skkn phương pháp giảng dạy môn giáo dục công dân theo hướng gắn với thực tiễn cuộc sống

Để mở rộng việc áp dụng sáng kiến và cũng là nâng cao hiệu quả giảngdạy môn GDCD, tôi đã đưa ra một số đề xuất, kiến nghị với các cấp lãnh đạocũng như bản thân các đồng chí là giáo viên

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: Phương pháp giảng dạy môn giáo dục công dân theo hướng gắn với thực tiễn cuộc sống

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Chuyên môn

3 Tác giả:

Họ và tên: Nguyễn Thị Quỳnh Nữ

Ngày tháng/năm sinh: 30/12/1983.

Trình độ chuyên môn: Sư phạm Địa - GDCD.

Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên

Điện thoại: 0975661962

4.Chủ đầu tư sáng kiến:

Trường THCS Tân Phong, Ninh Giang, Hải Dương

Địa chỉ : Tân Phong, Ninh Giang, Hải Dương

Số đt: 03203.769217

5 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

-Lớp thực nghiệm

-Cần có phương tiện hỗ trợ giảng dạy như máy tính, máy chiếu

6 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu từ: Năm học 2010-2011

HỌ TÊN TÁC GIẢ (KÝ TÊN) XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ

ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

NGUYỄN THỊ QUỲNH

TÓM TẮT SÁNG KIẾN

Xuất phát từ yêu cầu chung của ngành giáo dục là giáo dục, đào tạocông dân thành những người lao động hoà nhập được với cuộc sống nói chungvới các hoạt động lao động sáng tạo nói riêng của đất nước Vì vậy trong quátrình giáo dục nói chung và dạy – học môn Giáo dục công dân (GDCD) nóiriêng cần gắn liền với thực tiễn cuộc sống Xác định được tính cấp thiết của vấn

đề tôi đã không ngừng nghiên cứu nhằm đổi mới phương pháp giảng dạy môn

GDCD Từ những nghiên cứu thực tế tôi đã viết và áp dụng sáng kiến: Phương pháp giảng dạy môn GDCD theo hướng gắn với thực tiễn cuộc sống.

Sáng kiến này được tôi viết và áp dụng trong điều kiện ngành giáo dụcđang có nhiều đổi mới Thay thế cho việc nặng nề về lí thuyết, hàn lâm, giáodục đã phát triển theo hướng gắn với thực tiễn, lấy người học làm trung tâm.Đây là điều kiện hết sức thuận lợi để tôi thực hiện sáng kiến Sáng kiến đã được

áp dụng từ năm học 2010-2011 với đối tượng là học sinh các khối lớp 6, 7, 8, 9

Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến này chính là sự đổi mới toàn diện,triệt để trong phương pháp nghiên cứu và áp dụng thực tế Đưa ra các giảipháp, biện pháp để thực hiện sáng kiến một cách hiệu quả nhất với cả ngườidạy và người học Giáo án minh họa cho việc áp dụng các giải pháp đưa ra đãđược thực hiện trong hội thi giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh và đã được đánh giá rấttốt Bài dạy đã chứng minh tính hiệu quả cao của việc giảng dạy môn GDCDgắn với thực tiễn cuộc sống - nội dung chính mà sáng kiến này hướng đến

Sáng kiến đã được bản thân tôi và các đồng nghiệp cùng dạy môn GDCDtại trường áp dụng trong năm năm học Mức độ áp dụng sáng kiến được nângcao dần sau mỗi năm học Dần dần đạt đến sự hoàn chỉnh nhất trong từng bàidạy Tính khả thi của sáng kiến là rất cao do việc khai thác thông tin, tài liệu,sách tham khảo tương đối thuận lợi (đặc biệt với sự hỗ trợ của mạng Google).Trong những năm học tiếp theo sáng kiến này còn có thể áp dụng một cách rãi

và hiệu quả hơn nữa

Khi đưa sáng kiến vào áp dụng tôi nhận thấy hiệu quả giảng dạy nâng lên

rõ rệt Tình trạng học sinh không nắm được bài không còn tồn tại Học sinh

hứng thú tích cực học tập, giờ học trở lên sôi nổi, hiệu quả Từ việc hiểu dẫnđến những thay đổi hẳn trong hành vi ứng xử của các em Ý thức của học sinh

và khả năng thích ứng với cuộc sống, kĩ năng ứng biến của các em tốt hơn lênrất nhiều

