Mục tiêu dạy học Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng.. Theo từ điển Giáo dục học: “Tích
Trang 1Phụ lục 1
PHI U THÔNG TIN V NHÓM GIÁO VIÊN ẾU THÔNG TIN VỀ NHÓM GIÁO VIÊN Ề NHÓM GIÁO VIÊN
THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ
Môn Ngữ văn tích hợp với Lịch sử, Giáo dục công dân,
GDNS Văn minh – Thanh lịch , Âm nhạc và Mĩ thuật
Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hà Nội
Phòng Giáo dục và Đào tạo Phú Xuyên
Trường THCS Trần Phú
Địa chỉ: Thị trấn Phú Xuyên – huyện Phú Xuyên – TP Hà Nội
Điện thoại: 04.33 854 347 – Email: C2tranphu-px@hanoiedu.vn
Thông tin về nhóm giáo viên
1 Họ và tên: Hoàng Thị Nhung
Ngày sinh: 21 -10 -1973 Môn: Ngữ văn
Điện thoại: 0966302272; Email: hoangthinhung_73@gmail.com
2 Họ và tên: Lê Thị Như Hoa
Ngày sinh: 24/08/1971 Môn: Ngữ Văn, Giáo dục công dân
Điện thoại: 01234268679; Email: lehoatranphu@yahoo.com.vn
Trang 2PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC CỦA GIÁO VIÊN
I Tên hồ sơ dạy học:
Giáo án Ngữ văn 7 – Tiết 45, tuần 12
Bài : “ Cảnh khuya, Rằm tháng giêng”
II Mục tiêu dạy học
Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động,
chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối
tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
Tích hợp là một trong những quan điểm GD đã trở thành xu thế trongviệc xác định nội dung DH trong nhà trường phổ thông và trong xây dựngchương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Quan điểm tích hợp được xâydựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình DH.Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết
Thực tiễn ở nhiều nước đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tíchhợp trong GD và DH sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đềphức tạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với HS so với việc cácmôn học, các mặt GD được thực hiện riêng rẽ Tích hợp là một trong nhữngquan điểm GD nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo nhữngngười có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sốnghiện đại Nhiều nước trong khu vực Châu Á và trên thế giới đã thực hiện quanđiểm tích hợp trong DH và cho rằng quan điểm này đã đem lại hiệu quả nhấtđịnh
Tư tưởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống Trước hếtphải thấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thư, là một tập đại thành
Trang 3của tri thức, kinh nghiệm và phương pháp Mọi tình huống xảy ra trong cuộcsống bao giờ cũng là những tình huống tích hợp Không thể giải quyết một vấn
đề và nhiệm vụ nào của lí luận và thực tiễn mà lại không sử dụng tổng hợp vàphối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khác nhau Tích hợptrong nhà trường sẽ giúp HS học tập thông minh và vận dụng sáng tạo kiếnthức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện, hài hòa và hợp
lí trong giải quyết các tình huống khác nhau và mới mẻ trong cuộc sống hiệnđại
Thiết kế bài dạy học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp không chỉ chútrọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệ thống việclàm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt HS từng bước thực hiện đểchiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng thời hình thành và pháttriển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duy nhất Giờ họcNgữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòihỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung tích hợp,chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năng riêng rẽ lên một nội dungriêng rẽ thuộc “nội bộ phân môn”
Tóm lại, “Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải được quántriệt trong toàn bộ môn học: từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn; quán triệttrong mọi khâu của quá trình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của hoạt độnghọc tập; tích hợp trong chương trình, tích hợp trong SGK, tích hợp trongphương pháp dạy học của GV và tích hợp trong hoạt động học tập của HS; tíchhợp trong các sách đọc thêm, tham khảo Quan điểm “lấy HS làm trung tâm”đòi hỏi thực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tập của HS trong mọi mặt,trên lớp và ngoài giờ; tìm mọi cách phát huy năng lực tự học của HS, phát huytinh thần dân chủ, bồi dưỡng lòng tin cho HS thì các em mới tự tin và tự học,
mới xem tự học là có ý nghĩa và như vậy đào tạo mới có kết quả.” (Chương
trình THPT môn Ngữ văn - Bộ GD&ĐT, năm 2002)./.
III Đối tượng dạy học
Trang 4Học sinh lớp THCS khối lớp 7, những học sinh trong đội tuyển học sinhgiỏi Ngữ văn.
