 105 km đường bờ biển ở phía Đông là giáp biển Khi gió mùa Đông Bắc thổi từ trung tâm Châu Á xuống đã mang theo hơi nước từ vịnh Bắc Bộ và Bắc Biển Đông vào gây mưa tại vùng đông bằng Bắc

Bộ, Bắc Trung Bộ và vùng duyên hải Nam Trung Bộ từ Đà Nẵng đến phía Bắc