Cũng như các bộ môn Khoa Học Tự Nhiên KHTN, các môn học thuộcKHXH như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý … có vai trò hết sức to lớn trong việc hìnhthành và giáo dục nhân cách, đạo đức đối với học
Trang 1THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: Sử dụng tài liệu Ngữ văn trong dạy học Lịch sử
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn lịch sử trường THCS Ninh Thành
3 Tác giả :
- Họ và tên : Đào Thị Mai Phương - N÷
- Ngày tháng năm sinh: 01/8/1978
- Trình độ chuyên môn : CĐ Văn – sử, ĐH Văn
- Chức vụ - Đơn vị công tác: Giáo viên trường THCS Ninh Thành - Tổphó tổ Lao động xã hội
- Điện thoại: 098 3624 356
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trường THCS Ninh Thành, xã NinhThành, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương
- Điện thoại: 03203760668
5 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu: Trường THCS Ninh Thành
6 Các điều kiện áp dụng sáng kiến: Đối tượng học sinh
7 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Năm học 2013-2014
Họ tên tác giả Xác nhận của đơn vị áp dụng
sáng kiến
§ào Thị Mai Phương
Trang 2TÓM TẮT SÁNG KIẾN
Chúng ta đều biết, các môn học trong nhà trường phổ thông là một hệthống hoàn chỉnh nhằm trang bị cho học sinh kiến thức thuộc tất cả các môn, cáclĩnh vực ở mức độ, tính chất “phổ thông”, giúp các em có một hành trang cơ bảnlàm tiền đề cho các cấp học cao hơn Các môn học đó không chỉ liên quan chặtchẽ với nhau mà còn tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh, khoa học
Cũng như các bộ môn Khoa Học Tự Nhiên (KHTN), các môn học thuộcKHXH như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý … có vai trò hết sức to lớn trong việc hìnhthành và giáo dục nhân cách, đạo đức đối với học sinh nên lại càng liên quan và
hệ thống hơn do vậy dạy học lịch sử là một trong những vấn đề vô cùng quantrọng trong thời đại ngày một văn minh của nhân loại Học sinh mải chạy theonhững công nghệ, môn học mới mà sẵn sàng quên đi cội nguồn dân tộc, quá khứhào hùng của ông cha, chính vì vậy người giáo viên dạy học môn lịch sử phải
có trách nhiệm cao hơn nữa nhằm giúp các em quay trở lại yêu thích môn học ,
có khái niệm đúng đắn với môn học, không coi thường hay xem nhẹ môn họcnày Chính bởi những yêu cầu đó, người giáo viên dạy học môn Lịch sử càngphải có trách nhiệm cao hơn nữa trong việc giảng dạy tránh để học sinh nhàmchán với môn học, người giáo viên luôn phải tìm ra những cách dạy mới phùhợp đối tượng và có sức lôi cuốn đông đảo học sinh tham gia
Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, giáo viên giảng dạy mônLịch sử nói chung và ở cấp THCS nói riêng, giáo viên giảng dạy một cách khôkhan, cứng nhắc, nặng về cung cấp kiến thức, sự kiện một cách đơn thuần, dovậy không gây được hứng thú học tập cho học sinh trong việc tiếp thu bài học.Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính làm cho học sinh chưa thíchhọc bộ môn Lịch Sử
Đối lập với thực trạng trên là một thực tiễn hoàn toàn khác Cá nhân tôi
đã có 10 năm liên tục giảng dạy môn lịch sử khối 6,7,8,9 đã trải qua nhiều môitrường giảng dạy (tham dự các hội thi giáo viên giỏi) nên đã rút ra được một
Trang 3kinh nghiệm mà bản thân tôi cho là rất quý giá đó là: Sử dụng tài liệu Ngữ văn trong dạy học lịch sử ở trường THCS.
