Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng một số dự án tại huyện phú bình, tỉnh thái nguyên giai đoạn 2010 2014

Mục tiêu tổng quát Đánh giá công tác GPMB của Dự án Tuyến đường nối QL37 với QL3 mới và dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh cơ sở hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy nhằm tìm ra những ưu

LƯƠNG VĂN NGỌC

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG VÀ

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG MỘT SỐ DỰ ÁN TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN

GIAI ĐOẠN 2010 - 2014

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2015

LƯƠNG VĂN NGỌC

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG VÀ

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG MỘT SỐ DỰ ÁN TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN

GIAI ĐOẠN 2010 - 2014

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS Phan Thị Thu Hằng

THÁI NGUYÊN - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng những số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ ở một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã được chỉ

rõ nguồn gốc

Phú Bình, ngày …… tháng …… năm 2015

Tác giả đề tài

Lương Văn Ngọc

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, cho tôi được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới Tiến Sỹ Phan Thị Thu Hằng đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian tôi nghiên cứu thực hiện đề tài

Tôi xin cảm ơn sự góp ý chân thành của các Thầy, Cô giáo Khoa Quản

lý Tài nguyên và Khoa Khoa học Môi trường, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn UBND xã Tân Hòa nơi tôi công tác, Ban lãnh đạo phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Bình cùng các Phòng Đăng ký đất đai, Tài chính Kế hoạch của huyện Phú Bình, UBND thị trấn Hương Sơn, UBND xã Xuân Phương, UBND xã Nga My và UBND xã Điềm Thụy, công ty cổ phần APEC, Ban Quản lý dự án đầu tư, Ban bồi thường và giải phóng mặt bằng các công trình đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu thực hiện đề tài

Trân trọng cảm ơn sự chia sẻ, sự hợp tác chân thành của những người dân trong vùng nghiên cứu của đề tài đã cho tôi những tư liệu quý giá góp phần hoàn thành đề tài nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp chân thành của các cán bộ, đồng nghiệp và bạn bè trong quá trình tôi thực hiện nghiên cứu đề tài

Cảm ơn gia đình, người thân đã động viên, tạo điều kiện về vật chất cũng như tinh thần trong suốt quá trình tôi thực hiện nghiên cứu đề tài này

Một lần nữa tôi trân trọng cảm ơn!

Phú Bình, ngày …… tháng …… năm 2015

Tác giả đề tài

Lương Văn Ngọc

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu tổng quát 2

3 Mục tiêu cụ thể 2

4 Ý nghĩa của đề tài 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

1.1.1 Cơ sở lý luận của đề tài 4

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 5

1.1.3 Cơ sở pháp lý của đề tài 5

1.2 Khái quát về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 8

1.2.1 Khái niệm về bồi thường và giải phóng mặt bằng 8

1.2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng 9

1.3 Thực trạng về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên thế giới và các tỉnh thành trong nước 10

1.3.1 Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên thế giới 10

1.3.2 Tình hình thực hiện bồi thường và giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 13

1.3.3 Kết quả bồi thường và GPMB tại một số tỉnh trong nước 18

1.4 Tình hình bồi thường và giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh

Thái Nguyên 26

1.4.1 Quy trình của công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 26

1.4.2 Bồi thường về đất 29

1.4.3 Bồi thường về nhà ở và công trình kiến trúc 30

1.4.4 Bồi thường về hoa màu, vật nuôi 30

1.4.5 Công tác tái định cư và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm 31

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 33

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 33

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 33

2.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 33

2.3 Nội dung nghiên cứu 33

2.3.1 Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội huyện Phú Bình 33

2.3.2 Đánh giá thực trạng áp dụng các chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng của các dự án trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 33

2.3.3 Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng tại 2 dự án 34

2.3.4 Đánh giá những ảnh hưởng của công tác BT&GPMB đến đời sống người dân tại 2 dự án nghiên cứu 34

2.3.5 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác BT&GPMB cho địa phương trong thời gian tới 34

2.4 Phương pháp nghiên cứu 35

2.4.1 Điều tra số liệu thứ cấp 35

2.4.2 Điều tra số liệu sơ cấp 35

2.4.3 Phương pháp tổng hợp, phân tích và xử lý số liệu 36

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 37

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Phú Bình 37

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 37

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 44

3.1.3 Đánh giá chung 56

3.2 Đánh giá thực trạng áp dụng các chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng của các dự án trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 58

