LỜI MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ, rất nhiều dịch vụ và ứng dụng mới trên Internet đã ra đời. Một trong số là mạng xã hội. Lần đầu tiên ra đời vào năm 1995, trong hơn một thập kỷ vừa qua, các trang mạng xã hội đã không ngừng phát triển cả về số lượng và chất lượng. Những tính năng và tiện ích cũng được mở rộng, nhằm tạo sự thuật tiện, hấp dẫn và thu hút người sử dụng. Chính vì vậy, hiện nay, có hàng triệu người đang sử dụng các trang mạng xã hội. Một minh chứng cho sự thành công của mạng xã hội đó là những trang thu hút nhiều người sử dụng nhất như facebook hay twitter đã trở thành thương hiệu nổi tiếng thế giới và ông chủ của chúng cũng nằm trong số những tỷ phú giàu có nhất. Một đặc điểm khiến các trang mạng xã hội thu hút được số lượng người sử dụng lớn như vậy là vì nó cho phép người sử dụng được đưa mọi thứ người ta yêu thích lên mạng và chia sẻ với tất cả mọi người. Do đó, thông tin trên mạng xã hội lan truyền rất nhanh và được rất nhiều người biết đến. Thậm chí, nhiều người còn coi mạng xã hội như một kênh thông tin, có thể giúp họ cập nhật thông tin từ khắp nơi, giống như các tờ báo điện tử. Tuy nhiên, đặc điểm này cũng khiến cho thông tin trên mạng xã hội trở nên quá nhiều. Chất lượng và độ tin cậy của những thông tin đó không được kiểm chứng. Nếu không có sự kiểm soát và định hướng thì thông tin sai lệch sẽ gây ra tác động xấu tới đời sống và tâm lý của nhiều người. Chính vì vậy, cần có một cơ quan đóng vai trò định hướng thông tin trên mạng xã hội. Hiện nay, ở trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng, báo chí vẫn là kênh thông tin chính thống và tạo được sự tin cậy. Trong xu thế bùng nổ thông tin như hiện nay, nhất là trên mạng xã hội, báo chí cần thể hiện vai trò định hướng thông tin, định hướng dư luận xã hội của mình. Hoạt động của báo chí và mạng xã hội là độc lập nhưng nếu báo chí làm tốt công tác định hướng thông tin thì người đọc càng có điều kiện so sánh, đánh giá thông tin từ nhiều chiều và không bị cuốn theo những thông tin sai sự thật. Vai trò định hướng thông tin trên mạng xã hội của báo chí cũng là đề tài của tiểu luận này. Với những kiến thức và kinh nghiệm thực tế còn hạn chế, chắc chắn cách khai thác và triển khai đề tài của em còn thiếu sót. Em mong thầy (cô) đọc và nhận xét để em có thể học hỏi thêm.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ, rất nhiều dịch
vụ và ứng dụng mới trên Internet đã ra đời Một trong số là mạng xã hội Lần đầu tiên
ra đời vào năm 1995, trong hơn một thập kỷ vừa qua, các trang mạng xã hội đã khôngngừng phát triển cả về số lượng và chất lượng Những tính năng và tiện ích cũngđược mở rộng, nhằm tạo sự thuật tiện, hấp dẫn và thu hút người sử dụng
Chính vì vậy, hiện nay, có hàng triệu người đang sử dụng các trang mạng xãhội Một minh chứng cho sự thành công của mạng xã hội đó là những trang thu hútnhiều người sử dụng nhất như facebook hay twitter đã trở thành thương hiệu nổitiếng thế giới và ông chủ của chúng cũng nằm trong số những tỷ phú giàu có nhất Một đặc điểm khiến các trang mạng xã hội thu hút được số lượng người sửdụng lớn như vậy là vì nó cho phép người sử dụng được đưa mọi thứ người ta yêuthích lên mạng và chia sẻ với tất cả mọi người Do đó, thông tin trên mạng xã hộilan truyền rất nhanh và được rất nhiều người biết đến Thậm chí, nhiều người còncoi mạng xã hội như một kênh thông tin, có thể giúp họ cập nhật thông tin từ khắpnơi, giống như các tờ báo điện tử
