Cảm nhận được vẻ đẹp, chất thơ từ cảnh sắc thiên nhiên của sông Hương từ bề dày lịch sử, văn hóa của Huế và tâm hồn conngười vùng đất cố đô.Hiểu được tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu
Trang 1Tiết 45, 46
AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
Hoàng Phủ Ngọc Tường
A Mục tiêu: Giúp học sinh
1 Cảm nhận được vẻ đẹp, chất thơ từ cảnh sắc thiên nhiên của sông Hương từ bề dày lịch
sử, văn hóa của Huế và tâm hồn conngười vùng đất cố đô.Hiểu được tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lắng của tác giả dành cho dòng sông quê hương, cho xứ Huế thân yêu và cũng là cho đất nước
2 Hiểu được những đặc sắc về phong cách nghệ thuật của HPNT
3 Nhận biết được đặc trưng thể loại bút kí và nghệ thuật viết bút kí trong bài
B Phương tiện:
1 GV: SGK, SGV, Thiết kế bài học, Máy tính, máy chiếu, loa
2 HS: SGK; kết quả thực hiện công việc theo nhóm
C Phương pháp
1 GV: tổ chức dạy học theo chủ đề; thuyết giảng; nêu vấn đề hướng dẫn học sinh thảo luận, trình bày theo nhóm
2 HS: tìm kiếm tư liệu (tranh ảnh, clip, webside…), trao đổi thảo luận theo hướng dẫn của giáo viên, thuyết trình sản phẩm
D Tiến trình dạy học
* Ổn định tổ chức: Kiểm diện HS
* Bài cũ: “Nguyễn Tuân”
- Vài nét về tiểu sử và con người Nguyễn Tuân? (I)
- Nêu nét độc đáo trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân? (II.2)
* Bài mới: H xem clip, G giới thiệu vào bài:
Nếu con sông Đà trữ tình và hung bạo gắn liền với ngòi bút uyên bác tài hoa của nhà văn Nguyễn Tuân, thì dòng Hương Giang êm đềm của xứ Huế mộng mơ lại hết sức sinh động dưới ngòi bút giàu chất trí tuệ và tài hoa của Hoàng Phủ Ngọc Tường Hai nhà văn, hai dòng sông nhưng cùng chung một nỗi niềm yêu thiết tha cảnh sắc thiên nhiên gắn liền với lịch sử dân tộc Chúng ta đã được tìm hiểu dòng sông Đà qua những trang viết độc đáo của Nguyễn Tuân, ngày hôm nay, ta cùng nhau khám phá những vẻ đẹp kì thú của dòng Hương Giang qua trích đoạn bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
- Nêu những nét chính về tác
giả?
I TÌM HIỂU CHUNG:
1.Tác giả: Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Sinh 1937 tại Huế, quê gốc: Triệu Phong, Quảng Trị
- Năm 1966 lên chiến khu, tham gia kháng chiến chống
Mỹ và hoạt động văn nghệ
- Là một trí thức yêu nước, có vốn hiểu biết sâu rộng trên
Trang 2G thuyết giảng
- Em biết gì về tác phẩm?
* HS nghe văn bản qua clip
G thuyết giảng
nhiều lĩnh vực
- Là nhà văn chuyên về bút kí
Nét đặc sắc trong sáng tác: sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy
tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức sâu rộng về triết học, văn hoá, lịch sử, địa lí… Tất cả được diễn đạt trong một lối hành văn hướng nội súc tích, mê đắm và tài hoa
- Được nhiều giải thưởng vể văn xuôi:
+ Giải thưởng của hội nhà văn + Giải thưởng Nhà nước về văn học và nghệ thuật (2007)
2 Văn bản
- Nhan đề: Lúc đầu có tên “Hương ơi, e phải mày không?” -> “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” -> sự ngỡ ngàng đến say đắm của nhà văn trước vẻ đẹp diệu kì của dòng hương giang
- Hoàn cảnh sáng tác: viết tại Huế 1/1981, rút trong tập kí cùng tên
- Giá trị bài kí: là một trong những bài bút kí đặc sắc (SGK, tr.178)
- Thể loại: tùy bút (với lối hành văn phúng túng, nhân vật chính là cái tôi tác giả, đậm chất trữ tình)
- Bố cục: 3 phần + Phần một nói về cảnh quan thiên nhiên của sông Hương + Phần hai và ba là phương diện lịch sử và văn hóa của sông Hương
- Đoạn trích: phần một cộng với lời kết của tác phẩm (Tuy
nhiên đoạn trích không chỉ đề cập tới cảnh quan thiên nhiên sông Hương xứ Huế mà còn thấy được sự gắn bó với lịch sử và văn hóa của cố đô Huế.)
