Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân tại dự án khai thác, chế biến khoáng sản núi pháo, huyện đại từ, tỉnh thái nguyên giai đoạn 2008 2012

[21] Sau khi Luật đất đai năm 2003 có hiệu lực thi hành, ngày 03 tháng 12 năm 2004 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 197/2004/NĐ-CP về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu h

NGUYỄN ĐỨC HẢI

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TẠI DỰ ÁN KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN NÚI PHÁO, HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN

GIAI ĐOẠN 2008 - 2012

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2015

NGUYỄN ĐỨC HẢI

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TẠI DỰ ÁN KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN NÚI PHÁO, HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng những số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức Hải

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận

được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của các thầy cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình,

những ý kiến đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể để hoàn thành bản luận văn này

Lời đầu tiên tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Trần Văn Điền đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo trong Khoa Quản lý Tài nguyên, phòng Đào tạo (bộ phận Sau đại học) Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên đã quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi giúp Tôi thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu của mình

Tôi xin trân trọng cảm ơn Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, Ban Giải phóng mặt bằng và Phát triển quỹ đất tỉnh Thái Nguyên, phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đại Từ, Ban Bồi thường và Giải phóng mặt bằng thuộc Dự án Núi Pháo, ủy ban nhân dân các xã Hà Thượng, Hùng Sơn ….và các Trưởng thôn trong xã, các hộ dân tham gia phỏng vấn đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu thực hiện đề tài luận văn tại địa phương

Tôi xin cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ, đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức hải

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

2.1 Mục tiêu tổng quát 2

3 Yêu cầu của đề tài 3

Chương 1:TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học 4

1.1.1 Các khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4

1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 4

1.1.3 Vai trò của công tác giải phóng mặt bằng đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng và đời sống xã hội 8

1.2 Cơ sở pháp lý 10

1.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 10

1.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 11

1.3 Cơ sở thực tiễn 11

1.3.1 Sơ lược về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số nước trên thế giới 11

1.3.2 Chính sách đất đai về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam 17

1.3.3 Chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 20

1.3.4 Những tồn tại, vướng mắc và nguyên nhân 26

1.3.5 Một số đề tài nghiên cứu về giải phóng mặt bằng 27

1.3.6 Nhận xét, đánh giá 31

Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 33

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 33

2.3 Nội dung nghiên cứu 33

2.3.1 Sơ lược về dự án núi pháo huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 33

2.3.2 Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của Dự án Núi pháo, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 33

2.3.3 Đánh giá tác động của việc thu hồi đất của dự án đến việc làm và đời sống của người dân 33

2.3.4 Kết quả đạt được, những khó khăn, tồn tại và đề xuất phương án giải quyết, rút ra những bài học kinh nghiệm trong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án 33

2.4 Phương pháp nghiên cứu 34

2.4.1 Phương pháp thu thập số liệu 34

2.4.2 Phương pháp chuyên gia 35

2.4.3 Phương pháp thống kê phân tích, xử lý số liệu 35

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 36

3.1 Sơ lược về dự án núi pháo huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 36

3.1.1 Điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 36 3.1.2 Sơ lược về dự án núi pháo huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 40

3.2 Kết quả bồi thường và giải phóng mặt bằng tại dự án Núi Pháo, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 43

3.2.1 Hiện trạng sử dụng đất của huyện Đại Từ 43

3.2.2 Kết quả bồi thường và giải phóng mặt bằng 45

3.2.3 Kết quả bồi thường, hỗ trợ về đất 46

3.2.4 Bồi thường về tài sản gắn liền với đất 49

3.2.5 Kết quả hỗ trợ, tái định cư 50

3.2.6 Tổng hợp kinh phí phê duyệt giải phóng mặt bằng 51

3.3 Đánh giá tác động của việc thu hồi đất của dự án đến việc làm và đời sống của người dân 53

3.3.1 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân sau khi thực hiện dự án 53

3.3.2 Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi có dự án 57 3.3.3 Tác động đến việc phát triển các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội 58

3.3.4 Tác động đến mối quan hệ trong gia đình 59

3.4 Kết quả đạt được, những khó khăn, tồn tại và kinh nghiệm chỉ đạo trong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án 60

3.4.1 Kết quả đạt được 60

3.4.2 Những khó khăn, tồn tại trong công tác giải phóng mặt bằng Dự án Núi pháo 65

3.4.3 Đề xuất phương án giải quyết và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 66

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 70

1 Kết luận 70

2 Kiến nghị 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BTHT : Bồi thường hỗ trợ

BT – TĐC : Bồi thường – Tái định cư

BT & GPMB : Bồi thường và Giải phóng mặt bằng CHXHCNVN : Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

HDLS – TC – NN&PTNT : Hướng dẫn liên sở - Tài chính – Nông

nghiệp và Phát triển nông thôn HĐND : Hội đồng nhân dân

HĐBT : Hội đồng bồi thường

TT – BTC : Thông tư – Bộ Tài chính

TTLB – BTC – BTNMT : Thông tư lien bộ - Bộ Tài chính – Bộ Tài

nguyên Môi trường UBND : Uỷ ban nhân dân

XDHT : Xây dựng hạ tầng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất của huyện Đại Từ năm 2014 44

Bảng 3.2 Tổng hợp diện tích đất thu hồi xây dựng dự án đến năm 2012 46

Bảng 3.3 Đơn giá bồi thường đối với đất nông nghiệp 46

Bảng 3.4 Đơn giá bồi thường đối với đất phi nông nghiệp 47

Bảng 3.5 Kết quả bồi thường về đất 48

Bảng 3.6 Kết quả bồi thường tài sản trên đất 49

Bảng 3.7 Hỗ trợ cho người dân có đất bị thu hồi về chuyển đổi nghề nghiệp và đào tạo việc làm, hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất đối với đất nông nghiệp 50

Bảng 3.8 Bảng tổng hợp kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng dự án 51

Bảng 3.9 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị không bị thu hồi đất nhưng chịu ảnh hưởng của dự án 54

Bảng 3.10 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân mất 50-70% đất 54

Bảng 3.11 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân mất hết đất 55

Bảng 3.12 Tổng hợp tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án 56

Bảng 3.13 Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi có dự án 58

Bảng 3.14 Đánh giá về tình hình tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của các hộ dân sau khi bị thu hồi đất 59

Bảng 3.15 Đánh giá về tác động của Dự án đến mối quan hệ trong gia đình của các hộ dân sau khi bị thu hồi đất 59

Bảng 3.16 Tổng hợp kết quả di chuyển tiếp nhận các hộ di dân TĐC Tại xã Hà Thượng và xã Hùng Sơn 60

Bảng 3.17 Tình hình thu nhập của hộ dân tái định cư 61

Bảng 3.18 Kết quả hỗ trợ phục hồi kinh tế 62

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí dự án Núi Pháo trong địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh

Thái Nguyên 41 Hình 3.2 Dự án khai thác chế biến khoáng sản Núi Pháo 42

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là kết quả của đấu tranh lao động mà nhân

dân ta trải qua bao thế hệ mới giành được Đất đai là địa bàn để con người tồn tại và phát triển, đóng vai trò to lớn đối với mọi ngành sản xuất Luật Đất đai 1993 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã khẳng định “Đất đai là tài nguyên của quốc gia vô cùng quí giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng

đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn

hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng Trải qua nhiều thế hệ, nhân dân ta đã tốn không biết bao công sức mới tạo lập, bảo vệ được vốn đất đai như ngày nay” [21]

Sau khi Luật đất đai năm 2003 có hiệu lực thi hành, ngày 03 tháng 12 năm

2004 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 197/2004/NĐ-CP về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất quy định toàn diện hơn, đầy đủ hơn, cụ thể hơn về chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế và từ năm 2004 đến nay để phục vụ yêu cầu củng cố an ninh quốc phòng bảo vệ tổ quốc và phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, Chính phủ đã tiếp tục sửa đổi, bổ sung hoàn thiện thêm chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi

đất trong các Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27 tháng 01 năm 2006 của Chính

phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định hướng dẫn thi hành luật Đất

