TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRUNG GIÃ Bộ môn: Ngữ Văn Thiết kế bài dạy học theo chủ đề: Tích hợp kiến thức địa lí, lịch sử, văn hóa, giáo dục công dân và giáo dục nếp sống thanh lịch văn
Trang 1TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRUNG GIÃ
Bộ môn: Ngữ Văn
Thiết kế bài dạy học theo chủ đề:
Tích hợp kiến thức địa lí, lịch sử, văn hóa, giáo dục công dân và giáo dục nếp sống thanh lịch văn minh trong thiết kế bài giảng:
Ai đã đặt tên cho dòng sông?
(trích)
-Hoàng Phủ Ngọc
Tường-I MỤC TIÊU
Giúp học sinh:
1-Về kiến thức:
- Đối với bộ môn: Hiểu được tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lắng mà Hoàng
Phủ Ngọc Tường dành cho dòng sông quê hương, cho xứ Huế thân yêu và cũng là cho đất nước
- Đối với giáo dục bảo vệ nét đẹp văn hóa, môi trường: cảm nhận được vẻ đẹp
của phong cảnh thiên nhiên xứ Huế và vẻ đẹp của loại hình nghệ thuật âm nhạc Huế
2-Về kĩ năng:
- Đối với bộ môn: rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản văn xuôi theo thể loại bút
kí; biết vận dụng kiến thức để làm bài văn về sông Hương
- Đối với giáo dục bảo vệ nét đẹp văn hóa, môi trường: rèn kĩ năng thực hành
liên quan đến văn hóa, môi trường
3-Về thái độ:
Trang 2- Đối với bộ môn: Hiểu và yêu mến tài năng, sự sáng tạo nghệ thuật độc đáo của
Hoàng Phủ Ngọc Tường, người nghệ sĩ có lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm, tài hoa
- Đối với giáo dục bảo vệ nét đẹp văn hóa, môi trường: có thái độ trân trọng
và ý thức bảo vệ nét đẹp văn hóa, vẻ đẹp môi trường thiên nhiên
TRỌNG TÂM:
Tiết 1- Thủy trình sông Hương, kiến thức liên môn Địa lý, GDCD, văn hóa, giáo dục nếp sống thanh lịch văn minh
Tiết 2- Sông Hương trong lịch sử và thi ca, kiến thức liên môn Lịch sử, văn hóa
II- CHUẨN BỊ :
1 Phương tiện:
- Giáo viên: ảnh chân dung nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường; cảnh đẹp xứ Huế; sông Hương; sách giáo khoa, sách giáo viên; sách tham khảo; thiết kế giáo án điện
tử với những hình ảnh, âm thanh; đồ dùng trực quan; clip hỗ trợ bài giảng; máy chiếu
- HS chuẩn bị bài soạn
2 Phương pháp:
-Thảo luận nhóm, phân tích, trao đổi về thủy trình sông Hương
-Phân tích, bình giảng, so sánh, đối chiếu, tích hợp, liên môn với địa lý , lịch sử , văn hóa, giáo dục công dân, giáo dục nếp sống thanh lịch văn minh.
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1.Ổn định lớp: GV kiểm tra sĩ số hs, ổn định trật tự (1p)
2.Kiểm tra bài cũ: (GV lồng ghép vào quá trình học bài)
3.Giới thiệu bài mới (2p)
TIẾT 1:
HOẠT ĐỘNG
CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
NỘI DUNG CẦN ĐẠT
Trang 3Hoạt động 1:
hướng dẫn hs tìm
hiểu chung về tác
giả, tác phẩm (10p)
-GV chiếu ảnh chân
dung nhà văn và tác
phẩm của Hoàng
Phủ Ngọc Tường
? Hãy giới thiệu vài
nét về tác giả
-GV gợi mở, ghi
bảng một số nét
chính về tác giả
? Hãy nêu xuất xứ
tác phẩm
HS xem ảnh
HS trả lời
HS tóm tắt
I.TÌM HIỂU CHUNG:
1.Tác giả:
-Hoàng Phủ Ngọc
Tường sinh năm
1937 tại thành phố Huế
- Ông có vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực: lịch sử, địa lí, văn hóa, triết học…
- Ông chuyên viết bút kí
- Nét đặc sắc trong sáng tác của ông là ở sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều
- Lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và tài hoa
- Tác phẩm chính: Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn
Lâu (1971), Rất nhiều ánh lửa (1979), Ai đã đặt tên cho dòng sông? (1986)…
2.
