tích hợp liên môn lịch sử 10 bài 25 TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH tế, văn hóa dưới TRIỀU NGUYỄN (nửa đầu THẾ kỉ XIX)

Về kĩ năng Phát triển một số năng lực cho học sinh: - Năng lực phân tích, so sánh, gắn sự kiện với thực tế cụ thể - Năng lực khai thác và sử dụng hợp lí các kiến thức của nhiều lĩnh vực

PHIẾU THÔNG TIN VỀ NHÓM GIÁO VIÊN DỰ THI

- Sở giáo dục và Đào tạo Hà Nội

- Trường THPT Phan Huy Chú - Đống Đa - Hà Nội

Địa chỉ: Số 34 - Ngõ 49 đường Huỳnh Thúc Kháng - Quận Đống Đa, Hà Nội

Điện thoại: 043.7731514; Email: c3phanhuychu@hanoiedu.vn

Thông tin về nhóm giáo viên dự thi:

1 Họ và tên: Tạ Thị Ngọc Tú

Ngày sinh: 15 - 06 - 1985 Môn: Lịch sử

Điện thoại: 0977.119.907; Email: tusuphc@gmail.com

2 Họ và tên: Dương Thị Mai Hương

Ngày sinh: 26 -12 -1971 Môn: Ngữ văn

Điện thoại: 0946.050.656; Email: duong_mai_huong_71@yahoo.com.vn

PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC LIÊN MÔN CỦA GIÁO VIÊN

TÊN HỒ SƠ DẠY HỌC:

SỬ DỤNG KIẾN THỨC VĂN HỌC, ÂM NHẠC TRONG DẠY HỌC

BÀI 25: TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, VĂN HÓA DƯỚI TRIỀU NGUYỄN (NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX)

- Chế độ phong kiến nước ta đã bước vào giai đoạn suy vong Nhà Nguyễnkhông tạo được điều kiện đưa đất nước bước sang một giai đoạn phát triển mớiphù hợp với hoàn cảnh của thế giới

1.2 Kiến thức môn Ngữ văn

- Bài: Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX - Ngữ văn 10

- Bài: Tác gia Nguyễn Du, các đoạn trích Truyện Kiều - Ngữ văn 10

- Bài: Tự tình- Hồ Xuân Hương - Ngữ văn 11

+ Nắm được sự tác động của bối cảnh lịch sử, xã hội nhà Nguyễn đầu thế kỉXIX đối với sự phát triển của văn học Việt Nam

+ Nắm những thành tựu rực rỡ về nội dung và nghệ thuật của văn học giai đoạnnửa đầu thế kỉ XIX dưới triều Nguyễn với các tác giả tác phẩm tiêu biểu

2.2 Môn Ngữ văn và Âm nhạc

- Có ý thức trân trọng, giữ gìn và phát huy những di sản văn hóa tinh thần củadân tộc

- Tự hào về truyền thống văn hóa và danh nhân của đất nước

3 Về kĩ năng

Phát triển một số năng lực cho học sinh:

- Năng lực phân tích, so sánh, gắn sự kiện với thực tế cụ thể

- Năng lực khai thác và sử dụng hợp lí các kiến thức của nhiều lĩnh vực có lienquan đến bài học

- Năng lực làm việc nhóm, trình bày một vấn đề

II NHỮNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN CẦN VẬN DỤNG

Do đối tượng nghiên cứu của khoa học Lịch sử là tổng thể của chính trị, xã hội,kinh tế, văn hóa Vì vậy, khi dạy học muốn đạt được kết quả tốt nhất, giáo viên vàhọc sinh cần phải vận dụng những kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề màbài học đặt ra

Theo tôi để học bài này, học sinh cần có các kiến thức liên môn sau:

- Kiến thức về Lịch sử, để biết được khái quát về lịch sử nhà Nguyễn đầu thế kỉXIX, nhất là về chính trị, kinh tế, văn hóa

- Kiến thức về văn học để nhận biết được nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm,phong cách của tác giả với sự chi phối của hoàn cảnh chính trị, kinh tế, văn hóa đầuthế kỉ XIX dưới triều đại nhà Nguyễn

- Kiến thức về âm nhạc để hiểu biết về âm nhạc dân gian cũng như âm nhạc bác họcthời nhà Nguyễn - một bộ phận quan trọng của văn hóa

