ĐỔI mới PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG đào tạo

Đồng thời đề xuất một số hình thức, phương pháp kiểm tra - đánh giá có ưu thế trong việc phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, rèn luyện khả năng tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên.. Cơ

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO

TÓM TẮT

Bài viết này phân tích nhằm làm sáng tỏ cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp kiểm tra - đánh giá kết quả học tập của sinh viên Đồng thời đề xuất một số hình thức, phương pháp kiểm tra - đánh giá có ưu thế trong việc phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, rèn luyện khả năng tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên

1 Cơ sở lý luận của việc đổi mới phương pháp kiểm tra - đánh giá

Kiểm tra - đánh giá là quá trình thu thập và xử lý thông tin về trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của sinh viên về tác động và nguyên nhân của tình hình đó, nhằm tạo cơ sở cho những quyết định của giảng viên và nhà trường, cho bản thân sinh viên để sinh viên học tập ngày một tiến bộ hơn

Đánh giá với hai chức năng cơ bản là xác nhận và điều khiển Xác nhận đòi hỏi độ tin cậy, điều khiển đòi hỏi tính hiệu lực Thực hiện tốt đồng thời cả hai chức năng sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Đánh giá chất lượng giáo dục gồm nhiều vấn đề, trong đó hai vấn đề cơ bản nhất là đánh giá chất lượng dạy của thầy và đánh giá chất lượng học của trò Đánh giá thực chất sẽ tạo động lực nâng cao chất lượng dạy và học

Quy trình kiểm tra - đánh giá kết quả học tập là quá trình tự sử dụng các hình thức kiểm

tra đánh giá khác nhau trong suốt quá trình dạy học môn học nhằm rèn luyện việc đạt các mục tiêu đã xác định trong đề cương môn học Có 2 hình thức kiểm tra - đánh giá: 1) Kiểm tra - đánh giá thường xuyên; 2) Kiểm tra - đánh giá định kỳ Kiểm tra - đánh giá

thường xuyên là hoạt động của giảng viên sử dụng các kỹ thuật đánh giá khác nhau trong

các hình thức tổ chức thực hiện giờ dạy (lí thuyết, thảo luận, thực hành, thí nghiệm, hoạt động theo nhóm, tự học, tự nghiên cứu, ) như một bộ phận của phương pháp dạy học nhằm rèn luyện và kiểm tra việc rèn luyện các kiến thức, kỹ năng đã được xác định trong mục tiêu của môn học Kiểm tra - đánh giá định kỳ là hoạt động của giảng viên vào

những thời điểm đã được quy định trong đề cương môn học, gắn các mục tiêu cụ thể trong từng giai đoạn với những phương pháp kiểm tra - đánh giá tương ứng nhằm đánh giá, định hướng việc đạt mục tiêu môn học ở giai đoạn tương ứng của sinh viên Kết quả kiểm tra - đánh giá định kỳ được xem là kết quả học tập môn học của sinh viên và là cơ sở

để đánh giá chất khi kết thúc môn học

Đổi mới kiểm tra đánh giá bao gồm cả đổi mới hình thức đánh giá, phương thức đánh giá, phương tiện đánh giá, tiêu chí đánh giá, thiết kế đề kiểm tra để đánh giá sinh viên Đổi mới hình thức đánh giá là sử dụng phối hợp các hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá khác nhau, kết hợp giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan Đổi mới phương thức đánh giá là tăng cường đánh giá trong giờ, ngoài giờ, chính thức và không chính thức Đánh giá qua quan sát, trao đổi - thảo luận, qua tự học, chuẩn bị, tìm thêm tư liệu, sáng tạo đồ dùng học tập,… tạo sự kết hợp linh hoạt giữa kiểm tra, lượng giá, đánh giá định tính và định lượng Chú trọng hướng dẫn sinh viên phát triển khả năng

và thói quen tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau Kết hợp giữa đánh giá của thầy với đánh giá của trò Có được như vậy thì mới tự điều chỉnh được cách dạy và cách học Đổi mới phương tiện đánh giá là tăng cường sử dụng công nghệ thông tin để giúp đánh giá khách quan, chính xác và kịp thời