đai và nghị định số 187/2004/NĐ-CP về chuyển công ty nhà nước thành công ty cổ

phần; Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 05 năm 2007 của Chính phủ quy

định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện

quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai: Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 08 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá

đất, thu hồi, bồi thường giải phóng mặt bằng

Tuy nhiên, vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng kéo dài vẫn đang là vấn đề nổi cộm tại nhiều địa phương, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, đến người có

đất bị thu hồi và tác động xấu đến môi trường đầu tư của nước ta Nguyên nhân gây

nên tình trạng này ngoài vấn đề về giá đất tính bồi thường chưa hợp lí, còn nhiều nguyên nhân quan trọng là do chính sách, thủ tục về bồi thường đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng còn nhiều vướng mắc, bất cập Mặt khác, một số địa phương

đã đơn giản trong việc thu hồi đất, chưa gắn công tác thu hồi đất với tái định cư, đặc

biệt là hỗ trợ việc làm, dạy nghề cho lao động; bồi thường cho hộ bị thu hồi đất chủ yếu thực hiện dưới hình thức tiền tệ hóa, chưa có cơ chế, giải pháp kịp thời và hiệu quả để hỗ trợ dạy nghề, tạo việc làm, ổn định đời sống cho người bị thu hồi đất Hơn nữa, công tác tài định cư cũng chưa được chuận bị chu đáo, thiếu các điều kiện

đảm bảo cho người dân có điều kiện sinh hoạt bình thường tại nơi ở mới Vì vậy,

tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm, không chuyển đổi được nghề nghiệp, khó khăn trong cuộc sống sinh hoạt tại nơi tái định cư v.v hiện đang là vấn đề bức xúc diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương, gây ách tắc trong công tác giải phóng mặt bằng

Xuất phát từ vấn đề đó, nhằm tìm hiểu các tác động của việc thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp đến đời sống, việc làm của người dân bị thu hồi đất và kịp thời có kiến nghị, đề xuất những giải pháp tích cực trong việc quản lý, sử dụng đất

đai có hiệu quả và giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc hiện nay nhằm cải thiện,

nâng cao đời sống của người dân bị thu hồi đất và có thể nhân rộng, áp dụng rộng rãi tại một số địa phương khác là mục tiêu của đề tài nghiên cứu tôi tiến hành thực

hiện đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống

người dân tại dự án khai thác, chế biến khoáng sản Núi Pháo, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2008 - 2012”

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân

và Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm cho

công tác tái định cư ổn định cuộc sống nhân dân khi bồi thường, giải phóng mặt bằng trong khu vực dự án khai thác, chế biến khoáng sản Núi Pháo, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2008 - 2012”

3 Yêu cầu của đề tài

- Nắm vững luật và các văn bản luật liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tái định cư của

Dự án Núi Pháo, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Đề xuất những giải pháp có tính khả thi đối với công tác tái định cư khi bồi thường giải phóng mặt bằng

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.1.2.1 Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai

a) Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai

và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản

pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế

Từ sau khi Luật đất đai năm 1993 ra đời Nhà nước đã không ngừng xây dựng khuôn khổ pháp lý để kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh từ thực tiễn để giải quyết vấn đề vốn đã phức tạp và nhạy cảm của GPMB Tuy nhiên, việc thực hiện

các quy định của Nhà nước trong thực tiễn vô cùng khó khăn, nhất là trong điều kiện các chính sách về đất đai, nhà ở của Việt Nam còn nhiều tồn tại và bất cập, đặc biệt là các chính sách về bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư Để công tác này

được “thuận buồm, xuôi gió”, hệ thống pháp luật phải thống nhất, đồng bộ, ổn định

lâu dài và nhất là phải phù hợp với thực tế Ngược lại, hệ thống pháp luật về đất đai,

cụ thể là các chính sách về bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư mà chồng chéo không thống nhất thì sẽ dẫn đến khó khăn cho công tác này Vì vậy, Nhà nước ngày càng quan tâm hoàn thiện hơn nữa về chính sách đất đai nói chung và các chính sách liên quan đến GPMB nói riêng [5] Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC

Thực tế cho thấy từ cơ chế chính sách cho đến áp dụng thực hiện là một vấn

đề không đơn giản chút nào Hiện nay, trên địa bàn Thành phố việc quản lý tổ chức

thực hiện không đúng trình tự , không đồng bộ, phân công, phân cấp không rõ ràng

…đã ảnh hưởng rất lớn đến công tác BTHT, tái định cư GPMB của dự án và kết quả làm chậm tiến độ của dự án Mặt khác, đội ngũ những người làm công tác GPMB trình độ còn hạn chế và yếu kém cả về chuyên môn lẫn nghiệp vụ cho nên dẫn đến quản lý tổ chức còn lộn xộn, phức tạp và chưa hiệu quả Việc lập các khu tái định cư, bố trí di dân tái định cư chưa được quan tâm thích đáng Việc giao đất

và nhà tái định cư còn chậm Chính vì vậy mà công tác này cần xem lại thực hiện tốt để GPMB thuận lợi Phải đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ làm công tác này để tránh những vướng mắc không nên gặp trong công tác này [3]

b) Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Công tác quy hoạch, kế hoạch Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai là một trong những công cụ quan trọng trong quản lý của Nhà nước về đất đai Nó giúp cho việc sử dụng đất đai đúng mục đích, đạt hiệu quả cao và tiết kiệm, giúp Nhà nước quản lý chặt chẽ đất đai, giúp cho người sử dụng đất có những biện pháp hữu hiệu và kết quả cao trong quá trình sử dụng đất Nói cách khác, quy hoạch, kế hoạch

sử dụng đất đai là một công tác rất quan trọng trong xây dựng và phát triển kinh tế nói chung và trong quản lý đất đai nói riêng Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta

luôn coi trọng công tác quy hoạch, kế hoạch Từ trước đến nay công tác này luôn

được quan tâm và đẩy mạnh Kết quả đạt được của công tác quy hoạch, kế hoạch

thể hiện ở nhiều công trình xây dựng theo quy hoạch, kế hoạch đã được hoạt động

và góp phần thay đổi bộ mặt của đô thị cũng như sự phát triển của đô thị Xong công tác này còn nhiều bất cập, nhiều tồn tại yếu kém cả về chuyên môn lẫn nghiệp

vụ Chính vì vậy, khi làm công tác này phải dựa vào thực tiễn, phải có tính khoa học

và định hướng và hiệu quả , phải tận dụng khai thác đất kém hiệu quả, đất chưa sử dụng, đất trống đồi núi trọc cho xây dựng và hạn chế tối đa sử dụng vào đất nông nghiệp và đất khu dân cư đông đúc để giảm bớt khó khăn trong vấn đề GPMB Mặt khác, công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai phải được công khai cho toàn dân được biết thì GPMB mới diễn ra thuận lợi, nhanh chóng và không gặp những vướng mắc không đáng có

Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế Thông qua quy hoạch

sử dụng đất, Nhà nước can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phục những nhược

điểm do lịch sử để lại hay giải quyết những vấn đề mà quá trình phát triển đang

đặt ra [23]

c) Đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Trong công tác bồi thường GPMB, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn

cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt là đăng ký biến động về sử dụng đất; việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tiến độ chậm, gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Làm tốt công tác đăng ký đất

đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì công tác bồi thường GPMB sẽ thuận

lợi, tiến độ giải phóng mặt bằng sẽ nhanh hơn

1.1.2.2 Yếu tố về nhu cầu kế hoạch xây dựng quỹ nhà, quỹ đất tái định cư

Trong thực tế, khi GPMB ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống sản xuất, sinh hoạt, ăn ở cuả những người phải di dời Một trong những vấn đề khó khăn cho họ

đó là việc ổn định chỗ ở Và có nhiều trường hợp là mặc dù đã được đền bù rồi

xong họ vẫn không đủ điều kiện để ổn định một chỗ ở mới Chính vì vậy, vấn đề tổ chức một khu tái định cư cho những người di dời là một vấn đề cần làm Xong trong thời gian vừa qua Nhà nước ta chưa có một chính sách, chiến lược cụ thể về triển khai xây dựng các khu tái định cư cũng như về cơ chế chính sách về đầu tư của các khu này Mà như ta đã biết, xây dựng các khu tái định cư là một trong những công tác của GPMB, giúp cho khâu này thuận lợi để đẩy nhanh xây dựng các công trình của dự án Vì vậy, muốn thực hiện được GPMB thuận lợi cho dự án cho nên việc chuẩn bị quỹ đất, quỹ nhà phục vụ cho tái định cư cần phải chủ động làm trước một bước cho tiến độ và hiệu quả của dự án