Để đề tài: “Sử dụng tài liệu Ngữ văn trong dạy học lịch sử ở trường THCS” đem lại hiệu quả cao trước hết người giáo viên phải hiểu được quan
niệm về sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, thấyđược vai trò của việc đưa tài liệu văn học vào dạy học lịch sử, mặt khác giáoviên phải nắm được các tài liệu văn học được sử dụng trong quá trình dạy họcmôn lịch sử đặc biệt là cách thực hiện phương pháp sử dụng tài liệu văn học
trong dạy học lịch sử Việc sử dụng kiến thức Ngữ văn vào dạy học môn Lịch sử
có tác dụng rất lớn, đỡ mất thời gian học, học sinh tiếp thu bài một cánh nhanhnhất, nhớ lâu, dễ hiểu, tránh được một giờ học gò bó, áp đặt Học sinh tiếp thubài một cách nhẹ nhàng giờ học diễn ra sinh động đầy hứng thú Qua đó họcsinh biết được hiện tượng, sự kiện lịch sử gắn liền với kiến thức bộ môn Ngữvăn Học sinh phân tích, so sánh hiểu được bản chất cuả sự kiện, hiện tượng rút
ra được bài học để xây đắp tương lai Học sinh sẽ hiểu được quy luật và pháttriển của loài người đồng thời cũng tìm ra được đặc thù riêng của môĩ vùng, môĩchiến dịch, mỗi địa danh …Học sinh sẽ thấy được cái hay cái đẹp trong khi học
bộ môn lịch sử Khi giảng dạy lịch sử cô giáo đọc thơ, văn minh hoạ, cả lớpchăm chú lắng nghe và tỏ ra rất thích thú, sau tiết học, nhiều em còn nhờ cô giáođọc để chép vào sổ tay Những tiết học như thế đã để lại trong lòng các emnhững ấn tượng lâu bền Chắc chắn những sự kiện trong bài học Lịch sử sẽ lưulại trong ký ức các em sâu hơn, lâu hơn do đó chất lượng giảng dạy và học mônlịch sử được nâng lên rõ rệt , góp phần không nhỏ vào việc nâng cao chất lượnggiáo dục toàn diện cho học sinh Sau đây tôi xin trình bày sáng kiến của mình
Trang 4
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1 Cơ sở lí luận
Môn lịch sử là bộ môn học thuộc nặng về ghi nhớ những sự kiện nămtháng dài lê thê và xếp vào môn phụ, vì vậy ảnh hưởng không tốt vào mục tiêuđào tạo và giáo dục thế hệ trẻ
Trong quá trình giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập học sinh, tổ khoahọc xã hội đã xác định môn lịch sử là một bộ môn khoa học có ưu thế hình thànhnhân sinh quan cách mạng cho học sinh rèn tư duy sáng tạo cho các em, đặc biệtgiúp cho học sinh từ hiểu biết lịch sử rút ra kinh nghiệm quý giá sẽ xây đắp chotương lai
Dạy học lịch sử ở trường phổ thông là một quá trình sư phạm bao gồmnhiều hoạt động khác nhau của giáo viên và học sinh những hoạt động đó nhằmmục đích: Học sinh nắm vững tri thức lịch sử, phát triển tư duy lịch sử Để việcdạy học lịch sử đi đúng mục tiêu một trong ba mặt của cải cách giáo dục làphương pháp dạy học lịch sử Trong hệ thống phương pháp dạy học lịch sử ởtrường phổ thông có rất nhiều phương pháp trong đó có phương pháp sử dụngtài liệu văn học để giảng dạy lịch sử Dạy học là một quá trình sư phạm, phứctạp với nhiều yếu tố tham gia vào quá trình đó như: Giáo viên, học sinh, nộidung, mục tiêu học phương tiện dạy học, kiểm tra, đánh giá để giải quyết tốtnhững việc đó không thể làm tuỳ tiện theo ý muốn chủ quan của mỗi người Nóxuất phát từ những đặc điểm của quá trình dạy học bộ môn của quá trình nhậnthức và đặc biệt là quy luật nhận thức của học sinh trong quá trình học tập nếukhông hiểu những điều đó, không lý giải những vấn đề đó trên cơ sở khách quankhoa học thì không thể hiểu phương pháp dạy học đúng đắn Từ đó ta có thểhiểu phương pháp dạy học lịch sử là cách thức dạy học của giáo viên trong việcchỉ đạo hoạt động của học sinh nhằm đạt mục tiêu dạy học, khác với quan niệmthông thường dạy học là hoạt động của người thầy, dạy học chỉ là một hoạt độngnhưng thực ra phương pháp dạy học lịch sử cũng phải khác với các phương pháp
Trang 5dạy học các môn khác do chính đặc trưng của bộ môn lịch sử quy định, do quátrình nhận thức của lịch sử quy định.