IV Ý nghĩa bài học
Trong những năm gần đây, hưởng ứng cuộc vận động “Học tập và làmtheo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và thực hiện chương trình “Giáo dụcnếp sống thanh lịch văn minh cho học sinh Hà Nội cấp THCS”, Sở Giáo dục vàĐào tạo Hà Nội đã tổ chức các chuyên đề: “Tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức
Hồ Chí Minh” vào giờ dạy Ngữ văn” hay “ Tích hợp giáo dục nếp sống thanhlịch - văn minh trong giờ dạy Ngữ văn”, “ Tích hợp kiến thức liên môn trongdạy – học Ngữ văn” Điều đó có nghĩa là việc dạy học Ngữ văn theo hướng tíchhợp được chú trọng Tích hợp là một xu thế phổ biến trong dạy học hiện đại Nógiúp học sinh tiết kiệm thời gian học tập mà vẫn mang lại hiệu quả nhận thức,
có thể tránh được những biểu hiện cô lập, tách rời từng phương diện kiến thức,đồng thời phát triển tư duy biện chứng, khả năng thông hiểu và vận dụng kiếnthức linh hoạt vào các yêu cầu môn học, phân môn cụ thể trong chương trìnhhọc tập theo nhiều cách khác nhau Và vì thế việc nắm kiến thức sẽ sâu sắc, hệ
thống và lâu bền hơn.
Năm học 2013 - 2014 khi được phân công giảng dạy bộ môn Ngữ văn lớp
7 Sau một quá trình đúc rút kinh nghiệm từ những năm học trước, trong bàisoạn của mình cũng như ở mỗi giờ lên lớp, chúng tôi luôn chú ý đến hướng tíchhợp, từ đó phát huy tính tích cực học tập của HS đồng thời cũng hết sức chútrọng đến việc giáo dục đạo đức cho HS qua những giờ học tập bộ môn này.Trong đề tài này, chúng tôi xin mạnh dạn trình bày một vài suy nghĩ và việc làmcủa nhóm mình trong quá trình giảng dạy phần thơ trữ tình hiện đại Việt Namtrong SGK Ngữ văn lớp 7 Cụ thể là bài “ Cảnh khuya, Rằm tháng Giêng” củaChủ tịch Hồ Chí Minh
V Thiết bị dạy học, học liệu
Trang 5- Các thiết bị, đồ dùng dạy học: Máy tính, máy chiếu, máy quay phim,máy ảnh; phần mềm Power Point, phần mềm xử lý ảnh, phần mềm làm video,
- Học liệu sử dụng: Sách giáo khoa, những clip, bài viết, hình ảnh sưutầm từ mạng Internet
VI Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Sơ giản về tác giả
- Cảm nhận được tình yêu thiên nhiên gắn liền với lòng yêu nước của Hồ
Chí Minh biểu hiện trong 2 bài thơ " Cảnh khuya" và "Rằm tháng giêng".
- Tâm hồn chiến sĩ, nghệ sĩ vừa tài hoa tinh tế vừa ung dung bình tĩnh lạcquan
- Hiểu tư tưởng, nắm được thể thơ và những nét đặc sắc nghệ thuật tronghai bài thơ
* Tích hợp:
- Tích hợp với bộ môn Lịch sử, giúp học sinh hiểu được hoàn cảnh lịch sửnước ta những năm 1947, 1948 – những năm đầu của cuộc kháng chiến chốngPháp vô cùng khó khăn, gian khổ
- Tích hợp với bộ môn GDCD, giúp học sinh có ý thức sống biết ơn đốivới Lãnh tụ và các bậc lão thành cách mạng tiền bối…, giáo dục tình yêu thiênnhiên, ý thức giữ gìn môi trường sống
- Tích hợp kiến thức Âm nhạc: Nhiều ca khúc viết về Bác Hồ kính yêu
- Tích hợp môn Mĩ thuật: HS cảm nhận hình ảnh qua hai bài thơ của Bác
để vẽ cảnh trăng ở chiến khu Việt Bắc, cảnh núi rừng, thiên nhiên Việt Bắc…
- Tích hợp với phân môn Tiếng Việt: Từ Hán Việt, So sánh, Điệp ngữ…
Trang 6- Tích hợp với phân môn Tập làm văn: Văn biểu cảm, Thể thơ Thất ngôn