1.1.2.3 Yếu tố giá đất và định giá đất

Định giá là sự ước tính về giá trị các quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản cụ

thể bằng hình thái tiền tệ cho mục đích đã được xác định Định giá được hiểu như là một nghệ thuật hay khoa học trong việc ước lượng giá trị tài sản cho một mục tiêu

đặt ra ở đây có thể nhiều các tính chất của tài sản nhà đất được dùng cho các mục đích khác nhau như: chỗ ở của dân cư, chỗ kinh doanh thương mại, chỗ sản xuất

Tuy nhiên, thực tế có rất nhiều lý do đòi hỏi phải định giá nhà đất Một trong những

lý do đó là định giá cho đền bù GPMB Và định giá nhằm đưa ra giá đền bù (giá ép buộc) Hiện nay, công tác định giá đất còn mới mẻ trong khi số lượng dự án đầu tư xây dựng phát triển hạ tầng càng nhiều và nhiệm vụ đền bù thiệt hại tăng cho nên công tác định giá đất có vị trí vô cùng quan trọng Và việc xác định giá đền bù phải phù hợp với giá thực tế là rất cần thiết để đảm bảo lợi ích cho người bị thu hồi đất

và cho tiến độ thi công của dự án

Một trong những nguyên nhân làm chậm tiến độ thực hiện công tác bồi thường GPMB hiện nay đó là giá bồi thường cho người có đất bị thu hồi Giá đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất [22] Theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành thì giá đất được hình thành trong các trường hợp sau đây:

- Do UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là UBND cấp tỉnh) quy định (căn cứ vào nguyên tắc, phương pháp xác định giá đất và và khung giá đất do Chính phủ quy định) và được công bố công khai vào ngày 01 tháng 01 hàng năm;

- Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất;

- Do người sử dụng đất thỏa thuận về giá đất với những người có liên quan khi thực hiện các giao dịch về quyền sử dụng đất

Vì vậy việc định giá đất sát với giá thị trường để bồi thường GPMB có vai trò quan trọng trong việc đẩy nhanh tiến độ GPMB để triển khai dự án

1.1.2.4 Thị trường bất động sản

Hiện nay thị trường bất động sản đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống các loại thị trường của nền kinh tế quốc dân, nó có những đóng góp vào ổn định xã hội và thúc đẩy nền kinh tế đất nước trong thời gian qua và trong tương lai Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần giảm thiểu việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư (do người đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu về đất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thời người bị thu hồi

đất có thể tự mua hoặc cho thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua

Nhà nước thực hiện chính sách TĐC và bồi thường

Giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động tới giá đất tính bồi thường [3]

1.1.3 Vai trò của công tác giải phóng mặt bằng đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng

và đời sống xã hội

1.1.3.1 Sự phát triển cơ sở hạ tầng

Trong mỗi giai đoạn phát triển kinh tế xã hội có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng kinh tế xã hội Với những phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế

xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế

xã hội mà trong đó GPMB là điều kiện tiên quyết để dự án xây dựng cơ sở hạ tầng

có được triển khai hay không

- Tiến độ hoàn thành dự án:

+ Tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như: tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của những người dân trong diện bị giải toả… nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào thời gian tiến hành GPMB

+ GPMB đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự

án có hiệu quả Ngược lại, GPMB kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng của các công trình, ảnh hưởng đến việc sử dụng lao động cũng như chi phí cho dự án, có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng

- Tính kinh tế của dự án:

GPMB được thực hiện tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập trung vốn cho các công trình khác GPMB kéo dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư + Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh do không đáp ứng được tiến độ đầu

tư vì vậy nhiều dự án mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp

+ Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí rất lớn và ảnh hưởng tới chất lượng công trình Đặc biệt các nhà đầu tư trong nước có vốn đầu tư hạn hẹp thì việc quay vòng vốn là cần thiết để đảm bảo cơ hội đấu thầu của các công trình khác Thực tế trên

địa bàn cả nước nói chung còn đọng lại khá nhiều dự án phải dừng lại do không giải

phóng được mặt bằng hoặc ngắt quãng, một phần do không có sự đồng bộ về chính sách bồi thường thiệt hại của các cấp chính quyền, mặt khác các dự án đó chưa

được sự quan tâm đúng mức của các cấp, các ngành trên địa bàn đó cũng như sự ủng hộ của người dân sở tại gây ra sự trì trệ kéo dài Đây cũng là một trở ngại lớn

tác động tiêu cực đến khả năng thu hút vốn đầu tư, công nghệ nước ngoài vào lĩnh vực xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng ở nước ta

1.1.3.2 Sự phát triển kinh tế - xã hội

Hạ tầng kinh tế xã hội là một khái niệm dùng để chỉ những phương tiện làm cơ

sở phục vụ cho hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc kế dân sinh như cung cấp

điện năng, giao thông vận tải, bưu chính, viễn thông, thuỷ lợi, đề điều, trạm xá,

trường học…

Sự phát triển cơ sở hạ tầng của một quốc gia phản ánh trình độ phát triển kinh

tế cũng như nền văn minh của quốc gia đó Những năm gần đây, các cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội ở các thành phố lớn ở nước ta đã nhanh chóng được cải tạo, đầu tư

làm mới, phần nào đã bắt kịp với yêu cầu của sự chuyển đổi kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống đô thị, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thay đổi bộ mặt một số khu vực nông thôn Đạt được kết quả này công tác GPMB đóng vai trò không nhỏ

để đưa các dự án đi vào triển khai đầu tư đúng tiến độ và phát huy hiệu quả

- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ

về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai

- Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP

- Thông tư 114/2004/TT-BTC ngày 26 tháng 11 năm 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 188/2004/NĐ-CP

- Nghị định 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai trong đó có Nghị định 197/2004/NĐ-CP cụ thể như sau: Sửa đổi, bổ sung Điểm b Khoản 1 Điều 3, sửa

đổi Điều 29, bổ sung Khoản 3 vào Điều 36, sửa đổi Khoản 2 Điều 48

- Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quy

định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và

tái định cư

- Thông tư số 14/2008/TTLB – BTC – BTNMT ngày 31/1/2008 của Bộ Tài Chính -

Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử

dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái

định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

1.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Quyết định số 01/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 28/QĐ-UBND ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 15/QĐ-UBND ngày 11/7/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 36/QĐ-UBND ngày 21/12/2013 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc phê duyệt giá đất trên đại bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2014

- Hướng dẫn số 1123/HDLS-TC-NN&PTNT của liên sở tài chính – nông nghiệp

& PTNT thực hiện Quyết định số 28/2011/QĐ-UBND ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Sơ lược về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số nước trên thế giới

1.3.1.1 Thái Lan

Ở Thái Lan, cũng giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá

trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù

được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá đền bù

Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tính chiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường

Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền

bù với mức cao hơn giá thị trường [25]

1.3.1.2 Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo

phương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thông qua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương án, cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải sử dụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc,

ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo

phương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế

Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực hiện bồi thường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng các công trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường áp dụng cho từng cá nhân

Vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Xơ-un đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đất định cư trầm trọng trong thành phố Để giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chính quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc đền bù được thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyền mua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư

Các hộ bị thu hồi đất có quyền mua hoặc nhận căn hộ do thành phố quản lý,

được xây tại khu đất được thu hồi có bán kính cách Xơ-un khoảng 5 km Vào những

năm 70 của thế kỷ trước, khi thị trường bất động sản bùng nổ, hầu hết các hộ có quyền mua căn hộ có thể bán lại quyền mua căn hộ của mình với giá cao hơn nhiều lần so với giá gốc

Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo đảm trách nhiệm cung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồi

đất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở [22]

1.3.1.3 Singapore

Luật pháp Singapore quy định Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất và người dân có nghĩa vụ chấp hành quyết định thu hồi đất Việc thu hồi đất được thực hiện dựa trên quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt và tuân thủ các nguyên tắc chủ yếu sau đây: Thu hồi đất bắt buộc để sử dụng đất vào mục đích công cộng; Hạn chế việc thu hồi đất thuộc sở hữu tư nhân (chỉ thu hồi trong các trường hợp cần thiết); Việc thu hồi đất phải được sự đồng ý của Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham khảo ý kiến của cộng đồng; Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chặt chẽ do pháp luật quy định Nhà nước thông báo cho người bị thu hồi đất biết trước từ 2 đến

3 năm trước khi ra quyết định thu hồi đất Trường hợp người bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồi đất sẽ bị nhà nước áp dụng các biện pháp cưỡng chế hoặc bị phạt theo Luật xâm chiếm đất công

Chính sách, pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất ở Singapore có những điểm đáng lưu ý sau đây:

- Về mức bồi thường thiệt hại, được xác định căn cứ vào giá trị thực tế bất

động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ, di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua

nguyên liệu xây dựng nhà ở mới; thuế nhà ở mới v.v Trường hợp người bị thu hồi

đất không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do nhà nước xác định, họ có

quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệt hại Nhà nước trả tiền thuê định giá lại

Việc xác định mức bồi thường được xác định là giá trị bất động sản do người

bị thu hồi đất đầu tư, không phải là giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trị tăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường

Điều này có nghĩa là nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại mà

bồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ sự đầu

tư cơ sở hạ tầng của nhà nước

Bên cạnh đó, nhà nước cũng xem xét bồi thường cho người bị thu hồi đất các thiệt hại sau đây: Trường hợp công trình công cộng đi ngang qua bất động sản gây

ảnh hưởng xấu đến lợi ích của người sử dụng đất như tiếng ồn, khói bụi, người đi đường có thể nhìn vào nhà v.v; trường hợp công trình công cộng gây chia cắt manh

mún mảnh đất hiện hữu; chi phí để hoàn tất thủ tục đứng tên chủ sở hữu hoặc chủ

sử dụng đối với phần diện tích đất còn lại

Nhà nước chi trả 20% tổng giá trị bồi thường khi chủ nhà thực hiện việc tháo

dỡ nhà ở Phần giá trị bồi thường còn lại được thanh toán khi người bị thu hồi đất ở hoàn tất việc di chuyển chỗ ở Trường hợp hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu cấp bách

về chỗ ở sẽ được nhà nước cho thuê nhà ở với giá thuê phù hợp

- Những yêu cầu sau đây của người bị thu hồi đất sẽ không được xem xét để bồi thường: Yêu cầu thưởng cho việc di chuyển chỗ ở sớm hoặc cố tình không chịu thực hiện quyết định thu hồi đất để đòi mức giá bồi thường cao hơn; Yêu cầu đòi bồi thường phần chi phí đầu tư thêm vào ngôi nhà hoặc xây dựng nhà mới sau khi nhà nước đã có quyết định thu hồi đất; Yêu cầu bồi thường theo giá mua bán, chuyển nhượng đất đai thực tế; Trường hợp thu hồi bất động sản đối với hoạt động kinh doanh không có giấy phép; Trường hợp người sử dụng đất không có căn cứ pháp lý để bồi thường; Đất sử dụng bất hợp pháp …

- Khiếu nại và giải quyết khiếu nại về bồi thường khi thu hồi đất Trường hợp người bị thu hồi đất không nhất trí với mức giá bồi thường họ có quyền khiếu kiện

về giá trị bồi thường Hội đồng bồi thường là người có thẩm quyền quyết định về giá trị bồi thường và đưa ra câu trả lời đối với người khiếu kiện Nếu người bị thu hồi đất không đồng ý với câu trả lời của Hội đồng bồi thường thì có quyền khởi kiện vụ việc ra Tòa Thượng thẩm

Chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất của Singapore được tiến hành thận trọng (đặc biệt đối với đất thuộc sở hữu tư nhân) trên cơ sở các quy định chặt chẽ của pháp luật Nguyên tắc công bằng, minh bạch được đề cao trong quá trình thực hiện nên đã nhận được sự đồng thuận của người dân Tỷ lệ cưỡng chế khi thu hồi đất thấp (dưới 1% tổng số các trường hợp thu hồi đất)

- Vấn đề tái định cư cho người bị thu hồi đất ở rất được Chính phủ Singapore rất chú trọng thực hiện Chính sách này được triển khai gắn với việc bố trí nhà ở do nhà nước xây dựng (nhà ở công) và cung cấp với giá rẻ đi kèm với một số điều kiện Cục Phát triển nhà (HDB) được thành lập năm 1960 có nhiệm vụ cung cấp nhà ở công cho người dân, trong đó chủ yếu phục vụ công tác tái định cư Tính từ khi thành lập đến nay, HDB đã cung cấp nhà ở cho 85% dân số; trong đó có 2% người dân được thuê căn hộ

Việc tái định cư được thực hiện trên cơ sở điều tra xã hội học một cách cẩn thận, tỉ mỉ nhằm thu thập, xác minh các thông tin: Số lượng thành viên trong hộ gia

đình; nguồn thu nhập; nghề nghiệp; nơi làm việc; tình trạng pháp lý của bất động

sản tạo căn cứ vững chắc cho quá trình thực hiện tái định cư chính xác, công bằng Người bị thu hồi đất ở muốn được tái định cư tại các căn hộ do HDB cung cấp phải được Cơ quan quản lý đất đai Singapore (SLA) bảo lãnh và làm thủ tục giới thiệu mua hoặc thuê nhà của Cục Phát triển nhà (HDB) với điều khoản ưu đãi; được miễn thế chấp…Công dân Singapore được ưu tiên tái định cư Trường hợp người bị thu hồi đất ở không sử dụng nhà do HDB cung cấp sẽ được nhà nước hỗ trợ thêm một khoản tiền (khoảng 1.200 đô la Singapore)

Nhằm đáp ứng nhu cầu nhà ở cho người dân, Chính phủ có các ưu đãi, hỗ trợ cho chương trình phát triển nhà ở của HDB, nhất là các chính sách về tài chính, huy

động vốn và hỗ trợ, tạo điều kiện cho người mua nhà HDB cung cấp nhiều nhà ở

công nhằm thỏa mãn nhu cầu đa dạng của người dân, trong đó các tòa nhà cao tầng chủ yếu được cung cấp phục vụ tái định cư Bên cạnh đó còn có các loại nhà hạng sang và kể cả nhà nhỏ khép kín Để hạn chế tình trạng mua bán, đầu cơ nhà ở kiếm lời, Chính phủ Singapore quy định người dân khi mua nhà ở của HDB phải sử dụng

để ở sau 5 năm mới được bán và sau 10 năm (kể từ thời điểm bán căn nhà đầu tiên)

mới được mua căn nhà thứ 2 của HDB [22]

1.3.1.4 Trung Quốc

Ở Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu nên lợi ích công là điều kiện

tiền đề để áp dụng quyền thu hồi đất một cách hợp pháp

Việc thu hồi đất được thực hiện chặt chẽ để tránh sự lạm quyền của chính quyền địa phương Phạm vi đất bị thu hồi phục vụ cho lợi ích công gồm:

Đất phục vụ cho quân sự - quốc phòng; các cơ quan nhà nước và các cơ quan

nghiên cứu sự nghiệp; công trình giao thông, năng lượng; kết cấu hạ tầng công cộng; công trình công ích và phúc lợi xã hội, công trình trọng điểm quốc gia, bảo vệ môi trường sinh thái và phục vụ cho các lợi ích công cộng khác theo quy định của pháp luật

Có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương án đền bù, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân, đảm bảo cho những người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bị thu hồi đất

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, khi Nhà nước thu hồi đất thì người nào sử dụng đất sau đó sẽ có trách nhiệm bồi thường Người bị thu hồi đất được thanh toán ba loại tiền: tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp về tái định cư, tiền trợ cấp bồi thường hoa màu trên đất

Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổng giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với hệ số Tiền bồi thường cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảm nhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn

vị xây dựng giải tỏa mặt bằng

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi giải phóng mặt bằng, phương thức chủ

yếu của Trung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau:

- Một là, giá cả xây dựng lại, chênh lệch giữa giá xây dựng lại nhà mới và nhà cũ;

- Hai là, giá đất tiêu chuẩn;

- Ba là, trợ cấp về giá cả Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về nhà ở Việc bồi thường nhà ở cho dân ở thành phố khác với việc bồi thường cho dân

ở nông thôn, bởi có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nông

thôn Đối với nhà ở của người dân thành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền là chính, với mức giá do thị trường bất động sản quyết định qua các tổ chức trung gian

để đánh giá, xác định giá

Với người dân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, theo đó, mỗi đối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồi thường về sử dụng đất đai; tiền bồi thường về hoa màu; bồi thường tài sản tập thể Theo đánh giá của một số chuyên gia tái định cư, sở dĩ Trung Quốc có những thành công nhất định trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là do:

- Thứ nhất, đã xây dựng các chính sách và thủ tục rất chi tiết, ràng buộc đối với các hoạt động tái định cư, đảm bảo mục tiêu tạo cơ hội phát triển cho người dân tái định cư, tạo các nguồn lực sản xuất cho những người tái định cư

- Thứ hai, năng lực thể chế của các chính quyền địa phương khá mạnh Chính quyền cấp tỉnh chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc thực hiện chương trình bồi thường hỗ trợ tái định cư

- Thứ ba, quyền sở hữu đất tập thể làm cho việc thực hiện bồi thường hỗ trợ tái

định cư có nhiều thuận lợi, đặc biệt là ở nông thôn

Bên cạnh những thành công như vậy, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư của Trung Quốc cũng bộc lộ những tồn tại nhất định mà chủ yếu là vấn đề việc làm; tốc độ tái định cư chậm, thiếu đồng bộ, thực hiện giải phóng mặt bằng trước khi xây xong nhà tái định cư [22]

1.3.2 Chính sách đất đai về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam

1.3.2.1 Những văn bản pháp quy của Nhà nước về đất đai

Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 thắng lợi, đến năm 1953 Nhà nước ta thực hiện cải cách ruộng đất nhằm phân phối lại ruộng đất với khẩu hiệu “người cày có

ruộng” và Luật cải cách ruộng đất được ban hành Thời kỳ này Nhà nước thừa nhận

sự tồn tại của 3 hình thức sở hữu đất đai: sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể và sở hữu

tư nhân Bên cạnh đó Luật cải cách ruộng đất có các quy định về tịch thu, trưng thu, trưng mua ruộng đất tuỳ theo từng trường hợp cụ thể [11]

Đến năm 1959 bản Hiến pháp thứ 2 được ban hành và nhiều văn bản khác quy định vẫn có 3 hình thức sở hữu về đất đai do vậy, khi thu hồi, lấy đất của tập thể và tư

nhân Nhà nước phải thực hiện trưng dụng đất Điều 20 của Hiến pháp nói rõ: “Khi nào cần thiết vì lợi ích chung Nhà nước mới trưng mua hoặc trưng dụng, trưng thu có bồi thường thích đáng các tư liệu sản xuất ở thành thị và nông thôn, trong phạm vi và điều kiện do pháp luật quy định.”[14]

Về việc trưng dụng đất, ngày 14/04/1959 Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị

định số 151-TTg quy định về thể lệ tạm thời về trưng dụng đất Một trong những

nguyên tắc của việc trưng dụng ruộng đất của nhân dân dùng vào việc xác định những công trình do Nhà nước quản lý: “Đảm bảo kịp thời và đủ diện tích cần thiết cho công trình xây dựng, đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng Những người có ruộng đất bị trưng dụng được bồi thường và trong trường hợp cần thiết được giúp giải quyết công việc làm ăn” [6] Bên cạnh đó Nghị

định cũng quy định về việc bồi thường cho người có ruộng đất bị trưng dụng: “Cách

bồi thường tốt nhất là vận động nhân dân điều chỉnh hoặc nhường ruộng đất cho những người có ruộng đất bị trưng dụng để họ có thể tiếp tục sản xuất” “ … trường hợp không làm được như vậy sẽ bồi thường một số tiền bằng từ 1 đến 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất bị trưng dụng Mức bồi thường nhiều hay ít phải căn cứ thực tế ở mỗi nơi…”

Năm 1980, Quốc hội đã ban hành bản Hiến pháp thứ 3 của nước CHXNCN Việt Nam Bản Hiến pháp lần này đã khẳng định: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, hầm

mỏ, tài nguyên thiên nhiên trong lòng đất, ở vùng biển và thềm lục địa,…là của Nhà nước - đều thuộc sở hữu toàn dân” Chính vì vậy ngay sau đó, vào ngày 01/07/1980 Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 201/CP về việc thống nhất quản lý ruộng đất

và tăng cường công tác quản lý ruộng đất trong cả nước: “…Toàn bộ ruộng đất trong cả nước đều do Nhà nước thống nhất quản lý theo quy hoạch và kế hoạch

chung nhằm đảm bảo ruộng đất sử dụng hợp lý, tiết kiệm và phát triển theo hướng

đi lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa”[14]

Trên tinh thần của Hiến pháp năm 1980 Luật Đất đai năm 1988 được ban hành, tiếp tục khẳng định lại đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Về việc thu hồi đất và bồi thường thiệt hại thì Luật Đất đai 1988 không nêu

cụ thể việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, mà chỉ nêu phần nghĩa vụ của người sử dụng đất: “Đền bù thiệt hại cho người sử dụng đất để giao cho mình bồi hoàn thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy

định của Pháp luật”[19]

Năm 1992, bản Hiến pháp 1992 được ban hành thay thế cho các bản Hiến pháp trước đây Điều 17 Hiến pháp quy định: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi ở vùng biển thềm lục địa và vùng trời…

đều thuộc sở hữu toàn dân” Điều 23: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không

bị quốc hữu hoá Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do AN, QP, lợi ích quốc gia

mà Nhà nước trưng mua hay trưng dụng, có BT tài sản của cá nhân hay tổ chức theo giá trị thị trường”[15]

Năm 1993, Luật Đất đai 1993 được ban hành, thay thế cho Luật Đất đai 1988, dựa trên tinh thần mới của bản Hiến pháp 1992 đã có những đổi mới quan trọng,

đặc biệt đối với việc thu hồi đất phục vụ cho công cộng và bồi thường khi Nhà nước

thu hồi đất Luật Đất đai năm 1993 đã thể chế hóa các quy định của Hiến pháp năm

1992 Tại Điều 12: “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính thuế chuyển quyền

sử dụng đất, thu tiền khi Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất, tính giá trị tài sản khi giao, bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng và theo từng thời gian” Điều 27: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích Quốc phòng, An ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được đền bù thiệt hại”[20]

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai ngày 29/06/2001 quy định

cụ thể hơn về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất đai đang sử dụng của người sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng Việc bồi thường, hỗ trợ được thực hiện theo quy định của Chính phủ Nhà nước có chính sách để ổn định đời sống cho người có đất bị thu hồi

Cùng với mục đích là tiếp tục hoàn thiện Luật Đất đai, tạo nên khung pháp lý chặt chẽ thuận tiện cho việc quản lý và sử dụng đất ở Việt Nam Ngày 26/11/2003 Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khóa XI kỳ họp thứ tư đã thông qua Luật Đất

đai 2003 và ngày 10/12/2003 lệnh của Chủ tịch nước đã công bố Luật Đất đai quy định cho việc quản lý và sử dụng đất Sự ra đời của Luật Đất đai 2003 đã thay thế

cho tất cả các Luật Đất đai và Luật sửa đổi, bổ sung trước đó nhằm phù hợp với tình hình xã hội hiện nay, đáp ứng tốt hơn những yêu cầu, những đòi hỏi mới trong quá trình phát triển kinh tế, ổn định chính trị - xã hội của đất nước, hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế Tại Điều 39 Luật Đất đai 2003 quy định về thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng: “Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố hoặc sau khi dự án đầu tư có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt…”[21]