Kết quả của việc áp dụng sáng kiến còn được minh chứng rõ nét hơn ởkết quả khảo sát học sinh qua mỗi năm học Tỉ lệ học sinh khá giỏi tăng lênđồng nghĩa với điều đó là tỉ lệ học sinh trung bình - yếu giảm hẳn Kết quả này

là sự khích lệ rất lớn với cả giáo viên và học sinh

Để mở rộng việc áp dụng sáng kiến và cũng là nâng cao hiệu quả giảngdạy môn GDCD, tôi đã đưa ra một số đề xuất, kiến nghị với các cấp lãnh đạocũng như bản thân các đồng chí là giáo viên trực tiếp giảng dạy như:

- Tuyên truyền làm thay đổi nhận thức của những nhà giáo dục, giáo viên,phụ huynh học sinh và học sinh về vị trí, vai trò của bộ môn GDCD

- Tổ chức các đợt hội thảo trao đổi kinh nghiệm, bồi dưỡng thường xuyên

về phương pháp dạy – học bộ môn ở cấp huyện, cấp tỉnh

- Sớm đưa môn GDCD vào nội dung thi tốt nghiệp ở các trường phổthông

- Các nhà trường cần xây dựng tủ sách pháp luật

- Tăng cường các trang thiết bị dạy - học

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến.

Môn Giáo dục công dân (GDCD) là môn học có vai trò quan trọng trongviệc thực hiện nhiệm vụ xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân cho họcsinh Luật giáo dục đã quy định: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp họcsinh phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mĩ và các kỹ năng cơ bản nhằm hìnhthành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệmcông dân, chuẩn bị cho học sinh học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, thamgia xây dựng và vệ tổ quốc” Môn học cung cấp cho học sinh một hệ thốngchuẩn mực ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh biết sống hoà nhậpvới cuộc sống hiện tại với tư cách là một công dân tích cực và năng động; gópphần quan trọng để hình thành những phẩm chất cần thiết của nhân cách conngười Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước vàtăng cường khả năng hội nhập trong xu thế phát triển và tiến bộ của thời đại

Xuất phát từ thực tế, đòi hỏi sự nghiệp giáo dục nói chung và mônGDCD nói riêng cần có những điều chỉnh và thay đổi về nội dung chươngtrình, phương pháp dạy - học để đáp ứng kịp thời Chúng ta cần hình thành ởhọc sinh những thói quen, những hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức, quyđịnh của pháp luật Nhằm góp phần hình thành cho các em một nhân cách hoànthiện của một người công dân trong thời kỳ mới Từ đó trong giảng dạy tôi luônchủ động xây dựng các phương pháp và đa dạng hoá các hoạt động dạy học, vàđặc biệt là luôn gắn với thực tiễn cuộc sống

Cũng chính từ việc nắm được yêu cầu của thực tế và vai trò của bộ môn

GDCD, tôi đã mạnh dạn viết và áp dụng sáng kiến: Phương pháp giảng dạy môn GDCD theo hướng gắn với thực tiễn cuộc sống.

2 Cơ sở lí luận của vấn đề.

2.1 Cấu trúc chương trình môn GDCD.

Cấu trúc chương trình môn GDCD ở THCS có 2 phần chính :

- Phần đạo đức: bao gồm những chuẩn mực đạo thể hiện yêu cầu cơ

bản về đạo đức đối với người công dân

- Phần pháp luật: bao gồm quyền và nghĩa vụ của công dân trong các

lĩnh vực chủ yếu của đời sống xã hội, phù hợp với phạm vi hoạt động và yêucầu đối với lứa tuổi của học sinh trường THCS

Cấu trúc nội dung từng bài gồm 3 phần:

+Phần 1: Đặt vấn đề (là các tình huống, câu chuyện, thông tin, sự kiệnphong phú mang tính thực tiễn cao ) có liên quan đến nôị dung bài học

+Phần 2 : Nội dung bài học ( được thể hiện một cách ngắn gọn, xúc tíchgiúp học sinh dễ học, dễ nhớ)

+ Phần 3 : Bài tập (với sự đa dạng của các dạng bài tập từ nhận biết,thông hiểu, tình huống)… giúp học sinh luyện tập và củng cố nắm chắc bài học

từ nhiều phương diện

Với cấu trúc này giáo viên hoàn toàn có thể tổ chức cho học sinh học tậpvới các phương pháp giảng dạy theo hướng gắn với thực tiễn cuộc sống

2.2 Một số yêu cầu cần có trong tiết dạy GDCD theo hướng gắn với thực tiễn cuộc sống.

2.2.1 Quá trình dạy học cần tạo ra được sự tác động qua lại giữa vốn kinh nghiệm sống đã có của bản thân học sinh với các yêu cầu, chuẩn mực đạo đức và pháp luật đặt ra