3.2.1 Tình hình quản lý, sử dụng đất ảnh hưởng tới công tác GPMB 58

3.2.2 Quy trình thực hiện công tác BT&GPMB 58

3.2.3 Xác định đối tượng và điều kiện được bồi thường 60

3.2.4 Kết quả triển khai một số dự án trên địa bàn huyện Phú Bình 62

3.2.5 Một vài nét khái quát về 2 dự án 63

3.3 Đánh giá công tác BT&GPMB của 2 dự án 68

3.3.1 Bồi thường về đất 68

3.3.2 Kết quả bồi thường về các tài sản gắn liền với đất 73

3.3.3 Đánh giá việc thực hiện công tác GPMB của Hội đồng BT&GPMB tại 2 dự án 76

3.4 Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến người dân tại 2 dự án nghiên cứu 81

3.4.1 Đánh giá về các chính sách hỗ trợ cho người dân tại khu vực GPMB 81

3.4.2 Đánh giá kết quả điều tra ý kiến của người dân về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng khu vực dự án 86

3.5 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác BT&GPMB cho địa phương trog thời gian tới 92

3.5.1 Đánh giá chung kết quả công tác bồi thường GPMB của dự án 92

3.5.2 Thuận lợi và khó khăn 94

3.5.3 Một số giải pháp đề xuất 95

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100

7 QĐ-UBND Quyết định - Ủy ban nhân dân

13 BT& GPMB Bồi thường và giải phóng mặt bằng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Diện tích, cơ cấu các loại đất năm 2015 38

Bảng 3.2: Tổng giá trị gia tăng huyện Phú Bình giai đoạn 2010 - 2015 45

Bảng 3.3 Cơ cấu kinh tế huyện Phú Bình giai đoạn 2010 - 2015 46

Bảng 3.4: Diện tích, năng suất, sản lượng một số cây trồng chính 46

Bảng 3.5: Số lượng gia súc, gia cầm qua các năm 47

Bảng 3.6: Tổng hợp các loại đất bị thu hồi từ 2 dự án 63

Bảng 3.7: Tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 64

Bảng 3.8: Tổng diện tích các loại đất thu hồi từ hai dự án 69

Bảng 3.9: Kết quả bồi thường, hỗ trợ về đất nông nghiệp 70

Bảng 3.10: Kết quả bồi thường đất ở 72

Bảng 3.11: Kết quả bồi thường về cây cối, hoa mầu tại khu vực GPMB 74

Bảng 3.12: Kết quả bồi thường về tài sản, vật kiến trúc 75

Bảng 3.13: Những thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến tiến độ GPMB qua phỏng vấn cán bộ thực hiệc công tác GPMB 77

Bảng 3.14: Tổng hợp kết quả xác định đối tượng được bồi thường và không được bồi thường từ HĐBT và phỏng vấn cán bộ 79

Bảng 3.15: Quan điểm của cán bộ về giá đất của tỉnh quy định tại địa phương và giá đất bồi thường cho người dân khi thu hồi đất 80

Bảng 3.16: Kết quả các chính sách hỗ trợ và tái định cư của Nhà nước cho các hộ gia đình có đất bị thu hồi tại 2 dự án nghiên cứu 81

Bảng 3.17: Quan điểm của người có đất bị thu hồi trong việc hiện các chính sách hỗ trợ và TĐC 85

Bảng 3.18: Ý kiến của người dân về việc sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ tại 2 dự án 87

Bảng 3.19: Tình hình đời sống của các hộ gia đình sau khi thu hồi đất của 2 dự án 88

Bảng 3.20: Tình hình an ninh trật tự xã hội sau thu hồi đất 89

Bảng 3.21: Ảnh hưởng củ dự án đối với cơ sở hạ tầng công trình phúc lợi tại địa phương 90

Bảng 3.22: Đánh giá của người dân bị thu hồi đất về thực trạng trạng môi trường 91

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1: Sơ đồ hành chính tỉnh Thái Nguyên 37

Hình 3.2: Biểu đồ cơ cấu diện tích đất đai huyện Phú Bình năm 2015 39

Hình 3.3: Quy trình thực hiện công tác giải phóng mặt bằng 59

Hình 3.4: Biểu đồ thể hiện các loại đất bị thu hồi 63

Hình 3.5: Hình ảnh thi công tuyến đường nối QL3 với Ql37 66

Hình 3.6: Một số công ty xây dựng tại khu mặt bằng dự án cơ sở hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy 68

Hình 3.7: Biểu đồ đánh giá của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến tình trạng an ninh trật tự xã hội 89

Hình 3.8: Biểu đồ đánh giá ảnh hưởng của dự án tới công trình phúc lợi tại địa phương 90

Hình 3.9: Biểu đồ đánh giá ý kiến của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến tình trạng môi trường 91