Tuy nhiên, đặc điểm này cũng khiến cho thông tin trên mạng xã hội trở nênquá nhiều Chất lượng và độ tin cậy của những thông tin đó không được kiểmchứng Nếu không có sự kiểm soát và định hướng thì thông tin sai lệch sẽ gây ra tácđộng xấu tới đời sống và tâm lý của nhiều người Chính vì vậy, cần có một cơ quanđóng vai trò định hướng thông tin trên mạng xã hội
Hiện nay, ở trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng, báo chí vẫn là kênhthông tin chính thống và tạo được sự tin cậy Trong xu thế bùng nổ thông tin nhưhiện nay, nhất là trên mạng xã hội, báo chí cần thể hiện vai trò định hướng thôngtin, định hướng dư luận xã hội của mình Hoạt động của báo chí và mạng xã hội làđộc lập nhưng nếu báo chí làm tốt công tác định hướng thông tin thì người đọc càng
có điều kiện so sánh, đánh giá thông tin từ nhiều chiều và không bị cuốn theo nhữngthông tin sai sự thật
Vai trò định hướng thông tin trên mạng xã hội của báo chí cũng là đề tài của
tiểu luận này Với những kiến thức và kinh nghiệm thực tế còn hạn chế, chắc chắncách khai thác và triển khai đề tài của em còn thiếu sót Em mong thầy (cô) đọc vànhận xét để em có thể học hỏi thêm
Em xin chân thành cảm ơn thầy (cô)!
Trang 2MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1 Mạng xã hội
a Trên thế giới
Mạng xã hội trên thế giới ra đời từ cách đây hơn một thập kỷ Đến nay, cóhàng trăm triệu người đang sử dụng các dịch vụ của mạng xã hội Tuy nhiên, nhiềungười biết tới mạng xã hội qua những cái tên như Facebook, Twitter, MySpace,…
sử dụng chúng hàng ngày mà nhiều khi không quan tâm “mạng xã hội là gì?”
Định nghĩa mạng xã hội thường được sử dụng: Mạng xã hội, hay còn gọi làmạng xã hội ảo (tiếng Anh: social network) là dịch vụ nối kết các thành viên cùng
sở thích trên Internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau không phân biệtkhông gian và thời gian
Mạng xã hội có những tính năng như chat, e-mail, phim ảnh, voice chat, chia
sẻ file, blog và xã luận Các dịch vụ này có nhiều phương cách để các thành viêntìm kiếm bạn bè, đối tác: dựa theo group (ví dụ như tên trường hoặc tên thành phố),dựa trên thông tin cá nhân (như địa chỉ e-mail hoặc screen name), hoặc dựa trên sởthích cá nhân (như thể thao, phim ảnh, sách báo, hoặc ca nhạc), lĩnh vực quan tâm:kinh doanh, mua bán
Trong hơn một thập kỷ kể từ khi ra đời đến nay, mạng xã hội đã có những dấumốc đáng nhớ:
- Năm 1995: Mạng xã hội lần đầu tiên xuất hiện trên thế giới với sự ra đời củatrang Classmate Mục đích đơn thuần chỉ là kết nối bạn học
-Năm 2004: MySpace ra đời với các tính năng mới như phim ảnh (embeddedvideo) Trong vòng một năm, MySpace trở thành mạng xã hội đầu tiên có nhiềulượt xem nhiều hơn cả Google