“ Lịch sử là sự kiện” Đó là một tổng kết mang tính chất kinh điển Bản
thân những sự kiện lịch sử vốn đã khô khan, nhất là những bài, những chươngviết về các trận đánh có rất nhiều những con số về ngày, tháng, năm xảy ra sựkiện hoặc những số liệu về các thành tựu đã đạt được trên mọi lĩnh vực Đểchuyển tải cho học sinh những số liệu một cách khô cứng như vậy, đòi hỏi ngườigiáo viên phải linh hoạt và sáng tạo trong việc sử dụng phương pháp dạy họcmôn lịch sử
2 Thực trạng.
Trong thực tiễn dạy học lịch sử, các tác phẩm văn học dân tộc cũng nhưthế giới có vai trò to lớn đối với việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông Nhưngkhông phải dễ dàng khi vận dụng lý luận này vào thực tiễn Việc thay sáchTHCS được tiến hành từ năm học 2002 - 2003 các cấp các ngành đã có chỉ đạonâng cao chất lượng dạy học ở trường THCS, trong đó có môn lịch sử, đòi hỏi ởmôn này là phải có bước chuyển biến nhất định trong nhận thức và trong dạyhọc bộ môn lịch sử ở trường THCS, muốn vậy người giáo viên phải có khả năng
tự nghiên cứu một số vấn đề mà quá trình dạy học đặt ra và phải giải quyết nhất
là về phương pháp dạy học lịch sử trong đó có phương pháp sử dụng tài liệu vănhọc trong dạy học lịch sử Qua điều tra thực tế cho thấy: Trình độ chuyên môncủa giáo viên đứng lớp môn sử hiện nay ở trường phổ thông là không đồng đều
Có người dạy tốt thì sử dụng nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học lịch sửtrong đó có phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Có giáoviên có chuyên môn dạy ở mức trung bình ngược lại vẫn có giáo viên dạy sử yếunhưng lại không thể xếp loại nghiệp vụ yếu vì họ phải đứng lớp không đúngchuyên môn chẳng hạn: Giáo viên văn dạy sử, giáo viên văn dạy giáo dục côngdân…
Khi dự giờ, thăm lớp và thực tế giảng dạy nếu giáo viên sử có kiến thứcvững vàng có chuyên môn sâu rộng, lời giảng truyền cảm, làm chủ kiến thức thì
Trang 6thường đó cũng là giáo viên cuốn hút được học sinh tham gia vào hoạt động họctích cực bằng các phương pháp dạy học được sử dụng nhuần nhuyễn trong đó cóphương pháp sử dụng tư liệu văn học Chính vì vậy tôi đã mạnh dạn đưa ra một
số phương pháp liên môn nhằm gây hứng thú cho học sinh trong các tiết học,
tránh sự nhàm chán bấy lâu tồn tại trong các em đó là sáng kiến: “Sử dụng tài liệu Ngữ văn trong dạy học lịch sử ở trường THCS”.
3.2 Vai trò của việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông.
- Các tác phẩm văn học từ xưa đến nay trong lịch sử dân tộc cũng như lịch
sử thế giới có vai trò to lớn trong việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông vì:
Thứ nhất : Trước hết các tác phẩm văn học bằng những hình tượng cụ thể
có tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tình cảm người đọc trình bày những nét đặctrưng điển hình của các hiện tượng kinh tế, chính trị những quy luật của đờisống xã hội, giữa khoa học và văn học nói chung, sử học nói riêng có mối liên
hệ khăng khít Trong khi sáng tác một tiểu thuyết (Lịch sử hay tâm lý xã hội)nhà văn phải nghiên cứu các tài liệu lịch sử Không ít tác phẩm văn học tự nó đã
là một tư liệu lịch sử Không ít tác phẩm văn học, từ nó đã là một tư liệu lịch sử
Ví dụ như: Hịch Tướng Sỹ của Trần Hưng Đạo, Cáo Bình Ngô của Nguyễn Trãi, Tuyên Ngôn Độc Lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trang 7Thứ hai: Các tác phẩm văn học góp phần quan trọng làm cho bài giảngsinh động, hấp dẫn.
