liên môn tích hợp ngữ văn 9 chủ đề TÌNH ĐỒNG CHÍ của NGƯỜI LÍNH THỜI kỳ KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TRONG bài THƠ “ ĐỒNG CHÍ ” của CHÍNH hữu (2)

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MỸ ĐỨC ————– CHỦ ĐỀ “TÌNH ĐỒNG CHÍ CỦA NGƯỜI LÍNH THỜI KỲ KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP QUA BÀI THƠ “ĐỒNG CHÍ” CỦA CHÍNH HỮU NGƯỜI THỰC H

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MỸ ĐỨC

————–

CHỦ ĐỀ

“TÌNH ĐỒNG CHÍ CỦA NGƯỜI LÍNH THỜI KỲ KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP QUA BÀI THƠ “ĐỒNG CHÍ” CỦA CHÍNH HỮU

NGƯỜI THỰC HIỆN : ĐÀO HOA MỸ BÌNH

Tháng 10/2014

CHỦ ĐỀ:

TÌNH ĐỒNG CHÍ CỦA NGƯỜI LÍNH

THỜI KỲ KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TRONG BÀI THƠ “ ĐỒNG CHÍ ” CỦA CHÍNH HỮU

I Mục tiêu dạy học

1 Kiến thức:

1.1 Môn Ngữ Văn:

- Cảm nhận tình đồng chí của các anh bộ đội được khắc họa trong bài thơ

- Lí tưởng cao đẹp và tình đồng chí gắn bó keo sơn làm nên sức mạnh tinh thần của những người chiến sĩ trong bài thơ

- Với ngôn ngữ thơ bình dị, biểu cảm, hình ảnh tự nhiên, chân thực 1.2 Môn Lịch sử:

Những người lính đã viết lên những trang sử Việt Nam thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp trong bài thơ Đồng chí

1.3 Môn Địa lý:

- Đặc điểm địa hình vùng miền Việt Nam

- Đặc điểm khí hậu Việt Nam

1.4 Môn Giáo duc công dân :

- Nêu được lý tưởng sống của người lính trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ

- Lý tưởng sống của thanh niên Việt Nam

1.5 Môn Sinh học :

Biết được một số triệu trứng của bệnh sốt rét rừng

1.6 Môn Nhạc :

Biết được bài thơ được viết thành bài hát “ Tình đồng chí ” do tác giả Minh Quốc phổ nhạc

1.7 Môn Mỹ thuật :

Hoc sinh biết vẽ tranh về anh bộ đội cụ Hồ thời kỳ kháng chiến chống

Pháp

2 Kỹ năng

- Có khả năng trình bày những suy nghĩ, cảm nhận về tình đồng chí

trong bài thơ

- Tìm hiểu một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu, từ đó thấy được giá trị nghệ thuật của chúng trong bài thơ

- Vận dụng kiến thức môn lịch sử, giáo dục công dân, địa lý, sinh học, thực tế cuộc sống

3 Thái độ :

- Nhận thấy vẻ đẹp của tình đông chí trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp Từ đó cố gắng học tập để xứng đáng là nền móng tương lai của đất nước

- Xác định lý tưởng sống cho bản thân

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

2 Giáo viên:

- Tư liệu về tác giả, tác phẩm.

- Máy chiếu hắt

- Phiếu học tập , bảng phụ

1 Học sinh:

Soạn bài trước ; tranh ảnh, câu thơ sưu tầm

III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy- học:

1 Ổn định tổ chức lớp:

Kiểm tra sĩ số lớp

2 Kiểm tra bài cũ: (1 phút)

Kiểm tra vở soạn của học sinh

3 Giới thiệu bài mới:(2 phút)

GV: Bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu đã được tác giả Minh Quốc phổ nhạc đó là bài hát gì?(Bài hát “Tình đồng chí”)

GV: Bát hát viết về điều gì?( Viết về tình đồng chí)

Trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc vĩ đại, hình ảnh người lính mãi mãi là hình ảnh cao quý nhất, đẹp đẽ nhất Hình tượng người lính đã đi vào lòng người và văn chương với tư thế, tình cảm và phẩm chất cao đẹp Một trong những tác phẩm ra đời sớm nhất, tiêu biểu và thành công nhất viết về tình cảm của những người lính Cụ Hồ là bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu Bằng những rung động mới mẻ và sâu lắng, bằng chính sự trải nghiệm của người trong cuộc, qua bài thơ “Đồng chí”, Chính Hữu đã diễn tả thật sâu sắc

hiểu tình đồng chí của người lính trong thừi kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp qua bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu được thể hiện như thế nào, cô cùng các em tìm hiểu

Hoạt động của thầy và trò Nội dung

Hoạt động 1: (10 phút)

GV: Định hướng nội dung chính:

Giới thiệu vài nét về tác giả?