- Năm 2006: Facebook ra đời dựa trên nền tảng lập trình "Facebook Platform",cho phép thành viên tạo ra những công cụ (apps) mới cho cá nhân mình cũng nhưcác thành viên khác Với hàng trăm ứng dụng mới được tạo ra mỗi ngày, facebookngày càng thu hút được người sử dụng trên khắp thế giới và trở thành mạng xã hộiđược ưa chuộng nhất hiện nay
Thế giới có hàng trăm mạng mạng xã hội khác nhau: MySpace và Facebooknổi tiếng nhất trong thị trường Bắc Mỹ và Tây Âu, Orkut và Hi5 tại Nam Mỹ,
Trang 3Friendster tại Châu Á và các đảo quốc Thái Bình Dương, Bebo tại Anh Quốc,CyWorld tại Hàn Quốc, Mixi tại Nhật Bản
b Tại Việt Nam
Các trang mạng xã hội mới phát triển trong vài năm gần đây ở nước ta Tuynhiên, với một quốc gia có dân số trẻ và tốc độ phủ sóng Internet thuộc nhanh thìmạng xã hội có môi trường thuận lợi để phát triển nhanh chóng Hiện nay, mạng xãhội đã trở nên rất phổ biến trong giới trẻ và được nhiều người thuộc các độ tuổi,ngành nghề khác nhau biết tới
Nghị định 97/2008 của Chính phủ về quản lý, cung cấp sử dụng dịch vụinternet và thông tin điện tử trên internet đã thống nhất khái niệm về “Dịch vụ mạng
xã hội trực tuyến”:
Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãingười sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhautrên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn đàn (forum), trò chuyệntrực tuyến (chat) và các hình thức tương tự khác Các hình thức tương tự khác ởđây, có thể hiểu là thư điện tử (e-mail), điện thoại, xem phim, ảnh (voichat), chia sẻtập tin (files), trò chơi (games)
Người sử dụng mạng xã hội hiện nay ở Việt Nam có thể dễ dàng tiếp cận vớinhững trang mạng nổi tiếng trên thế giới như Facebook, Twitter, MySpace,… Ngoài
ra, các nhà cung cấp dịch vụ trên Internet trong nước cũng không dễ dàng bỏ quamiền đất hứa hẹn nhiều lợi ích này với việc cho ra đời những mạng xã hội riêng.Điều này tạo ra sự cạnh tranh không nhỏ giữa các trang mạng xã hội với nhau vàkhiến cho người dùng có cơ hội tiếp cận dịch vụ ngày cành tốt hơn
Theo số liệu từ DoubleClick Ad Planner (Kết quả thống kê của Ad Planner dựa theo
dữ liệu tìm kiếm trên Google, thông tin chia sẻ ẩn danh trên Google Analytics, dữ liệu do người dùng tự nguyện chia sẻ, nghiên cứu thị trường của các bên thứ ba, kết hợp với các thuật toán của Google) trong tháng 1-2012, 3 trang mạng xã hội có nhiều người dùng nhất ở nước talần lượt là:
-Dẫn đầu là Me Zing (me.zing.vn) có lượng người dùng cao nhất (8,2 triệu),thời gian truy cập nhiều nhất (1 tỉ phút) và lượt xem là 540 triệu
-Đứng thứ hai là Facebook.com với 5,6 triệu người dùng
Trang 4-Đứng thứ ba là yume.vn với 2,2 triệu người dùng.
2 Thông tin và định hướng thông tin
a Thông tin
Trong lịch sử tồn tại và phát triển của mình, con người thường xuyên cần đến
thông tin Ngày nay, với sự phát triển của cả đời sống vật chất và tinh thần, thôngtin lại càng trở thành một trong những nhu cầu thiết yếu của con người Khái niệm
“thông tin” trở thành một khái niệm có tính phổ biến trong nhiều ngành, lĩnh vực,trong đó có báo chí
Khái niệm “thông tin” bắt nguồn từ tiếng La - tinh, có thể hiểu theo hai hướngnghĩa Thứ nhất, đó là một hành động cụ thể để tạo ra một dạng Thứ hai, đó là sựtruyền đạt một ý tưởng hay một khái niệm
