bài giảng tích hợp liên môn ngữ văn 12 bài ai đã đặt tên hco dòng sông

So sánh: dòng sông như một “cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại”… với “một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng”.. -> Với tâm hồn dào dạt nhạy cảm, liên tưởng tự do của

1.Tác giả: Hoàng Phủ Ngọc Tường

- Chuyên về bút kí

Phong cách: kết hợp chất trí tuệ và tính trữ tình, nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều, vốn kiến thức sâu rộng, lối hành văn hướng nội súc tích, mê đắm và tài hoa

=> Giải thưởng Nhà nước về văn học và nghệ thuật (2007)

- 1937, quê: Triệu Phong, Quảng Trị

- Một trí thức yêu nước, vốn hiểu biết

sâu rộng

I TÌM HIỂU CHUNG:

2.Tác phẩm:

- Nhan đề: “Hương ơi, e phải mày không?” -> “Ai đã đặt tên cho dòng sông”

- Hoàn cảnh sáng tác: tại Huế 1/1981

- Giá trị bài kí: một trong những bài bút kí đặc sắc

II ĐỌC- HIỂU

-> Gắn liền với Huế

- Sông Hương ở thượng nguồn:

+ Khi chảy qua lòng Trường Sơn:

có mối quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn

“Bản trường ca của rừng

già, rầm rộ giữa bóng cây

đại ngàn, mãnh liệt qua

So sánh: dòng sông như một

“cô gái Di-gan phóng khoáng

và man dại”… với “một bản

lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do

và trong sáng”

Hiền dịu và đa tình, “trở nên dịu

dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”

+ Khi ra khỏi rừng: “mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở

thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở”

-> Cội nguồn bồi đắp nền văn hóa Huế

-> Với tâm hồn dào dạt nhạy

cảm, liên tưởng tự do của tác

giả, sông Hương càng mạnh

mẽ hơn, đắm say hơn ở

- Ở đồng bằng:

+ Sông Hương trải qua

một hành trình đầy gian

truân và nhiều thử thách

Sông Hương đã thay đổi về tính cách:

-> Thuỷ trình của dòng sông tựa như một cuộc tìm kiếm có ý thức người tình nhân đích thực của người con gái

+ Sông Hương đã thay đổi tính cách:

Giữa cánh đồng Châu Hoá:

là “người gái đẹp ngủ mơ

màng”;

Ngay sau khi ra khỏi vùng núi: bừng lên sức trẻ và niềm

khao khát của tuổi thanh xuân:

“Chuyển dòng liên tục”;

“Vòng những khúc quanh đột ngột”;

“Uốn mình theo những đường cong thật mềm”;

LĂNG GIA LONG Mang vẻ đẹp trầm mặc khi qua bao lăng tẩm, đền đài.

LĂNG MINH MẠNG

Bừng sáng, tươi tắn và trẻ trung khi gặp “tiếng chuông

chùa Thiên Mụ”…

CHÙA THIÊN MỤ

=> Nhận xét:

+ Sông Hương khi chảy về Huế mang vẻ đẹp đa dạng, gắn bó với đặc trưng văn hoá, không gian kinh thành Huế

+ Đoạn văn bộc lộ nét lịch lãm, tài hoa trong lối hành văn của tác giả với những hiểu biết tường tận về địa lí

+ Bút pháp kể và tả kết hợp nhuần nhuyễn và tài hoa

- Khi chảy trong thành phố Huế:

Về địa lý, Huế trong tổng thể là một đô thị cổ nằm suốt dọc hai

bờ sông có nhiều biền bãi, nhiều cồn đảo và những nhánh sông đào mang nước sông Hương tỏa đi khắp đô thị

+ Khi gặp thành phố thân yêu – người tình nhân đích thực: sông

Hương “vui tươi hẳn lên”,“kéo một nét thẳng thực yên tâm”, rồi

“uốn một cánh cung rất nhẹ” khiến dòng sông mềm hẳn đi, như

một tiếng “vâng” không lời của tình yêu

-> Sự cảm nhận và diễn tả đầy tài hoa của ngòi bút tác giả:

Hình ảnh so sánh: đường cong mềm mại của sông Hương

như “tiếng vâng không nói ra của tình yêu”.

