“Đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh là một bức tranh sinh động về cuộc sống xa hoa, quyền quý của chúa Trịnh, đồng thời cũng bộc lộ thái độ coi thường danh lợi của tác giả”, Sách Ngữ văn 11,
Trang 1“Đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh là một bức tranh sinh động về cuộc sống xa hoa, quyền quý của chúa Trịnh, đồng thời cũng bộc lộ thái độ coi thường danh lợi của tác giả”, (Sách Ngữ văn 11, tập 1, trang 9) Phân tích đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh của Lê Hữu Trác để làm sáng rõ ý kiến trên.
GỢI Ý LÀM BÀI
Ị ĐẶT VẤN ĐỀ
– Thượng kinh kí sự (Kí sự lên kinh) là tập kí sự bằng chữ Hán của Lê Hữu Trác, viết năm 1783 – Thượng kinh kí sự ghi lại
những chuyện mắt thấy tai nghe của Lê Hữu Trác trong chuyến đi
từ Hương Sơn ra Thăng Long để chữa bệnh cho cha con chúa Trịnh Sâm – Đoạn Vào phủ chúa Trịnh nói về việc Lê Hữu Trác lên kinh đô, được dẫn vào phủ chúa để bắt mạch, kê đơn cho Trịnh Cán – Đoạn trích là một bức tranh sinh động về cuộc sống
xa hoa, quyền quý của chúa Trịnh, đồng thời cũng bộc lộ thái độ coi thường danh lợi của tác giả Đây là đoạn trích có giá trị hiện thực sâu sắc
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Đoạn trích là một bức tranh sinh động về cuộc sống xa hoa, quyền quý của chúa Trịnh
a) Cuộc sống xa hoa quyền quý của chúa Trịnh thể hiện qua việc miêu tả quang cảnh nơi phủ chúa
– Ở mỗi cửa đều có vệ sĩ canh gác, “ai muốn ra vào phải có thẻ” – Vườn hoa trong phủ chúa “cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đưa thoang thoảng mùi hương”
Trang 2– Bên trong phủ là những nhà “Đại đường”, “Quyển hồng”, “Gác tía” với kiệu son, võng điều, đồ nghi trượng sửa son thiếp vàng và
“những đồ đạc, nhân gian chưa từng thấy”
– Đến nội dung thế tử phải qua năm sáu lần trướng gấm Trong phòng thắp nến, có sập thếp vàng, trên ghế bày nệm gấm, màn che ngang sân “xung quanh lấp lánh, hương hoa ngào ngạt” Cảnh nơi phủ chúa quá sang trọng đến mức tác giả phải khẳng định “Cả trời Nam sang nhất là đây”
-» Như vậy, qua việc âm thầm quan sát, tác giả phát hiện quang cảnh nơi phủ chúa giàu sang, xa hoa, lộng lẫy.
b) Cuộc sống xa hoa quyền quý của chúa Trịnh thể hiện qua việc miêu tả cung cách sinh hoạt đầy kiểu cách ở nơi phủ chúa:
– Khi tác giả được đưa vào phủ để chữa bệnh cho cha con chúa Trịnh Sâm thì “có tên đầy tớ chạy trước hét đường” “Cáng chạy như ngựa lồng”, khiến tác giả ngồi trong cáng “bị xốc một mẻ, khổ không nói hết”
– Trong phủ chúa “người giữ cửa truyền báo rộn ràng”, người có việc quan qua lại như mắc cửi”
– Trong cách xưng hô với chúa và Thế tử phải tỏ ra hết sức cung kính, lễ độ như: “Thánh thượng đang ngự ở đấy”, “chưa thể yết kiến ”, “hầu mạch Đông cung thế tử” Ngav đến việc cho Thế tử uống thuốc cũng phải nói “hầu trà” Nơi Thế tử uống thuốc phải gọi là “phòng trà”
– Thế tử là một cậu bé thì ngồi chễm chệ trên sạp vàng để cho thầy thuốc là một cụ già phải quỳ lạy Trong cuộc tiếp kiến ấy, tất
cả những mệnh lệnh của chúa đều được phán bảo qua quan
Chánh đường hoặc người truyền mệnh Thầy thuốc xem bệnh
Trang 3xong cũng không được trao đổi với chúa mà phải viết tờ khải để Chánh đường dâng lên chúa
