Ở đây trẻ em có HIV/ AIDS về điều kiện sinh hoạt, chăm sóc y tế, giáo dục, vui chơi giải trí đều có phần bị hạn chế, sự kì thị xa lánh của xã hội, cộng đồng nơi các em sinh sống còn
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HÀ THỊ THẮNG
BIỆN HỘ THỰC HIỆN QUYỀN TRẺ EM CUẢ NHÓM TRẺ
EM CÓ HIV/AIDS TẠI TRUNG TÂM LAO ĐỘNG 02 BA VÌ – HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Công tác xã hội
Hà Nội – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HÀ THỊ THẮNG
BIỆN HỘ THỰC HIỆN QUYỀN TRẺ EM CUẢ NHÓM TRẺ
EM CÓ HIV/AIDS TẠI TRUNG TÂM LAO ĐỘNG 02 BA VÌ – HÀ NỘI
Luận văn thạc sỹ chuyên ngành Công tác xã hội
Mã số: 60.90.01.01
Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Kim Dung
Hà Nội – 2015
Trang 3Mục Lục
MỞ ĐẦU 4
1 Lý do chọn đề tài 4
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6
3 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài Error! Bookmark not defined 3.1 Lí luận Error! Bookmark not defined
3.2 Thực tiễn Error! Bookmark not defined
4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
6 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Các phương pháp thu thập thông tin Error! Bookmark not defined 9.1 Phương pháp phân tích tài liệu Error! Bookmark not defined 9.2 Phương pháp phỏng vấn sâu: Error! Bookmark not defined 9.3 Phương pháp quan sát Error! Bookmark not defined
10 Kết cấu khoa học của đề tài Error! Bookmark not defined NỘI DUNG Error! Bookmark not defined Chương 1: Cơ sở lý luận và thực thực tiễn của nghiên cứu Error! Bookmark
not defined
1.1 Các khái niệm cơ bản Error! Bookmark not defined 1.2 Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.2.1 Lý thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Thuyết hệ thống Error! Bookmark not defined
1.3 Một số văn bản luật, chính sách liên quan đến việc tiếp cận quyền của
nhóm trẻ em có HIV/AIDS Error! Bookmark not defined
1.3.1 Công ước quốc tế quyền trẻ em Error! Bookmark not defined
Trang 41.3.2 Luật phòng chống HIV/ AIDS Error! Bookmark not defined 1.3.3 Luật chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em Error! Bookmark not
defined
1.4 Vài nét khái quát về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.4.1 Trung Tâm Lao động 02 Ba Vì – Hà Nội Error! Bookmark not
defined
1.4.2 Khu tre ̉ em có hoàn cảnh đặc biê ̣t Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 1: Error! Bookmark not defined
Chương 2: Thực trạng thực hiện quyền trẻ em của nhóm trẻ có HIV/AIDS tại
Trung tâm Lao động xã hội 02 Ba vì – Hà Nội Error! Bookmark not
defined
2.1 Thực trạng thực hiện quyền giáo dục và hòa nhập xã hội của nhóm trẻ có HIV/AID trên thế giớ i và Viêt Nam Error! Bookmark not defined
2.1.1 Trên Thế giớ i Error! Bookmark not defined
2.1.2 Việt Nam Error! Bookmark not defined
2.2 Thực trạng thực hiện quyền giáo dục và hòa nhập xã hội của nhóm trẻ có
HIV/AIDS tại Trung tâm Lao động xã hội 02 Ba vì – Hà Nội Error!
Bookmark not defined
2.3 Những tác động của việc không đảm bảo thực hiện quyền giáo du ̣c, hòa
nhâ ̣p xã hô ̣i đến nhóm trẻ em có HIV/ AIDS tại Trung tâm Error! Bookmark
not defined
2.4 Những nguyên nhân hạn chế việc tiếp cận quyền giáo du ̣c và hòa nhâ ̣p xã
hô ̣i của nhóm trẻ em có HIV tại trung tâm Lao động xã hội 02 Error!