tứ tuyệt…
2 Kĩ năng:
- Đọc-hiểu tp thơ hiện đại viết theo thể TNTT Đường luật
- Phân tích để thấy chiều sâu nội tâm người chiến sĩ cách mạng và vẻ đẹpmới mẻ của những chất liệu cổ thi trong sáng tác của Bác Hồ
- So sánh sự khác nhau giữa bản dịch thơ và phần phiên âm
* Tích hợp kĩ năng sống:
- Kĩ năng quan sát, nhận xét, cảm thụ vẻ đẹp của thiên nhiên, của con
người, của ngôn ngữ nghệ thuật…
- Kĩ năng phân tích, bình luận, kĩ năng hợp tác, kĩ năng hoàn thiện bảnthân, kĩ năng giao tiếp Tiếng Việt…
Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt ĐL
"Cảnh khuya": Viết bằng chữ quốc ngữ
Trang 7"Rằm tháng giêng": Viết bằng chữ Hán nhan đề "Nguyên tiêu" -> bản dịchcủa Xuân Thuỷ theo thể lục bát
Đề tài: Cả hai bài thơ đều viết về cảnh trăng nơi chiến khu VB -> Trăng
là đề tài phổ biến trong thơ cổ và cũng rất quen thuộc trong thơ Bác -> Phong vị
cổ điển
Kiến thức về nội dung, nghệ thuật tiêu biểu của từng bài:
1 Cảnh khuya
a Hai câu đầu: Cảnh khuya nơi rừng VB
Tiếng suối trong như tiếng hát xa Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
+ Nghệ thuật so sánh
Tiếng suối trong - tiếng hát xa
- Đây là lối so sánh vừa quen vừa lạ:
-> Cách so sánh này làm cho tiếng suối ấm áp có hồn gần gũi với con người,không gian núi rừng trở nên sống động tươi vui chứ không quạnh vắng, hoangvu
+ Ngắt nhịp sáng tạo: Bỏ nhịp 3/4 quen thuộc của thơ ĐL, ngắt nhịp 3/4 dừnglại ở âm "trong"
-> Âm thanh, tiếng suối ngân lên trong trẻo, êm ái, dịu ngọt -> không gianyên tĩnh của đêm rừng VB càng được tô đậm
+ Gieo vần a - vần mở cuối câu cộng hưởng với âm "trong" của tiếng suốicàng khiến tiếng suối trở nên trong, ngân nga, vang vọng thuần khiết, khôngpha lẫn tạp âm nào, lan toả mênh mang trong không gian rừng sâu và tĩnh,hoà nhập vào hồn người ấm áp => Thủ pháp lấy động tả tĩnh quen thuộc củathơ Đường
- Điệp từ "lồng" và các hình ảnh tiêu biẻu, ấn tượng: cổ thụ, ánh trăng, bóng,hoa
+ Tạo 2 vế dường như cân xứng: lồng cổ thụ/lồng hoa
-> Lặp lại từ "lồng" nhấn mạnh trạng thái giao hoà, giao cảm của cảnh vật
Có thể hình dung như sau;
- Ánh trăng chiếu vào vòm cổ thụ, bóng lồng vào bóng hoa
- Ánh trăng chiếu rọi vào các vòm lá cổ thụ in bóng xuống mặt đất như muônngàn bông hoa
Trang 8=> Như vậy đọc 2 câu mở đầu cảnh đêm trăng VB hiện lên thơ mộng, huyền
ảo, sống động, yên tĩnh
b Hai câu thơ sau: tâm trạng của Bác
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà
* Câu 3: Vẫn tiếp mạch miêu tả cảnh đêm khuya núi rừng VB: Bức tranh đã
có cảnh, có hoa, có suối, có trăng, có cây cổ thụ (2 câu đầu) nay thêm vàohình ảnh con người càng thêm hoàn chỉnh "người chưa ngủ"
->Những câu thơ là sản phẩm của một tâm hồn nghệ sĩ HCM, không thể hững
hỡ trước vẻ đẹp diệu kỳ của cảnh vật Với nhà thơ HCM, say đắm trướccảnh, rộng mở tâm hồn với cảnh, không phải là lần thứ nhất GV liên hệ vớibài thơ Ngắm trăng trong Nhật ký trong tù
* Câu 4: Lặp lại "chưa ngủ": Vừa bộc lộ rõ hơn cái tâm trạng "chưa ngủ"củathi sĩ trước đêm trăng đẹp đồng thời cũng mở rộng hơn cái lý do chưa ngủ:
"Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà"
+ "Nỗi nước nhà" là từ ghép mới mẻ Người ta thường viết: Nỗi lo, nỗi buồn,nỗi nhớ ở đây Bác viết "nỗi nước nhà" thể hiện tình cảm lớn lao chân thành ởBác, con người suốt đời hy sinh cho lý tưởng cứu nước, cứu nhà
+ "Lo nỗi nước nhà" là một tình cảm, tâm trạng hết sức chân thành của Bác
=> Như vậy câu 3 và câu 4 có sự chuyển đổi bất ngờ mà tự nhiên của 1 tâmtrạng.,
* Bác yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước sâu sắc
2 Rằm tháng giêng
a Hai câu đầu: Bức tranh đêm rằm tháng giêng
- Câu 1: Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên
-> Câu thơ giới thiệu thời gian cụ thể: Nguyên tiêu Các bài thơ viết về trăngcủa Bác không nêu thời gian cụ thể:
+ Gợi tả trăng: nguyệt chính viên
- Câu 2: Xuân giang xuân thuỷ tiếp xuân thiên
-> Điệp từ "xuân" (3 lần) + hình ảnh vũ trị cao, rộng bát ngát: Giang, thủy,thiên Dùng từ chỉ sự tiếp nối, gắn kết "tiếp"
-> Thủ pháp miêu tả quen thuộc của thơ cổ phương Đông: chú ý đến toàncảnh và sự hoà hợp thống nhất của từng bộ phận trong cái toàn thể, không đivào miêu tả chi tiết
b Hai câu cuối: Phong thái ung dung tự tại
Trang 9- Câu thơ sử dụng nhiều thi liệu cổ: Dòng sông, khói sóng, con thuyền, ánhtrăng,
-> Tạo vẻ đẹp cổ kính của Đường thi
- Sử dụng cụm từ “Đàm quân sự” -> Tạo nét mới của thời đại
- Bài thơ kết thúc bằng hình ảnh: nguyệt mãn thuyền -> Tạo nên hình ảnh kì
vĩ, bay bổng
Tình yêu thiên nhiên, yêu nước sâu sắc, phong thái ung dung, tự tại, lạc quan,làm chủ hoàn cảnh
* Kiến thức tích hợp từ tiết học khác, môn học khác:
VD1 : Dạy bài “ Cảnh khuya”:
- Tích hợp với môn Ngữ văn:
+ Ở câu thơ đầu “ Tiếng suối trong như tiếng hát xa” sau khi giúp HSthấy được: Câu thơ đưa chúng ta đến với một đêm trăng giữa rừng già Việt Bắcyên tĩnh, vắng lặng, chỉ có tiếng suối chảy từ xa vọng lại mà Bác nghe nhưtiếng hát xa Sự so sánh ấy làm cho cảnh núi rừng yên tĩnh , vắng lặng màkhông hề lạnh lẽo, hoang vu, vẫn có hơi ấm con người, giọng người, tình người,tôi nêu câu hỏi: “ Em đã học bài thơ nào trước đó cũng tả âm thanh tiếng suối? ”
để học sinh so sánh , đối chiếu giữa âm thanh tiếng suối trong thơ Bác với thơNguyễn Trãi:
“ Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm đàn cầm bên tai”
Tiềng đàn, tiếng hát đều làm cho đêm rừng bớt đi cái hoang sơ, lạnh lẽo.Thơ Bác vừa cổ điển, vừa hiện đại là vậy
VD2: Dạy bài “ Rằm tháng Giêng”: Ở 2 câu đầu, khi tìm hiểu vẻ đẹp của
cảnh trăng trên sông nước vào đêm rằm tháng Giêng, ở 2 câu đầu có thể liên hệ,
so sánh đối chiếu với thơ Vương Bột Bác viết: Sông mùa xuân, nước mùa xuân
Trang 10tiếp giáp với bầu trời mùa xuân là đã sử dụng tứ thơ, hình ảnh của thơ VươngBột “Thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc”( Nước và trời thu hoà với nhau thànhmột màu).
Hay tìm hiểu câu thơ cuối: “Dạ bán qui lai nguyệt mãn thuyền”, yêu cầu
HS trả lời câu hỏi:
+ Câu thơ gợi cho em liên tưởng đến câu kết trong bài thơ nào đã đọcthêm ở phần trước đó mà cũng có hình ảnh con thuyền?