-> Vẻ đẹp mềm mại, trữ

tình, yêu kiều của sông

Hương

-> Vẻ đẹp tính cách của con người Huế: thiết tha, tình tứ

mà dịu dàng và kín đáo

+ So sánh: sông Hương - sông Xen, sông Đa-nuýp…

Giống nhau: đều nằm giữa lòng thành phố

Điểm khác: sông Hương được cảm nhận với nhiều góc độ: Hội hoạ: sông Hương tạo những đường nét thật tinh tế làm nên vẻ đẹp cổ kính của cố đô

Âm nhạc, sông Hương “đẹp

như điệu Slow”.

Cái nhìn đắm say của một trái tim đa tình, sông Hương là

người tình dịu dàng và chung thuỷ

Phát hiện thú vị: “nó đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt sang hướng

đông tây để gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ” (tr.182)

-> Tựa như một “nỗi vương vấn”, “một chút lẳng lơ

kín đáo” của tình yêu…

- Còn là dòng sông thi ca:

+ “Dòng sông trắng- lá cây xanh” (Chơi xuân - Tản Đà)

+ “Như kiếm dựng trời xanh” (Trường giang như kiếm lập thanh

thiên - Cao Bá Quát).

+ Là sức mạnh hồi sinh trong thơ Tố Hữu

+ “Con sông dùng dằng, con sông không chảy

Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu” (Thu Bồn)

- Ngay đến cả cái tên của dòng sông cũng

có một vẻ rất riêng

- Bản thân sông Hương có mối quan hệ gắn

bó với đời sống của người dân xứ Huế, có khả năng tạo lập, hoàn thiện nền văn hóa Huế

b Qua lịch sử: là dòng sông kiên cường, mạnh mẽ.

- Có rất nhiều khoảng thời gian được nhắc tới:

+ Thời vua Hùng: dòng sông là điểm tựa, bảo vệ biên cương

+ Thế kỉ XV, trong “Dư địa chí” của Nguyễn Trãi, sông Hương

được ghi là “linh giang”

+ Thế kỉ XVIII, nó vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân

+ Nó đọng lại đến bầm da, tím máu “sống hết lịch sử bi tráng

3 Đặc sắc nghệ thuật và hình tượng cái tôi tác giả:

a Đặc sắc nghệ thuật:

- Mở đầu và kết thúc bằng một câu hỏi rất gợi

- Sử dụng những cách ví von, so sánh rất sáng tạo, bất ngờ, hấp dẫn với người đọc

b Đặc điểm cái tôi tác giả:

- Là:

+ Một nghệ sĩ giàu rung động và rất lãng mạn

+ Một nhà khoa học có kiến thức sâu, rộng, uyên bác

+ Một tình yêu tha thiết, sự am hiểu tường tận về sông Hương

và xứ Huế

- Điểm nhìn trần thuật thay đổi linh hoạt:

+ Điểm nhìn không gian

+ Điểm nhìn thời gian

+ Điểm nhìn bên ngoài – bên trong

- Giọng điệu trần thuật: trữ tình, giàu chất suy tưởng, triết luận

- Ngôn ngữ: giàu có, giàu chất thơ, chất nhạc

=> Phong cách kí HPNT: phóng túng, tài hoa, uyên bác, lãng mạn

III Tổng kết:

1 Cảm nhận và hiểu được vẻ đẹp của Huế, của tâm hồn người Huế qua sự quan sát sắc sảo của HPNT về dòng sông Hương

 Lòng yêu nước và tinh thần dân tộc

2 Bài kí góp phần bồi dưỡng tình yêu,

niềm tự hào đối với dòng sông và cũng là với quê hương đất nước