Thơ võ quảng trong chương trình tiểu học (LV00552)

Một vài khoá luận, luận văn tìm hiểu chung sự nghiệp thơ của Võ Quảng mà chưa dành sự quan tâm thoả đáng đối với những bài thơ của Võ Quảng được dạy trong nhà trường Tiểu học.. Sự nghiệp

Bộ giáo dục và đào tạo Trường đại học sư phạm hà nội 2

Nguyễn thị phượng

Thơ Võ Quảng trong chương trình Tiểu học

Chuyên ngành: Giáo dục học (Bậc Tiểu học) Mã số: 06 14 01

Tóm tắt luận văn thạc sĩ giáo dục học

Hà nội, 2011

Công trình được hoàn thành tại trường đại học sư phạm hà nội 2

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Tuyết Minh

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn Thạc sĩ họp tại Trường

Đại học Sư phạm Hà Nội 2 vào hồi giờ Ngày tháng năm 2011

Có thể tìm hiểu luận văn tại thư viện trường

đại học sư phạm hà nội 2

Lời cảm ơn

Luận văn được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, dưới

sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Tuyết Minh Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn đã chỉ bảo tận tình trong suốt thời gian nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, các thầy, cô giáo Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giảng dạy và giúp đỡ trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại Trường

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 06 năm 2011

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Phượng

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi Kết quả nghiên cứu này không trùng với một công trình có sẵn nào Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 06 năm 2011

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Phượng

Mục lục

Trang

1.3.Vị trí của Võ Quảng trong nền văn học thiếu nhi Việt Nam 14

2.2.1 Thế giới thiên nhiên, cảnh vật sinh động, hấp dẫn 21 2.2.2 Thế giới loài vật phong phú, đa dạng 26 2.2.3 Thế giới trẻ thơ vui tuơi, ngộ nghĩnh 32 2.2.3.1 Thế giới trẻ thơ trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày 32 2.2.3.2 Thế giới trẻ thơ trong hoàn cảnh chiến tranh 38 2.2.4 Thời gian và không gian nghệ thuật gắn bó với tuổi thơ 40 2.2.4.1 Thời gian nghệ thuật gắn bó với thế giới tuổi thơ 40 2.2.4.2 Không gian nghệ thuật gần gũi với tuổi thơ 47

2.2.5.1 Miêu tả đối tượng bằng phép nhân hoá 50 2.2.5.2 Miêu tả đối tượng bằng phép so sánh 56

Mở đầu

1 Lí do chọn đề t i

Nh văn Võ Quảng (1920 - 2007), quê ở xã Đại Hòa, huyện Đại Lộc, Quảng Nam Năm 1957, sau khi tập kết ra Bắc, ông được điều về công tác ở Ban nhi đồng Trung ương, phụ trách văn học thiếu nhi Ông là một trong những người tham gia sáng lập và từng giữ chức vụ Tổng biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng

Võ Quảng đã từng viết trên Tạp chí Văn học số 5 - 1993: “Văn học

thiếu nhi có một nhiệm vụ chính yếu, đó l giáo dục trẻ em trở th nh người tốt Hơn nữa văn học thiếu nhi là một bộ phận có vị trí đặc biệt trong nền

văn học dân tộc Nó có vai trò quan trọng đối với sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách con người ngay từ thuở ấu thơ, là hành trang cho mỗi người trên suốt đường đời, bởi lẽ cái gì đã lưu giữ được trong thời niên thiếu thường rất khó phai mờ Trong văn học Việt Nam, “văn dĩ tải đạo” là một phẩm chất luôn được đề cao và coi trọng Có thể nói, đó là một “chất đạo” truyền thống của văn học nước ta Tiếp thu và kế tục truyền thống đó, Võ Quảng đã hiến dâng tất cả tâm sức và bút lực cho các em

Nếu những cây bút như Tô Ho i, Huy Cận, Nguyễn Huy Tưởng ngoài viết cho thiếu nhi còn sáng tác cho nhiều đối tượng độc giả khác thì nhà văn Võ Quảng chỉ viết cho một lứa tuổi duy nhất: thiếu niên - nhi đồng Đó là những câu chuyện giản dị hay những bài thơ xinh xắn, nhẹ nhàng nhưng mang

ý nghĩa giáo dục sâu sắc Đây chính là sự độc đáo và ông đã đóng góp to lớn cho sự hình thành và phát triển của nền văn học thiếu nhi Việt Nam

Thơ và tuổi thơ vốn là hai khái niệm gần nhau Võ Quảng quan niệm:

“Thơ, theo đúng nghĩa của nó, dù là thơ bộc lộ tâm tư hay vẽ lên một cảnh

đẹp, hoặc vẽ lên một cuộc sống, hay phản ánh một thời đại, tất cả cuối cùng

đều xuất phát từ những rung động chân thật của nhà thơ Chính những rung

động sâu sắc đó đã làm cho chất thơ có sự sống, có hơi thở, làm cho hiện thực

phản ánh hóa sinh động, làm cho chủ đề tư tưởng của thơ cũng phát huy mạnh

mẽ hơn” [26]

Tuổi thơ là giai đoạn đẹp và nên thơ nhất của đời người Thật thú vị khi

Võ Quảng dâng hiến cả đời cho tuổi thơ và thơ Cuộc đời ông vì vậy cũng đẹp như một bài thơ Võ Quảng thường sáng tác vào tinh mơ, khi trẻ con đang ngủ với bao giấc mơ đẹp thì người thơ Võ Quảng đã dậy để biến mơ ước làm được thơ hay cho thiếu nhi thành hiện thực Làm thơ cho thiếu nhi cũng là giấc mơ thi vị và kì lạ ẩn chứa trong đời ông

Võ Quảng viết văn và làm thơ ở lĩnh vực nào ông cũng có nhiều tác phẩm được thiếu nhi yêu thích Ngoài thơ, Võ Quảng cũng viết nhiều tiểu luận, phê bình, kinh nghiệm sáng tác và bài giảng về lí luận, sáng tác văn học thiếu nhi đóng góp lớn vào sự hình thành và phát triển nền văn học thiếu nhi Việt Nam Võ Quảng coi việc làm thơ cho trẻ là công việc giản dị Một việc

bé nhỏ thôi nhưng cần thiết, làm thơ cho trẻ là định vị cái đẹp thơ ca trong hồn trẻ, tạo nên cái đẹp nơi con trẻ, góp phần hoàn thiện tâm hồn cho các em, giúp

các em lớn lên và hoàn thiện chính mình ông từng quan niệm “Một quyển

sách tốt có lúc mở ra cho các em thấy một ước mơ cao đẹp, ước mơ đó các em theo đuổi mãi cho đến khi khôn lớn”[25] Từ quan điểm đó, Võ Quảng đã

dâng toàn bộ cuộc đời và tâm huyết của mình cho thiếu nhi

Nói về các tác phẩm thơ viết cho các em, Võ Quảng cho rằng: Các em

yêu thơ hay không là do chúng ta, là do trách nhiệm người làm ra thơ và những người đưa thơ đến cho các em Về phần các em, vốn rất nhạy bén sẵn sàng tiếp đón thơ, thơ đối với các em rất cần thiết [8] ý kiến đó phải chăng

cũng chính là những trăn trở, những mong muốn chung cho những ai quan tâm đến cuộc sống trẻ thơ?

Thơ Võ Quảng được giảng dạy trong nhà trường Tiểu học khá nhiều và phong phú ở các dạng bài Mặc dù vậy, cho đến nay vẫn chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về thơ Võ Quảng trong nhà trường Tiểu học Rải rác

trên các báo, tạp chí có một số bài giới thiệu hay đánh giá khái quát về các sáng tác của ông Một vài khoá luận, luận văn tìm hiểu chung sự nghiệp thơ của Võ Quảng mà chưa dành sự quan tâm thoả đáng đối với những bài thơ của

Võ Quảng được dạy trong nhà trường Tiểu học Vì vậy đề tài “Thơ Võ Quảng trong chương trình Tiểu học” của chúng tôi là một công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống vẻ đẹp đa diện của thơ Võ Quảng, đặc biệt

là vẻ đẹp và giá trị giáo dục toàn diện ở những bài thơ của Võ Quảng được giảng dạy trong nhà trường Tiểu học Việc làm này có ý nghĩa và thiết thực

đối với bản thân tác giả luận văn - một giáo viên trực tiếp giảng dạy ở nhà trường Tiểu học

2 Mục đích nghiên cứu

- Chọn đề tài “Thơ Võ Quảng trong chương trình Tiểu học” chúng tôi

mong muốn tìm hiểu vị trí, vai trò và đóng góp quan trọng trong những tác phẩm thơ của Võ Quảng được dạy ở chương trình Tiểu học hiện nay

- Đề tài là một tài liệu tham khảo hữu ích giúp cho giáo viên và học sinh Tiểu học tiếp cận dễ hơn với thơ Võ Quảng Từ đó, góp phần nâng cao hiệu quả cho công tác dạy và học những bài thơ Võ Quảng trong chương trình Tiểu học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ của chúng tôi là khảo sát, thống kê, phân tích, tìm hiểu giá trị giáo dục toàn diện của những tác phẩm thơ Võ Quảng viết cho thiếu nhi, đặc biệt là những bài thơ của Võ Quảng được dạy trong nhà trường Tiểu học Từ

đó, thấy được đóng góp to lớn của Võ Quảng đối với nền văn học thiếu nhi Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những bài thơ Võ Quảng được giảng dạy trong chương trình Tiểu học