Tác phẩm :
a, Xuất xứ -Ai đã đặt tên cho dòng sông? là bài bút kí xuất
sắc, viết tại Huế, ngày 4/1/1981 in trong tập sách cùng tên
-Bài bút kí có ba phần, đoạn trích này nằm ở
phần thứ nhất
b.Thể loại:
-Bút kí ghi lại những điều tai nghe mắt thấy, những nhận xét cảm xúc của tác giả trước các
Trang 4? Tác phẩm thuộc
thể loại gì, nêu đặc
điểm
- GVgiới thiệu đặc
điểm của bút kí
? Văn bản có thể
chia ra mấy phần
Hoạt động 2:
Hướng dẫn hs
đọc-hiểu văn bản (32p)
GV tích hợp môn
Địa lý: cho HS quan
sát bản đồ VN và
bản đồ thủy trình
sông Hương
? Hãy xác định vị trí
Huế, sông Hương và
thủy trình của dòng
sông trên bản đồ.
HS trả lời
HS đọc sgk , trả lời
HS quan sát bản
đồ địa lí
và xác định
hiện tượng trong cuộc sống
-Ngôn ngữ súc tích, mê đắm, tài hoa, giàu chất trí tuệ, tính trữ tình
Tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật độc đáo của Hoàng Phủ Ngọc Tường
c.Bố cục đoạn trích: 2 phần:
-Phần 1: Thủy trình của sông Hương, có 4 chặng
(từ đầu…chung tình với quê hương xứ sở).
-Phần 2: Sông Hương trong lịch sử và thi ca (đoạn còn lại)
II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1 Thủy trình sông Hương:
Trang 5-GV chia HS thành
4 nhóm tìm hiểu 4
chặng trong thủy
trình của sông
Hương Yêu cầu:
tìm chi tiết, thủ pháp
nghệ thuật, đặc điểm
mỗi chặng
-Nhóm 1: S Hương
ở thượng lưu
GV chiếu hình ảnh,
clip về sông Hương
ở thượng lưu
HS thảo luận theo nhóm
HS thuyết trình đặc điểm các chặng trong thủy trình
Các nhóm nhận xét, chỉnh sửa
và góp ý
a Sông Hương ở thượng lưu:
- Sông Hương tựa như một bản trường ca của rừng già: hùng tráng, dữ dội
+ Khi rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn
+ Lúc mãnh liệt vượt qua ghềnh thác
+ Khi cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực sâu
+ Lúc dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng
- Sông Hương tựa cô gái Di-gan phóng khoáng
và man dại…
=> Bằng nghệ thuật so sánh, nhân hóa, liên
tưởng, tưởng tượng phong phú, tác giả đã cho
ta thấy sông Hương ở thượng nguồn như một sinh thể có hồn, có lúc mãnh liệt cuộn xoáy, có
Trang 6-Nhóm 2: S Hương ở
đồng bằng và ngoại
vi thành phố
GV đàm thoại, gợi
mở và chiếu hình
ảnh, clip về sông
Hương ở đồng bằng
và ngoại vi thành
phố
GV tích hợp kiến
thức văn hóa, giáo
dục công dân về giữ
gìn di sản văn hóa
(lăng tẩm, đền đài…)
HS xem clip
lúc dịu dàng, say đắm.
b Sông Hương ở đồng bằng và ngoại vi thành phố:
-Sông Hương chảy sống động qua những địa danh khác nhau của xứ Huế…
-Tựa như một cuộc tìm kiếm có ý thức tình nhân đích thực của người con gái
-Dòng sông mềm như tấm lụa, sớm xanh, trưa
vàng, chiều tím.