Học sinh THCS đã có vốn kinh nghiệm sống tương đối phong phú, trong

đó có những kinh nghiệm ứng xử được tích luỹ qua môn đạo đức ở bậc tiểuhọc Đó chính là cơ sở giúp các em lĩnh hội tốt các chuẩn mực đạo đức và phápluật ở THCS Vì vậy trong quá trình dạy- học môn GDCD, giáo viên cần dẫndắt và khai thác cho được những kinh nghiệm sống đã có của học sinh

2.2.2 Giờ dạy phải có tính vấn đề cao về nội dung để thu hút sự chú ý, tạo tính tích cực học tập của học sinh

Môn GDCD ở THCS, vấn đề bào trùm là mâu thuẫn giữa trình độ nhậnthức, kinh nghiệm ứng xử hàng ngày của học sinh và các chuẩn mực đạo đức,pháp luật được đặt ra trong mỗi bài học Vấn đề trong mỗi bài học phải cao hơntrình độ đã có của học sinh, đủ sức giữ vai trò thu hút trí tuệ, tình cảm của họcsinh mà dẫn dắt hoạt động của các em Trong vấn đề, những tri thức, kỹ năng,mẫu hành vi ứng xử, những tình huống đạo đức, pháp luật có tác dụng kích

thích học sinh suy nghĩ, phán đoán, lựa chọn cho được phương án xử lý Thôngqua đó, học sinh sử dụng vốn kinh nghiệm sống của mình để giải quyết các vấn

đề và trong quá trình tìm tòi sẽ dẫn đến sự thay đổi kinh nghiệm khi các em tựgiác chấp nhận những bằng chứng và lập luận hợp lý, xác thực

2.2.3 Trong giờ dạy môn GDCD cần đưa ra các tình huống thực tế

Các tình huống này đang diễn ra hàng ngày ở lớp, ở trường, trong giađình hoặc ngoài xã hội liên quan đến nội dung bài học mà học sinh dễ bắt gặpnhất để học sinh đưa ra ý kiến, lập trường cuả mình về một chuẩn mực, mộtvấn đề đạo đức hay pháp luật nào đó Tổ chức chia nhóm cho học sinh thảoluận trong tiết dạy về một tình huống, một vấn đề học sinh có những ý kiếnkhác nhau, thậm chí trái ngược nhau, tạo ra sự lập luận, lý giải tranh cãi, thểhiện rõ thái độ, chính kiến của mỗi em Trong quá trình làm như vậy đã tạo chohọc sinh cơ hội giao lưu, trao đổi, cọ xát giữa các cá nhân với cá nhân, nhómnày với nhóm khác Nhờ vậy mà học sinh chiếm lĩnh được các giá trị đạo đức,pháp luật, lối sống văn hoá một cách bền vững phù hợp với thực tế cuộc sốnghiện nay

2.2.4 Trong giờ dạy- học cần chú ý tạo được không khí cho tiết học

Tiết học phải thật dân chủ, cởi mở, hấp dẫn, giàu cảm xúc, giàu tính nhânvăn để kích thích, khơi dạy hứng thú, sự nhiệt tình sẵn có ở mỗi học sinh THCScho mỗi tiết học Với cách làm này, không khí lớp học luôn sôi nổi, thoải mái,học sinh cảm thấy tự tin, tích cực chủ động tranh luận để lĩnh hội các chuẩnmực đạo đức, pháp luật phù hợp với chuẩn mực mà xã hội đặt ra Thực hiệntheo phương pháp này học sinh thấy bản thân mình cũng góp phần vào việckhẳng định các giá trị đạo đức, pháp luật; góp phần tạo cho các em niềm tintrong việc tự xác định hành vi ứng xử trong và ngoài nhà trường

3 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu

Trên thực tế, trước khi bắt tay vào nghiên cứu viết sáng kiến này tôinhận thấy việc dạy và học môn Giáo dục công dân chưa được chú trọng Giáoviên giảng dạy hầu hết chỉ căn cứ vào các thông tin đã có trong sách giáo khoa.Trong khi đó thông tin đại chúng đã rất phát triển, việc khai thác thực tiễn vàogiảng dạy rất thuận lợi Phương pháp giảng dạy chủ yếu là thuyết trình hoặc

khá hơn chút là vấn đáp Phương pháp và hoạt động dạy học còn hết sức đơnđiệu chưa đưa được yêu cầu đổi mới giảng dạy vào môn GDCD.