- Phạm vi nghiên cứu là toàn bộ thơ ca của Võ Quảng viết cho thiếu nhi Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến những bài thơ của Võ Quảng được giảng dạy trong nhà trường Tiểu học- nơi chứa đựng vẻ đẹp giáo dục toàn diện đối

với việc hoàn thiện nhân cách và bồi đắp tâm hồn cho lứa tuổi học sinh tiểu học

- Về thực tiễn:

Từ hiểu biết về thơ Võ Quảng trong chương trình Tiểu học hiện nay, vận dụng hiệu quả vào quá trình dạy học các phân môn Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn, đặc biệt là quá trình bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học

Chương 1

Về tác giả Võ Quảng

1.1 Tiểu sử, con người

Nh văn Võ Quảng (1920 - 2007), sinh ra và lớn lên trong một gia đình

nh nho trung lưu ở xã Đại Hòa, huyện Đại Lộc, bên dòng sông Thu Bồn, Quảng Nam Từ nhỏ, ông đã được kế thừa lòng say mê văn học từ người cha - một nhà nho yêu nước Đó chính là nền tảng vững chắc cho thành công trong nghiệp viết văn của ông sau này

Năm 15 tuổi, Võ Quảng rời quê ra học ở trường Quốc học Huế Năm

17 tuổi, ông tham gia phong trào học sinh yêu nước và gia nhập đoàn thanh niên Dân chủ Năm 1939, ông gia nhập Đoàn thanh niên Phản đế và được bầu

l m tổ trưởng tổ Thanh niên Phản đế, hoạt động ở Huế Tháng 9 năm 1941,

Võ Quảng bị chính quyền Pháp bắt giam ở nh lao Thừa phủ, sau đó bị đưa đi quản thúc tại quê nh Có thể nói, xứ Huế là nơi đã ghi dấu bao kỉ niệm một thời học sinh sôi nổi, khát khao đổi thay và hướng tới Cách mạng của Võ Quảng Những ngày hoạt động tại Huế và thời gian bị quản thúc ở quê nhà,

ông đã tranh thủ đọc nhiều và nhờ đó vốn hiểu biết của ông cũng được mở rộng ở nhiều lĩnh vực

Sau khi Cách mạng tháng Tám nổ ra, Võ Quảng được chính quyền Việt Minh cử l m ủy viên Tư pháp th nh phố Đà Nẵng Khi quân Pháp chiếm Nam Bộ, ông được cử v o chức vụ Phó chủ tịch ủy ban H nh chính kháng chiến th nh phố Đà Nẵng Từ năm 1948, ông được cử làm phó Chánh án tòa

án quân sự miền Nam Việt Nam, sau đó là Hội thẩm nhân dân Tòa án nhân dân liên khu V Trong suốt chín năm nền dân chủ cộng hòa, Võ Quảng đã khẳng định được năng lực hoạt động của mình trên hai lĩnh vực hành chính và pháp luật Thời gian này, ông cũng có sáng tác một số tác phẩm thơ dành cho thiếu nhi

Sau năm 1954, Võ Quảng tập kết ra Bắc và được điều về công tác ở chức vụ ủy viên Ban nhi đồng Trung ương, phụ trách văn học cho thiếu nhi

Ông đã từ chối con đường hoạt động chính trị - một con đường đầy thuận lợi

và triển vọng đối với ông lúc bấy giờ - để đi theo nghề viết, đúng ra là viết văn cho thiếu nhi Đây là bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời Võ Quảng Kể từ

đó, ông chỉ chuyên tâm với nghề viết, hết mình vì trẻ thơ Ông là một trong những người đã bỏ nhiều công sức để xây dựng nền móng đầu tiên cho nền văn học thiếu nhi dưới chế độ mới Năm 1957, Võ Quảng l một trong những người tham gia sáng lập v từng giữ chức Giám đốc Nh xuất bản Kim

Đồng Tại đây, ông đã quy tụ được nhiều tài năng, nhiều chuyên gia, nhà văn, nhà giáo tâm huyết với việc sáng tác cho trẻ em Sáng tác của ông đi vào nhà trường, đến với các em học sinh qua những trang sách giáo khoa, và có khi

đến sớm hơn với thiếu nhi từ khi các em còn ở nhà trẻ, mẫu giáo qua câu chuyện kể của các cô giáo Mầm non Đây là một trong những cống hiến to lớn của Võ Quảng đối với sự nghiệp giáo dục

Không chỉ dừng lại ở việc viết văn, Võ Quảng mong muốn vươn đến nghệ thuật tạo hình cho trẻ em Năm 1964, ông được cử l m Giám đốc xưởng phim hoạt hình Việt Nam Cũng trong năm này, tên tuổi Võ Quảng nổi lên

như một hiện tượng mà nhà nghiên cứu Phong Lê gọi ông là “người hết mình

và trọn đời cho thiếu nhi Năm 1965, Võ Quảng được kết nạp v o Hội viên

Hội Nhà văn Việt Nam Là người tâm huyết với nghề, ông rất coi trọng việc bồi dưỡng đạo đức, tình cảm và giáo dục tư cách làm người cho các em ngay

từ thuở ấu thơ Và đặc biệt từ 1971, được phân công làm chủ tịch Hội đồng Văn học Thiếu nhi và giữ chức vụ này đến khi về hưu, Võ Quảng dành toàn bộ tâm huyết cho lứa tuổi “thần tiên” của đất nước Năm 2007, ông được nhà nước trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật Võ Quảng qua

đời ngày 15 tháng 6 năm 2007 tại Hà Nội

Có thể nói, cuộc đời của Võ Quảng trải qua rất nhiều biến cố thăng trầm Ông sinh trưởng trong một giai đoạn lịch sử đầy sóng gió của đất nước,

của lịch sử cách mạng Việt Nam Đặc biệt trong đời mình, Võ Quảng đã có hai bước ngoặt quan trọng: Sau khi tập kết ra Bắc, ông đã từ bỏ con đường hoạt động chính trị đang rộng mở để chuyển sang cầm bút viết văn vì tình yêu

đối với văn học luôn cháy bỏng trong tâm hồn Ngã rẽ thứ hai là gác việc sáng tác cho độc giả lớn tuổi cũng đang đầy hứa hẹn để chuyên tâm viết cho thiếu nhi bằng tình cảm trìu mến, yêu thương Hai cuộc phiêu lưu của Võ Quảng

đều là vì tình yêu thơ văn và tình yêu con trẻ Nó hấp dẫn không kém chuyện phiêu lưu mạo hiểm của phương Tây, nhưng lại cũng phảng phất bóng dáng của triết học cổ phương Đông ở chỗ, đó là thứ tình yêu gắn liền với triết lý của

đạo Phật

Tìm hiểu cuộc đời Võ Quảng mới thấm thía hết sự hi sinh của một nhà văn yêu trẻ Từ Quảng Nam tập kết ra Bắc, Võ Quảng có những cơ hội để thăng tiến trên con đường chính trị Thế nhưng, ông lại chọn con đường kết bạn với trẻ em Ông muốn sống giữa thế giới hồn nhiên, trong trẻo Đường cách mạng - đường văn của ông cuối cùng lại là con đường đến với trẻ em

1.2 Sự nghiệp sáng tác

Giáo sư Phong Lê đã có lần viết về Võ Quảng: Đường đời của ông rất

có thể chuyển theo một hướng khác với nghiệp viết, và như vậy xem ra là thuận, là hợp lẽ với số đông người Thế nhưng rồi ông đã chọn nghề viết ấy là

điều xem ra không bình thường Lại viết cho thiếu nhi khi chớm vào tuổi 40, trong bối cảnh một nền văn học thiếu nhi còn trong buổi đầu thanh vắng ấy

là một chuyện càng không bình thường nữa [18]

Với những đóng góp lớn lao trong việc sáng tác thơ văn cho trẻ em, có

thể gọi Võ Quảng là ông Bụt mà không quá lời Ông đã tạo ra một thiên

đường mới mẻ và đầy màu sắc cho lớp lớp thế hệ thiếu nhi Viết cho thiếu niên - nhi đồng là công việc đầy gian khổ mà người cầm bút phải vượt lên trên những ham muốn đời thường, kể cả nhu cầu thường nhất trong trái tim nhạy

cảm của một nghệ sĩ mới có thể làm được Nếu không yêu trẻ thơ bằng một tình yêu nguyên vẹn thì khó có được những thành công viên mãn như ông

Khát khao làm văn chương của Võ Quảng được hun đúc từ thời còn trẻ Sau 9 năm kháng chiến chống Pháp, tập kết ra Bắc, Võ Quảng mới có điều kiện thực hiện được ước mơ của mình Khởi đầu sự nghiệp của ông là thơ và rồi tiếp theo là truyện Cũng thật thú vị khi ngay trong lĩnh vực lý luận phê bình văn học thiếu nhi, Võ Quảng cũng là người đầu tiên góp phần hình thành các quan niệm cơ bản đặc trưng cho văn học thiếu nhi Việt Nam như là sự trong sáng, tươi vui, hóm hỉnh, giàu tính giáo dục, sự phù hợp theo đối tượng lứa tuổi ông có nhiều bài viết hay và chuyên sâu về việc làm thơ, viết văn cho thiếu nhi, cũng như nhiều bài viết động viên khích lệ các tác giả trẻ viết cho thiếu nhi Đó là những đóng góp bước đầu định hình một nền văn học thiếu nhi Việt Nam thực sự chuyên nghiệp Có một điều cũng rất đặc biệt, Võ Quảng là người đầu tiên, dưới cái tên Hoàng Huy, dịch kiệt tác Đôn Kihôtê của Xecvantet sang tiếng Việt cho các em từ năm 1959 Đó là bản dịch phóng tác hợp với thiếu nhi mà vẫn giữ được cái hồn và tiếng cười của nhà văn Tây Ban Nha thiên tài này Thật thú vị là người thơ Võ Quảng hiền lành ít nói,

thậm chí sinh thời ông còn tự coi mình là “chậm chạp, chậm tiến , nhưng ông

đã lặng lẽ làm được rất nhiều việc cho văn học thiếu nhi và qua đó đóng góp cũng thật nhiều cho văn học Việt Nam