GV: Chính Hữu (1926-2007), quê ở Hà

Tĩnh Là nhà thơ – người chiến sĩ

Thơ ông thường viết về người lính và

hai cuộc chiến đấu với cảm xúc dồn

nén, ngôn ngữ và hình ảnh chọn lọc

Nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ ?

GV: Tích hợp kiến thức lịch sử thời kỳ

kháng chiến chống thực dân Pháp (1946

-1954)

GV: Giảng:Trải qua 75 ngày đêm chiến

đấu (7/10 đến 21/12/1947) tại Việt Bắc

quân và dân ta đập tan chiến lược “

đánh nhanh, thắng nhanh” của thực dân

Pháp,đưa cuộc kháng chiến của dân tộc

ta sang một giai đoạn mới- giai đoạn

thứ hai của cuộc kháng chiến Sau chiến

dịch Việt Bắc (Thu Đông 1947), Chính

Hữu viết bài thơ Đồng chí vào đầu năm

1948 tại nơi ông nằm điều trị bệnh

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- Chính Hữu là nhà thơ – người chiến sĩ

- Thơ ông thường viết về người lính và hai cuộc chiến đấu với cảm xúc dồn nén, ngôn ngữ và hình ảnh chọn lọc

2 Tác phẩm:

Sau chiến dịch Việt Bắc (Thu Đông 1947), Chính Hữu viết bài thơ Đồng chí vào đầu năm 1948

Hoạt động 2: (25 phút)

GV: Chiếu bài thơ, gọi học sinh đọc bài

thơ

GV: Để biết được tình đồng chí của

người lính xuất phát từ đâu ta tìm hiểu

phần 1

Mở đầu bài thơ “Đồng chí”, tác giả

đã giới thiệu hoàn cảnh xuất thân của

những người lính qua cuộc chiến đấu

chống Pháp như thế nào?

GV: Đưa chi tiết ; Bài thơ mở đầu bằng

những lời tâm tình của hai người bạn

như một lời thăm hỏi về quê quán của

nhà của nhau :

“Quê anh- nước mặn đồng chua

Làng tôi- đất cày lên sỏi đá ”

GV : Tích hợp kiến thức địa lý Việt

Nam.

Chi tiết :“nước mặn đồng chua ; đất

cày lên sỏi đá ” chỉ đậc điểm tự nhiên

của vùng đất nào trên đất nước ta ?

GV : Đó là từ miền núi, trung du, đồng

bằng, miền biển những quê hương

nghèo khó trên đất nước ta

Ở hai câu thơ đầu tác giả đã sử dụng

biện pháp nghệ thuật nào ?Qua đó

thể hiện điều gì ?

II Tìm hiểu chủ đề:

1 Cơ sở hình thành tình đồng chí:

GV : Với thành ngữ “ nước mặn đồng

chua” , “ đất cày lên sỏi đá ” ; câu thơ

sóng đôi “ quê anh” và “ làng tôi” đều

là những miền quê lam lũ, vất vả, đói

nghèo Đó chính là cơ sở cùng chung

giai cấp xuất thân của những người

nông dân mặc áo lính

Dù họ xuất thân từ những người

nông dân nghèo khổ nhưng họ có

điểm nào chung ?

GV : Đưa chi tiết,diễn giảng :Từ những

phương trời xa lạ, họ “chẳng hẹn ” mà

“quen nhau” bởi họ cùng chung mục

đích,ngoài ra họ còn chung nhiệm vụ,

chung một chiến hào, cùng đắp chung

một chăn khi trời giá lạnh,… và đặc biệt

hơn cả là họ cùng chung lí tưởng vì độc

lập, tự do của Tổ quốc

GV : Tích hợp môn giáo dục công dân

9

Đó là lí tưởng sống của người lính

trong thời kỳ kháng chiến chống

Pháp Vậy em hiểu thế nào là lí tưởng

sống ?

GV : Lí tưởng sống (lẽ sống)là cái đích

của cuộc sống mà mỗi người muốn khát

khao đạt được

- Nghệ thuật: Thành ngữ, từ ngữ gợi tả, câu thơ sóng đôi

->Xuất thân: Nông dân nghèo trên mọi miền quê hương

=> Cùng chung lí tưởng, cùng chung chiến hào chiến đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc

Vậy lí tưởng sống hiện nay của thanh

niên là gì ?