- Ngoài các kiến thức liên môn trên thì học sinh cũng cần đến các kiến thức của mônkhác như: Tôn giáo, tư tưởng, giáo dục, kiến trúc, quân sự, kinh tế…

III ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC CỦA BÀI HỌC

a Khối lớp

Khối lớp 10: 10A1,10A2,10A3,10A4,10D1,10D2,10D3

b Số lượng

235 học sinh

c Những đặc điểm cần thiết của học sinh theo học bài học

Để bài học này đạt kết quả cao nhất, học sinh cần phải:

- Yêu thích và có hứng thú với môn học

- Phải có tính tích cực, tính tự học, có năng lực hợp tác và có năng lực phát hiện vàgiải quyết vấn đề

- Có khả năng khai thác, sử dụng các kiến thức liên môn để vận dụng vào bài học

IV Ý NGHĨA

1 Ý nghĩa đối với thực tiễn dạy học

Việc vận dụng kiến thức liên môn vào dạy học có ý nghĩa thực tiễn rất lớn giúpchúng ta đạt được định hướng đổi mới phương pháp giáo dục là:

- Giúp học sinh vận dụng được kiến thức liên môn để tìm hiểu về tình hình triềuNguyễn nửa đầu thế kỉ XIX trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa.

- Giúp học sinh huy động được nhiều kĩ năng khác nhau để giải quyết vấn đề đặc biệt

là kĩ năng liên hệ kiến thức với thực tiễn để từ đó thúc đẩy sự tìm tòi khám phá, tự họccủa học sinh…

- Giúp học sinh biết cách tiếp cận đối tượng nghiên cứu và đưa ra được phương phápnghiên cứu đối tượng

- Giúp học sinh bước đầu làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học thông quaviệc khai thác, xử lí thông tin và trình bày một vấn đề logic, khoa học

- Phát huy được tính tích cực tự giác, chủ động, sáng tạo tự học, kĩ năng vận dụngvào thực tiễn, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học

- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, tạo hứng thú học tập cho học sinh, tậndụng được công nghệ mới nhất; khắc phục được lối dạy truyền thống truyền thụ mộtchiều các kiến thức có sẵn

- Phát huy năng lực tự học, học suốt đời trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin.Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác Định hướng người học làtrung tâm của quá trình dạy học là quan điểm định hướng chung trong đổi mớiphương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

- Làm giàu thêm cho HS tình yêu quê hương, đất nước, tinh thần tự cường dân tộc vàniềm tin vào tương lai của đất nước, của dân tộc

2 Ý nghĩa đối với thực tiễn

Việc vận dụng kiến thức liên môn vào dạy học có ý nghĩa thực tiễn rất lớn không chỉgiúp chúng ta đạt được định hướng đổi mới phương pháp giáo dục mà còn:

- Làm giàu thêm cho học sinh tình yêu quê hương, đất nước, tinh thần tự cường dântộc và niềm tin vào tương lai của đất nước, của dân tộc

- Củng cố cho học sinh thế giới quan khoa học, nhân sinh quan đúng đắn, tinh thầntrách nhiệm trong bảo vệ các di sản văn hóa vật chất, tinh thần

V CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Chuẩn bị của giáo viên

1.1 Thiết bị dạy học

- Bản đồ Việt Nam (thời Minh Mạng sau cải cách hành chính)

- Một số tranh ảnh về kinh thành Huế, tranh dân gian, các tác giả, tác phẩm văn học

- Máy tính

- Máy chiếu

- Mạng Internet

1 2 Học liệu dạy học

- Sách giáo khoa và sách giáo viên Lịch sử lớp 10

- Sách giáo khoa và sách giáo viên Ngữ văn lớp 10,11

- Tài liệu có liên quan đến lịch sử Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX

1 3 Ứng dụng công nghệ thông tin

- Soạn bài giảng điện tử

2 Chuẩn bị của học sinh

- Đọc sách giáo khoa theo yêu cầu của giáo viên

- Tìm kiếm các tài liệu có liên quan đến bài học

- Hoạt động nhóm theo phân công của giáo viên

- Hoàn thiện và báo cáo kết quả hoạt động nhóm

VI TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC

1 Giới thiệu bài học

GV sử dụng đoạn clip biểu diễn Nhã nhạc cung đình Huế để dẫn vào bài mới

Giáo viên hỏi: Các em hãy quan sát và cho cô biết đây là loại hình âm nhạc gì? Gắn

liền với triều đại phong kiến nào của Việt Nam?