Hiện nay, khái niệm “thông tin” được sử dụng nhiều trong tin học, viễn thông,báo chí Trong tin học: “Thông tin là sự hiểu biết của con người về một sự kiện,hiện tượng nào đó thu nhận được qua nghiên cứu, trao đổi, học tập,…” ( Giáo trìnhTin học cơ sở - tác giả Hồ Sỹ Đàm – NXB Đại học Sư phạm Hà Nội)
Trong lý luận báo chí, tồn tại hai cách hiểu về khái niệm “thông tin” Một là:
“Thông tin là tri thức, tư tưởng do nhà báo tái tạo và sáng tạo từ hiện thực cuộcsống” Hai là “Thông tin là sự loan báo cho mọi người biết”
Có thể thấy, trong hoạt động báo chí, thông tin có vai trò vô cùng quan trọng.Thông tin điều kiện đầu tiên nhà báo cần có để có thể sáng tạo nên tác phẩm báo chícủa mình và trong suốt quá trình sáng tạo ấy, chất liệu mà nhà báo sử dụng cũng làthông tin Nó đồng thời là mục đích mà công chúng muốn có được khi tìm đến vớibáo chí Do đó, chất lượng của thông tin có ảnh hưởng rất lớn tới hiệu quả của hoạtđộng báo chí
b Định hướng thông tin
Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, các tờ báo, cơ quan báo chí cónhiều điều kiện hơn để thu thập thông tin, công chúng cũng tiếp xúc với thông tinnhiều và thường xuyên hơn Cũng chính vì thế mà sự cạnh tranh để có được thôngtin độc đáo, hấp dẫn, kịp thời diễn ra khắc nghiệt hơn
Tuy nhiên, khai thác và đăng tải thông tin không còn là đặc quyền riêng củabáo chí nữa Mạng xã hội giờ đây cũng là một kênh thông tin khổng lồ, được nhiều
Trang 5người ưa thích Với vị thế là phương tiện truyền thông đại chúng chính thống, báochí cần thể hiện vai trò định hướng của mình đối với thông tin trên mạng xã hội.Định hướng có nghĩa là xác định phương hướng Trong hoạt động báo chí,việc “định hướng” thông tin mà nhà báo xuất phát từ việc đặt ra các câu hỏi: “Viếtcho ai?”, “Viết cái gì?” và “Viết như thế nào?” Từ đó, nhà báo sẽ tìm kiếm, thu thậpthông tin để trả lời cả ba câu hỏi đó và xây dựng nên tác phẩm của mình Sự địnhhướng này là về mặt nội dung Những thông tin được sử dụng trong tác phẩm báochí cần phải mang tính thời sự, phản ánh rõ ràng và chân thực về một sự kiện hayvấn đề nào đó, đáp ứng được nhu cầu thông tin của công chúng.
Nền báo chí nước ta đặt dưới sự lãnh đạo về tư tưởng của Đảng, Nhà nước vànhững truyền thống tư tưởng của dân tộc từ ngàn xưa tới nay Mỗi tờ báo dù có tônchỉ mục đích và đối tượng khác nhau nhưng vẫn phải tuân theo pháp luật của Nhànước và những chuẩn mực đạo đức chung của xã hội Vì thế, định hướng thông tintrên mạng xã hội còn được hiểu là định hướng về mặt tư tưởng nhằm tạo ra dư luận
xã hội đúng đắn và tích cực trước các sư kiện, vấn đề của cuộc sống
I VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG THÔNG TIN TRÊN MẠNG XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ
1 Báo chí khai thác thông tin trên mạng xã hội một cách có chọn lọc
Hiện nay, mạng xã hội được xem như một kênh thông tin quan trọng Chỉbằng một vài thao tác đơn giản, người ta có thể tải lên đó mọi thông tin, hình ảnh,
dữ liệu,…tùy theo ý muốn và sở thích Việc chia sẻ những thông tin này với ngườikhác cũng hết sức nhanh chóng và dễ dàng Chính vì vậy, nhiều người coi mạng xãhội như một “kho tin tức” có thể cập nhật mọi lúc, mọi nơi