Kết lại đoạn thơ là hai từ “đồng chí”.

Điều này có gì đặc biệt?

GV: Bình giảng : Khi tấm chăn chung

đắp lại đó là lúc dòng tâm sự mở ra vì

thế: từ xa lạ -> quen nhau -> tri kỉ ->

đồng chí Hai từ “đồng chí” như một

nốt nhấn, nó vang lên như một sự phát

hiện, lời khẳng định, đồng thời lại như

một bản lề gắn kết đoạn đầu và đoạn

thứ hai của bài

GV : Để tìm hiểu tình đồng chí trong

cuộc sống gian lao ra sao ta sang 2

Câu thơ “ Ruộng nương gửi người

ra lính ”, đã diễn tả điều gì ?

GV : Đưa chi tiết, diễn giảng: Họ cảm

thông chia sẻ cho nhau những tâm tư,

nỗi nhớ quê nhà : nhớ ruộng nương, lo

cảnh nhà gieo neo, từ “ mặc kệ ” chỉ là

cách nói có vẻ phớt đời nhưng về tình

cảm thì ta phải hiểu ngược lại Với

giọng điệu, hình ảnh ca dao “bến nước,

gốc đa ” làm cho lời thơ trở nên thắm

thiết

Hoàn cảnh sống của những người

lính được tác giả miêu tả qua những

2.Tình đồng chí trong cuộc sống gian lao:

- Họ thông cảm chia sẻ tâm tư, nỗi nhớ quê hương

lời thơ nào trong bài thơ Đồng chí ?

GV: Đưa chi tiết; hình ảnh

Em có nhận xét gì về các chi tiết, hình

ảnh được tác giả sử dụng trong đoạn

thơ trên ?

GV : Chiếu chi tiết;

GV: Tích hợp môn sinh học về triệu

trứng sốt rét rừng

GV :Nhấn mạnh: Chính Hữu không nói

cái khổ mà nói về cái hiểu nhau trong

cái khổ, cái phổ biến “Anh với

tôi vầng trán ướt mồ hôi ” Hai câu

thơ đã nêu đủ các triệu trứng của bệnh

sốt rét rừng(thoạt đầu cảm thấy ớn

lạnh,sau đấy lạnh tới run cầm cập ,thân

nhiệt phải lên tới 40,41 độ), nếu trải qua

mới hiểu được cái thật của câu thơ mà

tác giả muốn nói Tác giả đã sử dụng

phép liệt kê, các chi tiết, hình ảnh cụ

thể, chân thật, cách xây dựng những câu

thơ sóng đôi đối ứng nhau (anh-tôi) như

hai đồng chí bên nhau : áo anh rách

vai / quần tôi có vài mảnh vá ; miệng

cười buốt giá / chân không giầy ; tay

nắm / bàn tay Kết đoạn cũng quy tụ

cảm xúc vào một câu “thương

nhau bàn tay” - tình đồng chí truyền

- “Anh với tôi bàn tay”

- Nghệ thuật: Câu thơ sóng đôi,

liệt kê,hình ảnh chân thực

hơi ấm cho đồng đội, dường như chỉ

một cử chỉ “tay nắm lấy bàn tay” mà

người lính được tiếp thêm sức mạnh

vượt qua mọi gian khổ và cũng là biểu

tượng đoàn kết sẽ chiến thắng mọi thứ

Qua tìm hiểu, em hiểu gì về cuộc sống

của những người lính cách mạng?

GV: Chốt ý: Ở người lính, đó là sự cảm

thông chia sẻ những thiếu thốn, khó

khăn, gian khổ của cuộc đời người lính

nhưng họ luôn lạc quan

GV Liên hệ một số câu trong bài thơ

“Tây Tiến ”của Quang Dũng:

GV: Chuyển ý: Dù gặp khó khăn gian

khổ nhưng những người lính luôn có

một tình đồng chí như thế nào trong

chiến đấu ta sang phần 3

Câu thơ: “ Đêm nay rừng .đứng

cạnh bên nhau chờ giắc tới ”Tư thế

của người lính được thể hiện như thế

nào?