– Lúc nào cũng có năm bảy thầy thuốc phục dịch khi Thế tử ốm Lúc nào cũng có “mấy người đứng hầu hai bên” Tóm lại, qua quang cảnh nơi phủ chúa Trịnh, qua kiểu cách sinh hoạt trong phủ, ta thấy chúa Trịnh có cuộc sống xa hoa, quyền quý, ít nơi nào sánh được Điều đó cho ta thấy, quyền uy tối thượng nằm trong tay nhà chúa và nếp sống hưởng thụ cực kì xa hoa của chúa Trịnh Sâm cùng gia đình Qua đoạn trích, chúng ta cũng thấy được thái độ phê phán lối sống xa hoa nơi phủ chúa
2 Phẩm chất cao quý của Lê Hữu Trác
a) Thái độ coi thường danh lợi của tác giả
– Thể hiện qua thái độ rất khách quan và qua lời nhận xét của tác giả khi nói về cuộc sống nơi phủ chúa
+ Đứng trước cảnh xa hoa, lộng lẫy, tấp nập người hầu, kẻ
hạ, tác giả đã nhận xét: “Bước chân đến đây mới hay cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hẳn người thường!” và vịnh một bài thơ, trong đó có lời khẳng định “Cả trời Nam sang nhất là đây” + Khi được mời ăn cơm, tác giả nhận xét “Mâm vàng, chén bạc, đồ ăn toàn là của ngon vật lạ, tôi mới biết cái phong vị của nhà đại gia”
+ Đường vào cung Thế tử được tác giả cảm nhận: “Ở trong tối om, không thấy có cửa ngõ gì cả”
+ Nói về bệnh tật của Thế tử, tác giả nhận xét: “vì Thế tử ở trong chốn màn che trướng phủ, ăn quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi”
-» Qua những chi tiết trên, ta có thể thấy mặc dù khen cái đẹp, cái sang nơi phủ chúa, song tác giả tỏ ra dửng dưng
Trang 4trước những quyến rũ vật chất nơi đây và không đồng tình với cuộc sống quá no đủ, tiện nghi nhưng thiếu khí trời và không khí tự do
– Thái độ coi thường danh lợi của tác giả thể hiện qua thái độ yêu thích tự do và nếp sống thanh đạm, giản dị nơi quê nhà Mặc dù tận mắt chứng kiến sự quyến rũ của vật chất giàu sang và việc hưởng thụ giàu sang đang nằm trong tầm tay, nhưng tác giả vẫn dửng dưng không mảy may xúc động Ý muốn trở về quê của tác giả là một sự đối nghịch gay gắt với quan điểm sống của gia đình chúa Trịnh và bọn quan quyền dưới trướng Những thứ sơn son thếp vàng, võng điều áo đỏ, đèn đuốc lấp lánh, hương hoa ngào ngạt đặt bên cạnh cốt cách thanh đạm của tác giả, ta thấy được phẩm chất cao quý của tác giả
b) Tác giả là một thầy thuốc giỏi, có kiến thức sâu rộng và già dặn kinh nghiệm
– Ông hiểu rõ căn bệnh của thế tử, nhưng lại sợ chữa có hiệu quả ngay sẽ được chúa tin dùng, bị công danh trói buộc Để tránh được điều đó, cần phải chữa bệnh cầm chừng, cho thuốc vô
thưởng, vô phạt Nhưng làm thế thì lại trái lương tâm, phụ lòng của ông cha Hai luồng suy nghĩ giằng co, xung đột nhau Cuối cùng, lương tâm, phẩm chất trung thực của người thầy thuốc đã thắng Tác giả gạt sang một bên sở thích cá nhân để làm tròn trách nhiệm và lương tâm của một người thầy thuốc Khi đã
quyết, tác giả thẳng thắn đưa ra những kiến giải hợp lí, thuyết phục, có cách chữa đúng bệnh mà vẫn bảo vệ được ý kiến của mình mặc dù ý kiến đó trái với ý kiến của đa số thầy thuốc trong cung
III KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Trang 5– Đoạn trích thể hiện tài quan sát tinh tế và ngòi bút ghi chép chân thực, sắc sảo của tác giả
– Đoạn trích là bức tranh sinh động về cuộc sống xa hoa quyền quý của chúa Trịnh và bọn quan lại dưới trướng của chúa
– Ta thấy tác giả là một thầy thuốc có lương tâm và đức độ
-» Có thể nói tính chân thực trong đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh có một giá trị hiện thực hết sức sâu sắc.