-Sông Hương có vẻ đẹp trầm mặc chảy dưới chân những rừng thông u tịch với những lăng tẩm đồ sộ…
->Bằng bút pháp kể và tả nhuần nhuyễn, tài hoa, nghệ thuật nhân hóa, so sánh và tình yêu dành cho dòng sông quê hương Hoàng Phủ
Ngọc Tường đã miêu tả vẻ đẹp sông Hương như triết lí, như cổ thi
c Sông Hương khi chảy vào thành phố Huế:
-Khi gặp thành phố thân yêu, sông Hương vui
tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc…
Trang 7-Nhóm 3: S Hương
khi chảy vào thành
phố Huế
GV tích hợp kiến
thức văn hóa, đời
sống: cho HS xem
clip nhã nhạc cung
đình Huế (đã được
UNESSCO công
nhận là di sản văn
hóa phi vật thể của
nhân loại), ca Huế
trên sông Hương
?Phát hiện của tác
giả về nét riêng biệt
của dòng sông cho
thấy những điều gì
trong tình cảm của
tác giả với xứ Huế
Hs trả lời câu hỏi
-Nhà văn như thổi linh hồn vào cảnh vật: đường
cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu.
-Sông Hương chỉ thuộc về một thành phố duy nhất, khi qua Huế sông chảy lặng lờ (so sánh với
sông Xen, Đa-nuýp, Nê-va), điệu slow tình cảm
dành riêng cho Huế…
-Sông Hương trở thành người tài nữ đánh đàn
lúc đêm khuya, …toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đã được sinh thành trên mặt nước của dòng sông này…
->Bằng lối hành văn tài hoa, lịch lãm, vốn hiểu biết sâu rộng về địa lí, văn hóa, nghệ thuật nhân hóa, so sánh, tác giả cho thấy sông Hương như một người con gái đẹp, chung thủy, dịu dàng….đồng thời ta cũng thấy tình yêu, niềm tự hào của tác giả dành cho xứ Huế
và sông Hương.
d-Sông Hương khi ra khỏi kinh thành.
-Lưu luyến ra đi giữa màu xanh biếc của tre trúc…
Trang 8và dòng sông.
GV giảng tích hợp
môn GDCD giáo
dục trách nhiệm đối
với việc gìn giữ vẻ
đẹp của những di
sản văn hóa
-Nhóm 4: S Hương
khi ra khỏi kinh
thành
-GV chiếu clip
-GV thuyết giảng bổ
sung, nhấn mạnh các
ý chính, nét nghệ
thuật đặc sắc và chốt
lại các ý chính lên
bảng
? Qua vẻ đẹp tự nhiên
của sông Hương và
xứ Huế, em có suy
nghĩ gì về trách
nhiệm của bản thân
trong việc giữ gìn
môi trường tự nhiên
GV gợi mở để giáo
HS xem clip
HS liên
hệ bản thân
-Dường như sông Hương không muốn xa thành
phố: như sực nhớ lại một điều gì chưa kịp nói nó
đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt … để gặp lại thành phố lần cuối…đấy là nỗi vương vấn, cả một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu.
+ Sông Hương (như Kiều) chí tình trở lại tìm gặp
thành phố (như Kim Trọng)“để nói một lời thề
trước khi về biển cả”
->Sông Hương như người con gái đẹp mang
tính cách Huế, rất Huế: dịu dàng, kín đáo,… hiện lên sống động qua ngôn ngữ tài hoa, các biện pháp nhân hóa, so sánh của Hoàng Phủ Ngọc Tường
2 Sông Hương trong lịch sử và thi ca:
a Sông Hương trong lịch sử:
-Thời vua Hùng: là dòng sông biên thùy xa xôi của đất nước
-Thời Nguyễn Trãi (TK XV): tên là Linh Giang, chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới phía nam nước Đại Việt…
-Thời Nguyễn Huệ (TK XVIII): vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân
Trang 9dục nếp sống thanh
lịch văn minh
TIẾT 2
GV tích hợp môn
Lịch sử
? Hãy trình bày
những phẩm chất
của sông Hương
trong lịch sử? Phân
tích cách nhìn độc
đáo mang tính phát
hiện của tác giả
Hoàng Phủ Ngọc
Tường (15p’)
GV gợi mở: lịch sử
sông Hương gắn liền
với lịch sử của Huế,
của dân tộc
? Tại sao nói sông
Hương là dòng sông
không lặp lại mình.