Đặc biệt, mỗi khi thế giới hoặc trong nước diễn ra sự kiện nổi bật nào đó thìchỉ trong thời gian ngắn, các trang mạng xã hội đã tràn ngập thông tin về sự kiệnnày Mỗi người lại nhìn nhận sự kiện, vấn đề theo một góc độ khác nhau hoặc cónhững phát hiện mới nên thông tin trên mạng xã hội hết sức phong phú, đa dạng vànhiều chiều Một số ví dụ cụ thể về số lượng thông tin được cập nhật trên mạng xãhội:
Trang 6Trong sự kiện trận động đất, sóng thần xảy ra ở Nhật Bản năm 2011, riêngbuổi chiều ngày 11-3 (ngày sự kiện này xảy ra), đã có hơn 9.000 video liên quanđến trận động đất và 7.000 video liên quan đến trận sóng thần được tải lên Youtube.Bầu cử Tổng thống Mỹ không chỉ là sự kiện được nước Mỹ chờ đợi mà cònthu hút sự quan tâm của cả thế giới Nếu như cách đây 4 năm, các ứng viên tranh cửTổng thống Mỹ chỉ coi các trang mạng xã hội là công cụ phụ trợ trong chiến dịchvận động của mình thì đến năm nay, suy nghĩ của họ đã thay đổi hẳn Các ứng viêncập nhật mọi thông tin lên mạng xã hội Để nhắc người dùng Tumblr đón xem cuộcthảo luận tranh cử tổng thống đầu tiên hôm 3/10, đội của ông Obama sử dụng mộtđoạn clip cắt ghép của diễn viên Lindsay Lohan nói "Ngày 3/10" trong bộ phim
"Những cô nàng lắm chiêu" Còn trên Twitter, vệ sĩ của Mitt Romney đăng một bứcảnh gia đình ông chơi trò điện tử Jenga trước giờ thảo luận đối đầu
Đối với những sự kiện xảy ra bất ngờ như động đất sóng thần tại Nhật Bản,các phóng viên không thể có mặt đúng thời điểm đó để ghi lại hình ảnh Đây lại làmột sự kiện có tầm quan trọng đặc biệt, liên quan đến tính mạng rất nhiều conngười nên báo chí nhất định phải đưa tin Lúc này, mạng xã hội là nguồn cung cấpthông tin cần thiết cho báo chí Qua đây, các phóng viên mới có thể nhanh nhạynắm bắt thông tin mới nhất về sự kiện Ngoài ra, chính những đoạn clip do ngườidân ghi lại, đăng tải trên youtube và các trang mạng xã hội khác là nguồn tư liệuquý giá cho các bài báo
Các đoạn clip sau đó đã được chọn lọc để tìm ra clip có hình ảnh tương đối rõnét và ghi lại một cách rõ ràng nhất về thảm họa thiên nhiên này Rất nhiều kênhtruyền hình, trong đó có cả truyền hình Việt Nam đã sử dụng hình ảnh này trongbản tin thời sự Các tấm ảnh được người dân chụp lại trong khoảnh khắc sóng thần
đổ vào đất liền cũng trở thành tư liệu quý báu của các tờ báo Sau này, vào dịp kỷniệm trận động đất sóng thần Nhật Bản, những hình ảnh đó vẫn tiếp tục được sửdụng Như vây, có thể nói, nhờ có nguồn thông tin từ mạng xã hội mà báo chí kịpthời phản ánh sự kiện đặc biệt quan trọng, xảy ra bất ngờ, thu hút sự chú ý của cảthế giới
Khai thác thông tin về trận động đất, sóng thần tại Nhật Bản từ các trang mạng
xã hội để đưa lên báo là một cách sử dụng nguồn tin chính xác, hiệu quả Tuy nhiên,
Trang 7không phải bất cứ thông tin nào trên mạng xã hội cũng có giá trị Nhiều tin chỉ là tinrác, tin vịt hoặc mang nặng cảm tính cá nhân của người đăng tin Những thông tinnhư vậy không hề mang tính thời sự và báo chí cần có sự cân nhắc, chọn lọc trướckhi khai thác và sử dụng chúng.