GV: Đưa chi tiết, bình giảng, chốt ý :

Tác giả muốn diễn tả một cách cụ thể

về thời gian trở nên cụ thể, công việc

cũng cụ thể và gợi cảm với những hình

ảnh: “Đêm nay rừng Đứng cạnh bên

nhau chờ giặc tới ”, những ấn tượng,

→ Tình đồng chí như tiếp thêm

sức mạnh vượt qua mọi thiếu thốn,khó khăn, gian khổ

3.Tình đồng chí trong chiến đấu:

- “ Đêm nay rừng .đứng cạnh bên nhau chờ giắc tới ”

->Diễn tả thời gian cụ thể, công

cảm giác của người lính.

GV: Tích hợp môn địa lý về hiện tượng

sương muối

Em biết gì về hiện tượng sương

muối ?

GV: Ở nước ta sau khi không khí lạnh

về, vùng núi Bắc bộ nằm sâu trong

không khí lạnh, đêm trời quang mây,

lặng gió, không khí ẩm đã lạnh lại bị

bức xạ mất nhiệt nên tiếp tục lạnh, nhiệt

độ không khí giảm nhanh dẫn đến hình

thành sương muối Sương muối thường

hình thành khi nhiệt độ không khí <= 4

độ C (trong trạm đo khí tượng ở độ cao

2 m), khi ấy nhiệt độ bề mặt các vật thể

hay cây cỏ ở mặt đất đã có thể xấp xỉ 0

độ C, nhưng phải đủ ẩm mới hình thành

được sương muối Các vùng đồng bằng

nước ta chỉ có sương giá (không phải

sương muối), song nó cũng nguy hiểm

đối với một số cây trồng nếu thời gian

sương giá kéo dài

Cho học sinh thảo luận 1 phút:

Kết lại bài thơ Đồng chí là một hình

ảnh đẹp, theo em đó là hình ảnh nào?

Hình ảnh đó gợi cho em suy nghĩ gì

về người lính?

việc cụ thể

GV: Đưa chi tiết.

GV: Nhận xét, cho xem dẫn chứng,bình

giảng thêm: Đây là bức tranh đẹp về

cuộc đời người chiến sĩ Trong bức

tranh nổi bật trên cảnh rừng đêm giá rét

là hình ảnh gắn kết với nhau: người

lính- khẩu súng- vầng trăng Trong đó,

hình ảnh “đầu súng trăng treo”, tác giả

đã nói lên những ấn tượng suy nghĩ của

mình Hình ảnh súng và trăng còn mang

biểu tượng được gợi lên bởi sự liên

tưởng phong phú Súng và trăng là gần

và xa, vừa thực tại vừa mơ mộng, chất

chiến đấu và chất trữ tình và thi sĩ Đó

cũng là biểu tượng cao đẹp của tình

đồng chí, đồng đội, vẻ đẹp tinh thần hòa

quyện hiện thực và lãng mạn

Qua bài thơ ,tác giả đã giúp ta cảm

nhận gì về tình đồng chí của người

lính qua thời kỳ kháng chiến chống

thực dân Pháp?

GV:Tình đồng chí chân thành, bền chặt

trong sự chan hoà, chia sẻ mọi gian lao

cũng như niềm vui Đó cũng là biểu

tượng cao đẹp của tình đồng chí, đồng

đội, vẻ đẹp tinh thần hòa quyện hiện

thực và lãng mạn

- Đầu súng trăng treo

-> Đó cũng là biểu tượng cao đẹp của tình đồng chí

=> Tình đồng chí chân thành,

Mỗi chúng ta cần cón lòng tri ân đối với

những người đã có công với đất nước

bền chặt trong sự chan hoà, chia

sẻ mọi gian lao cũng như niềm vui Đó cũng là biểu tượng cao đẹp của tình đồng chí, đồng đội,

vẻ đẹp tinh thần hòa quyện hiện thực và lãng mạn

6.3.3 Củng cố, dặn dò: (5 phút)

6.3.3.1 Củng cố:

Bài tập1: Cho học sinh tìm từ khóa trong các ô chữ.

TL: ĐỒNG CHÍ.

Bài tập 2: Hình ảnh “đầu súng trăng treo” là hình ảnh tả thực hay hình

ảnh biểu tượng ?

A Tả thực.

B Biểu tượng

C Vừa tả thực vừa biểu tượng

Bài tập 3: Qua tìm hiểu bài thơ Đồng chí, em hãy vẽ một bức tranh

về hình ảnh người lính trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

6.3.3.2 Dặn dò:

+ Học thuộc lòng bài thơ Nắm nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa bài thơ + Sưu tầm các tài liệu liên quan đến bài thơ