Về kiến thức: Học sinh nhận biết được hai đại lượng tỷ lệ nghịch trong mỗi bài toán cụ thể và trong thực tế, chỉ ra công thức và hệ số tỷ lệ trong các trường hợp cụ thể.. Thực hành Học
Trang 1Chủ đề: ĐẠI LƯỢNG TỶ LỆ NGHỊCH
Tiết 26 ĐẠI LƯỢNG TỶ LỆ NGHỊCH
I- Mục tiêu
1 Về kiến thức: Học sinh nhận biết được hai đại lượng tỷ lệ nghịch
trong mỗi bài toán cụ thể và trong thực tế, chỉ ra công thức và hệ số
tỷ lệ trong các trường hợp cụ thể
2 Về kỹ năng: Vận dụng được tính chất đại lượng tỷ lệ nghịch vào giải bài tập
3 Về thái độ: Rèn luyện tính chặt chẽ, chính xác khi giải bài tập thấy
được ứng dụng của Toán học trong cuộc sống thông qua việc giải
các bài tập có tính thực tế
II- Chuẩn bị
1 Giáo viên: Máy tính, máy chiếu, phiếu học tập.
2 Học sinh: Bút dạ, bảng phụ nhóm
III- Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức, phân nhóm học sinh
2 Kiểm tra
Trò chơi: Nhóm nào nhanh hơn
Nối các biểu thức ở cột bên trái với giá trị thích hợp ở cột bên phải
1
x
5
2 3
x = x và x1+ =x2 20
1 8; 2 12
x = x =
x + = x −
và x1− =x2 4 x = 2
x
−
=
+ x1 = −22; x2 = −26
Nhóm 1
Hoạt động 1: Kiểm tra
Trang 2Nhóm 2
1
3
x
2 5
= và x1+ =x2 14
1 3; 2 7
x = − x = −
x + = x − và
x − =x x = 2
x
−
=
+ x1 =4; x2 =10
Nội dung Hoạt động của thầy và trò Viết công thức tính:
Cạnh y
(cm) theo cạnh x
(cm) của hình
chữ nhật có kích
thước thay đổi
nhưng luôn có
diện tích bằng 12
cm2
y 12
x
=
Lượng gạo y (kg)
trong mỗi bao
theo x khi chia
đều 500kg vào x
bao
y 500
x
=
Vận tốc v (km/h)
theo thời gian t
(h) của một vật
chuyển động đều
trên quãng đường
16 km
y 16
x
=
Tổ chức hoạt động nhóm Học sinh hoạt động theo nhóm, thảo luận và điền nội dung vào các ô trống trong bảng
Giáo viên nêu vấn đề: Các công thức trong các ô ở cột bên phải có đặc điểm chung gì ?
Học sinh thảo luận và đưa ra công thức tổng quát
Từ đó rút ra định nghĩa đại lượng tỷ lệ nghịch
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức ( Định nghĩa)
Trang 3Nếu đại lượng y liên hệ với đại lượng x
theo công thức y a
x
= hay xy = a ( a là
một hằng số khác 0) thì ta nói y tỷ lệ
nghịch với x theo hệ số tỷ lệ a
Nói y tỷ lệ nghịch với x theo hệ số tỷ
lệ -3,5 ta có công thức nào?
Viết công thức tính x theo y ? và cho
biết x tỷ lệ nghịch với y không ? hệ số
tỷ lệ là bao nhiêu?