-> Tiêu biểu cho văn phong của HPNT
II ĐỌC- HIỂU
Với cảm xúc vô cùng thiết tha về Huế, tác giả đã sử dụng triệt để mọi tiềm năng văn hóa và vốn từ giàu có của mình
để phát hiện, diễn tả vẻ đẹp của Huế, tập trung ở dòng sông Hương
Nhìn một cách khái quát, sông Hương là dòng sông xinh đẹp và đa cảm, là dòng sông gợi cảm, lắng sâu và là dòng sông kiên cường, mạnh mẽ Tác giả đã phát hiện ra những
Trang 3Nhóm 1 trình bày sản phẩm
Nhóm 2,3 nhận xét
G nhận xét kết quả
G cho H xem clip
G tích hợp kiến thức địa lý
- Đoạn đầu của đoạn trích miêu
tả vẻ đẹp nào của con sông
Hương?
vẻ đẹp ấy qua hai cách tiếp cận dòng sông này: thứ nhất là quan sát trực tiếp, tìm hiểu sông Hương từ thượng nguồn đến khi chảy qua kinh thành Huế; thứ hai là tìm hiểu qua thơ văn của Nguyễn Du, Bà huyện Thanh Quan, Cao Bá Quát, Tản Đà, Tố Hữu viết về dòng sông này Cũng qua con mắt của Hoàng Phủ Ngọc Tường, một con sông Hương đó thôi mà có tới ba dòng chảy: dòng chảy địa lý, dòng chảy lịch sử và dòng chảy văn hóa văn chương
1.Vẻ đẹp của sông Hương (qua cách tiếp cận thứ nhất) qua cảnh sắc thiên nhiên:
Sông Hương có hai nguồn chính đều bắt nguồn từ dãy núi Trường Sơn Dòng chính của Tả Trạch dài khoảng 67 km, bắt nguồn từ dãy Trường Sơn Đông, ven khu vực vườn quốc gia Bạch Mã chảy theo hướng tây bắc với 55 thác nước hùng vĩ, qua thị trấn Nam Đông rồi sau đó hợp lưu với dòng Hữu Trạch tại ngã ba Bằng Lãng (khoảng 3 km
về phía bắc khu vực lăng Minh Mạng) Hữu Trạch dài khoảng 60 km là nhánh phụ, chảy theo hướng bắc, qua 14 thác và vượt qua phà Tuần để tới ngã ba Bằng Lãng, nơi hai dòng này gặp nhau và tạo nên sông Hương
Từ Bằng Lãng đến cửa sông Thuận An, sông Hương dài
33 km và chảy rất chậm (bởi vì mực nước sông không cao hơn mấy so với mực nước biển) Khi chảy quanh dọc chân núi Ngọc Trản, sắc nước sông Hương xanh hơn – đây
là địa điểm Điện Hòn Chén Tại đây có một vực rất sâu Sông Hương được cho là rất đẹp khi chiêm ngưỡng nó từ nguồn và khi nó chảy quanh các chân núi, xuyên qua các cánh rừng rậm của hệ thực vật nhiệt đới Con sông chảy chậm qua các làng mạc như Kim Long, Nguyệt Biều, Vỹ
Dạ, Đông Ba, Gia Hội, chợ Dinh, Nam Phổ, Bao Vinh Nó từng là nguồn cảm xúc của du khách khi họ đi thuyền dọc theo dòng sông để nhìn ngắm phong cảnh và lắng nghe những điệu ca Huế truyền thống
Các công trình kiến trúc hai bên bờ sông gồm thành quách, thị tứ, vườn tược, chùa chiền, tháp và đền đài ánh phản chiếu của chúng trên dòng nước khiến con sông mang theo nhiều chất thơ và tính nhạc Nhiều người luôn gắn liền sự thanh bình, thanh lịch và cảnh vật đẹp đẽ của Huế với dòng Sông Hương
- Điểm khác biệt: Khác với nhiều con sông “sông Hương
là thuộc về một thành phố duy nhất” Nghĩa là sông
Hương gắn liền với Huế Nói đến Huế là nghĩ tới sông Hương và nghĩ về sông Hương và nói tới Huế
Trang 4- Dòng chảy của sông Hương
chia làm mấy chặng?