Bộ môn GDCD chưa được coi trọng trong nhà trường, nhiều trường chưa

có giáo viên được đào tạo GDCD giảng dạy mà do giáo viên Văn, Lịch sử hoặcToán đảm nhiệm Điều này ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng bộ môn chứ chưanói đến đổi mới phương pháp

Về phía học sinh cũng chưa biết coi trọng bộ môn Các em hết sức thụđộng trong giờ học, chỉ chú ý học thuộc vẹt phần nội dung bài học Học sinhkhông biết vận dụng những nội dung đã học vào cuộc sống Đặc biệt là phầnkiến thức Pháp luật, các em nắm một cách mơ hồ Điều đó làm mất đi giá trị tolớn của bộ môn GDCD

Theo một số khảo sát nhanh tại trường về một số mặt

- Có khoảng 70% học sinh không chú trọng học môn GDCD

- 80% các em không biết vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn

- Khảo sát 100 học sinh (cho làm một đề kiểm tra theo hướng đổi mới):chỉ có 5% học sinh đạt điểm 8 trở lên

Trước thực trạng dạy và học môn GDCD như đã nêu trên tôi đã

cố gắng nghiên cứu nhằm đưa ra giải pháp khắc phục Đó chính là việc nghiên

cứu và đưa vào áp dụng sáng kiến : Phương pháp giảng dạy môn GDCD theo hướng gắn với thực tiễn cuộc sống

4 Các giải pháp, biện pháp thực hiện.

4.1- Nghiên cứu và cải tiến nội dung bài học.

Trong quá trình chuẩn bị bài học, ở khâu soạn giảng giáo viên cần bổsung các thông tin tư liệu thực tế có liên quan, những sự kiện đạo đức pháp luậthàng ngày, tình hình thực hiện pháp luật ở địa phương, cộng đồng; bổ sung cácthông tin, số liệu mang tính cập nhật, mới mẻ như các điều luật sửa đổi, nhữngquy định cụ thể của luật, các pháp lệnh, thông tư hay tình hình thực tế học sinh,tập thể học sinh nhà trường về việc thực hiện các kỷ luật về đạo đức, pháp luậthàng ngày như thế nào Việc làm đó làm cho nội dung bài học không khôkhan, xa rời thực tiễn, xa lạ đối với học sinh mà nó biến thành những nội dung

thiết thực, sống động, gắn với cuộc sống hàng ngày trong nhà trường, trong giađình và ngoài xã hội Đây là việc làm thiết thực và có ý nghĩa quan trọng đốivới mỗi bài giảng

Ngoài ra tuỳ thuộc vào từng bài học, nhằm tạo sự phù hợp cho tiến trìnhbài giảng với các phương pháp đặc trưng, giáo viên có thể thay đổi thứ tự cácphần để tránh sự dập khuôn máy móc Ví dụ ở mỗi bài đều có 3 phần là đặt vấn

đề, nội dung bài học và bài tập , giáo viên có thể thay đổi thứ tự đó bằng cáchđưa bài tập ở phần bài tập lên phần đặt vấn đề như một bài tập tình huống cóvấn đề để phục vụ việc khai thác nội dung bài học

4.2 Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học

Muốn làm tốt việc giáo dục học sinh thông qua môn GDCD gắn với thựctiễn cuộc sống, chúng ta phải đặc biệt chú trọng đến khâu tạo ra nhiều hình

thức tổ chức dạy học cho giờ học môn này Xuất phát từ cơ sở lý luận: “Đổi mới phương pháp gắn liền với đổi mới hình thức tổ chức dạy học”, trong dạy

học phải tăng cường tính tương tác, tính chất đối thoại, tính chất hoà nhập củacác quan hệ Học sinh ở lứa tuổi này có thể tham gia nhiều nhóm xã hội, nhưnhóm học tập trên lớp, học trong giờ ngoại khoá, học ở nhóm, tổ, nhóm Đội,nhóm tại địa bàn nơi ở; có nhóm chính thức do nhà trường hay Đoàn thanh niên

tổ chức, nhưng cũng có nhóm không chính thức Vì vậy trong quá trình dạyhọc giáo viên cần vận dụng linh hoạt các loại nhóm này để đảm bảo tính tối ưu

và hiệu quả giáo dục A.K Macarenco đã từng nói: “Một tập thể trẻ em được đặt vào những điều kiện sư phạm lành mạnh có thể phát triển lên tầm cao hoàn

toàn không thể đoán trước được”.Trong các hình thức này, hình thức cao nhất

là sự tự giáo dục Lúc này, chủ thể giáo dục đã chiếm lĩnh được, làm chủ đượcnhững mục tiêu, phương pháp, phương tiện mà xã hội, nhà trường, tập thể,nhóm đã giáo dục mình và chuyển những điều đã chiếm lĩnh được thành củamình để hoàn thiện nhân cách và lĩnh hội những cái mới

4.3 Sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy - học

Cấu trúc chương trình môn GDCD có 8 chủ đề đạo đức và 5 chủ đề phápluật Ở mỗi chủ đề đạo đức hay pháp luật người giáo viên cần vận dụng linhhoạt các phương pháp cho phù hợp với từng chủ đề