Thời gian gần đây, trên một số mạng xã hội ở nước ta đưa thông tin phát hiệnđỉa trong sữa Nhiều video clip ghi lại hình ảnh người dân tìm thấy đỉa trong sữacũng được đăng tải trên các trang chuyên về hình ảnh Sữa là loại thực phẩm giàudinh dưỡng và có vai trò quan trọng đối với sức khỏe của con người Thông tin nàylại được đưa ra sau khi đã có thông tin trước đó về việc một số lái buôn nước ngoàithu mua đỉa với số lượng lớn Đặt trong hoàn cảnh ấy, rất nhiều người đã tin thôngtin này là thật và hết sức lo lắng Dư luận cả nước xôn xao về điều này và rất cần cóthông tin chính xác để ổn định tâm lý của người dân
Trước một thông tin thu hút được sự chú ý của công chúng như vậy, nếu một
tờ báo dễ dãi trong việc duyệt nội dung thì sẽ ngay lập tức coi tin ấy là có giá trị,chân thực (vì có hình ảnh đi kèm) và cho đăng ngay Khi đã được báo chí đăng tảithì công chúng mặc nhiên sẽ coi thông tin ấy là thật và chắc chắn sữa của Việt Nam
sẽ bị người tiêu dùng quay lưng lại Sản xuất, xuất khẩu sữa sẽ bị ảnh hưởng tiêucực và cuộc sống của người dân cũng bị xáo trộn
Thực tế, trước vấn đề này, các tờ báo đều thận trọng khi đưa tin Hầu hết báo
in, báo mạng, phát thanh đều chỉ đăng bài với nội dung đặt nghi vấn và chờ đợithông tin chính thức từ các cơ quan kiểm định chất lượng thực phẩm Truyền hìnhkhông đưa nhiều về sự việc này, chỉ có một vài tin ngắn thông báo có những hìnhảnh như vậy trên mạng.Không có sự khẳng định thông tin hoặc hình ảnh nào làchính xác mặc dù các trang mạng xã hội tràn ngập hình ảnh có đỉa trong sữa
Đây là một cách để báo chí vẫn đưa thông tin, không lảng tránh dư luận nhưng
là đưa tin một cách chọn lọc và chừng mực Sau khi đã có kết quả kiểm tra thựcphẩm, tất cả các tờ báo đều thống nhất đưa tin bác bỏ nghi vấn có đỉa trong sữa vàkhẳng định chất lượng của sữa sản xuất ở trong nước
Như vậy, mạng xã hội có rất nhiều thông tin thu hút được sự chú ý của dư luậnnhưng không phải thông tin nào cũng chính xác Báo chí khai thác thông tin từmạng xã hội là một điều cần thiết bởi mạng xã hội có khả năng cung cấp cho nhà
Trang 8báo “kho” đề tài và tư liệu đa dạng, phong phú và nhiều thông tin trong đó là vôcùng quý báu Tuy nhiên, mỗi nhà báo, cơ quan báo chí cần có sự sàng lọc, lựachọn thông tin cẩn trọng, không chạy theo tin tức giật gân, câu khách hoặc nhầm lẫnkhiến việc đưa tin bị sai lệch.
2 Báo chí phân tích thông tin một cách chính xác, sâu sắc
Mạng xã hội có lợi thế cập nhật thông tin và lan truyền tin rất nhanh chóng, cókhi chỉ tính bằng giây, phút Tuy nhiên, hầu hết tin tức trên mạng xã hội mới chỉdừng lại ở mức độ đưa tin, thông báo sự kiện Đối với những thông tin có sức ảnhhưởng lớn đến đời sống xã hội hoặc liên quan đến những vấn đề ngạy cảm, phứctạp, nhu cầu của công chúng không chỉ dừng lại ở mức độ “biết” mà còn muốn
“hiểu đúng” về thông tin đó
Công chúng có thể tìm đến nhiều nguồn tin khác nhau để nắm bắt tin tức mớinhưng để hiểu thông tin một cách tường tận, sâu sắc thì tâm lý chung của mọi ngườivẫn là tìm đến với báo chí Chính vì vậy, báo chí phải thể hiện được vai trò củamình, phải có sự phân tích, mổ xẻ để khai thác mọi khía cạnh của vấn đề Thông tinđược phân tích một cách kỹ càng, thấu đáo sẽ giúp công chúng có thể dễ dàng tiếpcận và hiểu đúng hơn Qua đó báo chí giúp nhân dân không hiểu sai vấn đề dẫn đếnnhững quan điểm, tư tưởng lệch lạc