G thuyết giảng
- Ở thượng nguồn, sông Hương
được miêu tả như thế nào?
Sông Hương luôn được nhìn và khẳng định trong mối quan hệ với không gian địa lý Dường như chính sự phong phú của đặc điểm địa lý ở vùng đất mà sông Hương đi qua
đã góp phần hình thành nên vẻ đẹp của dòng sông Vì vậy,
để thấy được vẻ đẹp của dòng sông Hương cần xem xét nó trong sự gắn bó với không gian, với địa hình và cảnh thiên nhiên trong từng khoảng thời gian cụ thể
Trong “Sử thi buồn”, Hoàng Phủ Ngọc Tường từng nói:
“Trước khi về hội nhau ở ngã ba Tuần, cả hai nhánh nguồn của sông Hương đề đã rong ruổi triền miên qua địa bàn sinh sống của người Cà Tu giữa rừng già Trước khi là sông Hương của Huế, nó đã là một dòng sông của dân tộc
Cà Tu, mang cái tên gốc là “Pô-ly-ê-điêng” là sông A Dàng”
+ “Dàng” trong tiếng Cà Tu là đời người
+ “A Dàng”: dòng sông “đời người”, “ôi dòng sông Huế,
nó đã chở đầy số phận người từ thuở giọt địa chất sinh ra” (Sử thi buồn)
-> Trong cảm nhận hướng nội tài hoa của tác giả, đời sông tựa như đời người, nên sông Hương vùng thượng nguồn mang vẻ đẹp của một sức sống mãnh liệt, hoang dại và đầy
cá tính
- Ở thượng nguồn: sông Hương có mối quan hệ sâu sắc
với dãy Trường Sơn, có vẻ đẹp mãnh liệt “phóng khoáng
và man dại”; nhưng cũng “dịu dàng và say đắm” Cảnh dòng sông ở đây được tác giả khắc họa với những hình ảnh đầy ấn tượng:
+ Khi chảy qua lòng Trường Sơn:
Sông Hương tựa như “Bản trường ca của rừng già”,nó
“rầm rộ” giữa những bóng cây đại ngàn, “mãnh liệt qua những ghềnh thác”, “cuộn xoáy như cơn lốc”.Đó là vẻ
đẹp của sức sống mãnh liệt, hoang dại đầy cá tính
Tác giả đã dùng một so sánh táo bạo: sông Hương như
“một cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại” với
“một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng”
Có lúc, người con gái ấy trở nên hiền dịu và đa tình, đó là
khi giữa rừng già, mà dòng sông “trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”
+ Khi ra khỏi rừng: sông Hương nhanh chóng chế ngự bản
Trang 5- Tác giả đã đưa ra lời kết luận
như thế nào?
- Sông Hương ở đồng bằng,
trong mối quan hệ với kinh
thành Huế, được tác giả miêu
tả như thế nào?