Từ thực tế trên ta thấy tác dụng vai trò to lớn không thể không thừa nhậncủa việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử
3.3 Các tài liệu văn học sử dụng trong giảng dạy lịch sử.
- Trong việc dạy học lịch sử ở trường THCS, giáo viên thường sử dụngcác loại tài liệu văn học chủ yếu sau:
- Văn học dân gian
- Các tác phẩm ra đời vào thời kỳ xảy ra sự kiện lịch sử
- Tiểu thuyết lịch sử
- Hồi ký cách mạng
- Tác phẩm thơ
Mỗi loại có ý nghĩa khoa học riêng trong việc nghiên cứu và dạy học lịch
sử Xác định các loại tài liệu văn học phải phù hợp với mục đích yêu cầu bàigiảng và tính chất của từng sự kiện, hiện tượng lịch sử Chúng ta phải loại bỏnhững loại truyện kiếm hiệp, tiểu thuyết võ hiệp, xuyên tạc lịch sử, hay nhữngbài vè mang tính chất phản diện ,xuyên tạc có nội dung không lành mạnh cóảnh hưởng xấu đến việc hình thành tri thức lịch sử, giáo dục tư tưởng tình cảmcho học sinh
3.3.1 Văn học dân gian ra đời rất sớm và phong phú bao gồm các thể
loại như: Thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ca dao, dân ca, thơ Đây lànhững tài liệu có giá trị phản ánh nội dung nhiều sự kiện quan trọng trong lịch
sử dân tộc Nếu gạt bỏ yếu tố thần bí, hoang đường, chúng ta có thể tìm đượcnhững yếu tố hiện thực của lịch sử trong văn học dân gian
Ví dụ A: Truyện : Thánh Gióng nếu gạt bỏ những yếu tố hoang đường đi
ta xác đinh được niên đại lịch sử của sự kiện là: Thời Hùng Vương thứ 6 nước
ta tương ứng với thời nhà Ân (nhà Thương) ở Trung Quốc
Trang 8- Tức là từ thÕ kỷ XIV trước CN (vì tuy nhà Thương được lập từ thế kỷXVI trước CN nhưng mãi đến thế kỷ XIV trước CN đời vua Thương là BànThạnh mới dời đô đến đất Ân thuộc tỉnh Hà Nam - Trung Quốc hiện nay).
Và từ mốc này thì ta cũng có thể tính được mốc ra đời của nhà nước ViệtNam khoảng 3000 năm đến 3500 năm chứ không phải là 4000 năm như ta vẫnnói Bởi vì đời Vua Hùng thứ 6 là ở thế kỷ XIV trước CN như đã nói ở trên màthực tế lịch sử thì đến 179 trước CN nước ta rơi vào tay Triệu Đà Vua để mấtnước là Thục Phán - An Dương Vương chứ mà không phải là Vua Hùng thứ 18nữa Mặt khác các ông Vua không thể trị vì hàng trăm năm mới truyền ngôi chocon và theo truyền thuyết thì Vua Hùng truyền ngôi cho nhau chỉ được có 18đời
Từ sự phân tích trên nếu ta tính mốc ra đời của nhà nước Việt Nam chỉkhoảng từ 3000 - 35000 năm
Mặt khác nếu xét về mốc công cụ sản xuất thì theo thần thoại ThánhGióng đồ sắt đã khá phát triển , nghề thủ công cũng rất thịnh đạt với những vũkhí, công cụ dùng đều bằng sắt (Ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt)
Như vậy nếu gạt bỏ yếu tố thần bí, hoang đường ở truyện Thánh Gióng ta
đã tìm được nhiều yếu tố hiện thực lịch sử như: Niên đại lịch sử, công cụ laođộng, sự phát triển của nghề thủ công nghiệp và đặc biệt là truyền thống yêunước nếu khai thác từ truyện Thánh Gióng thì rất rõ nét
( Nhân dân ta một lòng đoàn kết góp gạo thổi cơm nuôi Thánh Gióng )
Các loại hình văn học dân gian, không chỉ góp phần minh họa cho những
sự kiện lịch sử mà còn làm cho bài giảng thêm sinh động, tạo được không khígần gũi với bối cảnh lịch sử sự kiện đang học Nó phản ánh những hiểu biết vềcác sự kiện lịch sử
Ví dụ: Một nhà sinh đặng ba vua
Vua sống, vua chết, vua thua chạy dài.