Học sinh đọc kỹ nội dung định nghĩa
Thực hành
Học sinh đọc kỹ chú ý trong sgk
Căn cứ vào định nghĩa học sinh lấy thêm một số ví dụ về hai đại lượng tỷ
lệ nghịch trong toán học và trong thực tế
Nội dung Hoạt động của thầy và trò
Cho x và y là hai đại lượng tỷ lệ
nghịch với nhau Hãy hoàn thành bảng
sau:
Nhóm 1
x1 = 2 y1 = 30 ……
x2 = 3 y2 = … ………
x3 = 4 y3 = …… …………
x4 = 5 y4 = …… …………
Nhóm 2
x1 = 3 y1 = 15 ……
x2 = 4 y2 = … ………
x3 = 6 y3 = …… …………
x4 = 7 y4 = …… …………
Học sinh hoạt động theo nhóm, thảo luận và hoàn thành bảng theo yêu cầu của gv
Hoạt động 3: Tìm hiểu tính chất đại lượng tỷ lệ nghịch
Trang 4Tính chất : Nếu hai đại lượng tỉ lệ
nghịch với nhau thì :
+) Tích hai giá trị tương ứng của
chúng luôn không đổi ( bằng hệ số tỉ
lệ)
+) Tỉ số hai giá trị bất kỳ của đại
lượng này bằng nghịch đảo tỉ số hai giá
trị tương ứng của đại lượng kia
Từ các kết quả có được học sinh nhận xét về giá trị của các tích : x1y1 ; x2y2 ;
x3y3 …
Học sinh rút ra tính chất đại lượng tỷ lệ nghịch
Học sinh đọc kỹ tính chất trong sgk
Do năng suất lao động của các công nhân là như nhau nên thời gian hoàn thành công việc và số công nhân là hai đại lượng tỷ lệ nghịch
Gọi thời gian để 28 công nhân xây xong ngôi nhà đó là x ngày theo tinh chất đại lượng tỷ lệ nghịch ta có : 35.168 = 28 x
Suy ra : x = ( 35 168) : 28 = 210 ( ngày)
Làm bài tập 13, 15 ( Sgk-Trang 58)
Trên cơ sở nội dung đã học, qua các tài liệu và mạng Internet các em tự lấy một số ví dụ về đại lượng tỷ lệ nghịch trong thực tế
Cho biết 35 công nhân xây một ngôi nhà
hết 168 ngày
Hỏi 28 công nhân xây ngôi nhà đó hết
bao nhiêu ngày ?
( Giả sử năng suất làm việc của
mỗi công nhân là như nhau)
Hoạt động 4: Thực hành
Hoạt động 5: Củng cố, dặn dò
Trang 5Chủ đề: ĐẠI LƯỢNG TỶ LỆ NGHỊCH
Tiết 27
MỘT SỐ BÀI TOÁN VỀ ĐẠI LƯỢNG TỶ LỆ NGHỊCH
I- Mục tiêu
1 Về kiến thức: Học sinh nhận biết được hai đại lượng tỷ lệ nghịch
trong các bài toán về chuyển động, năng suất…
2 Về kỹ năng: Vận dụng được tính chất đại lượng tỷ lệ nghịch vào giải bài tập có nội dung Toán học, Vật lý
3 Về thái độ: Rèn luyện tính chặt chẽ, chính xác khi giải bài tập thấy
được ứng dụng của Toán học trong cuộc sống và trong các môn học
khác thông qua việc giải các bài tập có tính thực tế
II- Chuẩn bị
1 Giáo viên: Máy tính, máy chiếu, phiếu học tập.
2 Học sinh: Bút dạ, bảng phụ nhóm
III- Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức, phân nhóm học sinh
2 Kiểm tra: Tính chất đại lượng tỷ lệ nghịch.
3 Tổ chức luyện tập
Nội dung Hoạt động của thầy và trò
Bài toán 1
Giải
Do quãng đường không đổi nên thời
gian và vận tốc là hai đại lượng tỷ lệ
Tích hợp nội dung kiến thức môn Vật lý:
Học sinh hoạt động theo nhóm
Giáo viên phân tích các đại lượng tham gia bài toán: Do quãng đường không đổi nên thời gian và vận tốc là hai đại lượng tỷ lệ nghịch
Một ô tô đi từ Hà Nội đến Cửa
Lò hết 6 giờ Hỏi ô tô đó đi từ
Hà Nội đến Cửa Lò hết bao
nhiêu giờ nếu nó đi với vận
tốc mới bằng 1,2 lần vận tốc
lúc đi ?