4.3.1 Các chủ đề pháp luật :

- Trước hết, khi nêu ra các quy định của pháp luật, cần chỉ rõ điều đó

xuất phát từ thực tế nào, và nó là thế nào trong thực tế, nhất là thực tế địaphương

Ví dụ: công dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, nhưng tại sao pháp luật lại quy định những trường hợp bắt giữ, giam người: Điều này có cơ

sở thực tế như thế nào ? Cho HS xem một lệnh bắt giữ làm ví dụ Khi dậy về tôn trọng tài sản nhà nước và lợi ích công cộng, cần chỉ rõ ở chỗ nào (thôn, xóm, địa phương nào…) có những hành vi tốt, xấu như thế nào Ngoài ra chúng ta có thể sử dụng bài tập điều tra thực tế địa phương, đây là một dạng

rất tích cực, có tác dụng nhiều mặt (vừa gắn với thực tế, vừa là thực hành)

Có rất nhiều cơ hội cho học sinh làm bài tập dạng này: Điều tra về nạntảo hôn, về tự do tín ngưỡng và tôn giáo, về tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chấtđộc hại, về tệ nạn xã hội, về quyền trẻ em, về các di tích lịch sử, di sản vănhoá…

Mỗi lần có thể cho nhiều bài tập khác nhau, sử dụng cho từng nhóm họcsinh ở các điểm dân cư khác nhau Học sinh trong cùng một điểm dân cư có thểcùng làm một bài, có thể mỗi em một bài khác nhau Mỗi bài chỉ nên có mộthai yêu cầu, không nên bao gồm quá nhiều yêu cầu trong một phiếu Bên cạnh

đó, chúng ta có thể cho học sinh thực hiện “Phiếu phỏng vấn”, đây cũng là mộtdạng của điều tra thực tế

Ví dụ: Cho học sinh phỏng vấn các nhân viên quản lí đường giao thông

về tầm quan trọng, về các vi phạm về bảo vệ đường giao thông; phỏng vấn các đại biểu HĐND (được bầu ra như thế nào, những công việc của đại biểu, việc liên hệ giữa đại biểu và cử tri…)

Trong quá trình liên hệ thực tế, giáo viên thường gặp phải tình thế khókhăn Nếu chỉ nêu ra những thực tế tích cực thì bài học sẽ xuôi chiều, mà nêunhững thực tế tiêu cực thì ngại bị đánh giá là nói xấu chính quyền, nhất là đốivới cán bộ địa phương Song đã liên hệ thực tế thì phải chân thực, đúng như nó

có, không xuyên tạc, không cường điệu, tức là tôn trọng thực tế khách quan.Chỉ như vậy bài giảng mới có sức thuyết phục người học Vì vậy việc liên hệ

vào thực tế phụ thuộc vào thế giới quan khoa học của giáo viên trong khi đánhgiá thực tế

Khi nêu ra thực tế yếu kém và tiêu cực, nếu giáo viên có thái độ thiệnchí, có ý thức trách nhiệm, phân tích rõ nguyên nhân chủ quan và khách quan

và chỉ ra phương pháp khắc phục thì chẳng những không gây ra điều gì bất lợi

mà còn có sức thuyết phục học sinh, thúc đẩy động cơ hành động tích cực của

họ, thúc đẩy họ tìm đến các chuẩn mực pháp luật Bài giảng chỉ có thể bị đánhgiá không tốt khi người giảng tỏ ra thiếu trách nhiệm, ba hoa, tự cao tự đại, sửdụng những thông tin xuyên tạc hoặc những tin đồn không có căn cứ

Giáo dục pháp luật có kết quả khi học sinh được lôi cuốn vào các hoạtđộng tự quản trong xã hội, học sinh trực tiếp tham gia vào cải thiện bộ mặt củađời sống pháp luật ở địa phương Trong giờ dạy pháp luật trên lớp cần hướngdẫn học sinh từng mặt cụ thể vào từng hoạt động đó Sau đó có thể hướng dẫnhọc sinh thực hành thông qua một số tình huống mà giáo viên đã chuẩn bị, vìthực tế không thể sau mỗi tiết giáo viên lại đưa học sinh đi thực hành mà là mộtkhâu khác – các hoạt động ngoài giờ lên lớp, ngoài trường Để hướng dẫn họcsinh thực hành, mỗi bài giáo viên cần chỉ rõ cho học sinh : nội dung thực hành(làm gì), thực hành vào lúc nào , ở đâu, và kinh nghiệm khi thực hành Như vậy

là yêu cầu phải hướng dẫn một cách rất cụ thể, sát với điều kiện cụ thể của họcsinh và địa phương

4.3.2 Các chủ đề đạo đức:

Trong quá trình vận dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

cần tập trung vào những hoạt động và những vấn đề gần gũi với cuộc sống thực

và liên quan trực tiếp đến học sinh có liên quan đến các chuẩn mực đạo đức,những tình huống đạo đức

Ví dụ: Dạy bài “Trung thực” ngay từ khâu vào bài giáo viên có thể đưahọc sinh nhập cuộc vào vấn đề của bài học thông qua một số tình huống :

- Hiện nay ở trường ta trong các giờ kiểm tra cá biệt vẫn còn một số học sinh giở vở, giở sách ra chép bài, làm hộ bài cho bạn….