Trang 9Hai câu ca dao đó phản ánh thật là rõ cái tình trạng rối ren của triều đình
Huế sau khi Vua Tự Đức chết Ba ông Vua này đó là Đồng Khánh (Vua sống), Kiên Phúc (Vua chết), Hàm Nghi (cùng Tôn Thất Thuyết sau khi phản công kinh thành Huế đánh Pháp thất bại đã phải chạy ra Sơn Phòng, đều là con em của Kiến Thái Vương (con một nhà) tất nhiêu khi minh hoạ câu ca này ta phải lưu ý học sinh từ Thua chạy Dài ở đây là thuộc quan điểm của bọn tay sai bán nước và
thực dân Pháp xâm lược
Những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết, thần thoại được học trong cácgiờ học văn cũng góp phần giúp cho học sinh những tư liệu sống động để tạobiểu tượng về một thời đại lịch sử Những truyện thần thoại, truyền thuyết, như
Thánh Gióng; Sơn Tinh - Thuỷ Tinh ra đời gần như đồng thời phản ánh cuộc đấu
tranh của nhân dân ta trong buổi bình đầu lịch sử, vừa là dựng nước và giữ nước
(Truyện “Thánh Gióng nêu cao truyền thống yêu nước, đoàn kết chống giặc ngoại xâm, bảo vệ lãnh thổ của dân tộc, truyện "Sơn Tinh - Thuỷ Tinh" lại tạo
biểu tượng đoàn kết đồng sức, đồng lòng của dân tộc ta để đắp đê chống bão lũlụt (chống lại thiên nhiên), đặc trưng rất rõ của cư dân nông nghiệp trồng lúanước
- Sử dụng tài liệu văn học dân gian, giáo viên có thể tiến hành có kết quảviệc giáo dục tư tưởng đạo đức nói chung giáo dục truyền thống dân tộc nóiriêng
3.3.2 Các tác phẩm văn học xuất hiện vào thời kỳ diễn ra các sự kiện
lịch sử có ý nghĩa đối với việc khôi phục hình ảnh quá khứ
Trong quá trình lịch sử dân tộc nhất là phần lịch sử đầu thế kỷ XX, giáo
viên có thể sử dụng nhiều tác phẩm văn học có giá trị như “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố, "Bước đường cùng" của Nguyễn Công Hoan, “Bỉ vỏ” của Nguyên Hồng,
tuyển tập của Nam Cao Qua các tác phẩm này giáo viên giúp học sinh hìnhdung ra cuộc sống của người nông dân Việt nam trước Cách mạng tháng Tám
3.3.3 Tiểu thuyết lịch sử có vai trò không nhỏ đối với dạy học lịch sử.
Vì các tiểu thuyết này có chủ đề gần với những sự kiện trong quá trình lịch sử
Trang 10giúp học sinh khôi phục lại bối cảnh lịch sử, hình ảnh các sự kiện nhân vật củaquá khứ Song cần lựa chọn và xác định những tiểu thuyết lịch sử nào đáp ứngnhêu yêu cầu của dạy học lịch sử tránh sử dụng những loại tiểu thuyết bịa đặtảnh hưởng xấu đến nhận thức lịch sử của học sinh.
Việc sử dụng các tài liệu văn học trong việc dạy học lịch sử ở trường phổthông phải đảm bảo hai tiêu chuẩn cơ bản là: Giá trị giáo dục - giáo dưỡng vàgiá trị văn học Tài liệu văn học ấy là phải là bức tranh sinh động về những sựkiện lịch sử, những nhân vật lịch sử của thời đại đang học, phải miêu tả được bốicảnh của xã hội cụ thể, phải phục vụ được nội dung, yêu cầu của từng bài học,phải phù hợp với trình đội nhận thức của học sinh