Bookmark not defined
2.5 Các giải pháp nhằm đẩy mạnh việc thực hiện quyền giáo du ̣c, hòa nhập
xã hội cho nhóm trẻ em có HIV tại Trung tâm Lao động 02 Ba Vì – Hà Nội
Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2: Error! Bookmark not defined
Chương 3: Biện hộ quyền trẻ em của nhóm trẻ em có HIV/AIDS tại trung tâm
Error! Bookmark not defined
Trang 53.1 Vấn đề cần biện hô ̣: Biê ̣n hô ̣ thực hiê ̣n quyền giáo du ̣c, hòa nhập xã hội
cho nhóm trẻ em có HIV ta ̣i Trung tâm Error! Bookmark not defined 3.2 Đối tượng biện hộ: Trẻ em có HIV tại trung tâm Error! Bookmark not
defined
3.3 Các thành phần tham gia vào quá trình biện hộ thực hiện quyền giáo dục
và hòa nhập xã hội của nhớm trẻ em có HIV / AIDS tại trung tâm Error!
Bookmark not defined
3.4 Nguồn lực cho quá trình biện hộ thực hiện quyền giáo dục và hòa nhập xã
hội Error! Bookmark not defined 3.4.1 Nhân lực Error! Bookmark not defined 3.4.2 Pháp luật Error! Bookmark not defined 3.4.3 Công tác xã hội Error! Bookmark not defined
3.5 Quy trình thực hiện biện hộ quyền giáo dục, hòa nhập xã hội cho trẻ em
có HIV Error! Bookmark not defined
3.5.1 Tăng cường nhận thức về việc học tập và hòa nhập xã hội cho trẻ.
Error! Bookmark not defined
3.5.2 Vận động gia đình trong việc trợ giúp trẻ đi học, hòa nhập xã hội.
Error! Bookmark not defined
3.5.3 Tìm năng lực học vấn để trẻ chuyển trường Error! Bookmark not
defined
3.5.4 Vận động, liên kết các nguồn lực tham gia vào quá trình biện hộ
Error! Bookmark not defined
3.5.5 Hoàn thiện hồ sơ Error! Bookmark not defined 3.5.6 Biện hộ với nhà trường để trẻ được đi học Error! Bookmark not
defined
3.6 Vai trò của nhân viên xã hội về thực hiện vai trò biện hộ quyền giáo dục,
hòa nhập xã hội cho trẻ em có HIV Error! Bookmark not defined
3 6.1 Giai đoạn chuẩn bị: Error! Bookmark not defined 3.6.2 Giai đoạn thực hiện: Error! Bookmark not defined 3.6.3 Giai đoạn Lượng giá, kết thúc Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 3: Error! Bookmark not defined
Trang 6KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Hồ Chí Minh cũng đã từng nói : “ Trẻ em như búp trên cành – Biết ăn biết ngủ biết học hành là ngoan” Trẻ em khi sinh ra có quyền được bình đẳng;
không bị phân biệt đối xử, được học tập, được chăm sóc y tế, tạo mọi điều kiện để phát triển một cách toàn diện Do đó công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ và trẻ em luôn là một trong những vấn đề quan trọng được Đảng và Nhà nước ta quan tâm, và đó cũng là mối quan tâm hàng đầu của tất cả các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam Ngày 20 tháng 02 năm 1990, nước ta là nước đầu tiên tại Châu Á và là nước thứ hai trên thế giới đã phê chuẩn công ước Bảo vệ trẻ em Trẻ em là những mầm sống, những búp non tương lai đang lớn lên từng ngày, từng giờ trong sự chăm sóc, dạy dỗ của gia đình, nhà trường, và chúng là niềm vui, niềm hạnh phúc và hi vọng của biết bao gia đình Hiện nay cùng với sự phát triển của xã hội, của nền kinh tế - xã hội đất nước, phần lớn các em được đáp ứng đầy đủ về các nhu cầu vật chất
và tinh thần, được yêu thương chăm sóc, được thừa hưởng các quyền lợi của mình, được đảm bảo các phúc lợi xã hội… Tuy nhiên, bên cạnh những mặt