- Học sinh viết giấy xin phép nghỉ học với lý do là ốm, nhưng thực tế là nghỉ học để đi chơi điện tử…

- Bao che thiếu sót, khuyết điểm cho bạn giúp đỡ mình

- Nói dối bố mẹ là đi học thêm để đi chơi…

Nhờ đó, các em thấy rõ nội dung và hoạt động dạy học đạo đức là gầngũi, thiết thực đối với bản thân, chứ không phải cái gì xa lạ đối với mình Vìthế, các em có thể vận dụng được những điều đã học vào cuộc sống hàng ngàycủa mình (trung thực, dũng cảm, lễ độ…)

Trong quá trình giáo dục, học sinh vừa là đối tượng của dạy (cũng như của giáo dục), nhưng đồng thời các em lại là chủ thể nhận thức (cũng như chủ thể tự giáo dục) Do đó quá trình vận dụng phương pháp và hình thức tổ chức

dạy học, chúng ta cần nhấn mạnh những gì mà học sinh cần học hơn là nhữngcái mà chúng ta cần dạy Bên cạnh đó cần phát triển ở các em năng lực tự phê ;biết tiếp thu những giá trị đạo đức tốt đẹp; biết đưa ra và bảo vệ ý kiến củamình về một vấn đề đạo đức nào đó Đối với các chuẩn mực đạo đức đòi hỏiphải tích cực làm hơn là nghe, đọc, nói về các phẩm chất; nói khác đi, cần yêucầu và tạo điều kiện cho học sinh vận dụng những điều đã học về phẩm chất,bổn phận đạo đức để điều chỉnh hành vi và thói quen của bản thân Vì vậy, đòi

hỏi học sinh tránh được một cách có ý thức tình trạng “đạo đức suông”, “đạo đức giả” ; nói về phẩm chất, bổn phận đạo đức thì rất hay, nhưng trên thực tế,

không có những hành vi đạo đức tích cực Từ đó định hướng và tạo cơ hội chocác em biết được những tri thức về phẩm chất và bổn phận đạo đức thành hành

vi và thói quen trong cuộc sống hàng ngày

4.4 Một số phương pháp cụ thể.

4.4.1 Phương pháp sắm vai

Đây là phương pháp trong đó, học sinh “sắm vai” các nhân vật theo yêu cầu của tình huống đạo đức, pháp luật nào đó và cũng “biểu diễn” nhằm giải

quyết tình huống này trên cơ sở trí tưởng tượng và ý nghĩ sáng tạo của các em

Phương pháp này được tôi sử dụng phổ biến trong các tiết dạy như sau:

- Chọn một chủ đề: Ví dụ : “Giữ gìn và bảo vệ di sản văn hoá”, “ Pháp luật và kỷ luật…” Ở đây có điều chú ý là chủ đề được lựa chọn có liên quan

đến những tình huống đạo đức, pháp luật nhất định Với chủ đề đã chọn, có thểxây dựng thành kịch bản hoặc cũng có thể không xây dựng thành kịch bảnnhằm phát huy tính sáng tạo của học sinh đến cao độ

TH1: Khi đang cùng mọi người tham quan di tích Côn Sơn, An và Tùng

đã có hành vi bẻ cành thông, vứt rác bừa bãi, viết vẽ, kí tên lên tường đá của khu di tích.

TH2: Bình là một học sinh cá biệt của lớp Thường ngày, Bình vẫn đến lớp muộn, rồi không có khăn quàng, phù hiệu, không sơ vin … Hằng - trưởng

tổ đã nhiều lần nhắc nhở Bình, nhưng không những không thay đổi mà Bình còn có nhứng lời nói khiếm nhã đối với Hằng.