Mặt khác tài liệu văn học lại không được làm loãng nội dung bài học lịch
sử phân tán sự chú ý của học sinh vào những vấn đề đang học
3.4 Cách thực hiện phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử.
Thứ nhất: Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, một đoạn văn ngắn nhằm
minh hoạ những sự kiện đang học, làm cho nội dung bài học thêm phong phú,giờ học thêm sinh động
Ví dụ: Trong chương đầu bài đầu của phần lịch sử Việt Nam, nếu như đầugiờ ta đặt câu hỏi nêu vấn đề: Chẳng hạn ta học lịch sử để làm gì ? Ai là vị vuađầu tiên và ai là ông vua cuối cùng trong lịch sử Việt Nam ? Thì khi tổng kết bài
ta phải khắc sau được điều cần thiết của việc dạy và học lịch sử có thể bằng câuthơ của Bác:
“ Dân ta phải biết sử taCho tường gốc tích nước nhà Việt Nam ’’
Thứ hai: Có thể dùng một đoạn trích để cụ thể hoá sự kiện, nêu ra một
kết luận khái quát, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kỳ, một sự kiện lịchsử
Trang 11Ví dụ 1: Khi kết thúc bài: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40), bài 17, bài
18, Trương Vương và cuộc kháng chiến chống xâm lược Hán ta có thể kết thúcbài học bằng bài diễn ca:
Bà Trưng quê ở Châu Phong Giận người tàn bạo, thù chồng chẳng quên
Chị em nặng một lời nguyền Phất cờ nương tử, thay quyền tương quân
Ngàn tây nổi áng phong trần
Ầm ầm binh mã xuống gần Long Biên Hồng quân nhẹ bước chinh yên Đuổi ngay Tô Định, dẹp yên biên thành
Đô Kỳ đóng cõi Mê Linh Lĩnh nam riêng một triều đình nước ta
Ba thu gánh vác Sơn Hà Một là bá phụ - hai là bá vương.
(Trích: Đại nam quốc sử diễn ca) Thứ ba là: Tài liệu Văn học được sử dụng để tổ chức những buổi sinh
hoạt ngoại khoá môn lịch sử Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng hoạt động ngoạikhoá có hai đặc điểm nổi bật là tính tự nguyện và sự phát triển nhận thức tíchcực độc lập, năng khiếu của học sinh trong lĩnh vực lịch sử Điều này góp phầnđịnh hướng nghề nghiệp cho các em sau này
Do hoạt động ngoại khoá mang tính chất tự nguyện nên khi sử dụng tàiliệu văn học trong hoạt động ngoại khoá môn lịch sử cũng phải tiến hành dướinhiều hình thức khác nhau và phụ thuộc vào nhiều điều kiện (về hoàn cảnh củađịa phương, về nhà trường, về lớp học, về khả năng của giáo viên và học sinh,
về yêu cầu chính trị xã hội của cả nước hay địa phương) nhưng với thực tế hoàn
Trang 12cảnh ở nhiều địa phương chúng ta hiện nay nếu giáo viên nhiệt tình vẫn có thể tổchức các em tham gia, ngoại khoá tư liệu văn học có thể trong phạm vi 1 lớp,hay 1 nhóm nhỏ cho các em đọc sách, kể chuyện lịch sử.
Song có lẽ hiệu quả nhất dễ thực hiện trong điều kiện hiện nay là hìnhthức đọc sách
Đọc sách là hình thức phổ biến, có hiệu quả nhằm cung cấp thêm kiếnthức cho học sinh trong giờ nội khoá Đây là hình thức đơn giản, dễ làm, songlại có hiệu quả cao về mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển tư duy cho họcsinh
Song trong công việc này cũng cần khắc phục vụ những quan niệm khôngđúng và cách làm chưa đúng như có những học sinh thích đọc tiểu thuyết võhiệp lịch sử hơn tài liệu lịch sử, tài liệu gốc bị thu hút vào những tình tiết ly kỳ,hấp dẫn mà không chú ý đến kiến thức khoa học
Nên muốn đưa tư liệu văn học vào dạy học lịch sử trong hoạt động ngoạikhoá thì trước tiên giáo viên giúp học sinh lập danh mục sách cần đọc cho mỗiquá trình trong năm học
Trong danh mục nên có phần Tối đa và phần Tối thiểu tức là những loại
sách cần thiết phải đọc và những loại sách đọc thêm nếu có thời gian
Tiếp đó, để khơi dậy tính tích cực, hứng thú, sự hiếu kỳ và lòng ham hiểubiết cái mới cho học sinh giáo viên tóm tắt sơ lược nội dung một số cuốn sáchtrong cách giới thiệu, đặc biệt có hiệu quả là dẫn ra một vài chi tiết, những đoạnnhỏ hấp dẫn để kích thích học sinh tiếp tục tìm đọc
Thông thường trên lớp chỉ giới thiệu nội dung sách, thảo luận, tranh luậnnhững vấn đề có liên quan Đọc sách không phải để giải trí mà cần phải biết ghichép theo mẫu sau đây:
- Tên sách
- Tác giả
Trang 13Cách ghi chép như vậy là bước chuẩn bị cho việc kể chuyện nói chuyện,trao đổi thảo luận về sách.