- Sự thay đổi tính cách của con
sông được miêu tả như thế
nào?
năng ở người con gái để “mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa
xứ sở” Như thế sông Hương đã trở thành cội nguồn bồi
đắp nên văn hóa Huế
-> Tác giả kết luận: “rừng già đã hun đúc cho nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng” Dòng sông
đã được thổi bằng ngọn gió tâm hồn dào dạt nhạy cảm và liên tưởng tự do để càng mạnh mẽ hơn, đắm say hơn ở địa phận thượng nguồn Theo tác giả, nếu chỉ mải mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành mà không chú ý tìm hiểu dòng sông từ cội nguồn, không thấy được “hành trình gian truân” của nó, người ta khó mà hiểu hết cái vẻ đẹp tâm hồn sâu thẳm của dòng sông mà chính nó đã không muốn bộc lộ
=> Với nghệ thuật nhân hóa, so sánh, sông Hương ở thượng nguồn có thể chất mạnh mẽ, toát lên vẻ đẹp của một sức sống mãnh liệt, hoang dại, đầy cá tính
- Ở đồng bằng: Sông Hương đã thay đổi về tính cách:
+ Trước khi trở thành người tình dịu dàng và chung thuỷ của cố đô, sông Hương đã trải qua một hành trình đầy gian truân và nhiều thử thách Trong cái nhìn tinh tế và lãng mạn của tác giả, toàn bộ thuỷ trình của dòng sông tựa như một cuộc tìm kiếm có ý thức người tình nhân đích thực của người con gái trong một câu chuyện tình yêu nhuốm màu cổ tích
+ Sông Hương đã thay đổi tính cách:
Giữa cánh đồng Châu Hoá đầy hoa dại, sông Hương là
“người gái đẹp ngủ mơ màng”.
Ngay sau khi ra khỏi vùng núi, thì cũng như nàng tiên được đánh thức, sông Hương bỗng bừng lên sức trẻ và
niềm khao khát của tuổi thanh xuân trong sự “chuyển dòng liên tục”, “rồi vòng những khúc quanh đột ngột”,
“uốn mình theo những đường cong thật mềm”, vẽ một hình cung thật tròn, ôm lấy chân đồi Thiên Mụ, rồi “vượt qua”, “đi giữa âm vang”, “trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách”…
Vừa mạnh mẽ vừa dịu dàng, sông Hương có lúc “mềm như tấm lụa” khi qua Vọng Cảnh Tam Thai, Lựu Bảo; có khi ánh lên “những phản quang nhiều màu sắc sớm xanh, trưa vàng, chiều tím” lúc qua những dãy đồi núi phía tây
nam thành phố và mang vẻ đẹp trầm mặc khi qua bao lăng
Trang 6- Em có nhận xét gì về cách
miêu tả của tác giả?
H xem clip
G thuyết giảng, tích hợp kiến
thức địa lý
- Sông Hương khi chảy vào
thành phố có nét khác biệt gì?
tẩm, đền đài mang niềm kiêu hãnh âm u được phong kín trong những rừng thông u tịch cho đến lúc bừng sáng, tươi
tắn và trẻ trung khi gặp “tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga tận bờ bên kia, giữa những xóm làng trung du bát ngát tiếng gà”…
=> Sông Hương khi chảy về kinh thành Huế lại mang vẻ đẹp đa dạng , gắn bó với đặc trưng văn hoá , không gian kinh thành Huế Đoạn văn đã bộc lộ nét lịch lãm, tài hoa trong lối hành văn của tác giả Độc giả khó cưỡng lại một sức hấp dẫn toát lên từ hàng loạt động từ diễn tả các dòng chảy sống động qua những địa danh khác nhau của xứ Huế Những hiểu biết tường tận về địa lí đã giúp tác giả miêu tả tỉ mỉ về dòng sông Hương Cảnh đẹp như một bức tranh có đường nét, hình khối Từ cánh đồng Châu Hóa qua vùng núi vòng khúc quanh đến Vọng cảnh xuống dãy đồi, người đọc bắt gặp vẻ đẹp đa màu mà biến ảo phản quang màu sắc của nền trời phía tây nam thành phố, “trầm mặc” khi băng qua lăng tẩm, đền đài và mang màu sắc triết
lý, cổ thi khi đi trong âm hưởng ngân nga của tiếng
chuông chùa Thiên Mụ Hai bút pháp kể và tả được kết
hợp nhuần nhuyễn và tài hoa trong đoạn văn đã làm nổi bật một sông Hương đẹp bởi phối cảnh kì thú giữa nó với thiên nhiên xứ Huế phong phú mà hài hoà
- Khi chảy vào thành phố:
Về địa lý, Huế trong tổng thể là một đô thị cổ nằm suốt dọc hai bờ sông có nhiều biền bãi, nhiều cồn đảo và những nhánh sông đào mang nước sông Hương tỏa đi khắp đô thị Về đến thành phố, dòng sông Hương càng trở nên mềm mại, gợi cảm và đa cảm hơn Dòng chảy hiền hòa, chậm rãi và yên tĩnh như mặt nước hồ Diện mạo vô cùng xinh đẹp, lộng lẫy
+ Khi gặp thành phố thân yêu – người tình nhân đích thực:
sông Hương “vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long”, dòng sông “kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng tây nam – đông bắc”, rồi “uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến” khiến dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói
ra của tình yêu
Đoạn văn thể hiện sự cảm nhận và diễn tả đầy tài hoa của ngòi bút tác giả:
Đó là cách cảm nhận về hình ảnh chiếc cầu bắc ngang
Trang 7G bình
- Tác giả so sánh sông Hương
với những con sông nào? Điểm
giống và khác nhau của sông
Hương với những dòng sông
đó?