Học sinh trả lời:

Giáo viên dẫn dắt:

- Đoạn clip là loại hình âm nhạc: Nhã nhạc cung đình Huế Đây cũng chính là mộttrong những thành tựu tiêu biểu của nước ta dưới triều đại nhà Nguyễn, hiện nay đãđược UNESCO công nhận là kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể vào năm 2003

- Bên cạnh Nhã nhạc cung đình Huế, triều Nguyễn còn có những đóng góp to lớn cholịch sử dân tộc Việt Nam Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu rõ hơn về giai đoạn lịch sử nàytrong bài học hôm nay:

2 Tổ chức các hoạt động dạy và học

2.1 Hoạt động 1:

Tìm hiểu phần 1 Xây dựng và củng cố bộ máy nhà nước - chính sách ngoại giao

- Giáo viên cho học sinh quan sát hình ảnh về kinh thành Huế, lăng tẩm các vua chúanhà Nguyễn và lí giải sự thành lập vương triều Nguyễn

+ Kinh đô: Phú Xuân (Huế); + Tên nước : Việt Nam

- Giáo viên yêu cầu 1 học sinh có năng lực học tập tốt và có hứng thú về lịch sử triều

Nguyễn lên thuyết trình bằng Powpoint về vấn đề: Nhà Nguyễn củng cố bộ máy nhà

nước và thi hành chính sách ngoại giao

- Giáo viên yêu cầu học sinh trong lớp nhận xét

- Giáo viên kết luận:

+ Nhà Nguyễn củng cố bộ máy nhà nước:

• Bộ máy hành chính

Bộ máy hành chính thời Vua Gia Long

Bộ máy hành chính thời Vua Minh Mạng: Vua Minh Mạng tiến hành cải cáchhành chính, chia đất nước thành 30 tỉnh và 1 phủ Thừa Thiên

 Ý nghĩa: Nền hành chính được thống nhất, khoa học, phù hợp về địa lýdân cư, phong tục tập quán; đặt cơ sở cho nền hành chính quốc gia sau này

• Tuyển chọn quan lại: Ban đầu tuyển chọn người đi theo Nguyễn Ánh, về sautuyển chọn qua giáo dục và khoa cử

• Luật pháp: 1815 ban hành Hoàng Việt luật lệ.

• Quân đội: Được tổ chức quy củ, trang bị khá nhiều vũ khí nhưng về cơ bảncòn thô sơ lạc hậu

+ Chính sách ngoại giao:

• Đối với nhà Thanh: Thần phục

• Đối với Chân Lạp, Lào: Bắt họ thần phục

• Đối với phương Tây: Đóng cửa, không giao lưu, khiến cho đất nước bị côlập, tụt hậu so với các nước phương Tây

2 2 Hoạt động 2:

Tìm hiểu phần 2 Tình hình kinh tế và chính sách của nhà Nguyễn

- Giáo viên yêu cầu các nhóm đọc sách giáo khoa:

+ Nhóm 1: Tìm hiểu tình hình nông nghiệp

+ Nhóm 2: Tìm hiểu tình hình thủ công nghiệp

+ Nhóm 3: Tìm hiểu tình hình thương nghiệp

- Các nhóm làm việc nhóm và hoàn thành trên phiếu học tập

BÀI TẬP NHÓM:

TÌM HIỂU VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ VÀ CHÍNH SÁCH

CỦA NHÀ NGUYỄN

- Các nhóm dán kết quả làm việc nhóm và cử đại diện trình bày

- Giáo viên kết luận:

2.3 Hoạt động 3:

Tìm hiểu phần 3: Tình hình văn hóa - giáo dục

- Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm chuẩn bị ở nhà tìm hiểu các nội dung liên quan đến

tình hình văn hóa- giáo dục:

+ Nhóm 1: Tìm hiểu về lĩnh vực tôn giáo, tư tưởng - Đóng thành tập san

+ Nhóm 2: Tìm hiểu về lĩnh vực giáo dục - Thể hiện trên Báo tường

+ Nhóm 3: Tìm hiểu về lĩnh vực văn học - Đóng kịch: Tóm tắt truyện Kiều

+ Nhóm 4 : Tìm hiểu về lĩnh vực nghệ thuật - Làm clip giới thiệu

- Học sinh 4 nhóm lần lượt trình bày kết quả

- Giáo viên yêu cầu học sinh nhận xét

- Giáo viên kết luận tình hình văn hóa - giáo dục dưới triều Nguyễn nửa đầu thế kỉXIX