Ngoài ra chúng ta cũng cần phân biệt giữa đánh giá theo năng lực với đánh giá theo kiến thức và

kỹ năng:

Tiêu chí so sánh Đánh giá năng lực Đánh giá kiến thức,

kỹ năng

1 Mục đích chủ yếu

- Đánh giá khả năng sinh viên vận dụng các kiến thức, kỹ năng

đã học vào giải quyết vấn đề thực tiễn của cuộc sống

- Vì sự tiến bộ của người học so với chính mình

- Xác định việc đạt kiến thức, kỹ năng theo mục tiêu của chương trình giáo dục

- Đánh giá, xếp hạng giữa những người học với nhau

2 Ngữ cảnh đánh giá Gắn với ngữ cảnh học tập và

thực tiễn cuộc sống của sinh viên

- Gắn với nội dung học tập (những kiến thức, kỹ năng, thái độ) được học trong nhà

3 Nội dung đánh giá

- Những kiến thức, kỹ năng, thái độ ở nhiều môn học, nhiều hoạt động giáo dục và những trải nghiệm của bản thân sinh viên trong cuộc sống xã hội (tập trung vào năng lực thực hiện)

- Quy chuẩn theo các mức độ phát triển năng lực của người học

- Những kiến thức, kỹ năng, thái độ ở một môn học

- Quy chuẩn theo việc người học có đạt được hay không một nội dung đã được học

4 Công cụ đánh giá - Nhiệm vụ, bài tập trong tình

huống, bối cảnh thực

- Câu hỏi, bài tập, nhiệm

vụ trong tình huống hàn lâm hoặc tình huống thực

5 Thời điểm đánh giá

- Đánh giá mọi thời điểm của quá trình dạy học, chú trọng đến đánh giá trong khi học

- Thường diễn ra ở những thời điểm nhất định trong quá trình dạy học, đặc biệt

là trước và sau khi dạy

6 Kết quả đánh giá

- Năng lực người học phụ thuộc vào độ khó của nhiệm vụ hoặc bài tập đã hoàn thành

- Thực hiện được nhiệm vụ càng khó, càng phức tạp hơn sẽ được coi là có năng lực cao hơn

- Năng lực người học phụ thuộc vào số lượng câu hỏi, nhiệm vụ hay bài tập đã hoàn thành

- Càng đạt được nhiều đơn

vị kiến thức, kỹ năng thì càng được coi là có năng lực cao hơn

2 Cơ sở pháp lý của việc đổi mới hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá

Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế được Hội nghị Trung ương 8 khóa XI thông qua ngày

04/11/2013 trong phần nhiệm vụ và giải pháp đã chỉ rõ: “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Đổi mới hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực người học; Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học, kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối học kỳ, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển

Vậy, thế nào là đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực sinh viên? Công tác khảo thí và kiểm định chất lượng giáo dục cần có những đổi mới như thế nào để đạt được mục tiêu đổi mới căn bản theo hướng đó?

Thực tiễn cho thấy, việc tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ của người học chỉ trở thành có ý nghĩa khi nó được phối hợp, kết nối trở thành năng lực giải quyết một cách có hiệu quả các tình huống đặt ra trong nhiệm vụ học tập, lao động, làm việc và cuộc sống Năng lực là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ hoặc giải quyết hiệu quả vấn đề đặt ra của cuộc sống Năng lực của sinh viên là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ vận dụng một cách hợp lý, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống

Tại các Hội thảo khoa học về giáo dục gần đây, các nhà khoa học, các chuyên gia, nhà quản lý giáo dục đều cho rằng cần phải thay đổi ngay phương pháp kiểm tra – đánh giá người học theo hướng chú trọng năng lực của người học, nhất là tư duy sáng tạo, vận dụng giải quyết những vấn đề trong cuộc sống Một số ý kiến cho rằng, hiện nay phương pháp kiểm tra - đánh giá người học còn đơn điệu, thiếu tính đa dạng, chủ yếu thực hiện đánh giá bằng các bài viết dạng tự luận, trắc nghiệm khách quan, vấn đáp …gây nên sự nhàm chán trong học tập, không phát huy cao nhất năng lực người học Bênh thành tích trong giáo dục cũng dẫn đến việc đánh giá không đúng thực chất, chạy theo điểm số, chạy theo thành tích, làm méo mó hoạt động dạy học Để đổi mới, cần những phương pháp dạy học chú trọng phát triển năng lực người học, cần vận dụng dạy học theo tình huống, dạy sinh viên định hướng hành động, tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và công nghệ thông tin hợp lý Bên cạnh đó, để nâng cao chất lượng giáo dục, việc kiểm tra đánh giá cũng phải chú trọng năng lực của người học nhất là tư duy sáng tạo, vận dụng giải quyết

những vấn đề trong cuộc sống, lấy sinh viên làm trung tâm và việc đánh giá chỉ nhằm định hướng cho người học phương pháp và con đường tiếp cận việc học Việc dạy học phải xác định được năng lực của người học là khâu tiên quyết để xác định nội dung, phương pháp giáo dục trước yêu cầu đổi mới hiện nay

3 Một số hình thức kiểm tra đánh giá có ưu thế trong việc phát triển tư duy độc lập, sáng tạo cho sinh viên

Trong dạy học đại học hiện nay có nhiều hình thức kiểm tra: Viết, vấn đáp, trắc nghiệm khách quan, bài tập, tiểu luận Mỗi hình thức có một thế mạnh và hạn chế riêng trong kiểm tra các mặt chất lượng học tập của sinh viên

Kiểm tra viết (tự luận), đây là hình thức được sử dụng phổ biến nhất hiện nay, nó

dễ sử dụng, thuận tiện trong cả ra đề, coi thi và chấm bài Hạn chế của hình thức này được nhiều người nói đến là nếu đề thi và đáp án không tốt thì rất khó có thể đánh giá được khả năng giải quyết vấn đề của người học, hình thức này cũng rất dễ làm cho sinh viên học tủ, học lệch

Kiểm tra trắc nghiệm khách quan: đây là hình thức có nhiều ưu điểm, cho phép khảo sát một cách toàn diện kiến thức của người học, tránh được học tủ học lệch Nhưng nếu bộ câu hỏi không đúng chất lượng, không có độ phân hóa thì cũng chỉ đơn thuần là kiểm tra trí nhớ, bắt sinh viên học vẹt mà thôi

Các hình thức khác như tiểu luận, bài tập lớn, còn ít được coi trọng và đôi khi được sử dụng khá tùy tiện, nếu giảng viên thiếu cẩn trọng sẽ dẫn tới sinh viên chủ yếu là sao chép tài liệu

Chúng ta đã và đang đổi mới về mục đích, nội dung và phương pháp dạy học đại học, tuy nhiên các hình thức kiểm tra đánh giá hiện nay mới chỉ đánh giá được sự hiểu biết và vận dụng kiến thức, còn việc phân tích, tổng hợp, đánh giá, giải quyết một vấn đề thì còn rất hạn chế Để bổ khuyết cho vấn đề này chúng tôi thấy cần phải kết hợp linh hoạt nhiều hình thức kiểm tra, tùy vào mục tiêu và nội dung của mỗi học phần, có thể sử dụng một loại hình kiểm tra chính, kết hợp sử dụng các loại hình khác hỗ trợ vào cuối học trình, kết hợp các loại hình khác nhau với hệ số điểm cho mỗi loại hình trong tổng điểm đánh giá cả học phần