qua dòng sông: “Chiếc cầu trắng in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non”
Hình ảnh cây cầu in ngần trên nền trời như những vành trăng non” là một phát hiện và cảm nhận đầy thi vị của HPNT Chiếc cầu hình cánh cung như vành trăng non nối
từ bờ này sang bờ kia của dòng Hương giang tạo nên một nét đẹp vững chắc nhưng thanh mảnh, duyên dáng như thi
sĩ Nguyễn Bính có lần từng ví von:
Cầu cong như chiếc lược ngà Sông dài mái tóc cung nga buông hờ.
Chiếc cầu “in ngần” trong câu văn của HPNT là cây cầu màu trắng hiện lên rực rỡ, lung linh, đầy sức mời gọi, hấp dẫn khiến người xem như bị hút mắt vào vẻ đẹp ấy không muốn dời đi
Hình ảnh so sánh: đường cong mềm mại của sông Hương
như “tiếng vâng không nói ra của tình yêu” Chi tiết sông
Hương uốn một cánh cung rất nhẹ diễn tả chính xác dòng chảy của con sông đoạn từ Cồn Giã Viên đến cồn Hến, sông Hương lượn một cách nhẹ nhàng
-> Cách so sánh, ví von độc đáo đầy sáng tạo: diễn tả sự thuận tình nhưng không nói ra vì e lệ Đó không chỉ là vẻ đẹp mềm mại, trữ tình, yêu kiều của sông Hương mà còn
là tính cách của con người Huế: thiết tha, tình tứ mà dịu dàng và kín đáo
+ Tác giả đã so sánh: Nằm ngay giữa lòng thành phố yêu quý của mình, sông Hương cũng giống sông Xen của
Pa-ri, sông Đa-nuýp của Bu-đa-pét,…
Giống nhau: đều nằm giữa lòng thành phố
Điểm khác: trong cách biểu đạt tài hoa của tác giả, sông Hương được cảm nhận với nhiều góc độ:
Nhìn bằng con mắt của hội hoạ: sông Hương và những chi lưu của nó tạo những đường nét thật tinh tế làm nên vẻ đẹp cổ kính của cố đô
Qua cách cảm nhận âm nhạc: sông Hương “đẹp như điệu Slow” chậm rãi, sâu lắng, trữ tình.
Với cái nhìn đắm say của một trái tim đa tình, sông Hương là người tình dịu dàng và chung thuỷ Điều này
được diễn tả trong một phát hiện thú vị của tác giả: “Rời khỏi kinh thành, sông Hương chếch về hương chính bắc,
ôm lấy đảo Cồn Hến quanh năm mơ màng trong sương
Trang 8- Em có nhận xét gì về vẻ đẹp
của sông Hương trong cái nhìn
qua cảnh sắc thiên nhiên?
khói, đang xa dần thành phố để lưu luyến ra đi giữa màu xanh biếc của tre trúc và của những vườn cau vùng ngoại
ô Vĩ Dạ Và rồi, như sực nhớ lại một điều gì chưa kịp nói,
nó đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt sang hướng đông tây để gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ” Cũng theo tác giả khúc quanh thật bất ngờ đó, tựa như một “nỗi vương vấn”, và dường như còn có cả “một chút lẳng lơ kín đáo” của tình yêu…
Đó là sự cảm nhận về tình cảm của dòng sông Hương dành cho thành phố thân yêu của nó Sông Hương dường không
muốn xa thành phố Sông Hương trở lại “để nói một lời thề trước khi về biển cả” Tác giả liên hệ “Lời thề ấy vang vọng khắp khu vực sông Hương thành giọng hò dân gian,
ấy là tấm lòng người dân Châu Hóa xưa mãi mãi chung tình với quê hương xứ sở”.