1.3.3 Chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên

địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1.3.3.1 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, GPMB

* Về công tác lãnh đạo, chỉ đạo

Được sự quan tâm lãnh đạo của Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh và sự phối hợp

của sở, ban, ngành chuyên môn, UBND các huyện, thành phố, thị xã trong công tác

tổ chức GPMB thực hiện các dự án UBND tỉnh đã tập trung chỉ đạo kiên quyết công tác bồi thường, GPMB; bám sát chủ đề chỉ đạo năm Sự chỉ đạo, phối hợp giữa các ngành, cấp uỷ, HĐND, UBND các huyện, thành phố thị xã đã có nhiều giải pháp thích hợp, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc tồn đọng, có nhiều đề xuất giải pháp phù hợp đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư: hướng dẫn, thực hiện các chế độ, chính sách, quy định của pháp luật về đất đai, quy hoạch; động viên các

đoàn thể chính trị xã hội ở địa phương tích cực tham gia, tạo được sự đồng thuận

của cả hệ thống chính trị và tầng lớp nhân dân góp phần thúc đẩy tiến độ thực hiện GPMB các công trình, dự án Tỉnh ủy ban hành Chỉ thị số 22 – CT/TU; UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 13/CT-UBND; UBND các huyện, thành phố, thị xã cùng ban hành các văn bản tập trung chỉ đạo

Thường trực Ban chỉ đạo GPMB tỉnh phối hợp với các sở, ban, ngành tổ chức lớp bồi dưỡng cho cán bộ làm công tác GPMB trên toàn tỉnh với nội dung các văn bản chế độ chính sách và các quy định liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, GPMB đồng thời giải đáp các vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện

* Công tác chỉ đạo kiểm tra, giám sát giải quyết vướng mắc

Lãnh đạo UBND tỉnh và Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB cùng các ngành của tỉnh tiến hành nhiều cuộc làm việc trực tiếp với các địa phương, doanh nghiệp tại cơ sở có vướng mắc, chỉ đạo xử lý dứt điểm các tồn tại, tháo gỡ khó khăn đẩy nhanh tiến độ bồi thường, GPMB cho các dự án; giải quyết kịp thời những kiến nghị, đề nghị của các chủ dự án như: xây dựng Quốc lộ 3 mới

Hà Nội - Thái Nguyên; nâng cấp cải tạo Quốc lộ 3 cũ; xây dựng nhà máy điện tử Sam sung –khu công nghiệp Yên Bình; khai thác và chế biến khoáng sản Núi Pháo; mở rộng sản xuất giai đoạn II công ty Gang thép Thái Nguyên; Bến tàu du lịch Hồ Núi Cốc; xây dựng trường đại học Việt Bắc; nhà hát Ca Múa Nhạc dân gian Việt Bắc; đường Bắc Sơn Minh Cầu kéo dài; đại học Thái Nguyên; khu dân

cư số 5 phường Phan Đình Phùng…

Để đẩy nhanh tiến độ, giải quyết các tồn tại, vướng mắc, 3 năm 2011-2013

Thường trực Ban chỉ đạo đã ban hành 250 văn bản chỉ đạo, 80 Thông báo, tổ chức tham gia trên 170 cuộc họp kiểm điểm tiến độ, giải quyết các vướng mắc (trong đó

120 cuộc do Thường trực BCĐ chủ trì), chủ động phối hợp với các sở, ban, ngành làm việc trực tiếp với các địa phương, tới từng dự án hướng dẫn chỉ đạo các chủ dự

án tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái

định cư; phối hợp tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp với các hộ dân trong vùng dự

án nhằm giải đáp các thắc mắc, kiến nghị của người, giảm đơn thư khiếu nại về việc bồi thường giải phóng mặt bằng ngay từ cơ sở như dự án: Khai thác và Chế biến khoáng sản Núi Pháo; Xây dựng nhà máy điện tử Sam Sung; Bến tầu du lịch Hồ Núi Cốc; Nâng cấp cải tạo đường Quốc lộ 3 cũ (khu vực thị xã Sông Công); Quốc

lộ 3 mới; Khai thác mỏ quặng sắt tầng sâu núi quặng thị trấn Trại Cau Đồng Hỷ… Công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, phát huy hiệu quả MTTQ và các Đoàn thể

cùng tham gia phối hợp, nắm bắt tình hình, tâm tư nguyện vọng của nhân dân từ đó

có hình thức vận động phù hợp, đổi mới phương pháp (tuyên truyền trên các phương tiện thông tin, tham gia các buổi đối thoại, đến từng hộ…)

Nhiều địa phương chủ động ban hành Chỉ thị về công tác lãnh đạo chỉ đạo thực hiện GPMB, có cách làm sáng tạo đã phân công cán bộ lãnh đạo chủ chốt trực tiếp chỉ đạo công tác GPMB ở những nơi khó khăn nhất để xử lý dứt điểm các vướng mắc Trực tiếp đối thoại với nhân dân, giải quyết vướng mắc ngay tại cơ sở Các địa phương đã và đang kiện toàn tổ chức thực hiện công tác bồi thường để nâng cao năng lực công tác chuyên môn Tuy nhiên, công tác GPMB vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần phải chỉ đạo kiên quyết hơn nữa để đáp ứng tiến độ

1.3.3.2 Về công tác tổ chức bộ máy cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng

Tổ chức bộ máy làm công tác GPMB đã được xây dựng chuyên môn hoá: ở cấp tỉnh có Ban chỉ đạo công tác bồi thường GPMB, Trung tâm phát triển quỹ nhà

đất và Đầu tư XDHT kỹ thuật; Trung tâm phát triển quỹ đất thuộc Sở Tài nguyên và

Môi trường; ở cấp huyện có Ban bồi thường GPMB hoặc Trung tâm phát triển quỹ

đất (có 8/9 huyện, thành, thị đã thành lập tổ chức làm công tác BT GPMB, trong đó

có 3 Trung tâm phát triển quỹ đất và 5 Ban Bồi thường GPMB cấp huyện; Riêng huyện Võ Nhai chưa có Ban bồi thường GPMB đang xây dựng đề án thành lập Trung tâm phát triển quỹ đất theo Thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC ngày 08/01/2010 của Bộ Tài nguyên và Môi trường - Bộ Nội vụ - Bộ Tài chính)

Chế độ đối với cán bộ chuyên trách làm công tác GPMB chưa phù hợp nên thường xuyên có sự thay đổi Mặt khác tuổi đời, kinh nghiêm và trình độ của một số cán bộ còn hạn chế trong việc thực hiện nhiệm vụ, tạo nên không ít khó khăn trong quá trình giải quyết công việc

Tỷ lệ cán bộ có trình độ chuyên môn quản lý đất đai, xây dựng còn thấp, độ tuổi lại trẻ, chưa có kinh nghiệm thực tế, nhận thức về chuyên môn còn hạn chế nên khi triển khai thực hiện GPMB còn sai sót

Cán bộ làm công tác GPMB chủ yếu thuộc diện hợp đồng, tư tưởng chưa yên tâm công tác; một số cán bộ có trình độ, kinh nghiệm làm việc tốt được điều, hoặc xin chuyển đi các đơn vị khác

Trong thời gian qua công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, GPMB đã đạt

được kết quả nhất định, đáp ứng yêu cầu đầu tư của tỉnh đồng thời đã làm thay đổi

diện mạo, phát triển cơ sở hạ tầng của đô thị, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế -

xã hội của địa phương: một số công trình, dự án đã thực hiện cơ bản xong công tác giải phóng mặt bằng đủ điều kiện đã khởi công như:

- Dự án Khu công nghiệp Yên Bình: Đây là một trong những dự án đầu tư vốn nước ngoài (FDI) lớn nhất vào tỉnh trong thời gian qua và cũng là dự án có tiến độ GPMB nhanh nhất trong toàn tỉnh Việc giao mặt bằng đúng tiến độ cho dự án của Công ty Điện tử SamSung sẽ tạo điều kiện thu hút các dự án đầu tư nước ngoài vào tỉnh tăng lên nhanh chóng trong thời gian tiếp theo, tạo điều kiện phát triển kinh tế cũng như việc làm của người lao động