Sinh thời, Xuân Diệu nói với Võ Quảng chúng mình cùng đi đến nơi

về đến chốn Văn chương vốn có cả vạn ngả đường, nhưng đều hướng về

“chốn” Chân, Thiện, Mỹ Và Võ Quảng cũng như Xuân Diệu đều là những con người tài năng Trong khi các nhà thơ khác lấy việc làm thơ cho người lớn

là chính và thỉnh thoảng mới viết cho thiếu nhi như Huy Cận với tập thơ Đôi

bàn tay em, Tú Mỡ có thơ về ông và cháu, Xuân Quỳnh có tập thơ Bầu trời trong quả trứng thì Võ Quảng lại dành phần lớn tâm huyết, tài năng và trái

tim cho thơ văn thiếu nhi Ông từng tâm sự: Hãy dành cho con trẻ những gì

đẹp đẽ và tinh khiết nhất ngay từ khi trẻ bước vào đời [6, 33] Ông đã dành

trọn đời mình để chắt lọc những tinh túy nhất của cuộc sống dành cho con trẻ

Điều đó lắng đọng trong những trang viết như là sự kết tinh toàn bộ tài năng

và tâm huyết của ông

1.2.1 Thơ Võ Quảng có nội dung phong phú, nghệ thật đặc sắc và mang ý nghĩa giáo dục cao Ông kể về quê hương, viết về những gì gần gũi với cuộc sống của trẻ thơ Đặc biệt, ông có lối viết dí dỏm, hóm hỉnh, giàu nhạc

điệu Khi viết về một thế giới loài vật phong phú, đa dạng xung quanh cuộc

sống trẻ thơ ông quan niệm: Tác phẩm văn học viết cho các em là một công

trình sư phạm Người viết cần cân nhắc nên nói cái gì, nói như thế nào để có lợi cho tâm hồn các em mà không ảnh hưởng đến sự thể hiện nghệ thuật [25]

Trong thơ ông, có đầy đủ những con vật nuôi trong nhà, rất gần gũi với con người, những con vật sống trong rừng, cả những con vật có thể bay trên trời

hay lội dưới nước, đúng như nhà thơ Ngô Quân Miện nhận xét: đó là “một

vườn bách thú” Miêu tả về loài vật hay cây cỏ bao giờ Võ Quảng cũng lồng

vào đó những bài học thật giản dị Những tác phẩm thơ của ông bao gồm:

đẹp Võ Quảng thường khám phá ra nhiều điều bất ngờ từ những sự vật rất

bình thường Nhờ đó, ngòi bút Võ Quảng đã tạo được một cá tính riêng qua những trang viết dành cho thiếu nhi

Nhìn vào vườn thơ Việt Nam mà đặc biệt là thơ thiếu nhi ta không thể không để ý đến những đốm hoa nhỏ nhắn, bình dị mà đầy chất men say: đó là những đốm hoa thơ của Võ Quảng Thơ và văn cho tuổi thơ là hai lĩnh vực mà

Võ Quảng chuyên tâm sáng tạo nhất, tại đây ông có nhiều bài thơ, những trang văn chứa chan cảm xúc Trong mỗi trang thơ của ông, thế giới xung quanh dường như bừng sáng và rực rỡ hơn Cỏ cây, mây nước, muông thú cho

đến những đồ vật bình dị như cái mai, cái cuốc, cái bồ tre cũng trở nên sống

động, cũng có tâm hồn, tình cảm, có ước mơ, có suy tư và đôi khi có cả một triết lí rõ rệt giải thích cho sự tồn tại của bản thân mình Ông quan niệm:

Thơ có nhiệm vụ phải ghi sâu vào tâm hồn các em tất cả bức tranh đậm đà của đất nước, từ những sự kiện to lớn nhất, cho đến những việc nhỏ nhất, bóng dáng một cánh cò bay, hình ảnh sóng lúa dập dờn, cây đa, bến nước, tất cả vẻ

đẹp của núi sông, đó là lớp phù sa mỡ màng, trên đó mọc lên xanh tươi tình yêu Tổ quốc [11, 201]

Người duy mĩ và kĩ tính bậc nhất trong văn chương Việt Nam là nhà

văn Nguyễn Tuân từng viết: Nếu tôi nhớ không đúng thì Võ Quảng bắt đầu

nói chuyện với độc giả nhỏ bằng tập thơ Măng tre Thơ măng là những bài thơ đẹp như tranh tĩnh vật Tranh vẽ những hình dáng tĩnh nhưng lại sống

động, và Võ Quảng đã thổi vào đấy cái tâm hồn trong trắng của mình [13,

354]

Trong thơ Võ Quảng, thế giới nhân vật là những con vật, đồ vật, cỏ cây, hoa lá mà ẩn chứa trong đó là bài học nhận diện, phát hiện đặc thù của mỗi con vật, mỗi hiện tượng trong cuộc sống đối với trẻ em Với các em ở lứa tuổi lớn hơn đó là bài học về tình bạn, nhu cầu muôn thuở của con trẻ Còn với người lớn là biểu tượng cho sự quảng giao tình bè bạn, của giao lưu cộng

đồng, đó là tiếng nói của thời đại thế giới hội nhập mà Võ Quảng đã sớm cảm nhận và thể hiện trong thi phẩm của mình Còn với các nghệ sĩ, thơ Võ Quảng

lại mang hàm nghĩa, nó là khát vọng gõ cửa lâu đài nghệ thuật đến với trẻ em

và quan trọng nhất là mỗi người bước vào đó phải có một phong cách nghệ thuật độc đáo

1.2.2 Mảng văn xuôi viết cho thiếu nhi của Võ Quảng khá phong phú

Có một điều khác với thơ, ngoài những tác phẩm viết cho trẻ lứa tuổi nhi

đồng, truyện của ông còn hướng đến đối tượng thiếu nhi Đề tài bao trùm

trong văn xuôi của Võ Quảng có thể gói gọn trong mấy chữ “bức tranh

quê”[3, 165] Khi dự định viết về quê hương mình, nhà văn Võ Quảng đã cố

gắng thể hiện bằng được sự đổi đời của cả một vùng quê hương Cánh mạng

tháng Tám, theo cách nói vắn tắt của tác giả là “Bừng lên một làng” Có thể

nhận ra tình yêu quê hương của Võ Quảng qua những trang sách miêu tả thiên nhiên và con người xứ Quảng, với những tác phẩm tiêu biểu như:

- Kinh tuyến, vĩ tuyến ( 1995)

Ngót 50 năm cầm bút, Võ Quảng để lại cho văn học thiếu nhi Việt Nam một di sản đồ sộ Trong đó, về văn xuôi, nhà nghiên cứu Phong Lê đánh giá,

Quê nội và Tảng sáng của ông xứng đáng xếp vào loại hay nhất trong kho tàng

văn học thiếu nhi Việt Nam Cùng với những tác phẩm như Dế Mèn phiêu lưu

ký (Tô Hoài), Những ngày thơ ấu (Nguyên Hồng), hai tập sách của Võ Quảng

là một phần của kho sách thiếu nhi kinh điển Với sự quan sát tinh tế và nghệ thuật miêu tả chi tiết, hóm hỉnh, truyện của ông đưa người đọc đến với thế giới tâm hồn trẻ thơ, trong trẻo, hồn nhiên Họa sĩ Ngô Mạnh Lân cho rằng, truyện thiếu nhi của Võ Quảng rất giàu triết lý, mang đậm ý nghĩa nhân văn và giàu

giá trị lịch sử Những đứa trẻ trong Quê nội của ông lớn lên trong những ngày

đạn bom và trải qua tuổi thơ vừa nhọc nhằn, lam lũ vừa thiết tha gắn bó với quê hương

Võ Quảng được biết đến với tư cách một nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi Ngoài tiểu thuyết và thơ, Võ Quảng còn là tác giả của nhiều truyện đồng thoại rất được bạn đọc nhỏ tuổi yêu thích Những câu chuyện đồng thoại của

Võ Quảng nhẹ nhàng mà thấm thía Nó mang đến cho trẻ em những bài học

bổ ích, giúp trẻ vững vàng hơn trong quá trình hoàn thiện nhân cách của mình Những quan sát và tri thức đời sống đã được nhà văn chuyển hóa rất tài tình trên trang viết, để các em nhỏ tiếp cận một cách dễ dàng và dễ hình dung nhất Truyện đồng thoại của Võ Quảng hẳn sẽ làm các em mến yêu hơn các loài

động vật gần gũi trong đời sống, cho các em những kiến thức sinh vật thú vị

và cũng mở ra cho các em một thế giới tâm hồn phong phú, đầy tưởng tượng

và những sắc màu Toàn bộ truyện đồng thoại của Võ Quảng được tập hợp trong ba tập:

- Cái Mai ( 1967)

- Bài học tốt ( 1982)

- Những chiếc áo ấm ( 1987)

Với nhiều tác phẩm tiêu biểu như Chuyến đi thứ hai, Trong một hồ

nước, Mắt Giếc đỏ hoe, Những chiếc áo ấm, Đò ngang, Anh Cút lủi, Đêm biểu diễn từ nhiều năm nay tên tuổi của Võ Quảng đã trở nên quen thuộc với

nhiều thế hệ bạn đọc tuổi thơ

1.2.3 Ngoài phần sáng tác thơ văn, Võ Quảng còn viết nhiều tiểu luận, phê bình, kinh nghiệm sáng tác và bài giảng lí luận sáng tác văn học thiếu nhi Võ Quảng có nhiều bài viết hay và chuyên sâu về việc làm thơ viết văn cho thiếu nhi, cũng như nhiều bài viết động viên khích lệ các tác giả trẻ viết cho thiếu nhi Đó là những đóng góp bước đầu định hình một nền văn học thiếu nhi Việt Nam thực sự chuyên nghiệp Những bài viết tiêu biểu về tiểu luận - phê bình bao gồm:

- Chung quanh vấn đề sáng tác văn thơ cho thiếu nhi

- Làm thơ cho thiếu nhi

- Truyện đồng thoại cho thiếu nhi

- Thơ cho thiếu nhi

- Nói về ngôn ngữ văn học đi vào nhà trường

- Một số ý nghĩ chung quanh vấn đề sách viết cho thiếu nhi

Sự nghiệp sáng tác của nhà văn Võ Quảng cho thiếu nhi là những thành tựu quý giá của văn học Việt Nam Võ Quảng là một người có chủ kiến về văn học thiếu nhi, ông đã ấp ủ một tư tưởng thẩm mỹ về một nền văn hóa cho trẻ

em ở vị trí người làm quản lý văn học, ông luôn vì lợi ích của văn học thiếu nhi nước nhà, vì lợi ích chính đáng của các nhà văn trong việc xuất bản những tác phẩm văn học thiếu nhi có giá trị Không chỉ độc giả nhỏ tuổi ở trong nước biết đến, văn thơ của Võ Quảng còn được chọn dịch và giới thiệu ở nước ngoài qua các thứ tiếng khác nhau như Nga, Pháp, Anh, Đức ở đâu tác phẩm của

ông cũng được hưởng ứng nhiệt tình của độc giả Chính điều này đã một lần nữa giúp chúng ta khẳng định vị trí cũng như ảnh hưởng của Võ Quảng đối với nền văn học thiếu nhi và trong sự nghiệp trồng người của nước nhà

Dành trọn cuộc đời mình cống hiến cho thiếu nhi, Võ Quảng đã để lại một khối lượng tác phẩm lớn mà đến nay các em thiếu nhi vẫn yêu thích Với trẻ em, một cuốn sách hay bao giờ cũng đem đến cho các em những điều tốt

đẹp, luôn là một gia tài trong hành trang vào đời của các em Vì vậy, người viết văn phải có trách nhiệm, phải có nghề và thực sự tâm huyết Đó là quan niệm và cũng là tâm sự sáng tác của đời văn Võ Quảng Miệt mài gần nửa thế

kỉ sáng tạo, Võ Quảng đã có một sự nghiệp văn học giá trị với đủ mọi thể loại thơ, tiểu thuyết, truyện đồng thoại, kịch bản phim hoạt hình và lý luận phê

bình Đó thực sự là “những công trình sư phạm mang đậm bản sắc Võ

Quảng, đậm chất dân gian, ngắn gọn, giàu triết lí và tình yêu thương Mỗi trang viết của Võ Quảng người đọc đều thấy thấm đẫm một tình yêu đằm thắm mà ông đã dành cho độc giả nhỏ tuổi Trải qua nhiều thập kỉ, những

sáng tác của Võ Quảng vẫn luôn được các em đón nhận một cách hào hứng, trở thành hành trang theo các em khôn lớn vào đời

Với những thành tựu đặc biệt về văn học thiếu nhi, Võ Quảng được trao tặng giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật Ông xứng đáng được tôn vinh là một tài năng văn học viết cho thiếu nhi

1.3 Vị trí Võ Quảng trong nền văn học thiếu nhi Việt Nam

Văn học thiếu nhi có vai trò quan trọng đối với sự hình thành và phát triển toàn bộ nhân cách con người ngay từ thuở ấu thơ Văn học không chỉ góp phần làm giàu có tâm hồn, nâng cao năng lực cảm thụ cái đẹp, mà còn giúp cho trẻ phát triển trí tuệ, mở rộng sự hiểu biết và hướng tới một lối sống giàu lòng nhân ái

Văn học thiếu nhi là một bộ phận có vị trí đặc biệt trong nền văn học dân tộc Nó đã hình thành và phát triển trong một hoàn cảnh lịch sử đầy biến

động của đất nước Trong chế độ phong kiến, ở nước ta chưa có sáng tác văn học cho trẻ em Mãi đến đầu thế kỉ XX, dưới chế độ thực dân phong kiến, qua những cuộc cách tân văn học theo xu hướng hiện đại hóa, văn học trẻ em mới bắt đầu được chú ý Đến giữa những năm miền Bắc bắt tay vào xây dựng hòa bình và miền Nam tiến hành đấu tranh vũ trang thống nhất đất nước thì văn học thiếu nhi mới có bước phát triển ngay trong cao trào thực hiện hai nhiệm

vụ chiến lược của cả đất nước Văn học thiếu nhi đã dần hình thành với đủ các

bộ môn và thể loại như: truyện, thơ, kịch, ký, tranh bao trùm các chủ đề lớn

về truyền thống lịch sử, cách mạng, kháng chiến; về sinh hoạt gia đình, xã hội, học tập, lao động và chiến đấu làm nên một sắc thái phản ánh mới của văn học Đây là chặng đường mở đầu cho nền văn học thiếu nhi Việt Nam Mặc

dù trong hoàn cảnh khó khăn, tất cả những thành tựu trên đã ghi nhận những

cố gắng của các văn nghệ sĩ Nó chứng tỏ nền văn học viết cho các em rất có cơ sở và điều kiện để phát triển trong tương lai Điều quan trọng hơn là văn học thiếu nhi đã tập hợp được một đội ngũ đông đảo với hàng trăm nhà văn, nhà giáo và họa sĩ thuộc nhiều lứa tuổi mà có hứng thú viết và vẽ vì trẻ em Để

có những thành tựu như vậy phải kể đến công sức của lớp người khai sơn phá thạch đầu tiên mà Võ Quảng là một trong số rất ít những nhà văn ấy

Qua ba mươi năm (1945 - 1975) trải dài trong hai cuộc kháng chiến, xen kẽ chiến tranh và hoà bình, nền văn học thiếu nhi Việt Nam xuất hiện hàng loạt cây bút chuyên nghiệp Nhiều người đã tạo dựng được tên tuổi cho riêng mình như: Vũ Tú Nam, Phạm Hổ, Nguyễn Kiên, Phan Thị Thanh Nhàn,

Ma Văn Kháng Từ sau 1975, nhất là từ sau thời kì đổi mới, văn nghệ đã có một sự ra quân khá sôi nổi Nhiều tác giả cũ, tuổi đã cao nhưng vẫn dành tâm huyết viết cho các em Nhiều người, chuyên viết cho người lớn nay lại viết những tác phẩm sáng giá cho thiếu nhi (Phùng Quán, Duy Khán ), nhiều cây bút nổi tiếng có những truyện mà trong đó nhân vật thiếu nhi là nhân vật mang tư tưởng xã hội lớn (Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng ) Đặc biệt là sự xuất hiện của nhiều cây bút trẻ mang đến nhiều mới mẻ, táo bạo, mạnh dạn trong sáng tác: Trần Thiên Hương, Lê Cảnh Nhạc và nổi bật là Nguyễn Nhật ánh Thời gian này, Võ Quảng cũng đã cho ra đời rất nhiều tác phẩm đặc sắc trên nhiều

lĩnh vực Tiêu biểu như các truyện: Cái Thăng (1961), Chỗ cây đa làng

(1964), Cái mai (1967), Những chiếc áo ấm (1970), Quê nội (1973), Bài học tốt (1975), Tảng sáng (1976) và hàng loạt tập thơ: Gà mái hoa (1957), Thấy cái hoa nở (1962), Nắng sớm (1965), Anh Đom Đóm (1970), Măng tre (1971) Vậy là, cùng với Quê nội in trước đó, Võ Quảng đã đưa người đọc

vào một thế giới đa màu sắc của trẻ thơ với những câu chuyện về một làng quê

cụ thể thuộc đất Quảng Nam, quê hương tác giả, ở vào cái thời điểm lịch sử rất

đặc trưng cho sự bừng tỉnh và chuyển mình của đất nước là Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Cũng thời gian này còn có một số tác phẩm đáng chú ý của

các tác giả khác như: Tuổi thơ im lặng của Duy Khán, Tuổi thơ êm đềm của

Võ Hồng, Tuổi Thơ dữ dội của Phùng Quán, Côi cút giữa cảnh đời của Ma Văn Kháng Và thời kì này chúng ta đã có một “phong trào sáng tác cho

thiếu nhi” như những gì mà Võ Quảng đã trăn trở

Nhìn chung thơ viết cho thiếu nhi nằm trong nghệ thuật sáng tác văn học và văn học thiếu nhi nói chung, vì thế, nó cũng mang đầy đủ những đặc