-> Sông Hương như một cô gái Huế tài hoa, dịu dàng mà sâu sắc, đa tình mà kín đáo, lẳng lơ nhưng rất mực chung tình, khéo trang điểm mà không lòe loẹt
=> Sông Hương được miêu tả với một tâm hồn đa cảm: vừa vui tươi khi gặp những biền bãi vùng ngoại ô, vừa hiền hòa trong những đường cong khi đi qua vùng không gian những cồn đảo, vừa ngập ngừng muốn đi muốn ở khi gặp được nét riêng văn hóa Huế, vừa sâu lắng trong những khúc nhạc đêm khuya, vừa mơ màng lưu luyến khi phải rời xa thành phố, vừa vương vấn quyến luyến đến độ phải tạo ra một khúc quanh để vòng lại thành phố thân thương
* Dưới ngòi bút đầy tài hoa của tác giả, vẻ đẹp dòng sông được phát hiện rất đa dạng, mang cái đẹp nữ tính Đây là nét riêng của dòng sông qua cái nhìn rất riêng của tác giả Nếu dòng sông Đà của Nguyễn Tuân có h ai nét tính cách nổi bật là hung bạo và trữ tình thì ta thấy con sông Hương cũng có một đời sống và tính cách phong phú, nhưng trong
sự phong phú ấy có thể thấy một nét thống nhất là chất nữ tính rất đậm: khi là một thiếu nữ dịu dàng, duyên dáng; khi
là một cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại; khi dịu
dàng và trí tuệ như “người mẹ phù sa của một vùng văn hóa châu thổ”; có khi biến ảo “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”; hoặc khi thì vui tươi, khi thì như một mặt hồ
yên tĩnh v.v Đó là vẻ đẹp mang màu sắc triết lí, cổ thi khi đi trong âm hưởng ngân nga của tiếng chuông chùa Thiên Mụ, có vẻ đẹp “vui tươi” khi đi qua những bãi bờ
Trang 9G thuyết giảng
- Sông Hương gắn với văn hóa
Huế như thế nào?
Nhóm 2 trình bày sản phẩm
Nhóm 1,3 nhận xét
G nhận xét kết quả
xanh biếc vùng ngoại ô Kim Long, có vẻ đẹp “mơ màng trong sương khói” khi nó rời xa thành phố để đi qua những
bờ tre, lũy trúc và những hàng cau thôn Vĩ Dạ Dù ở trong bất kì trạng thái tồn tại nào, sông Hương trong cảm nhận của HPNT vẫn đầy nữ tính Nữ tính không chỉ ở vẻ ngoài xinh đẹp hiền hòa hay ở tâm hồn trong sáng, mạnh mẽ, mà còn nằm trong chính đời sống tình cảm rất riêng của nó để trở thành con sông rất mực đa tình, say đắm
Ngay từ đầu HPNT đã có một cảm nhận rất độc đáo về sông Hương trong mối quan hệ với thành phố của nó – đó
là quan hệ của một cặp tình nhân lý tưởng trong “Truyện Kiều” Sông Hương sau đó vẫn được nhà văn khẳng định
“là Kiều – rất Kiều” – nghĩa là không chỉ xinh đẹp, tài hoa
mà còn đa tình và say đắm Từ góc nhìn mang tính phát hiện này, nhà văn đã hình dung ra hành trình của sông Hương là cuộc hành trình kiếm tìm người tình mong đợi… Cần hiểu đây không chỉ là thuần túy tưởng tượng lãng mạn của một tâm hồn thi sĩ vốn say mê những trang Kiều, mà còn là cách nhìn của một trí thức vốn hiểu thấu cả dòng sông và con người xứ sở mình Khi con sông được hiểu là trong nó mang linh hồn của con người, thì lời thề của dòng sông với thành phố chính là tấm lòng của người dân Châu Hóa xưa với quê hương, xứ sở