- Tập trung giải quyết dứt điểm Dự án nhà hát Ca Múa Nhạc dân gian Việt Bắc đủ

điều kiện để khởi công xây dựng Hiện đang tiến hành thi công công trình

- Bàn giao mặt bằng thi công xây dựng, hoàn thành theo tiến độ như Dự án xây dựng Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên, thông xe kỹ thuật tại địa bàn tỉnh Thái Nguyên vào dịp 30/6/2013, đã thông xe toàn tuyến vào ngày 18/1/2014 Dự kiến kết thúc dự án vào 30/6/2014

- Các dự án đã bàn giao mặt bằng thi công như: Dự án nâng cấp cải tạo Quốc

lộ 3 cũ (giai đoạn 2) đang tiến thành thi công, dự kiến hoàn thành trước ngày 30/4/2014

- Đối với các dự án khác đang được triển khai công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB và thi công cơ bản theo tiến độ

- Đối với người dân sau khi bị thu hồi đất được giao đất tái định cư, khi di chuyển đến khu tái định cư có hạ tầng bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ với giá tái định cư không cao hơn giá bồi thường đất ở

Ngoài các dự án phải thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB còn một số các dự án như: xây dựng đường giao thông, xây dựng nông thôn mới…do

làm tốt công tác tuyên truyền, vận động và nhận được sự đồng thuận cao của nhân dân, tự nguyện hiến đất bàn giao mặt bằng với số lượng và giá trị lớn

Giao đất, thu hồi đất, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là biện pháp quan trọng

để Nhà nước chủ động trong việc phân bổ lại tài nguyên Quốc gia Chính sách bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư là khâu then chốt để giao đất, thu hồi đất, quy hoạch,

kế hoạch sử dụng đất được thực hiện trên thực tế, làm cho đất đai sử dụng ngày càng có hiệu qủa, đây là việc làm lâu dài và liên tục của quá trình công nghiệp hoá

và hiện đại hoá đất nước

Khi tiến hành thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại

3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi đất, nhà đầu tư Tuy cùng lúc, cùng địa

điểm nhưng quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm và lợi ích lại khác nhau; chính sách

bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải phù hợp với mối quan hệ phức tạp này, đó là chính sách liên quan đến lợi ích các bên

Thu hồi đất mang tính chất cưỡng chế hành chính (không đồng ý vẫn thu hồi) nhưng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải có nhiều tính toán chi li về kinh tế đó là: Bồi thường đất đai, tài sản, vật kiến trúc, hỗ trợ cho người bị thu hồi

đất, công bằng xã hội, dân chủ từ cơ sở, văn minh xã hội, kỷ cương phép nước, đảm

bảo ổn định tình hình kinh tế – chính trị của đất nước nói chung và của địa phương nói riêng Đây là hoạt động không chỉ nặng về quản lý Nhà nước mà còn phụ thuộc vào nền kinh tế thị trường, nhất là thị trường bất động sản hoạt động theo luật định Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là vấn đề kinh tế xã hội tổng hợp liên quan

đến nhiều mặt kinh tế xã hội, phụ thuộc vào nhiều văn bản quy phạm pháp luật của

Nhà nước như: Luật dân sự, Luật Lao động, Luật Đất đai, Luật Ngân sách, Luật Khiếu nại, Tố cáo, Luật Xây dựng và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thực hiện Yêu cầu đặt ra để thực hiện công tác này là hết sức to lớn và nặng nề như: tổ chức bộ máy, điều kiện làm việc, bố trí con người làm công tác này còn hạn chế chưa ngang tầm với công việc khó khăn và phức tạp như trên

1.3.3.3 Những thuận lợi, khó khăn

Được sự quan tâm chỉ đạo điều hành của Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh, sự

phối hợp chặt chẽ của các sở, ban, ngành và các địa phương trong tỉnh, công tác GPMB đã có nhưng thuận lợi và khó khăn như sau:

* Thuận lợi

Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh luôn xác định công tác bồi thường GPMB là nhiệm vụ trọng tâm của các cấp, các ngành; khâu then chốt thu hút đầu tư, nên đã tập trung sát sao chỉ đạo thực hiện

- Tổ chức bộ máy làm công tác bồi thường đã được xây dựng chuyên môn hoá (Ban chỉ đạo công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC, GPMB tỉnh; huyện, thành phố, thị xã: Trung tâm phát triển quỹ đất; Ban bồi thường GPMB)

- Chính sách bồi thường đã được ban hành cơ bản thông thoáng, theo chiều hướng có lợi cho người bị thu hồi đất và sát thực tế hơn

Được sự ủng hộ của đa số nhân dân về chủ trương thực hiện dự án với những

thuận lợi, hiệu quả mà dự án mang lại Nhiều hộ dân đã tự nguyện hiến đất để GPMB xây dựng các dự án công trình hạ tầng cơ sở, phục vụ phát triển kinh tế xã hội trong điều kiện nguồn kinh phí đầu tư còn khó khăn

Công tác thông tin tuyên truyền về chủ trương chính sách giải phóng mặt bằng

đến với người dân kịp thời, được nhân dân tin tưởng, phối hợp, tạo điều kiện cho

công tác GPMB

* Khó khăn

Trước tình hình khó khăn chung của thế giới và trong nước; Thực hiện Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu, tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô bảo đảm an sinh xã hội có ảnh hưởng đến việc đầu

tư các dự án

- Cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ thường xuyên luôn có sự thay đổi,

có chỗ còn chưa phù hợp gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB

- Một số dự án chuyển tiếp trước đây việc bố trí kinh phí bồi thường GPMB không kịp thời, chưa bố trí kế hoạch tái định cư, khi chính sách thay đổi phải trình duyệt lại; kéo dài tiến độ thực hiện dự án; gây bức xúc nhiều cho người dân trong vùng quy hoạch dự án

- Công tác bồi thường khó khăn nhạy cảm nhưng còn một bộ phận cán bộ của một số đơn vị chưa quan tâm đúng mức Bên cạnh đa số các hộ dân ủng hộ chính sách bồi thường vẫn còn một số hộ chây ì, lợi dụng kẽ hở chính sách gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB

- Cán bộ làm công tác GPMB thường xuyên có sự thay đổi, trình độ của một

số cán bộ còn hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ bồi thường GPMB tạo nên khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

Trong 3 năm 2011-2013 công tác GPMB thực hiện các dự án trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã đạt được kết quả sau:

1.3.4 Những tồn tại, vướng mắc và nguyên nhân

- Tiến độ GPMB thực hiện một số công trình, dự án chậm Nguyên nhân chủ quan còn do một số ngành chức năng, địa phương liên quan đến thu hồi đất bồi thường, GPMB phối hợp chỉ đạo điều hành chưa thật sự quyết liệt dẫn đến hiệu quả chưa cao

- Chính sách bồi thường, GPMB có lúc, có nơi chưa phù hợp và đồng bộ; các văn bản hướng dẫn về công tác về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và TĐC thường xuyên thay đổi bổ sung, đan xen chính sách mới, cũ dẫn đến hiểu sai gây bức xúc trong nhân dân khi tiến hành bồi thường, GPMB trong cùng dự án Việc cụ thể hoá chính sách trong công tác bồi thường, GPMB tại một số địa phương có chỗ còn chưa phù hợp sát với thực tế dẫn đến một số công trình, dự án đề nghị được áp dụng

cơ chế đặc thù để giải quyết cho phù hợp với thực tế của địa phương tạo nên sự khác biệt cơ chế chinh sách trong cùng một dự án

- Công tác quản lý nhà nước về đất đai và quy hoạch xây dựng ở một số địa phương còn chưa tốt, chậm điều chỉnh biến động về sử dụng đất, đơn giá bồi thường, hỗ trợ đất có nơi chưa thay đổi trong thời gian dài; các trường hợp xây dựng nhà trên đất lấn chiếm, xây dựng công trình trái phép, làm nhà và công trình