+ Về tôn giáo, tư tưởng:

• Độc tôn Nho giáo

• Hạn chế Thiên chúa giáo

+ Về giáo dục:

• Nho học được củng cố nhưng không phát triển như trước

• Tổ chức các kì thi nhưng số người đi thi và đỗ đạt không nhiều so với thời kì trước+ Về văn học

• Văn học chữ Hán kém phát triển

• Văn học chữ Nôm ngày càng phong phú và hoàn thiện, xuất hiện những tác giả lớnvới các tác phẩm văn học xuất sắc: Truyện Kiều- Nguyễn Du, thơ Nôm Hồ XuânHương, thơ Nôm Bà Huyện Thanh Quan, hát nói Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát + Về nghệ thuật

• Kiến trúc: Xây dựng cung điện, lăng tẩm, thành lũy (cột cờ Hà Nội), rạp hát đầutiên được xây dựng

• Nghệ thuật dân gian tiếp tục phát triển: Ca Huế, ví, tuồng, hò, vè, nhã nhạc cungđình

VII TỔNG KẾT BÁO CÁO

- Dựa trên kết quả báo cáo của các nhóm giáo viên đánh giá kết quả làm việc của cácnhóm đồng thời rút kinh nghiệm về những mặt còn hạn chế trong quá trình viết vàtrình bày báo cáo của các nhóm

- Giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thiện, bổ sung báo cáo

VIII KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP

Theo tôi tiêu chí đánh giá kết quả học tập của học sinh thông qua việc dạy họctheo chủ đề tích hợp kiến thức liên môn để giải quyết đề gồm cả ba mặt là nhận thức,

kĩ năng và thái độ:

- Đánh giá về mặt nhận thức không chỉ kiến thức mà còn năng lực tư duy của họcsinh được đánh giá theo 6 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, tổnghợp, đánh giá

- Đánh giá về mặt kĩ năng có các mức như:

+ Bắt chước

+ Thực hiện công việc theo chỉ dẫn

+ Hành động chuẩn xác

+ Hành động phối hợp

- Đánh giá về mặt hành vi thái độ với tư cách là kết quả của một quá trình dạy họcngười ta thường chú ý đến cảm giác, thái độ, giá trị của người học ở các mức độ sauđây:

+ Tiếp nhận: tiếp thu, chấp nhận một giá trị nào đó

+ Đáp ứng: thể hiện mong muốn tham gia một công việc hoặc một hành động nào đó.+ Định giá: xác nhận định rõ giá trị của công việc

+ Tổ chức: sắp xếp, phối hợp hoạt động, chấp nhận và tích hợp giá trị mới vào hệthống giá trị của bản thân

- Đánh giá kết quả làm việc của học sinh, nên vận dụng tổng hợp nhiều phương phápnhư: quan sát cách làm việc của từng nhóm học sinh, sản phẩm trình bày của nhómhọc sinh, dùng phiếu khảo sát mức độ hiểu biết về chủ đề học sinh được học

Để có cơ sở đánh giá hiệu quả của việc dạy học theo chủ đề tích hợp vận dụng

kiến thức liên môn vào giải quyết vấn đề: “Sử dụng kiến thức văn học, âm nhạc

trong việc dạy học Bài 2: Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn (nửa đầu thế kỉ XIX)”, có thể dùng phiếu khảo sát yêu cầu học sinh trả lời một số câu

hỏi sau đây:

PHIẾU KHẢO SÁT KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THÔNG QUA CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ TÌM HIỂU TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, VĂN HÓA DƯỚI TRIỀU NGUYỄN (NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX)

Câu 1: Kinh đô nước Việt Nam thời Nguyễn

Đóng cửa với phương Tây

Câu 3: Nhận xét về chính sách ngoại giao của nhà Nguyễn?

Câu 4: Nối tên các tác giả với những tác phẩm tương ứng

A Lịch triều hiến chương loại chí

B Đại Việt thông sử

Câu 6: Nữ thi sĩ được mệnh danh là “Bà chúa thơ Nôm” là ai?

A Công chúa Ngọc Hân

B Bà huyện Thanh Quan

C Hồ Xuân Hương

D Đoàn Thị Điểm

Câu 7: Hai tác giả đại biểu kiệt xuất nhất của dòng văn học chữ Nôm nói riêng

và văn học Việt Nam nói chung ở thế kỉ XIX?