Điều quan trọng là phải xây dựng cho học sinh nề nếp thói quen tránh tuỳtiện khi đọc sách ở nhà mà phải có chủ đích có hiệu quả
Tóm lại: Tài liệu văn học là phương tiện cần thiết và quan trọng đối vớiviệc dạy học lịch sử của giáo viên và học sinh, mỗi loại tài liệu có vị trí và tácdụng nhất định, nếu được sử dụng đúng lúc, đúng chỗ thì hiệu quả sư phạm của
nó rất lớn Vì vậy phương pháp sử dụng các tài liệu này phải tiến hành trên cơ sở
lý luận của việc dạy học lịch sử theo yêu cầu giáo dưỡng giáo dục của bộ môn
và thực tiễn của nhà trường phổ thông
Trong các loại tài liệu văn học giáo viên chú ý hướng dẫn học sinh sửdụng các hồi ký của những chiến sỹ cách mạng lão thành, phản ánh sinh động cụthể các sự kiện lịch sử có tác dụng cao
Sau đây là các VD minh hoạ cụ thể của phương pháp sử dụng tư liệu vănhọc trong giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông
3.5 Một số lưu ý khi khai thác và vận dụng kiến thức thơ văn vào dạy lịch sử.
- Trước hết, giáo viên phải hiểu cặn kẽ và thật tâm đắc với những tư liệumình đã lựa chọn
- Không nên ôm đồm, quá tải trong việc vận dụng kiến thức thơ văn
- Luôn luôn đảm bảo tính vừa sức của học sinh
Trang 14- Các kiến thức thơ văn vận dụng cần phải có nguồn gốc xuất xứ chínhxác, rõ ràng.
- Giáo viên cần làm chủ kiến thức văn học, không sa đà kể lể, cốt thấyđược giá trị nổi bật để từ đó học sinh có ấn tượng, nhớ và tìm đọc
3.6.2 Ví dụ 2: Dạy mục 2 bài 6: Văn hoá cổ đại (người Hi-Lạp và
Rô-ma đã có những đóng góp gì về văn hoá)
Đây là một mục có nội dung kiến thức phong phú nhưng rất khó dạy Đểhọc sinh lớp tiếp nhận được giáo viên đưa ra một số tư liệu về văn học cổ Hi-Lạp
Giáo viên giới thiệu về 2 bộ sử thi ý nghĩa nổi tiếng: I-li-at, Ô-đi-xê, kịchthơ độc đáo của Et-xin (Ô-re-xti)
Giáo viên giới thiệu về thần thoại Hi-Lạp: đậm đà tính nhân văn, dào dạt
vẻ đẹp của cuộc sống lao động và chiến đấu, ca ngợi ước mơ khát vọng chinhphục và chiến thắng thiên nhiên Giáo viên có thể kể ngắn gọn một câu chuyện
về Uy-li-xơ, A-sin, Hec-quyn Giới thiệu về sử thi Hi-Lạp cổ đại: đây là tácphẩm văn học của nhà tơ mù Ho-me Sử thi I-li-at (nhân vật chính là A-sin): làbản anh hùng ca chiến trận về cuộc chiến tranh bộ lạc nhờ biện pháp miêu tảkhách quan mà cuộc chiến tranh thành Tơroa trở thành mẫu mực điển hình vềchiến tranh cổ đại Sử thi Ô-đi-xê là sự tiếp nối của I-li-at: Sau khi giành thắng