điểm của sáng tác nghệ thuật ngôn từ Thơ viết cho các em thường ngắn gọn,

rõ ràng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của trẻ Đặc biệt, vì đối tượng tiếp nhận là trẻ em nên các sáng tác thường sử dụng những từ ngữ rất chọn lọc, giản dị, trong sáng, dễ hiểu Khác với thơ viết cho người lớn, thơ dành cho lứa tuổi thiếu nhi hầu như chỉ thuần túy những hình ảnh cảm xúc với nhiều yếu tố truyện trong thơ và yếu tố thơ trong truyện Mỗi câu chuyện viết cho các em thường là những bài học nhẹ nhàng mà sâu sắc Chất thơ của truyện sẽ làm

cho những bài học ấy” không bị khô khan cứng nhắc Cùng với chất thơ bay

bổng, ý nghĩa của câu chuyện có thể sẽ còn theo các em mãi trong suốt cuộc

đời

Là một bộ phận của văn học thiếu nhi Việt Nam, thơ cho lứa tuổi măng non cũng mang những dấu ấn lịch sử của đất nước Sự chuyển mình của kinh tế- xã hội mang đến cho mảng sáng tác này những chuyển biến đáng kể trên cả hai mặt nội dung lẫn hình thức nghệ thuật Từ sau Cách mạng, thơ viết cho các em là sự tiếp nối những quan niệm nghệ thuật sâu sắc của giai đoạn trước theo một phương thức phản ánh sáng tạo trong cái nhìn ấm áp, nhân hậu và

đầy tinh thần trách nhiệm về một thế hệ trẻ thơ của thời đại mới Thơ viết cho

thiếu nhi ở giai đoạn này mang dáng vóc của những nét chạm khắc tinh tế, những ấn tượng sâu sắc về hình tượng nhân vật thiếu nhi - những con người mới, những mầm non mới Sục sôi trong không khí của đất nước đang có chiến tranh, thơ thiếu nhi đã đạt được nhiều thành tựu rực rỡ gắn liền với nhiều tên tuổi như Tô Hoài, Phạm Hổ, Định Hải, Huy Cận, Vũ Tú Nam, Xuân Quỳnh Đặc biệt cũng trong thời kì này nổi lên hiện tượng các em bé làm thơ với những tên tuổi nổi bật như: Trần Đăng Khoa, Chu Hồng Quý, Nguyễn Hồng Kiên mở đầu cho phong trào sáng tác thiếu nhi cho chính tuổi mình

Xuất hiện trong trào lưu của thời đại, Võ Quảng hiểu rất rõ tâm sinh lí của lứa tuổi thiếu nhi, vì thế ông đã đến với trẻ em bằng thơ, truyện, kịch bản

phim hoạt hình ở thể loại nào, ông cũng để lại ấn tượng lắng đọng trong tâm hồn bạn đọc, đặc biệt là thơ Thơ văn Võ Quảng có nội dung phong phú, nghệ thuật đặc sắc và ý nghĩa giáo dục cao Ông thường kể chuyện về quê hương hoặc viết về những gì gần gũi với cuộc sống của trẻ thơ Giọng thơ của ông dí dỏm, giàu nhạc điệu, không lẫn với bất cứ nhà thơ nào khác Vào nghề cầm bút khi bước sang tuổi 37, nhưng từ đây mở đầu một thời kỳ sung sức nhất viết

cho thiếu nhi của Võ Quảng Thời kỳ này ông cho in tập thơ đầu tay Gà mái

hoa Đây là câu chuyện được viết bằng thơ kể về một chị gà mái hoa, từ lúc

chị ta biết đỏ mặt, rồi chị ta nhảy ổ, đẻ trứng, ấp trứng, rồi trứng nở ra cả một

đàn gà con Những vần thơ trẻ trung, hóm hỉnh, với những cố gắng tìm tòi

biểu hiện, qua cách dùng nhiều vần trắc và từ tượng thanh, Gà mái hoa hé lộ

ra những đường nét và màu sắc thuộc phẩm chất tâm hồn tác giả và có thể là ngoài ý muốn, nó cũng là lời cam đoan, lặng lẽ rằng từ nay mình sẽ chuyển hướng trọn vẹn vào hoạt động văn học thiếu nhi Và Võ Quảng đã lựa chọn cho mình con đường viết cho thiếu nhi trong suốt sự nghiệp của mình Cùng với lựa chọn đó, ông cũng là người góp phần tích cực tạo dựng ra một lực lượng, xây dựng nên một đội ngũ văn học chuyên tâm viết cho thiếu nhi Khi bàn về chức năng, nhiệm vụ của văn học thiếu nhi, Võ Quảng cho rằng: Văn

học thiếu nhi phải là “những đốm lửa thắp sáng những khía cạnh nhân đạo

của con người Nó phải làm cho các em biết sung sướng, xót xa, yêu thương, căm giận, ghét mọi biểu hiện xấu xa, yêu mọi biểu hiện vị tha trung thực ,

làm được như vậy tức là người viết đã đánh thức được trong các em những

tình cảm cao quý” [11, 200]

Võ Quảng là một trong những người viết vào loại sớm nhất, lâu dài nhất cho tuổi thơ, và cũng là người có ý thức nhất, có tâm huyết nhất vì các em trong lao động nghệ thuật Nhà văn luôn khao khát sáng tạo ra cái hay, cái độc

đáo trong mỗi tác phẩm của mình Tài nghệ của Võ Quảng là ở chỗ biết chọn lọc những gì tinh túy nhất để kể cho trẻ em, nhờ đó mà tác phẩm tạo dựng

được một không gian nghệ thuật, đạt được tính văn học và vì thế đã có sức

sống lâu dài, ví như các bài Mời vào ; Anh Đom Đóm ; Ai dạy sớm

Điều mà nhà văn Võ Quảng gửi gắm lại cho chúng ta là ngọn lửa tình yêu trẻ

em, lòng ham học hỏi văn học dân tộc và văn học thế giới và niềm đam mê sáng tạo

Sự lao động cần mẫn và nghiêm túc đã đưa Võ Quảng đến thành công

Giáo sư Phong Lê đã viết: Trên con đường chưa phải là rộng rãi lắm của

văn học thiếu nhi Việt Nam thể kỉ XX, Võ Quảng là hình ảnh một bộ hành chung thuỷ trong một cuộc đi vẫn còn là vắng vẻ và vất vả, vắng vẻ nhưng ông vần là người trong số hiếm hoi, gắn nối văn mạch dân tộc và khơi tiếp cho nó một dòng chảy mới sau năm 1945” [21, 336] Để có được một đời sống nghệ

thuật như vậy là do tài năng và hơn cả là một tình yêu sâu nặng dành cho trẻ thơ Nét dung dị, tinh khôi thấm đẫm trong hồn thơ Võ Quảng đích thực là báu vật mà dường như số phận đã cắt đặt cho ông một thiên chức vừa như là người mẹ, lại vừa như một cô giáo dịu hiền Văn xuôi cho thiếu nhi của Võ Quảng cũng vậy: một văn phong có hồn phách trẻ thơ, bát ngát cảm giác khi xây dựng từng nhân vật trong truyện Ông đã ngược dòng về với bến bờ ấu thơ bên những câu chuyện, với từng sự vật quanh mình

Không chỉ được trẻ em yêu thích, Võ Quảng còn đề lại nhiều ấn tượng tốt đẹp trong lòng bạn bè đồng nghiệp đương thời Nhà văn Nguyễn Kiên cho

biết: Võ Quảng là người hiền lành, nhỏ nhẹ nhưng ẩn chứa bên trong là

những trải nghiệm sống động về thiếu nhi” Còn họa sĩ Ngô Mạnh Lân tâm sự:

Võ Quảng có tầm nhìn xa, rất dũng cảm bênh vực cho những trang văn có giá trị mà có thể chúng chưa nhận ra lúc đương thời Còn nhà văn Đoàn

Giỏi lại viết Không phải chỉ tấm lòng mà bằng kiên trì lao động không mệt

mỏi, đã khiến anh thêm già dặn, có bản lĩnh trở thành một tài năng Nói như Kinh Thánh: “sung sướng thay kẻ khát” thì Võ Quảng là một người sung sướng Bởi anh không lúc nào tự bằng lòng với mình, không tự mãn, lúc nào cũng thấy chưa đủ, cần phải vươn tới [21, 362] Nhà văn, nhà thơ Phạm Hổ,

người bạn gần gũi của Võ Quảng trên con đường văn học thiếu nhi đã nói lên

cảm nghĩ của mình khi đọc thơ Võ Quảng: Thơ Võ Quảng thường có những

cái hay trong sự mộc mạc, hồn nhiên có khi đến vụng về, một sự vụng về đến

đáng yêu Và như Pi - cát - xô đã nói - có đôi khi chính sự vụng về kia là một yếu tố góp phần tạo nên phong cách [14, 119]

Không chỉ là người sáng tác thuần túy, ở góc độ sư phạm, Võ Quảng còn thực hiện xuất sắc vai trò một nhà tâm lí, một nhà giáo dục đối với không chỉ một thế hệ thiếu nhi, không chỉ một lứa tuổi bạn đọc Bởi chính ông đã

tâm niệm: Văn học thiếu nhi có mục đích chủ yếu là giáo dục các em biết

sống tốt đẹp, biết cảm thông, biết yêu thương, biết quý trọng cái đẹp, hiểu rõ nghĩa vụ làm người”