A Đoàn Thị Điểm và Hồ Xuân Hương

B Nguyễn Trãi và Nguyễn Du

C Nguyễn Du và Đoàn Thị Điểm

D Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương

Câu 8: Điền vào chỗ trống:

……… lúc đầu chỉ là thể loại ca nhạc thính phòng, hình thành đầu thế kỷXIX dưới triều các vua Nguyễn, phục vụ trong cung đình Khởi thủy, ………

vốn dựa trên một số bài tế nhạc trong cung đình và một số sáng tác mới của các ônghoàng bà chúa, được thể hiện ở hệ nhạc khí dùng để đệm và diễn tấu, gồm có song

tấu (đàn nguyệt-đàn tranh) và tam tấu (đàn nguyệt-đàn tranh và đàn tỳ bà) hay ngũ tuyệt (đàn nguyệt, đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn tam thập lục và đàn bầu)

Câu 9: Huế song hành một lúc hai di sản văn hóa thế giới: vật thể và phi vật thể,

đã đánh dấu một bước ngoặc về thế giới văn hóa của vùng đất này Em hãy nêu những hiểu biết của bản thân em về một trong hai di sản đó?

IX SẢN PHẨM CỦA HỌC SINH

- Gồm 5 bản báo cáo theo chủ đề được phân công (phần phụ lục)

Hà Nội, ngày 20 tháng 12 năm 2014

NGƯỜI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Tạ Thị Ngọc Tú Dương Thị Mai Hương

PHẦN PHỤ LỤC

PHỤ LỤC 1: BÀI THUYẾT TRÌNH PHẦN 1 XÂY DỰNG CỦNG CỐ BỘ

MÁY NHÀ NƯỚC - CHÍNH SÁCH NGOẠI GIAO Slide 1: Chào, giới thiệu

Slide 2: Sau khi đánh bại Vương triều Tây Sơn, năm 1802 Nguyễn Ánh lên ngôi vua.

Lấy niên hiệu là Gia Long, lập ra nhà Nguyễn, đóng đô ở Phú Xuân (Huế) Năm

1804, nhà Nguyễn đổi tên nước là Việt Nam, nhưng sau đó lại đổi thành Đại Nam

Slide 3: Chính quyền Trung ương tổ chức theo mô hình thời Lê.

- Thời Gia Long chia nước ta làm 3 vùng: Bắc Thành, Gia Định Thành và các Trựcdoanh (Trung Bộ) do triều đình trực tiếp cai quản.Chính quyền trung ương cai quản

cả nước, mỗi thành có một tổng trấn trông coi.Từ Ninh Bình trở ra Bắc là BắcThành,

từ Bình Thuận trở vào Nam là Gia Định Thành Chính quyền Trung ương quản lýtrực tiếp từ Thanh Hóa đến Bình Thuận Còn lại hai khu tự trị Tổng trấn có toànquyền Đó là giải pháp tình thể của vua Gia Long trong bối cảnh lúc đầu mới lênngôi

Slide 4: Năm 1831 - 1832 Minh Mạng thực hiện một cuộc cải cách hành chính chia

cả nước là 30 tỉnh và một Phủ Thừa Thiên Đứng đầu là tổng đốc ,tuần phủ hoạt độngtheo sự điều hành của triều đình

- Sự phân chia của Minh Mạng được dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp về mặt địa lý,dân cư, phong tục tập quán địa phương phù hợp với phạm vi quản lý của một tỉnh Là

cơ sở để phân chia các tỉnh như ngày nay Vì vậy cải cách của Minh Mạng được đánhgiá rất cao

Slide 5: Ban đầu, quan lại được tuyển chọn từ những người trước đây theo Nguyễn

Ánh, về sau, giáo dục, khoa cử trở thành nguồn tuyển chọn chính Chế độ lương bổngđược theo quy định, nhưng không có phần ruộng đất Mặc dù có một số quan lạithanh liêm, nhưng một bộ phận đáng kể đã trở nên thoái hóa như ở cuối thời Lê

Slide 7: Quân đội được tổ chức quy củ với số lượng khoảng 20 vạn người, được trang

bị vũ khí đầy đủ, có đại bác, súng tay, thuyền chiến

Slide 8: Đối với nhà Thanh, triều đình Nguyễn chịu phục tùng, nhưng đối với Lào và

Chân Lạp lại bắt họ phục tùng