Trang 6Gọi vận tốc cũ và vận tốc mới của ô tô
lần lượt là v1 (km/h) và v2 (km/h) thời
gian tương ứng của ô tô đi là t1 (h) và t2
(h)
Ta có v2 = 1,2 v1 , t1 = 6
Do vận tốc và thời gian của một vật
trên cùng một quãng đường là hai đại
lượng tỷ lệ nghịch nên ta có:
2 1
1 2
v t
v =t mà 2
1 1
1, 2; 6
v
t
v = = nên
2
6
1, 2
t
= Suy ra 2 6 5
1, 2
t = =
Vậy nếu đi với vận tốc mới thì ô tô đi
từ Hà Nội đến Cửa Lò hết 5 giờ
Bài toán 2
Một công ty may dự định hoàn
thành một lô hàng trong vòng 30 ngày
Do đổi mới dây truyền sản xuất nên
năng suất lao động tăng thêm 25% Hỏi
công ty đó hoàn thành lô hàng trên
trong bao lâu ?
Vận tốc Thời gian
v1 t1 = 6 (giờ)
v2 = 1,2 v1 t2 = ?
Tích hợp nội dung giáo dục an toàn giao thông:
Trên một số tuyến đường có đặt biển quy định tốc độ vì vậy khi tham gia giao thông cần chú ý và chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về an toàn giao thông
Giáo viên chiếu hình ảnh một số biển quy định tốc độ trên đường cao tốc và khu dân cư đông đúc
Học sinh hoạt động theo nhóm, xác định hai đại lượng tỷ lệ nghịch trong bài toán
Năng suất Thời gian
n1 = 100% t1 = 30 (ngày)
n2 = 125% t2 = ?
Trang 7Với cùng một khối lượng sản phẩm
thì năng suất và thời gian hoàn thành là
hai đại lượng tỷ lệ nghịch nên
Gọi năng suất cũ và năng suất mới lần
lượt là n1 và n2 thời gian hoàn thành
tương ứng là t1 (ngày) và t2 (ngày)
Ta có
2
100%
24 125% 30
t
Vậy với năng suất tăng thêm 25% công
ty sẽ hoàn thành lô hàng trong 24 ngày
Bài toán 3
Một người dự định mua 51 mét vải,
nhưng trong đợt khuyến mại nên cửa
hàng giảm giá 15% so với giá cũ Hỏi
với số tiền để mua 51 mét vải với giá
lúc đầu người đó có thể mua được bao
nhiêu mét vải với giá khuyến mại ?
Giải
Với cùng số tiền thì số lượng vải mua
được và giá của chúng là hai đại lượng
tỷ lệ nghịch
Gọi số mét vải mua được với giá
Tích hợp giáo dục về lao động sản xuất.
Trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay, tăng năng suất lao động và hạ giá thành sản phẩm luôn là yêu cầu cấp thiết đối với mọi doanh nghiệp để có thể cạnh tranh và có chỗ đứng trên thị trường Đòi hỏi mỗi công nhân cần có thái độ làm việc nghiêm túc, không ngừng học hỏi, sáng tạo, tiếp thu công nghệ mới, nâng cao trình độ tay nghề
Học sinh hoạt động theo nhóm, tìm ra các đại lượng tỷ lệ nghịch trong bài toán
Đại diện nhóm làm bài sau đó các nhóm nhận xét và rút kinh nghiệm
Trang 8khuyến mại là x (mét), lập luận tương
tự bài toán 1 và bài toán 2 ta có
100 51
60 85
x = × =
Vậy với số tiền để mua 51 mét vải với
giá lúc đầu người đó có thể mua được
60 mét vải với giá khuyến mại
Giáo viên tổ chức cho học sinh nhận xét rút kinh nghiệm bài làm của nhóm bạn và chốt lại cách trình bày
4 Củng cố
Dùng sơ đồ củng cố lại nội dung định nghĩa, tính chất đại lượng
tỷ lệ nghịch
Căn cứ vào các nội dung đã học, yêu cầu các nhóm thảo luận và đề
xuất các bài toán tương tự như các ví dụ đã làm
5 dặn dò
Làm các bài tập: 19; 20; 21; 22; 23 trong sgk.