2.Vẻ đẹp sông Hương (qua cách tiếp cận thứ hai): qua văn hóa và lịch sử
a Qua văn hóa: là dòng sông có cốt cách văn hóa rất
riêng: đằm thắm và lắng sâu
- Gắn liền với những địa chỉ văn hóa của Huế:
+ Lăng tẩm, đền đài, miếu mạo
+ Vùng ngoại ô Kim Long với cây trái tốt tươi
+ Khu nhà vườn Vĩ Dạ với thiên nhiên đầy sức sống
- Là “người tài nữ dánh đàn lúc đêm khuya” Cái nhìn này
trước hết có cơ sở thực tế: sông Hương là dòng sông âm nhạc Đây là nét không thể lẫn của sông Hương với các dòng sông khác trên đất nước ta: tuy dòng sông nào cũng gắn với điệu hò câu hát, nhưng có được sự tồn tại song song của hai dòng nhạc cung đình và dân gian như sông Hương thì không thể có hai Chúng đều được sinh thành trên mặt nước sông Hương và nó chỉ vang lên hay nhất
Trang 10G tích hợp giới thiệu về âm
nhạc Huế (văn hóa)
trong những khoang thuyền, chỉ bộc lộ trọn vẹn sức lay động của nó với những ai đã từng lênh đênh trên sông nước trong những đêm khuya
Có lẽ ngay từ buổi đầu của lịch sử, khi những chiếc thuyền độc mộc lững lờ trôi trên dòng sông cổ xưa, những câu hò mênh mang sông nước cũng đã ra đời, làm sản sinh những điệu mái nhì, mái đẩy da diết của Huế sau này Âm điệu đặc trưng đó cũng thấm đượm trong những làn điệu lý Huế, ca Huế, âm nhạc truyền thống cung đình Huế và còn lan mãi đến tận những bài nhạc Huế bây giờ
Bằng một giai điệu mượt mà, trầm bổng, chậm rãi và khoan thai, điệu hò mái nhì xứ Huế bao giờ cũng ngân nga vang vọng, để rồi chùng xuống, lắng dần với những lời tự tình man mác, trải nỗi buồn dài theo sông nước:
Núi Ngự Bình mơ màng trăng gió Niềm tâm sự ai thấu rõ cho mình Đoái nhìn sông Hương nước chảy thanh thanh Sông bao nhiêu nước, dạ em si tình bấy nhiêu Biến thể của hò mái nhì, hò mái đẩy không ngân nga sâu lắng mà khoẻ khoắn hơn, nhanh hơn Câu hò như muốn góp sức giúp thuyền chở nặng vượt qua những quãng sông rộng, những dải đầm phá mênh mông Nhưng như một định mệnh gắn liền với dòng sông, hò mái đẩy của Huế cũng vẫn da diết buồn:
Thiếp nhớ chàng tấm phên hư, nuột lạt đứt Chàng nhớ thiếp khi đắng nước, nghẹn cơm
Ba trăng là mấy mươi hôm Mai nam vắng trước, chiều nồm quạnh sau Cung bậc trầm lắng, mênh mang sông nước, gây xốn xang lòng người của những điệu hò xứ Huế lại mang đậm âm hưởng xa xôi huyền bí của vùng đất Ô Lý một thời để tạo
ra loại ngũ cung Huế- “ngũ cung hơi nam giọng ai”- trữ tình, sâu lắng Từ những điệu hò da diết trên sông, lối hát giao duyên tự tình Huế- lý Huế- đã ra đời bên dòng sông yên ả, mang đậm dấu ấn những ngữ âm, ngữ điệu rất Huế Canh một thơ thẩn vào ra
Chờ trăng, trăng xế, chờ hoa, hoa tàn Canh hai thắp ngọn đèn loan
Chờ người quân tử thở than đôi lời