Tháng 9/2012, xuất hiện lần đầu tiên trên một trang báo điện tử có uy tín,thông tin “bố chồng dính nàng dâu” đã được nhiều trang mạng xã hội đăng lại vàngay lập tức khiến dư luận xôn xao Bài viết đăng tên (viết tắt) của những người cóliên quan, có địa chỉ cụ thể và tường thuật lại sự việc một cách rõ ràng Thông tinnày khiến dư luận xã hội hết sức bất bình bởi nó là sự vi phạm đạo đức nặng nề, đingược lại truyền thống của dân tộc ta Nó đặt ra sự hoài nghi về giá trị con người,giá trị của những mối quan hệ gia đình trong thời đại hiện nay
Trước thông tin như vậy, các nhà báo đã vào cuộc tìm hiểu kỹ hơn về vụ việc.Kết quả đưa ra hoàn toàn trái ngược với thông tin trên mạng: sự việc này không hề
có thật Nhà báo đã tới tận địa phương nơi xảy ra vụ việc như trong thông tin trênmạng xã hội và lấy xác nhận của chính quyền cũng như cơ sở y tế địa phương Tất
cả đều khẳng định không có trường hợp nào như tin đã đưa Sau đó, một loạt các
Trang 9báo đã đăng bài phản bác: “Vụ bố chồng dính nàng dâu” (nld.com.vn), “Vụ bốchồng dính nàng dâu: Chỉ là tin đồn thất thiệt” (dantri.com.vn),…
Bài báo trên báo điện tử Dân trí
Không chỉ dừng lại ở việc đưa các thông tin nhạy cảm, gây sốc nhằm thu hútlượt “view” (xem), “like” (thích), các trang mạng xã hội hiện nay còn chứa đựngnhiều thông tin không chính thống liên quan đến những vấn đề của đất nước TrênFacebook, nhiều trang cá nhân mang tên những lãnh tụ của Đảng và Nhà nước nhưChủ tịch Hồ Chí Minh hay Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng được lập ra Ngoài ra, cóhẳn một trang mang tên “Nhật ký yêu nước” Sự thực các trang này đều do cá nhânlập ra và nguy hại hơn khi chúng thường đưa những thông tin mang tính kích động,sai lệch về chính sách của Đảng-Nhà nước, về ngoại giao,…
Ngày 9/12, trang “Nhật ký yêu nước” đăng một loạt bài tường thuật trực tiếp,video clip, hình ảnh về buổi biểu tình chống Trung Quốc tại Hà Nội Không hề có
sự phân tích làm rõ thông tin mà trang này chỉ hoàn toàn đưa hình ảnh người dânđang hò hét, trên tay là biểu ngữ chống Trung Quốc Những hình ảnh như thế nàyhoàn toàn không có lợi cho Việt Nam Nhiều thế lực thù địch đang lợi dụng nhữngvấn đề tôn giáo, nhân quyền, ngoại giao để chống phá Nhà nước ta và những hìnhảnh như thế này rất có thể là cái cớ để họ thực hiện điều đó Ngoài ra, nó còn kíchđộng và ảnh hưởng xấu đến lòng tin của người dân vào chính quyền
Trong khi đó, cũng nói về vấn đề chủ quyền biển đảo nước nhà, báo chí chínhthống lại chọn cách đưa thông tin sâu sắc hơn rất nhiều Chương trình thời sự 19hcủa VTV1 Đài Truyền hình Việt Nam phát một phóng sự nói về gia đình duy nhất ở
Trang 10đảo Trần (thuộc huyện đảo Cô Tô, Hải Phòng) Phóng sự phản ánh cuộc sốngthường ngày của gia đình nhỏ, quyết tâm bám trụ ở đảo và niềm hy vọng vào cuộcsống tương lai của họ Ngoài ra, tình cảm quân dân gắn bó cũng được thể hiện rõ.Kết phóng sự, nhà báo khẳng định chủ quyền biển đảo của nước ta qua hình ảnh tàuhải quân tuần tra trên biển với tư thế hiên ngang, vững vàng
Cách thông tin như vậy nhẹ nhàng mà sâu sắc, không hô hào khẩu hiệu nhưngcho công chúng thấy được những việc làm hoàn toàn toàn hợp pháp và thiết thực đểbảo vệ chủ quyền đất nước Thông tin này không chỉ cổ vũ tinh thần của người dân
mà còn thể hiện hình ảnh đất nước Việt Nam yêu hòa bình, có ý nghĩa rất quantrọng trong ngoại giao