Bằng các hiểu biết đã học và tìm hiểu thực tế, mỗi nhóm tự ra một
đề toán về đại lượng tỉ lệ nghịch và dự kiến phương án giải chuẩn bị cho giờ luyện tập
Tính chất:Nếu hai đại lượng tỉ lệ nghịch với nhau thì :
+) Tích hai giá trị tương ứng của chúng luôn không đổi ( bằng hệ số tỉ lệ)
+) Tỉ số hai giá trị bất kỳ của đại lượng này bằng nghịch đảo tỉ số hai giá trị tương ứng của đại lượng kia
ĐẠI
LƯỢNG
TỶ LỆ
NGHỊCH
Định nghĩa: Nếu đại lượng y liên hệ
với đại lượng x theo công thức y a
x
= hay xy = a ( a là một hằng số khác 0) thì
ta nói y tỷ lệ nghịch với x theo hệ số tỷ
lệ a
Trang 9Chủ đề: ĐẠI LƯỢNG TỶ LỆ NGHỊCH Tiết 28
LUYỆN TẬP
I – Mục tiêu
1 Về kiến thức: Học sinh nhận biết được hai đại lượng tỷ lệ nghịch
trong các bài toán về chuyển động, năng suất… trong thực tế
2 Về kỹ năng: Vận dụng được tính chất đại lượng tỷ lệ nghịch để đề
xuất các bài toán có nội dung đơn giản từ thực tế cuộc sống và giải
các bài tập có nội dung Toán học, Vật lý do nhóm bạn đề xuất
3 Về thái độ: Rèn luyện tính chặt chẽ, chính xác khi giải bài tập thấy
được ứng dụng của Toán học, Vật lý trong cuộc sống và trong các môn học khác thông qua việc giải các bài tập có tính thực tế Thấy được lợi ích và sự cần thiết trong việc hợp tác giữa các thành viên trong nhóm để giải quyết các vấn đề về học tập, từ đó tăng sự đoàn
kết, gắn bó giúp đỡ nhau trong học tập và trong đời sống
II - Chuẩn bị
1 Giáo viên: Máy tính, máy chiếu vật thể, đề kiểm tra.
2 Học sinh: Bút dạ, bảng phụ nhóm, bài tập đề xuất và cách giải ( Dự
kiến)
III - Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số
2 Tổ chức luyện tập:
Nội dung Hoạt động của thầy và trò
Vận dụng các kiến thức về đại lượng
tỉ lệ nghịch và kiến thức thực tế các em
tự đề xuất các bài toán như các ví dụ
sau:
Bài 1: Một ô tô chạy từ Tế Tiêu đến
Mỹ Đình với vận tốc 35 km/h hết 1 giờ
15 phút Hỏi chiếc ô tô đó chạy từ Tế
Tiêu đến Mỹ Đình với vận tốc 45 km/h
sẽ hết bao nhiêu thời gian ?
Bài 2 : Với số tiền mua 135 mét vải
loại I có thể mua được bao nhiêu mét
vải loại II, biết rằng giá tiền mỗi mét
vải loại II chỉ bằng 90% giá tiền mỗi
mét vải loại I ?