- Lựa chọn các vai cho phù hợp

- Hướng dẫn học sinh chuẩn bị vai (chú ý nêu rõ những yêu cầu cần đạt)

- Bắt đầu “biểu diễn” (hoặc theo kịch bản cho trước, hoặc không theo

kịch bản định sẵn)

Khi dạy bài “Khoan dung” GV có thể cho HS đóng vai tình huống khi

mối bất hoà xuất hiện và cách ứng xử thể hiện lòng khoan dung Để dễ thực

hiện, GV gợi ý ví dụ: Lan giận Hạnh vì cho rằng Hạnh đã nói xấu mình Nếu

em là Hạnh, em sẽ ứng xử như thế nào ? (HS thảo luận xây dựng tình huống, kịch bản, phân vai và thể hiện)

- Cuối cùng giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận, đánh giá, nhận xét

và rút kinh nghiệm

4.4.2 Phương pháp thảo luận nhóm.

- Giáo viên giới thiệu chủ đề cuộc thảo luận hoặc trình bày tình huốngvấn đề mà cuộc thảo luận sẽ nhằm vào

Ví dụ: Chủ đề đọc và thảo luận truyện : “Tết ở làng trẻ em SOS Hà Nội” (GDCD 6)

- Nêu các câu hỏi về chủ để :

+ Tết ở Làng trẻ em SOS diễn ra như thế nào ?

+ Em có nhận xét gì về cuộc sống của trẻ em thể hiện trong truyện trên ?

- Chia lớp thành những nhóm nhỏ (từ 5- 6 em)

- Các nhóm tiến hành thảo luận và ghi tóm tắt kết quả thảo luận ra giấy

- Đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm trước lớp

- Các nhóm trao đổi ý kiến , bổ sung

- GV tóm tắt các ý đúng và kết luận

4.4.3 Phương pháp giải quyết vấn đề

- Phát hiện vấn đề : Đây là bước đầu tiên hết sức quan trọng Trong

bước này, cần xác định được các chi tiết:

+ Những điều gì có liên quan đến vấn đề ?

+ Vấn đề xảy ra trong điều kiện nào ?

+ Vấn đề xảy ra khi nào ?

+ Vấn đề xảy ra ở đâu ? (trong trường, ngoài trường, ở gia đình hayngoài cộng đồng)

+ Nội dung và tính chất của vấn đề: Thể hiện ở mức độ của vấn đề (phứctạp, trầm trọng hay đơn giản), ở mối quan hệ giữa các thành viên trong vấn đề

- Đặt HS vào hoàn cảnh phải giải quyết vấn đề

- Giúp HS tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến vấn đề, trong đó phải phân tíchđược các mặt trái của vấn đề, xác định được ai là người phải chịu trách nhiệm

- Thảo luận nêu lên những cách giải quyết vấn đề Cần đề ra được cácphương án khác nhau để giải quyết vấn đề

- Phân tích ưu, nhược điểm của các giải pháp

- Quyết định chọn những giải pháp đúng đắn và lập kế hoạch thực hiện VD: Vấn đề đặt ra là:

- Tại sao trong thanh thiếu niên hiện nay có một số nghiệm hút ma túy ?

- Giả sử trong lớp, có bạn nghiện mà tuý thì em sẽ làm gì ? Lớp ta sẽ

làm gì ?

4.4.4 Phương pháp tổ chức trò chơi.

Phương pháp này có rất nhiểu ưu điểm, như:

- Tăng cường khả năng chú ý của học sinh

- Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần giải trừ mệt mỏi, căngthẳng trong giờ học

- Tăng khả năng giao tiếp giữa các HS và giữa GV với HS

Ví dụ: Trò chơi về an toàn giao thông:

Trò chơi này có thể tổ chức khi dạy bài “Thực hiện trật tự an toàn giao thông” Có thể chơi theo nhóm hoặc cả lớp, tuỳ điều kiện của lớp học.

Cách chơi:

- Mỗi nhóm cử 1 HS đóng vai cảnh sát giao thông

- HS trong nhóm lần lượt đóng vai người đi đường (đi bộ, đi xe đạp, điềukhiển xe cơ giới…)

- Khi cảnh sát giao thông đưa mỗi biển báo ra thì người đi đường tiếnlên, đứng yên hay lùi lại (theo quy ước và ý nghĩa biển báo giao thông)

Khi dạy bài có nội dung pháp luật có thể tổ chức cho HS chơi trò chơi

“Đến trung tâm tư vấn pháp luật”

Cách chơi :

- Mỗi nhóm cử một HS tham gia đóng vai các “Luật sư” của trung tâm

tư vấn pháp luật

- Mỗi HS trong lớp chuẩn bị câu hỏi có liên quan đến nội dung bài học

để hỏi các “luật sư”.

- Khi các “công dân” nêu ra các câu hỏi, các “luật sư” có thể trao đổi

tìm đáp án và cử đại diện trả lời

4.4.5 Phương pháp đề án.

Để có được một đề án tốt, HS cần :

- Xác định mục tiêu trong đầu

- Nói lên cách đạt mục tiêu đó như thế nào ?