Quả thực, Võ Quảng đã thực hiện xuất sắc thiên chức của nhà tâm lí khi viết văn cho thiếu nhi Ông đã nhập vào trẻ em, hóa thân vào nhân vật trẻ em

để có thể nghĩ, có thể cảm như các em Viết cho thiếu nhi, Võ Quảng chú ý

đến mọi lứa tuổi: có sách cho tuổi mầm non, có sách cho nhi đồng, thiếu niên,

có sách cho tuổi mới lớn, tuổi đã lớn ông nhận thức rất rõ và thực hiện thành công trách nhiệm giáo dục trực tiếp của văn học cho các em Tìm hiểu và nghiên cứu về những tác phẩm của Võ Quảng, nhà văn Ngô Thị Nhất đã đưa

ra nhận xét: Đọc các tập Măng tre, Anh Đom Đóm, Những chiếc áo ấm,

Bài học tốt, Cái thăng, Cái mai và có thể nói là tất cả các tập thơ và truyện ngắn của Võ Quảng, từ những em bé lớp một, lớp hai cho đến các em thiếu nhi những lớp trên đều thấy như vừa được uống cốc nước dừa thơm, được ăn que kem ngọt, một cảm giác tươi mát tràn ngập tâm hồn khiến các em sẵn sàng muốn làm một điều gì đó tốt đẹp và có ích, sẵn sàng yêu thương và trân trọng mọi vật, mọi người xung quanh [8, 131]

Võ Quảng yêu thương trẻ em trong tình yêu thương con người Ông đặt nơi các em lòng yêu mến và thương cảm, sự trân trọng và tin tưởng hết mực Tất cả những gì ông viết cho các em đều bắt nguồn từ một trái tim nhân hậu

Ngòi bút của nhà văn chân chính bao giờ cũng hướng thiện Ngòi bút của Võ Quảng càng đậm đặc chất tốt lành dành cho trẻ em Lòng yêu thương trẻ em ở

Võ Quảng như được nhân đôi bởi trong đó có thêm lòng yêu trẻ của một nhà giáo dục Nói đúng ra nó còn được nhân lên gấp bội vì đã bao hàm cả trách nhiệm của bậc bề trên và lương tâm của người kiến trúc tâm hồn đầy trải

nghiệm Xuất phát từ trái tim nhưng phải có con mắt tinh đời mới làm nên

những trang viết đi vào thế giới tâm hồn trẻ em và tạo nên đời sống tinh thần

đẹp đẽ cho các em Nói khái quát hơn, Võ Quảng có một tâm hồn rất trẻ Chất

trẻ ấy tạo ra cái tươi tắn, nguyên tươi trên những trang viết Nó cũng tạo ra nét

phong cách hồn nhiên, nên thơ trong văn Võ Quảng và rõ nhất là trên những trang viết cho trẻ em

Vườn văn thiếu nhi của ta hôm nay quả có không ít người, thậm chí còn rất đông người Nhưng nhìn vào lại thấy không có mấy ai chuyên tâm, chuyên trách, chuyên nghiệp như Võ Quảng 50 năm qua, ông chỉ viết cho thiếu nhi Dành cả một đời người cho cho một sự nghiệp vốn được xem là cao quý và thiêng liêng và cả một đời như vậy nhưng có phải bất cứ ai cũng đến được đích không? Và nếu đến được đích, có phải là một cái đích xa như Võ Quảng?

Chương 2 Thế giới nghệ thuật Thơ võ quảng 2.1 Khái niệm thế giới nghệ thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Thế giới nghệ thuật là một thế giới

riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lí của con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới ấy”[2, 302]

Thế giới nghệ thuật có không gian riêng, thời gian riêng, có qui luật tâm

lí riêng, quan niệm đạo đức, thang bậc giá trị riêng chỉ xuất hiện một cách

ước lệ trong sáng tác nghệ thuật Chẳng hạn trong thế giới truyện cổ tích, con người và loài vật, cây cối, Thần, Phật đều có thể nói chung một thứ tiếng người, đôi hài có thể đi một bước bảy dặm, nồi cơm vô tận ăn mãi không hết Mỗi thế giới nghệ thuật có một mô hình nghệ thuật trong việc phản ánh thế giới Sự hiện diện của thế giới nghệ thuật không cho phép đánh giá và lí giải tác phẩm văn học theo lối đối chiếu đơn giản giữa các yếu tố hình tượng với

các sự thực đời sống riêng lẻ, xem có giống” hay không, “thật” hay không,

mà phải đánh giá trong chỉnh thể của tác phẩm so với chỉnh thể hiện thực Các yếu tố hình tượng chỉ có ý nghĩa trong thế giới nghệ thuật của nó

Như vậy, khái niệm thế giới nghệ thuật giúp ta hình dung tính độc đáo

về tư duy nghệ thuật của sáng tác ngôn từ Nó có cội nguồn trong thế giới quan, văn hóa chung, văn hóa nghệ thuật và cá tính sáng tạo của nghệ sĩ

2.2 Thế giới nghệ thuật thơ Võ Quảng

2.2.1 Thế giới thiên nhiên, cảnh vật sinh động, hấp dẫn

Thơ Võ Quảng nhiều bài được viết cách đây đã ngót nửa thế kỉ mà giờ

đây các thế hệ độc giả thấy vẫn còn nhiều mới mẻ, hấp dẫn Thơ ông có nội dung phong phú, nghệ thuật đặc sắc và mang ý nghĩa giáo dục cao Ông kể về quê hương, viết về những gì gần gũi với cuộc sống của trẻ thơ bằng lối viết hóm hỉnh, giàu nhạc điệu mà ai đã từng đọc một lần là muốn đọc thêm nữa

Thơ Võ Quảng không chỉ trẻ em yêu thích mà người lớn đọc thơ của ông cũng giữ được nguyên vẹn cái hào hứng của tuổi thơ Ông chủ yếu viết cho lứa tuổi mẫu giáo và đầu tiểu học Vườn thơ của Võ Quảng là cả một bức tranh lộng lẫy của cảnh vật thiên nhiên Thế giới cỏ cây, hoa lá trong đó thường mang

một sức sống mãnh liệt Khiêm nhường như một “mầm non” cũng biết “bật

chiếc vỏ rơi” để đứng dậy giữa trời” Nhà thơ yêu vẻ hồn nhiên và thắm thiết

của thế giới cỏ cây và vạn vật xung quanh Dù chỉ là những cây cỏ, những con vật quen thuộc khi bước vào thơ ông đều trở thành hình tượng nghệ thuật được tô đậm khiến bạn đọc luôn cảm thấy bất ngờ và thích thú ẩn chứa trong vườn thơ của Võ Quảng là những cảnh sắc thiên nhiên vui tươi, bừng sức sống Với trẻ thơ, thế giới thiên nhiên là một người bạn lớn, kì diệu luôn có những biến

đổi bất ngờ ngay trước mắt các em Vẻ đẹp êm dịu, muôn màu, nghìn vẻ của khung cảnh thiên nhiên luôn thu hút các em tìm tòi và khám phá Chính điều

đó mà khung cảnh thiên nhiên, cỏ cây, hoa lá trong thơ Võ Quảng được gọi là những vườn bách thảo kì thú Trong khu vườn bách thảo đó có đa dạng cỏ, cây, hoa, lá mọi thứ thật sinh động và đáng yêu:

Một bờ cỏ mật Nảy lá xanh tươi

Chú bướm thảnh thơi

Cứ bay chấp chới Bay lui bay tới Chú đậu cạnh nào?

( Con đường nhỏ)

Nhỏ nhắn nhưng hết sức đáng yêu như một “bờ cỏ mật” cũng nảy lá xanh tươi thu hút các “chú bướm thảnh thơi” bay tới chơi đùa Thế giới thiên nhiên của các em là cỏ cây, là đất trời mênh mông rộng lớn Mọi thứ với các

em thật mới mẻ và hấp dẫn

Đây là một thoáng thay đổi của đất trời khi mùa xuân chợt đến qua sự thức tỉnh kì diệu của chồi biếc Khi đất trời chưa hẳn sang xuân, chồi non còn lim dim ngủ:

Mầm non mắt lim dim

Cố nhìn qua kẽ lá

Thấy mây bay hối hả

Thấy lất phất mưa phùn

(Mầm non)

Một mầm non “mắt lim dim” nhưng vẫn cố “nhìn qua kẽ lá” để quan sát thế giới cảnh vật xung quanh Sự tò mò đáng yêu của mầm non hệt như một em nhỏ khi đứng trước thế giới thiên nhiên kì vĩ Và không chỉ là những mầm non mà còn là vạn vật:

Xanh rì

Rừng xanh Long lanh Núi biếc

Xanh ngắt Ngàn dâu

Đồng sâu Xanh thẳm

(Trồng cây)

Mùa xuân đến, đất trời xôn xao, chim muông ríu rít, khe suối rì rào Tất cả như một bản hợp xướng đang vang lên và mầm non cũng hào hứng góp vào một sắc màu:

Mờ ảo tưng bừng Thêm nhiều sắc lạ:

Hoa hòe, cánh trả

Cổ vịt, thanh thiên Lá mạ, hoa hiên Cánh sen, hoa lí

(Các sắc màu quý)

Còn đây là bức bức tranh lộng lẫy của cảnh vật với nhiều màu sắc của hoa lá điểm tô vào khung trời xanh tươi:

Hoa cải li ti

Đốm vàng óng ánh Hoa mùi tim tím Nõn nuột hoa bầu Hoa ớt trắng phau Xanh lơ hoa đỗ

(Ai cho em biết)

Cả một vườn hoa với đủ sắc màu rực rỡ của bông cải vàng óng, hoa mùi tim tím, sắc trắng của hoa ớt cùng với màu xanh lơ hoa đỗ Dưới con mắt của trẻ thơ, thế giới thiên nhiên tươi đẹp được hiện lên bằng các màu sắc, nét dịu dàng của mỗi loài hoa Thêm vào đó là màu vàng rực rỡ của cánh đồng lúa bát ngát tận chân trời, của những gánh thóc được mang về nhà:

Đến mùa gặt Quê tôi Xóm thôn trở vàng ! Lúa rải sân phơi Sân phơi phủ vàng

(Dát vàng)

Ngắm nhìn những gánh thóc vàng óng các em càng thêm yêu lao động, yêu cảnh đẹp của quê hương mình

Nhà thơ tinh tế khi quan sát kĩ lưỡng các màu sắc để phát hiện ra

Những màu sắc quý Tất cả tạo nên một bức tranh muôn màu chỉ bằng vài

nét chấm phá điểm tô rất giàu hình ảnh Và khi tiết trời chuyển mùa cảnh vật cũng vẫn có những sắc màu đặc trưng:

Lửa kia rực đỏ

Là những rừng bàng Tiết thu vừa sang Nhuốm thành màu lửa!

( Thỏ con)

Thế giới thiên nhiên ấy không chỉ bát ngát cỏ cây, hoa lá mà còn là những chùm quả ngọt chín mọng:

Những quả chín đỏ Hát dưới nắng mai Những chùm quả sai Cười tỏa nắng mới

(Quả đỏ)

Sắc đỏ của quả chín đang “hát dưới nắng mai” Quả là nhờ trí tưởng tượng phong phú của các em, những màu sắc đó trở nên thật kì diệu

Thế giới thiên nhiên trong thơ Võ Quảng còn là thế giới của những con

đường nhỏ quen thuộc:

Dọc đường hoa dại

Đốm trắng đốm vàng Những bụi ngải hoang, Mọc chen bồm bộp

(Con đường nhỏ)

Các em đang đi trên con đường nhỏ đầy hoa dại, vui chân cứ đi mãi, đi mãi, càng đi càng thấy cảnh sắc đất trời mở ra rộn rã, tươi đẹp hơn Cái nhìn tinh tế của đôi mắt luôn thích khám phá khiến các em sẽ phát hiện ra bao nhiêu điều kì diệu ở thế giới thiên nhiên rộng lớn đó Thật khó tin một người lớn lại viết được được những câu thơ hồn nhiên như thế Thưởng thức hay dạo chơi trong vườn thơ của Võ Quảng các em đều bắt gặp được nhiều điều bất ngờ, thú vị Đây là một hạt đỗ được gieo xuống đất, nằm lặng im, bỗng một hôm bất ngờ nảy lá xanh tươi, hé chồi lên bỡ ngỡ Một mầm non nép dưới vỏ

cành bàng, lim dim mắt “nhìn qua kẽ lá” thấy thế giới xung quanh vẫn còn

chìm trong im lặng, chợt một tiếng chim kêu báo mùa xuân đến, đất trời bừng tỉnh và:

Mầm non vừa nghe thấy Vội bật chiếc vỏ rơi

Nó đứng dậy giữa trời Khoác áo màu xanh biếc

(Mầm non)

Có thể thấy, thế giới thiên nhiên dưới ngòi bút của Võ Quảng rất tươi tắn, tạo cho các em nhiều hứng thú, những xúc động trong tâm hồn, đem đến cho các em tình yêu dạt dào với thiên nhiên tươi đẹp của quê hương đất nước

2.2.2 Thế giới loài vật phong phú, đa dạng

Không chỉ tạo dựng một thế giới cảnh vật sinh động, thơ Võ Quảng còn

là một thế giới loài vật phong phú Mỗi trang thơ Võ Quảng là cả một thế giới

các loài chim và thú Nhà thơ Ngô Quân Miện đã từng nhận xét: “Trong thơ

anh (Võ Quảng) có một mảnh vườn bách thú và bách thảo mà những em bé nào có may mắn được vào đều say mê và yêu thích [5] Đọc thơ Võ Quảng,

ta thấy ở trong đó có những con vật gần gũi với con người như mèo, gà, vịt, chó, trâu, bò, lợn; có những loài chim trên trời như chào mào, chim khuyên,

cò vạc, quạ, vàng anh, bói cá, bồ chao, cò bợ ; có cả những con vật sống ở rừng như thỏ, nai, cáo, voi ; hơn nữa có cả những con vật sống dưới nước như chẫu chàng, ếch, nhái và cả chuột nữa Bao nhiêu đó đã họp thành một xã hội chim, thú rất đông vui, đầy những tiếng hót, tiếng kêu, tiếng vỗ cánh Thế giới đó thật giống với thế giới trẻ thơ đầy ắp tiếng cười, tiếng nói ríu rít, tiếng hát inh ỏi, một thế giới lúc nào cũng náo động và thật đáng yêu Dưới con mắt trẻ thơ, những con vật ấy như những người bạn biết trò chuyện, vui

đùa và nhảy múa cùng các em Qua cách miêu tả của Võ Quảng, các con vật xuất hiện rất tự nhiên và sống động

Anh gà trống, chị gà mái là những con vật nuôi rất gần gũi với các em

Đọc Gà mái hoa, ta bắt gặp một chị gà mái đẻ trứng với tâm trạng phấn khởi,

cuống quýt pha lẫn chút gì hồi hộp, xấu hổ:

Mỗi buổi sớm mai, Mái Hoa trên gác:

- Cục, cục, cục tác!

(Gà Mái Hoa)

Đúng là một chị gà mái xuống ổ ồn ào, quen thuộc mà các em được gặp trong cuộc sống hàng ngày!

Còn đây là hình ảnh đàn gà, nhưng lại là những chú gà con bé bỏng, dễ thương, lo lắng và bỡ ngỡ vì lần đầu tiên được tiếp xúc với thế giới bên ngoài:

Cặp mắt đen huyền Ngơ ngác !

Cái mỏ tí hon Liếc liếc ! Cái chân tí hon Run run!

(Gà Mái Hoa)

Chú gà con mới nở với đôi mắt đen huyền đang ngơ ngác nhìn thế giới xung quanh Chú chỉ dám “liếc liếc”, đôi chân tí hon thì đang “run run” trông thật tội nghiệp và đáng yêu Còn đây lại là một chú bê con tìm mẹ giống như một em bé lạc mẹ, đang tìm và gọi mẹ thật đáng thương Nhưng bản tính trẻ con nghịch ngợm, hay khóc hay cười, chú chóng quên chóng nhớ thật ngộ nghĩnh:

Con bê lông vàng

Cổ loang màu trắng Bước đi liến thoắng Miệng cứ : bê ê!

( Con bê lông vàng)

Con trâu mộng là con vật khá quen thuộc không chỉ trong thơ mà cả trong văn xuôi của Võ Quảng Nó là người bạn thực sự của các em Con trâu gắn bó với các em trong những trò chơi trận giả ngoài bãi, những buổi tắm ngoài sông đến những cuộc tản cư đầy gian truân Với tài quan sát tinh tế, Võ Quảng đã miêu tả con trâu rất tỉ mỉ:

Da đen bóng loáng

ức rộng thênh thênh

Đôi sừng vênh vênh Chóp sừng nhọn hoắt

(Con trâu mộng)

Ngộ nghĩnh hơn nữa là những con vịt háu ăn, xôn xao và ồn ào kéo nhau xếp hàng xung quanh chuồng lợn mà lên tiếng:

Chúng kéo đến xếp hàng Vây chung quanh chuồng lợn Thét: Chia cám! Chia cám!

(Như thuyền lướt)

Đáp lại những tiếng kêu đòi chia cám là những chú lợn béo múp trả lời:

Con lợn ngẩng nhìn Bảo là: “Được! Được!”

Rồi nó cúi đầu Vào máng táp, táp!

(Được, được)

Thế giới thơ Võ Quảng là một hoạt cảnh thật vui với những “nhân vật”

rất gần gũi với thế giới trẻ thơ, đó là Thỏ, Nai, Vạc, Gió Những nhân vật chưa quen nhau nhưng lại rất quan tâm đến nhau và tỏ ra vui vẻ, hiếu khách:

- Cốc, cốc, cốc!

- Ai gọi đó?

- Tôi là Thỏ

- Nếu là Thỏ Cho xem tai

- Cốc, cốc, cốc!

- Ai gọi đó?

- Tôi là Nai

- Thật là Nai Cho xem gạc

- Cốc, cốc, cốc !

- Ai gọi đó ?

- Tôi là Vạc

- Đúng là Vạc Cho xem chân

(Mời vào)

Những câu hỏi, đáp ngộ nghĩnh, hóm hỉnh thật là đáng yêu giống như những câu chuyện của trẻ nhỏ Từ những con vật gần gũi với các em đến những con vật chỉ sống ở rừng, nhưng trong thơ Võ Quảng tất cả đều rất sinh

động, rất hồn nhiên như trẻ thơ Mỗi con vật đều được khắc họa đậm những nét tinh nghịch, những cá tính riêng đặc trưng của mỗi loài Và qua những vần thơ đó Võ Quảng đã gửi gắm tâm tư của mình là những lời giáo dục nhẹ nhàng mà không khuôn mẫu:

Thức dậy trời chưa sáng Rùa mẹ bảo rùa con:

- Con mẹ hãy chạy bon

Đi mua ít hoa quả !