…
Giáo viên yêu cầu các nhóm nộp nội dung đề bài do nhóm đề xuất ( Đã chuẩn bị trước) kiểm tra, nhận xét tính chính xác, chặt chẽ, tính thực tế của mỗi đề toán Lựa chọn các đề toán phù hợp cho các nhóm luyện tập
Giao nhiệm vụ cho các nhóm: Nhóm 2 làm bài tập do nhóm 1 đề xuất; nhóm 3 làm bài tập do nhóm 2 đề xuất; nhóm 1 làm bài do nhóm 3 đề xuất
Học sinh thảo luận trong nhóm tìm cách giải cho bài toán
Sau khi các nhóm làm xong cho đại diện nhóm trình bày hướng giải và dán bài làm của nhóm trên bảng (hoặc sử dụng máy chiếu vật thể chiếu bài làm trên màn ảnh) Nhóm đề xuất đề toán nhận xét và đưa ra cách giải quyết của
Trang 10nhóm mình.
Giáo viên nhận xét và rút kinh nghiệm
về cách vận dụng các kiến thức về đại lượng tỉ lệ nghịch đề xuất đề toán, cách tìm lời giải cho mối bài toán
3 Kiểm tra ( 25 phút)
Đề bài
I - Phần trắc nghiệm: ( 4 điểm) ( Mỗi câu 2 điểm)
Khoanh vào đáp án đúng trong các câu sau:
Câu 1: Công thức nào sau đây biểu diễn hai đại lượng tỷ lệ nghịch x và y ?
. 2
x
A y= B.
2
x
y= C. y= − 2 x
D. y x= + 2
Câu 2: Cho biết x và y là hai đại lượng tỷ lệ nghịch và khi x = 7 thì y = 10 Hệ
số tỷ lệ nghịch của y đối với x là:
A 7 B 70 C 100 D Một kết quả khác
II – Phần tự luận: ( 6 điểm)
Câu 1:( 4 điểm)
Cho biết ba máy cày, cày xong một cánh đồng hết 30 giờ Hỏi năm máy cày như thế ( cùng năng suất) cày xong cánh đồng đó hết bao nhiêu giờ ?
Câu 2:( 2 điểm)
Hai ô tô cùng khởi hành từ A đến B Vận tốc ô tô I là 50 km/h, vận tốc ô
tô II là 60 km/h Ô tô I đến B sau ô tô II là 36 phút Tính quãng đường AB
Đáp án
I - Phần trắc nghiệm: ( 4 điểm) ( Mỗi câu 2 điểm)
Câu 1: Đáp án A
Câu 2: Đáp án B
II – Phần tự luận: ( 6 điểm)
Câu 1: Do năng suất mỗi máy như nhau nên số máy cày và thời gian để cày
xong cánh đồng đó là hai đại lượng tỉ lệ nghịch
Gọi thời gian để 5 máy cày xong cánh đồng đó là x ( giờ) ta có
x 5 = 30 3 từ đó suy ra x = 18
Vậy 5 máy như vậy sẽ cày xong cánh đồng trong 18 ngày
Câu 2: Gọi t1(giờ) t2 (giờ) lần lượt là thời gian ô tô đi từ A đến B với vận tốc
50 km/h và 60 km/h Ta có t1 – t2 = 36 phút = 3/5 ( giờ)
Với cùng quãng đường AB thì vận tốc và thời gian đi tỉ lệ nghịch với nhau
Nên theo tính chất ta có: 2 1 2 1 2
1
3
60 60 50 60 50 10 50
t
−
−
Suy ra t2 = 3
Trang 11Vậy thời gian ô tô II đi từ A đến B là 3 (giờ)
Quãng đường AB dài 60 x 3 = 180 (km)
4 Dặn dò
Yêu cầu các học sinh giải các bài tập: 25; 26; 27; 28; 29; 30; 31; 32; 33; 34
trong sách bài tập
Tiếp tục tự đề xuất các đề toán mới trên cơ sở vận dụng các kiến thức về đại lượng tỷ lệ nghịch đã được học