Qua thực tế kinh nghiệm dạy học, chúng tôi nhận thấy, đối với sinh viên nói chung

và sinh viên học các môn sinh học nói riêng, các hình thức kiểm tra đánh giá như: Báo

cáo thực hành, báo cáo thực tập, bài tập lớn, tiểu luận môn học có rất nhiều ưu thế

trong việc phát triển tư duy độc lập sáng tạo, phản ánh khả năng thao tác của người học một cách cụ thể và rõ ràng Thực chất của các dạng kiểm tra này chính là kiểm tra khả năng tự nghiên cứu và khả năng thao tác tư duy của sinh viên Vì mục tiêu của việc thực hiện các báo cáo thực hành, tiểu luận, bài tập lớn, sinh viên có thể hiểu biết được mấu chốt vấn đề chuyên sâu hơn như là:

- Nắm bắt được những đặc tính cấu tạo, chức năng của sinh vật từ đó có thể phân tích được những đặc điểm để phân hóa chúng

- Phát hiện ra những quy luật di truyền để từ đó hiểu biết đúng bản chất của hiện tượng

- Ứng dụng những giống sinh vật có khả năng cung cấp đáp ứng cho sản xuất nông nghiệp, sản xuất thương mại phục vụ lợi ích đối với con người

Vì vậy yêu cầu đối với sinh viên phải có phương pháp rèn luyện đúng cách, khả năng thao tác tư duy của bản thân người học như là:

- Khả năng mô tả: đó là khả năng ghi lại những dữ kiện thực hành, phân biệt được

sự khác nhau giữa các sinh vật Việc mô tả được những đặc điểm giúp sinh viên có khả năng hiểu nắm chắc về sinh vật nghiên cứu

- Khả năng giải thích: đó là khả năng đưa ra được những thông tin thuộc về bản chất để nhận dạng chúng Giải thích đề cập đến nhiều khía cạnh như nguồn gốc, quan hệ giữa họ hàng trong giới sinh vật

- Khả năng tiên đoán: đó là khả năng dựa trên những kinh nghiệm, dựa vào khả năng phân tích, tổng hợp các dữ kiện thí nghiệm để đưa ra những giải pháp tối ưu tránh lãng phí công sức, thời gian và tiền bạc

- Khả năng sáng tạo: đó chính là khả năng mà người nghiên cứu giải quyết một vấn đề theo cách riêng của mình để tạo ra một giải pháp mới Giải pháp được bàn đến ở đây chứa đựng một ý nghĩa tổng quát nhất bao gồm các phương pháp, phương tiện và các biện pháp cụ thể

Như vậy khi tiến hành làm một hoạt động nghiên cứu, cho dù là báo cáo thực hành hay tiểu luận, bài tập, thì người thực hiện cũng phải vận dụng một cách tối đa nhất những năng lực tư duy và năng lực thao tác của bản thân như: quan sát, mô tả, tìm tòi, phân tích,

so sánh, đối chiếu, tổng hợp, đánh giá, khái quát và đề xuất giải pháp nhờ đó mà năng lực độc lập và sáng tạo thể hiện và phát triển Hơn nữa để tiến hành một bài tập nghiên cứu đòi hỏi người nghiên cứu phải tập trung thời gian để tìm, tra cứu, đọc tài liệu, thu thập thông tin và xử lý, sắp xếp thông tin, giúp cho sinh viên tận dụng thời gian vào học tập, tránh được thời gian nhàn rỗi, mùa vụ như các hình thức kiểm tra khác Kết quả của các báo cáo thực hành, tiểu luận, bài tập lớn… cho phép giáo viên có thể đánh giá được mức độ nhận thức về kiến thức, về kỹ năng, đặc biệt là đánh giá được khả năng thao tác tư duy độc lập và khả năng sáng tạo trong học tập và nghiên cứu của sinh viên, đó cũng chính là mục tiêu cao nhất của giáo dục đại học