Trang 7tích cực nêu trên vẫn có những trẻ em chưa được sự quan tâm, chăm sóc đúng mức của gia đình, chưa được hưởng các dịch vụ, phúc lợi xã hội…
HIV/AIDS đã và đang tác động tới toàn bộ các mặt của đời sống xã hội, đặc biệt là đối tượng trẻ em rất dễ bị tổn thương, phải gánh chịu nhiều hậu quả nặng nề do HIV/AIDS gây ra Hiện nay tại nhiều tỉnh thành trong cả nước, vẫn còn xuất hiện tình trạng một số trẻ em sống chung với HIV không được đến trường Các em nhỏ có HIV khi đến tuổi đi học mẫu giáo, tiểu học thì bị các cơ sở giáo dục từ chối nhận vào học với nhiều lí do khác nhau, có những
em bị các phụ huynh học sinh, các bạn đồng trang lứa kì thị, gây áp lực buộc nghỉ học Việc tiếp cận các dịch vụ y tế cũng bị hạn chế, sự kỳ thị của xã hội còn rất lớn Mặc dù trong nhiều năm qua Đảng và Nhà nước đã đưa ra những chính sách hỗ trợ thực hiện quyền trẻ em, công tác thực hiện đã được nhiều thành tựu đáng kể nhưng nhìn chung còn chưa thật sự hiệu quả
Trung tâm Lao động xã hội 02 Yên Bài – Ba Vì – Hà Nội là một trong những trung tâm trên địa bàn Hà Nội nhận nuôi dưỡng chăm sóc trẻ em nhiễm
và chịu ảnh hưởng bởi HIV/ AIDS Hiện nay tại khu chăm sóc trẻ em đặc biệt trong trung tâm có nuôi dưỡng 75 trẻ em nhiễm HIV từ cha mẹ Ở đây trẻ em
có HIV/ AIDS về điều kiện sinh hoạt, chăm sóc y tế, giáo dục, vui chơi giải trí đều có phần bị hạn chế, sự kì thị xa lánh của xã hội, cộng đồng nơi các em sinh sống còn rất lớn.Tại đây nhóm trẻ này vẫn chưa được tham gia, hưởng quyền lợi đầy đủ theo quy định trong công ước về Quyền trẻ em
Đề cập đến quyền lợi của những người có HIV trong xã hội nói chung, nhóm trẻ em có HIV nói riêng tại Việt Nam , Đảng và nhà nước đã ban hành rất nhiều chính sách, văn bản luật ban hành nhằm đảm bảo cơ hội được tiếp cận quyền cho nhóm trẻ em có HIV trên địa bàn cả nước, quy định các quyền được tham gia khám chữa bệnh, được tham gia học tập, vui chơi giải trí và
Trang 8hòa nhập xã hội, được cộng đồng dân cư tạo cơ hội cho việc thực hiện quyền Tuy nhiên từ thực tiễn cho thấy, các văn bản luật, chính sách hỗ trợ cho nhóm đối tượng trẻ em có HIV/ AIDS thì nhiều nhưng khi triển khai công tác đảm bảo quyền cho trẻ em có HIV/AIDS, sự kì thị của xã hội còn gây nhiều rào cản cho các em trong việc tham gia thực hiện quyền Vì vậy cần có những cá nhân, tổ chức tham gia vào viêc biện hộ, đưa việc thực thi chính sách đến từng tổ chức, cộng đồng Do vậy trong lĩnh vực công tác xã hội, vai trò biện
hộ là một trong những vai trò quan trọng nhất của nhân viên xã hội
Với tầm quan trọng về lý luận và thực tiễn của vấn đề nêu trên, tôi đã chọn
hướng nghiên cứu “Biện hộ thực hiện quyền trẻ em của nhóm trẻ em có HIV/ AIDS tại Trung tâm Lao động 02 Ba Vì - Hà Nội” làm đề tài luận văn tốt
nghiệp thạc sỹ chuyên ngành công tác xã hội (CTXH) của mình
Thực hiện nghiên cứu này, bản thân tôi mong muốn góp một phần công sức nhỏ bé vào công tác biện hộ trong việc đảm bảo thực hiện quyền giáo dục và hòa nhập xã hộicủa nhóm trẻ em có HIV/ AIDS; là người đại diện cho các em nói lên những nguyện vọng nhu cầu của bản thân Từ đó, giúp các em vượt qua những rào cản, tự ti về tâm lý, cảm nhận được giá trị của bản thân, để vươn lên hòa nhập theo hướng tích cực; trở thành những công dân tốt, ưu tú của đất nước