Sau khi HS phát hiện ra câu thơ “ Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền”( Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San vọng đến thuyền khách), GV đặttiếp câu hỏi để các em nhận ra nét giống và khác nhau giữa hai hình ảnh thơnày Cả hai đều nói về thời gian khuya ( dạ bán) , đều nói về con thuyền trênsông nước Nhưng một bên là tiếng chuông như người khách đến thăm conthuyền đỗ bến, còn trong thơ Bác, ánh trăng chan chứa như đầy cả con thuyềnđang trở về Ở thơ Bác mất hẳn cái trầm mặc thâm u, buồn mênh mông xa vắng
mà ngân lên bát ngát, cao vời vợi ánh trăng sáng, dịu dàng và lòng người ungdung thanh thản, tự tin vào ý Đảng, lòng dân, vào cuộc kháng chiến chống thựcdân Pháp trường kì gian khổ nhưng nhất định thắng lợi
- Tích hợp với môn Lịch sử:
Hoàn cảnh những năm đầu của cuộc kháng chiến 1847, đủ muôn vàn giannan, trước tình thế ấy Bác không khỏi suy nghĩ, lo âu trước vận nước Nhưngtâm trạng lo lắng ấy được ghép với "nỗi nước nhà" giúp ta hiểu rõ tâm sự củamột con người giàu bản lĩnh CM, Bác đang trong tư thế chủ động vượt tình thế,quyết tâm đương đầu với thử thách, gian nan, để giành chiến thắng Câu thơ cónói tới nỗi lo nhưng không hề bi lụy giọng thơ vì thế trầm lắng nhẹ nhàng, thểhiện niềm tin của người làm chủ, nắm chắc quy luật để chiến đấu và chiếnthắng Nó bộc lộc ở Bác một tấm lòng yêu nước cao cả, một con người giàutrách nhiệm với dân, với nước
Trang 11- Tích hợp với môn Mĩ thuật: Chùm ảnh Bác Hồ ở chiến khu Việt Bắc
- Tích hợp giáo dục tư tưởng - đạo đức Hồ Chí Minh: yêu cầu các em
làm bài tập: Viết 1 đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về vẻ đẹp con người
Hồ Chí Minh sau khi học xong bài thơ “ Cảnh khuya”?
Bài viết của học sinh:
Cảnh khuya là một trong những bài thơ trăng đẹp nhất của Bác Hồ vàcũng là bài thơ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn vị cha già kính yêu của dân tộc Ngườixưa đến với chốn lâm tuyền để lánh đục tìm trong, để được nhàn Còn Hồ ChíMinh đến với suối rừng Việt Bắc là để đánh Pháp Giữa cảnh khuya có suối, cótrăng đẹp như tranh vẽ nhưng Người vẫn thao thức chưa ngủ vì “ lo nỗi nước
nhà” Tâm hồn thi sĩ đã hòa vào cốt cách người chiến sĩ Cảm hứng thiên
Trang 12nhiên chan hòa với cảm hứng yêu nước được diễn tả một cách trong sáng, gợi cảm, đầy chất thơ Bác Hồ yêu nước, thương dân, Bác yêu thiên nhiên, yêu trăng Cảnh khuya như dẫn hồn ta vào những giấc mộng đẹp Bài thơ là sự kết hợp hài hòa tâm hồn, trí tuệ, đạo đức của một con người bình dị và vĩ đại Đọc thơ Bác ta càng thêm kính yêu và biết ơn Bác.
- Tích hợp âm nhạc:
Học sinh nghe, sưu tầm và hát những bài hát ca ngợi Bác Hồ kính yêu
Bài học về ý thức trân trọng, kính yêu lãnh tụ, ý thức giữ gìn bảo vệ thiên nhiên, môi trường…
Cách tổ chức dạy học:
- Phát vấn đàm thoại
- Minh họa bằng hình ảnh kèm thuyết minh, xem phim tư liệu
- Tổ chức học sinh thảo luận nhóm, hợp tác giải quyết vấn đề, sưu tầm tưliệu về Bác Hồ kính yêu
- Tổ chức học sinh nghiên cứu, viết bài thu hoạch, vẽ tranh…
Kiểm tra đánh giá:
- Kiểm tra kiến thức thực tế của học sinh bằng cách làm bài tập trắcnghiệm
- Kiểm tra bằng bài viết thu hoạch, bài nêu cảm nhận
Hoạt động của giáo viên và học sinh:
- Giáo viên:
+ Giới thiệu, thuyết minh về tác giả, tác phẩm, hình ảnh, phim tư liệu…+ Hướng dẫn học sinh cách sưu tầm, tìm hiểu về những bài hát, nhữngbài nghiên cứu, phê bình, đánh giá về hai bài thơ của Bác