Đối với các em, thế giới loài vật thật muôn màu, muôn vẻ Không chỉ những con vật gần gũi ở trên mặt đất mà còn có cả những chú chim bé nhỏ bay trên trời cũng khiến cho các em thích thú:

Các chim ngày mới

Tổ chức hát ca Giữa một vườn hoa

Là nơi tập hợp Líu lo, ríu rít Kêu gọi ồn ào Không khí xôn xao

(Chuyện anh chào mào)

Những chú chim bé nhỏ như vậy có ích gì không? Để giải đáp những thắc mắc đó của các em, Võ Quảng đã đem đến cho các em bao phát hiện bổ ích trong mỗi trang thơ Bé nhỏ như chim Chích Bông nhưng vẫn miệt mài, cần mẫn với công việc của mình:

Nhảy để nhặt sạch Hàng vạn con sâu Nhặt để mai đây Cây cành trĩu quả!

(Hỏi Chích Bông)

Chăm chỉ làm những việc nhỏ bé thôi nhưng rất có ích Các chú chim

ấy còn có một dáng vẻ rất xinh xắn và lộng lẫy:

Buổi sớm lúc sương tan

Bờ tre làng lấp lánh

Đổ lại đàn cò trắng Tre như nở bừng hoa Sáo sậu nổi hát ca Tre rung rinh trời sáng Lời họa mi loáng thoáng Tre phe phẩy đung đưa

(Bờ tre làng)

Mỗi trang thơ Võ Quảng khiến thế giới xung quanh dường như bừng sáng và rực rỡ hơn Cỏ cây, mây nước, muông thú cho đến những đồ vật bình

dị như cái mai, cái cuốc, cái bồ tre cũng trở nên sống động, cũng có tâm hồn, tình cảm, có ước mơ và có suy tư như chính các em nhỏ

Bên cạnh sự đa dạng, phong phú của các con vật là một thế giới đồ vật

được nhân cách hóa rất sinh động và hấp dẫn Đó là những người bạn im lặng, khiêm tốn và tốt bụng Qua cái nhìn hóm hỉnh của tác giả, những đồ vật vô tri như chị Chổi bỗng trở nên có hồn và sống động Chị Chổi cần mẫn, lặng lẽ, làm sạch môi trường sống cho các em:

Rồi chị Chổi Quét roặc! Roặc!

Quét xó bếp Quét gầm giường

(Tiếng chổi tre)

Hay với viên gạch nhỏ bé nhưng cũng đem lại lợi ích cho con người, qua đó tác giả muốn nhắc nhở các em nhờ có sự lao động cần mẫn mới có những viên gạch rắn chắc, tươi sắc màu:

Những viên gạch mềm trước kia Hóa rắn như sành như sỏi

Màu tươi roi rói

Xây dựng cửa nhà

( Làm gạch)

Những người bạn đáng yêu lặng lẽ quanh ta, khiêm nhường đóng góp một phần nhỏ bé để làm sạch, làm đẹp, đem lại cuộc sống trong sạch hơn cho con người Có thể nói, trong cái nhìn của nhà thơ, vạn vật xung quanh hiện lên sống động, có hồn như thế giới con người và tất cả đều là bạn của thế giới tuổi thơ Thơ Võ Quảng tươi mát và trẻ trung, ông khéo léo mượn các đồ vật để nói với các em một điều giản dị mà vô cùng sâu sắc: Hãy sống với nhau bằng tình thương và lòng nhân ái thì sẽ có những người bạn tốt và nhiều niềm vui Và thế giới loài vật trong thơ Võ Quảng cũng ngộ nghĩnh, đáng yêu mang nhiều nét, nhiều tính cách như trẻ thơ Từ những em bé mẫu giáo cho đến thiếu nhi ở

lớp trên đều thấy một cảm giác tươi mát tràn ngập tâm hồn, khiến các em sẵn sàng làm một việc gì đó tốt đẹp và có ích, sẵn sàng thương yêu và trân trọng mọi vật, mọi người xung quanh Nhà thơ đã đem lại cho trẻ những bài học giáo dục đơn giản, nhẹ nhàng mà rất có ý nghĩa Tuy là mảng đề tài không mới nhưng cách nhìn, cách miêu tả của tác giả, đã làm cho thơ viết về tự nhiên, đồ vật của ông mang vẻ độc đáo Ông không chỉ đem đến cho các em kiến thức thực tế về thế giới loài vật xung quanh mà còn giúp các em hiểu rõ hơn đặc tính riêng của từng con vật mình tiếp xúc hàng ngày

2.2.3 Thế giới trẻ thơ vui tươi, ngộ nghĩnh

2.2.3.1 Thế giới trẻ thơ trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày

Thơ Võ Quảng cho người đọc được tiếp xúc với một thế giới tuổi “măng non” rất hồn nhiên và ngây thơ Ông cũng quan niệm rằng không thể nói với các em những lời răn dạy, công thức khô khan mà văn học thiếu nhi cần mang nhiều tính chất vui tươi, hồn nhiên dí dỏm, ở đó sức tưởng tượng có thể tung hoành Với quan niệm như vậy, Võ Quảng đã sáng tác những bài thơ không chỉ giúp các em phát hiện ra cái đẹp xung quanh, cái đẹp của thiên nhiên, mà còn giúp các em hiểu và hoà nhập vào cộng đồng xã hội Thơ ông thường có dụng ý rất rõ: mỗi bài thơ phải giáo dục cho các em một điều gì đó Ta thường gặp trong những trang thơ của ông một ý nghĩa giáo dục cụ thể, hướng các em vào việc làm tốt như chăm học, chăm làm, giúp mẹ, dậy sớm, sạch sẽ, tập thể dục Nhưng đó không phải là những lời giáo huấn khô khan, gò ép, mà ông luôn khéo léo gài lồng ý nghĩa giáo dục hay một bài học giản đơn trong những hình ảnh đẹp, trong cách nói nhẹ nhàng Đây là ý nghĩa triết lí và bài học được rút ra từ việc dậy sớm:

Ai dậy sớm Bước ra nhà Cau ra hoa

Đang chờ đón!

Ai dậy sớm

Đi ra đồng, Cả vừng đông

Đang chờ đón!

Ai dậy sớm Chạy lên đồi Cả đất trời

Đang chờ đón!

(Ai dậy sớm)

Phần thưởng của người dậy sớm, của em bé dậy sớm là hương hoa, là

ánh bình minh, là cả đất trời mênh mông buổi sáng đang chờ đợi, chào đón

em, thật thú vị biết bao!

Thơ Võ Quảng là lời giáo dục nhẹ nhàng giúp các em nhỏ ý thức được nhiệm vụ học tập của mình, là tình đoàn kết về sức mạnh của tập thể mà nhà

thơ đã khéo léo nhắc nhở các em Và rất nhiều bài học khác nữa, Võ Quảng cứ

thủ thỉ tâm tình, thủ thỉ trò chuyện, từng bước dẫn dắt các em vào cuộc sống, hướng các em tới những tình cảm yêu thương tốt đẹp, những rung động thẩm

mĩ trong sáng của niềm vui lao động và cống hiến:

Làm xong mọi việc

Đến lúc nghỉ xả hơi Nắng sớm vào ngồi chơi Giữa nụ cười quả đỏ

(Quả đỏ)

Tất cả những hành động đẹp mà các em cần học tập và noi theo, đó cũng chính là nhằm giáo dục tính tự giác cho các em Trẻ em thường thích

được khen ngợi động viên mỗi khi các em làm tốt một điều gì đó Nắm được

đặc điểm này của trẻ, nhà thơ không quên tặng các em những vần thơ khen ngợi hay nhất mỗi khi các em làm được những việc tốt giúp đỡ người khác

Ông dành những vần thơ vui tươi, ngộ nghĩnh để ca ngợi tinh thần hăng say, chăm chỉ học tập của thiếu nhi ý thức được nhiệm vụ của mình các em đã tự giác trong học tập:

Tôi lại ngồi, hì hục

Mọi việc đã làm xong Tôi ra ngoài chấn song Gọi to: - Hỡi Sơn ca Hỡi Ve, Hỡi Nắng mới Mời tất cả cùng vui!

Mọi việc làm xong xuôi Vui chơi là phải lúc

( Tôi đang ngồi làm bài)

Với các em học sinh, học tập là nhiệm vụ quan trọng nhất, không ham chơi để làm sao nhãng công việc của mình! Đây là một em bé chăm chỉ học hành:

Chữ tôi nắn nót Xinh đẹp rõ ràng Thẳng lối thẳng hàng Cả trang sáng sủa

(Viết đẹp)

Không khí học tập hăng say, vui vẻ của thế giới trẻ thơ làm người đọc như sống lại những ngày cắp sách tới trường:

Chúng em đi đến trường Ngày vui thêm rộn rã

( Đường đến trường)

Không chỉ trong học tập mà trong cả lao động các em cũng luôn ý thức,

có trách nhiệm cao, luôn mang tinh thần của một Anh Đom Đóm , dù chỉ là

một đốm sáng, một sinh thể phát sáng nhỏ nhoi cũng cống hiến hết mình:

Đêm đêm chuyên cần Lên đèn đi gác

(Anh Đom Đóm)