- Xác định xem cần phải kết hợp với những ai

- Xác định các bước trong việc thực hiện đề án

- Thời gian thực hiện đề án

- Triển khai thực hiện đề án

- Đánh giá đề án

+ Các em đã đạt đựơc những gì ? + Các em đã học được điều gì ?

+ Những người tham gia khác đã học được điều gì ?

VD: có thể cho HS tham gia thiết kế và thực hiện các đề án sau:

Khi dạy bài “Đoàn kết, tương trợ”, GV cho HS xây dựng đề án hoạt

động nhằm giúp nhau trong học tập và cuộc sống như: tổ chức trồng rau, nuôi

gà, thu phế liệu… để bán lấy tiền giúp các bạn nhà nghèo trong lớp.

Dạy bài “Biết ơn” cho HS thực hiện đề án tu sửa, làm đẹp nghĩa trang liệt sĩ quê nhà; đề án giúp các gia đình thương binh liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng.

Dạy bài “Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên” cho HS thực hiện đề án làm sạch trường lớp, đường làng, ngõ xóm…

Ví dụ: GV hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch

- Tên hoạt động : Thu phế liệu bán lấy tiền đề giúp đỡ các bạn nghèo

- Nội dung: Tiến hành thu gom các loại phế liệu: giấy vụn, sắt vụn, chai

lọ

- Biện pháp thực hiện: Tiến hành tuyên truyền, phổ biến sâu rộng về ýnghĩa của hoạt động tới tất cả các bạn đội viên trong toàn liên đội, giao chỉ tiêucho từng đội viên, cho từng chi đội… thường xuyên đôn đốc các chi đội thựchiện một cách tích cực; phối kết hợp với các tổ chức đoàn thể trong và ngoàinhà trường như : Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên…

- Thời gian thực hiện hoạt động: tiến hành trong tháng 9-10 học kỳ I năm

học

- Địa điểm tiến hành: Thu gom tại phòng Đoàn - Đội của nhà trường

- Người phụ trách: Bạn liên đội trưởng – chỉ đạo chung, kết hợp với các

chi đội trưởng của các chi đội

- Người tham gia: Toàn thể đoàn viên, đội viên của nhà trường.

4.4.6 Phương pháp nêu gương.

“Một trăm bài diễn thuyết hay không bằng một tấm gương sống” Trong

qúa trìng giáo dục nói chung và dạy học môn GDCD nói riêng không thể chỉdựa vào lời nói và tư tưởng Những tấm gương về hành động và hành vi đạođức, pháp luật của những người khác trong xã hội có ý nghia to lớn Vì vậy nêugương tích cực là một phương pháp giáo dục có hiệu quả cao

Ý nghĩa của phương pháp nêu gương tích cực đối với việc giáo dục là ởchỗ học sinh có khuynh hướng bắt chước và làm theo những hành vi và hànhđộng mà các em cho là có ý nghĩa và có tác dụng củng cố giá trị của bản thân.Thực tế trong xã hội hiện nay bên cạnh những biểu hiện tiêu cực đương bị xãhội lên án, đã và đang xuất hiện nhiều tấm gương tích cực của con người ViệtNam năng động, sáng tạo, vươn lên chiến thắng nghèo khổ, bệnh tật, dốt nát,chiến thắng nguy cơ tụt hậu

Khi sử dụng phương pháp nêu gương trong dạy- học cần lựa chọn cáctấm gương qua đó học sinh có thể nhận thức một cách toàn diện lý tưởng đạođức mới, lý tưởng kết hợp với tính tư tưởng và chính trị cao, chiều sâu của tìnhcảm đạo đức và sự trong sáng của hành vi Vì vậy ta cần sử dụng không chỉnhững tấm gương của những học sinh xuất sắc, những người sản xuất tiên tiến,những chiến sĩ bảo vệ tổ quốc, và các nhân vật trong các tác phẩm văn học mà

cần nhấn mạnh rằng trong hoà bình và thời kỳ “mở cửa” hiện nay, khi tình

trạng đạo đức đang bị xáo động thì những tấm gương “đời thường” rất cầnđược coi trọng

VD: Tấm gương về cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh có một sức mạnh to lớn trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Chúng ta có thể tổ chức một số hoạt động như nghiên cứu các tác phẩm của người, tổ chức các buổi nói chuyện, thảo luận… để có thể khai thác đầy đủ những nét phẩm chất tốt đẹp của Người.

Những tấm gương về những người nông dân rất đỗi bình thường nhưng

họ đã có những việc làm phi thường thể hiện tính “Năng động, sáng tạo”

- Anh nông dân Nguyễn Đức Tâm (Tỉnh Lâm Đồng) đã chế tạo thành công máy gặt lúa cầm tay, mặc dù anh không học qua một trường kỹ thuật nào.