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Nghiên cứu về HIV/AIDS (với trẻ em có HIV/AIDS) thì đã có rất nhiều bài viết từ các ngành khoa học khác nhau: Tâm lý học, xã hội học, lĩnh vực về quyền trẻ em, các chính sách của Đảng và nhà nước trong việc hỗ trợ cho trẻ
em có HIV/AIDS Ở mỗi một đề tài, bài nghiên cứu các tác giả thường nghiên cứu ở một góc cạnh, góc nhìn khác nhau Dù nghiên cứu theo những góc độ
Trang 9ra hệ thống các nguyên nhân để từ đó có các biện pháp nâng cao nhận thức cộng đồng về HIV/AIDS, tránh thái độ xã lánh kì thị với người có HIV/AIDS
Cụ thể bao gồm những đề tài nghiên cứu điển hình như:
“Tình hình các gia đình và trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS ở Việt Nam” Nghiên cứu được thực hiện bởi Bộ lao động thương binh và xã hội,
Unicef, Hà Nội, 2005 Tài liệu nghiên cứu tình hình của đại dịch HIV/AIDS ở Việt Nam; Trẻ em bị HIV/AIDS và những người chăm sóc các trẻ em này ở Việt Nam, từ đó xây dựng các biện pháp đối phó dựa và cộng đồng Tài liệu chủ yếu tập trung nhằm bảo đảm sự bảo vệ, chăm sóc và hỗ trợ cho các trẻ em
mồ côi, trẻ em ở các gia đình bị tổn thương do HIV/AIDS Ngoài ra nghiên cứu còn nêu ra sự thỏa đáng của các chính sách và luật pháp; Cơ hội tiếp cận các dịch vụ xã hội; Các biện pháp bảo vệ những trẻ em bị nhiễm và bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS tránh khỏi bạo lực, lạm dụng và bị bóc lột; Các cơ chế để củng cố và hỗ trợ khả năng chính sách của gia đình và cộng đồng; Đưa ra các chiến lược hoạch định chương trình trên diện rộng cho trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS
“Trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS ở Việt Nam” vaò năm 2006 Đây là
Báo cáo pháp lý Tài liệu hoàn thành với sự hợp tác, cộng tác và hỗ trợ của
UB Dân số gia đình trẻ em, Bộ Lao động Thương binh và xã hội, Hội Phụ nữ
và Bộ Tư pháp Tài liệu tập trung vào việc nghiên cứu sửa đổi chính sách nhằm hỗ trợ các giải pháp tích cực của nhà nước, cải thiện tình hình trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS ở VN Chủ yếu tập trung vào các văn kiện pháp luật và chính sách về bảo trợ xã hội và phúc lợi xã hội và pháp luật hiện hành tạo điều kiện hay hoạt động như một vật cản như thế nào với việc bảo vệ và thực thi các quyền cơ bản của trẻ em Việt Nam bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS trong lĩnh vực này
Trang 10Ngoài ra cần phải kể tới một số đề tài nghiên cứu thuộc Ủy Ban Y tế Hà
Lan – Việt Nam (MCNV) vào năm 2008 Điển hình có dự án : ”Chăm sóc toàn diện cho trẻ có HIV/AIDS và trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS dựa vào cộng đồng” Đây là dự án được triển khai nhằm hướng tới việc giảm ảnh
hưởng và sự lây truyền HIV/AIDS tại Việt Nam đặc biệt trong trẻ em Bên cạnh đó, dự án cũng hướng tới việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ bị nhiễm và ảnh hưởng bởi HIV/AIDS và gia đình các em thông qua hỗ trợ vật chất, nâng cao năng lực, tăng cường hệ thống và dịch vụ sẵn có nhằm trợ giúp cho việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc và cung cấp thuốc điều trị
Tài liệu “Xây dựng môi trường bảo vê ̣ trẻ em Viê ̣t nam : Đánh giá pháp luật