Báo chí có lợi thế hơn mạng xã hội trong việc khai thác thông tin sâu, phântích kỹ lưỡng bởi những người làm báo là người có phông văn hóa rộng, có khảnăng xác định lập trường tư tưởng rõ ràng Ngoài ra, công việc làm báo cho phép họtiếp xúc với nhiều nguồn thông tin và có điều kiện cũng như quyền hạn khai thácchúng Do đó, báo chí cần thể hiện được ưu thế của mình so với mạng xã hội ở việcphân tích thông tin chính xác, rõ ràng Đồng thời, qua sự phân tích đó, nhà báo cầnđịnh hướng tư tưởng đúng đắn cho công chúng Chỉ có tư tưởng đúng mới có thể tácđộng tới cách ứng xử, hành động của con người trong cuộc sống thường ngày theohướng tích cực hơn
3 Báo chí quan tâm đến dư luận xã hội nhưng không chạy theo thị hiếu tầm thường
Trong thời đại bùng nổ của Internet hiện nay, việc một nhà báo thường xuyênlướt web để tìm kiếm đề tài đã trở nên quen thuộc Việc lướt web, xem các trangbáo điện tử có thể giúp nhà báo tìm kiếm thêm đề tài nhưng khó đánh giá được mức
độ quan tâm của công chúng với đề tài đó
Với việc ngày càng có nhiều người tham gia vào mạng xã hội, các chủ đềđược nói tới trên mạng xã hội cũng đa dạng hơn Ngoài việc đăng tải thông tin, mọingười còn dễ dàng chia sẻ suy nghĩ, quan điểm, sự quan tâm của mình về nhữngthông tin ấy Do đó, mạng xã hội không chỉ là một “kho thông tin” mà còn là nơithể hiện rất rõ nhu cầu thông tin, những mối quan tâm của công chúng hiện nay làcác sự kiện, vấn đề gì
Trang 11Tiếp cận với mạng xã hội, ngoài việc tìm kiếm được những gợi ý cho đề tàicủa mình, nhà báo còn nắm bắt và đánh giá được nhu cầu thông tin, thị hiếu củacông chúng Việc này rất có lợi cho báo chí bởi tác phẩm báo chí được quan tâmluôn là tác phẩm cung cấp những thông tin mà công chúng đang cần.
Trước một vấn đề được đưa ra trên mạng xã hội, nếu nó thu hút càng nhiềungười tham gia bình luận hoặc có nhiều những ý kiến trái chiều thì chứng tỏ vấn đề
ấy đang được dư luận quan tâm và đang có những thắc mắc cần được giải đáp Tâm
lý chung của mọi người là sẽ tìm đến với báo chí để có được thông tin chính xácnhất Nếu nhà báo kịp thời nắm bắt dư luận xã hội và nhanh nhạy phản ánh thôngtin hoặc làm rõ vấn đề đang còn nhiều khúc mắc thì sẽ nhận được sự ủng hộ từ phíacông chúng, độc giả
Ngày 1/11, Nghị định 71 của Chính phủ về xử phạt xe máy, ô tô không sangtên đổi chủ được ban hành thì chỉ vài giờ sau đó, các trang mạng xã hội tràn ngậptin bài về chủ đề này Có rất nhiều luồng thông tin trái chiều, thậm chí sai lệch vềvấn đề này: xe máy, ô tô không sang tên đổi chủ sẽ bị phạt 10 triệu đồng, cảnh sátgiao thông có quyền dừng bất kỳ người đi đường nào để kiểm tra giấy tờ xe,… Chỉtrong vài phút, số lượng bình luận và chia sẻ thông tin đã tăng nhanh chóng
Điều này cho thấy đây thực sự là vấn đề được dư luận quan tâm nhưng vẫncòn nhiều thông tin trái chiều, thậm chí sai lệch xung quanh nó Nếu nhà báo chọnđây là đề tài cho mình thì hoàn toàn phù hợp nhưng rất cần có sự sàng lọc thông tin.Nhà báo không thể phản ánh theo cách xào xáo lại theo nguồn tin trên mạng, cũngkhông thể cổ súy cho một vài ý kiến cá nhân nào đó mà cần cần thu thập thông tinchính xác Những nguồn tin đáng tin cậy phải đến từ các cơ quan chức năng cóthẩm quyền ban hành Nghị định này
Mạng xã hội đang dần trở thành diễn đàn mở để mọi người tự do trao đổi ýkiến, thể hiện quan điểm của mình Và vì đây là diễn đàn ảo nên trách nhiệm củangười tham gia với những phát ngôn của mình là không cao Điều này dần đến haichiều hướng: Một là người ta dễ dàng bộc lộ suy nghĩ thật của mình, khen chêkhông cần phải kiêng nể Ngược lại, một số người có những phát ngôn không chínhxác, do không nắm rõ thông tin hoặc sai lệch trong nhận thức