(15p’)
GV thuyết giảng:
Hs trả lời, tích hợp kiến thức môn lịch sử
HS trả lời
-TK XIX: sống hết lịch sử bi tráng…với máu của các cuộc khởi nghĩa
-Thời đại của Cách mạng tháng Tám: ghi dấu những chiến công rung chuyển
- Mậu Thân 1968, kháng chiến chống Mĩ: Sông Hương và Huế lập nhiều chiến công nhưng cũng
bị phá hủy nặng nề
-> Sông Hương đã sống những thế kỉ quang
vinh với nhiệm vụ lịch sử của nó Khi nghe lời gọi, nó biết cách tự hiến đời mình làm một chiến công…-> lối hành văn tài hoa, giọng điệu ngợi ca, tự hào.
b Sông Hương trong thi ca:
-Tác giả cho rằng có một dòng thi ca về sông Hương Đó là dòng sông không lặp lại mình:
+“Dòng sông trắng- lá cây xanh”(Chơi xuân-Tản
Đà)
+“Như kiếm dựng trời xanh”( Trường giang như
kiếm lập thanh thiên Hiểu quá Hương Giang
-Cao Bá Quát)
+Nỗi quan hoài vạn cổ với bóng chiều bảng lảng (Bà Huyện Thanh Quan)
+Dòng sông có sức mạnh phục sinh tâm hồn, là
Kiều, rất Kiều(Tiếng hát sông Hương- Tố Hữu)
*Tên gọi sông Hương (sông thơm) được lí giải bằng một huyền thoại: vì yêu quý con sông xinh
đẹp, nhân dân hai bờ sông đã nấu nước của trăm loài hoa đổ xuống dòng sông cho làn nước thơm tho mãi mãi.Huyền thoại ấy đã giải đáp cho câu hỏi : Ai đã đặt tên cho dòng sông?
Trang 10sông Hương và Huế
hiện tại vẫn là cảm
hứng bất tận của các
nghệ sĩ
GV đọc cho HS
nghe bài thơ Tiếng
hát sông Hương của
Tố Hữu
-GV cho HS xem
clip về huyền thoại
sông Hương
? Em có nhận xét gì
về nét đẹp của văn
phong Hoàng Phủ
Ngọc Tường (10p’)
HS xem clip
HS trả lời
3.Nét đẹp của văn phong HPNT:
-Tác giả đã soi tâm hồn mình và tình yêu quê
hương xứ sở vào sông Hương khiến đối tượng
trở nên lung linh, đa dạng như đời sống tâm hồn con người
-Sự liên tưởng , tưởng tượng phong phú cộng với sự uyên bác về các phương diện địa lí, lịch
sử, văn hóa, nghệ thuật đã tạo nên áng văn đặc sắc này
-Ngôn ngữ phong phú, giàu hình ảnh, bộc lộ
cảm xúc, sử dụng nhiều biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, nhân hóa
-Có sự kết hợp hài hòa giữa cảm xúc và trí tuệ, chủ quan và khách quan (chủ quan là sự trải
nghiệm của bản thân, khách quan là đối tượng miêu tả - dòng sông Hương)
III TỔNG KẾT
Ghi nhớ (SGK- tr203)
Trang 11-GV cho HS nghe
bài hát Dòng sông
ai đã đặt tên?
4 Củng cố - dặn dò: (5p’)
- Nắm được nội dung, nghệ thuật của văn bản
- Làm bài tập phần luyện tập
- Chuẩn bị bài mới