và chính sách bảo vệ trẻ em , đặc biê ̣t là trẻ em c ó hoàn cảnh đặc biệt ở Việt Nam” do Bộ Lao đô ̣ng thương Binh xã hô ̣i và UNICEF cùng phối hợp thực hiê ̣n vào năm 2009, đã phối hợp với các chuyên gia của một số bộ, ngành liên quan tiến hành đánh giá các văn bản pháp luật, tập trung đến pháp luật đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, so sách với các chuẩn mực quốc tế, tìm ra những thiếu hụt và hạn chế của pháp luật Việt Nam, trên cơ sở đó kiến nghị,
đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam, đảm bảo từng bước hài hoà với pháp luật và các chuẩn mực quốc tế Đây tài liệu bổ ích, giúp các nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách, cán bộ làm việc với trẻ em, để tham khảo, vận dụng vào các công việc, góp phần thực hiện tốt sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
Cuốn tài liê ̣u “ sự thật về trẻ em và HIV/ AIDS” của nhà xuất bản thông
tin, vào năm 2010 Đây là tài liệu truyền thông dành cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, cha mẹ học sinh và cộng đồng Tài liệu nhằm cung cấp một số thông tin liên quan đến trẻ em và HIV/AIDS, góp phần xoá bỏ các quan niệm sai lầm, qua đó giảm kỳ thị và phân biệt đối xử với trẻ em bị ảnh hưởng bởi
Trang 11khác đều có các quyền cơ bản được quy định trong Công ước về quyền trẻ em của Liên hợp quốc và Luật phòng chống HIV/AIDS của Việt Nam
Báo cáo “Vận dụng phương pháp của công tác xã hội cá nhân vào việc can thiệp, trợ giúp trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS trên địa bàn Thành phố Hà Nội” năm 2010, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội của Th Sỹ Phạm Văn Tư,
đi sâu nghiên cứu việc ứng dụng của công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ cho nhóm trẻ em có HIV/ AIDS; đặc biệt công tác tham vẫn nhằm giúp trẻ vượt qua những mặc cảm, tự ti của bản thân để vươn lên hòa nhập xã hội
Tài liệu” hướng dẫn tổ chức hoạt động phòng, chống HIV/AIDS tuyến xã, phường” vào năm 2012 của PGS TS Nguyễn Thanh long và Th.s Chu Quốc
Ân đã nêu ra các hoạt động tại tuyến xã, phường có vai trò hết sức quan trọng
vì đây là tuyến cuối cùng triển khai thực hiện các qui định, hướng dẫn cũng như các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS đến từng hộ gia đình và từng người dân như thông tin, giáo dục và truyền thông thay đổi hành vi trong phòng, chống HIV/AIDS Đề tài cũng đưa ra cách thức huy động cộng đồng tham gia phòng chống HIV/ AIDS và huy động toàn dân tham gia phòng chống HIV , đẩy mạnh truyền thông, tuyên truyền nâng cao nhạn thức, thay đổi hành vi của người dân trong cộng đồng, giảm thái độ kì thị, xa lánh
“HIV/ AIDS tại Việt nam, ước tính và dự báo giai đoạn 2011 – 2015”
của nhà xuất bản y học, 2012”, đề tài đã đưa ra những hình thái dịch HIV ở Việt Nam bắt đầu có sự thay đổi, nguyên nhân lây truyền HIV qua đường tình dục ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn Nhằm đánh giá, dự báo và ước tính tình hình dịch HIV/AIDS giai đoạn 2011- 2015, Bộ Y tế đã vận dụng mô hình ước tính và dự báo dịch HIV của Chương trình phòng, chống HIV/AIDS của Liên Hợp quốc trên cơ sở theo dõi số liệu giám sát trọng điểm HIV qua các năm ở 39 tỉnh, thành phố và số liệu từ các nghiên cứu khác Tài liệu này được