đón bồi thường đã ngăn chặn nhưng còn thiếu chế tài xử lý kịp thời và triệt để

- Việc ban hành Luật đất đai đang được triển khai, chưa có các Thông tư, nghị

định hướng dẫn, nhưng đã có phần nào tác động đến công tác bồi thường hỗ trợ và

tái định cư GPMB Bên cạnh đó Nghị định 42/NĐ-CP đã có ảnh hưởng rất lớn đến thực hiện dự án trên địa bàn

- Năng lực tài chính của một số chủ dự án không đáp ứng được yêu cầu tiến

độ đầu tư

- Sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và nhà thầu trong quá trình thi công ở một số dự án chưa chặt chẽ, gây bức xúc trong người dân, làm ảnh hưởng tới tiến độ thực hiện dự án

- Việc bố trí TĐC cho các hộ phải di chuyển chỗ ở còn chậm, thường là cùng thực hiện với dự án đầu tư; với các địa phương do điều kiện kinh phí có hạn nên không đủ để xây dựng hạ tầng cơ sở khu TĐC làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện

dự án như xây dựng Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên (hạng mục nút giao Yên Bình); Việc quản lý xây dựng công trình của các hạng mục cơ sở hạ tầng trong khu TĐC của một số dự án còn chưa được chặt chẽ, dẫn đến chất lượng, tiến độ xây dựng công trình không đảm bảo đồng bộ (như điện sinh hoạt, nước sạch, hạ tầng….), làm chậm tiến độ di chuyển chỗ ở của các hộ dân, ảnh hưởng đến GPMB,

ảnh hưởng tới sinh hoạt của hộ dân và phát sinh các khiếu kiện thắc mắc

- Công tác giải quyết đơn thư kiến nghị, thắc mắc khiếu kiện với các hộ dân còn để kéo dài không dứt điểm dẫn đến khiếu kiện vượt cấp làm ảnh hưởng đến tiến

độ dự án gây bức xúc cho người dân

- Công tác tuyên truyền, vận động; ý thức chấp hành pháp luật của một số người dân còn hạn chế, còn có hiện tượng lôi kéo kích động, cản trở ảnh hưởng

đến tiến độ dự án, có tình trạng lấn chiếm đất trái phép, tự ý xây dựng nhà trên đất nông nghiệp; khi biết thông tin có dự án tranh thủ làm nhà, trồng cây và một

số công trình khác để đón bồi thường Một số trường hợp chây ì không nhận tiền bồi thường, không chịu di dời, bàn giao mặt bằng, thậm chí còn lôi kéo, kích

động nhân dân không nhận tiền và bàn giao mặt bằng cho dự án, nhưng chưa được xử lý kiên quyết

- Sự phối hợp của các cấp các ngành và tổ chức đoàn thể ở một số nơi chưa

được đồng bộ, hiệu quả còn hạn chế chưa xác định công tác bồi thường là nhiệm vụ

trọng tâm của các cấp, các ngành nên chưa tạo được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị vào cuộc

1.3.5 Một số đề tài nghiên cứu về giải phóng mặt bằng

Công tác bồi thường GPMB thực sự rất quan trọng đối với mỗi dự án, là khâu tiên quyết, tạo tiền đề cho những giai đoạn thi công tiếp theo đối với mỗi dự

án khi chưa có đất xây dựng Dự án nâng cấp, cải tạo đường tỉnh lộ 329 Mông

Dương - Ba Chẽ là một dự án trọng điểm được tỉnh ưu tiên đầu tư nhằm phát triển

hạ tầng giao thông trên địa bàn Thị xã Cẩm Phả và huyện Ba Chẽ với mục tiêu đáp

ứng nhu cầu dân sinh và thúc đẩy phát triển kinh tê - xã hội các địa bàn còn khó

khăn như xã Đồn Đạc, Nam Sơn của huyện Ba Chẽ Về cơ bản, công tác bồi thường GPMB của dự án đã hoàn thành đúng tiến độ với kết quả bồi thường như sau:

- Tổng diện tích đất thu hồi là: 280.553,1 m2 ;

- Tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ, TĐC là: 11.209.785.000 đồng: trong đó: + Tổng giá trị bồi thường về đất là: 1.467.074.380 đồng;

+ Tổng giá trị bồi thường, hỗ trợ về công trình kiến trúc là: 4.301.062.929 đồng;

+ Tổng giá trị bồi thường, hỗ trợ về cây cối, hoa màu là: 2.405.115.547 đồng; + Tổng giá trị bồi thường, hỗ trợ TĐC là: 2.995.202.500 đồng

Công tác BT GPMB của dự án nâng cấp, cải tạo đường tỉnh 329 Mông Dương - Ba Chẽ đã được thực hiện tốt, đảm bảo 100% kế hoạch bồi thường hoàn thành đúng tiến độ, bồi thường đầy đủ về tài chính cho người dân Các cấp lãnh đạo đã kịp thời triển khai các văn bản chỉ đạo, Ban bồi thường GPMB đã thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động người dân, đảm bảo quyền lợi cho người dân và tránh những tồn tại măc phải khiến quá trình bồi BT GPMB bị chậm tiến độ Có được sự ủng hộ nhiệt tình của đại đa số cán bộ và nhân dân trong vùng dự án Đã giải quyết kịp thời những đề nghị của nhân dân lên quan đến công tác bồi thường GPMB Trong chỉ

đạo công tác bồi thường, GPMB hỗ trợ và TĐC huyện đã cơ bản giải quyết được

mối quan hệ giữa lợi ích của xã hội, lợi ích của người có đất bị thu hồi, luôn quan tâm tới việc giải quyết việc làm bố trí nơi TĐC cho người bị thu hồi đất Tuy nhiên,

63 vẫn còn tồn tại một số khó khăn cũng như sai sót cần phải khắc phục như: Chính quyền chưa có những biện pháp cương quyết để giải quyết triệt để đối với một số hộ trong khu vực dự án chưa chấp hành tốt công tác BT GPMB Sự phối hợp giữa các phòng ban chuyên môn còn chậm Nhận thức, tư tưởng và ý thức chấp hành chính sách pháp luật của người dân nói chung và người bị thu hồi đất nói riêng còn chưa cao Tỷ lệ dân tộc thiểu số cao làm ảnh hưởng đến công tác tuyên truyền, kiểm kê

tài sản Người dân không đồng ý với mức giá bồi thường… Gây khó khăn, cản trở cho công tác thu hồi cũng như GPMB của dự án [1]

Qua quá trình triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ, GPMB và tái định cư dự

án Núi pháo trên địa bàn xã Hà Thượng, huyện Đại Từ cho thấy:

- Trình tự tiến hành công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất đã được các cấp chính quyền huyện Đại Từ thực hiện tốt về cơ bản phù hợp với quy định của Nghị định 197/2004/NĐ-CP; Nghị định 84/2007/NĐ-CP và các quyết định quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành

- Chính sách về giá bồi thường, hỗ trợ đất nông nghiệp còn thấp chưa phù hợp với khả năng sinh lợi của đất dẫn đến sự mâu thuẫn về chính sách về giá giữa các dự án cần phải xin chủ trương mất rất nhiều thời gian, làm chậm tiến độ thực hiện các dự án

- Giá bồi thường, hỗ trợ tài sản vật kiến trúc và cây cối hoa mầu cơ bản thoả

đáng người dân đồng tình ủng hộ Tuy nhiên vẫn còn một số loại cây và vật kiến

trúc chưa có trong đơn giá do UBND tỉnh quy định

- Chính sách hỗ trợ những hộ gia đình chính sách, gia đình có công với cách mạng, hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn nhìn chung là thoả đáng Tuy nhiên, mức

hỗ trợ di chuyển nhà cửa còn thấp, hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề chưa được quan tâm

- Chính sách TĐC cũng đã được quan tâm và đã giúp người dân có đất bị thu hồi sớm ổn định cuộc sống Tuy nhiên việc triển khai giao đất cho các hộ đủ điều kiện tái định cư tại dự án còn chậm

Trong thời gian tới, để thực hiện tốt chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB

và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại một số dự án huyện Đại Từ cần có giải pháp sau:

- Tổ chức quản lý, sử dụng đất đai theo quy hoạch, kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt, bảo đảm sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả Các dự án đầu

tư vào huyện ưu tiên các dự án sử dụng nhiều lao động địa phương, ít gây ô nhiễm môi trường