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn và vô cùng quý giá, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân; là tư liệu sản xuất đặc biệt; là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát triển Trong quá trình đổi mới nền kinh tế - xã hội ở nước ta, cơ chế kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ và một xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra đều phải trở thành hàng hoá, trong

đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ

Nước ta đang trong thời kỳ thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhiều dự án như các khu công nghiệp, các nhà máy, các khu đô thị mới, các khu dân cư đang được triển khai xây dựng một cách mạnh mẽ Để thực hiện được các nhiệm vụ trên và mang tính khả thi thì mặt bằng đất đai là một trong những nhân tố quan trọng, nó quyết định đến hiệu quả trong công tác đầu tư của các nhà đầu tư trong và ngoài nước cũng như ảnh hưởng đến cả tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước

Thực hiện đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng, trong các năm gần đây kinh tế tiếp tục tăng trưởng với tốc độ ổn định, các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, khoa học, xã hội ngày càng được cải thiện Sự phát triển chung của hệ thống kinh tế - xã hội cũng như của đất nước trước hết đặt ra phải xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giao thông đường bộ, hệ thống thuỷ lợi, hệ thống lưới điện quốc gia đây chính là điều kiện rất cơ bản

để phát triển nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ và du lịch Để xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế, công nghiệp, giao thông, xây dựng, thương mại dịch vụ, giáo dục, y tế Nhà nước phải thu hồi đất của người sử dụng đất và phải bồi thường cho người bị thu hồi Việc thực hiện bồi thường giữ vị trí hết sức quan trọng, là yếu tố có tính

quyết định trong toàn bộ quá trình BT&GPMB Trong những năm vừa qua công tác BT&GPMB gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai và thực hiện (Giá đất biến động, tiêu cực, ý thức của người dân chưa cao ) Và để khắc phục những tồn tại đó, Nhà nước đã từng bước hoàn thiện

hệ thống pháp luật về đất đai và ban hành các văn bản pháp lý hướng dẫn thực hiện công tác BT&GPMB một cách có hiệu quả

Cùng với sự phát triển của cả nước nói chung và huyện Phú Bình nói riêng, trong những năm gần đây trên địa bàn đã có nhiều dự án, công trình được triển khai nhằm mục đích thúc đẩy nền kinh tế phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân trong huyện, góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của cả nước Trong những dự án đó, có những dự án

đã được đưa vào sử dụng song bên cạnh đó vẫn còn nhiều dự án "treo" do công tác BT&GPMB còn gặp nhiều khó khăn Nhiều đơn thư, khiếu nại được gửi tới cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đề nghị giải quyết các vấn đề liên quan đến BT&GPMT

Xuất phát từ thực tế đó, được sự đồng ý của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; Ban chủ nhiệm Khoa sau đại học - Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo - TS

Phan Thị Thu Hằng, tôi thực hiện nghiên cứu đề tài “Đánh giá công tác bồi

thường và giải phóng mặt bằng một số dự án tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2010 - 2014”

2 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá công tác GPMB của Dự án Tuyến đường nối QL37 với QL3 mới và dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh cơ sở hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy nhằm tìm ra những ưu điểm, thuận lợi cũng như những khó khăn, tồn tại của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn; từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị góp phần đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Phú Bình

3 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá được việc áp dụng các chính sách hỗ trợ và tái định cư của Nhà nước cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại dự án tuyến đường nối QL37 với QL3 mới và dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh cơ sở hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy, huyện Phú Bình

- Đánh giá thực trạng công tác BT&GPMB hỗ trợ và tái định cư dự án tuyến đường nối QL37 với QL3 mới và dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh

cơ sở hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy, huyện Phú Bình

- Đánh giá được ảnh hưởng của việc GPMB đến đời sống của người dân thuộc dự án tuyến đường nối QL37 với QL3 mới và dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh cơ sở hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy, huyện Phú Bình

- Đề xuất các giải pháp cụ thể mang tính khả thi cao dựa trên các kết quả nghiên cứu giúp cho công tác GPMB của các dự án được thực hiện nhanh chóng và hiệu quả

4 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Bổ sung những kiến thức đã học

trên lớp; học hỏi, tiếp cận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế nhằm hiểu rõ hơn về công tác Quản lý Nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra

được những thuận lợi, khó khăn trong công tác BT&GPMB của dự án để từ

đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh tiến độ của dự án ở hiện tại và trong tương lai

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Cơ sở lý luận của đề tài

Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham

gia và lợi ích của toàn xã hội

- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất

khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành mức độ tập chung dân cư cao, ngành nghề của dân

cư đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trưng nhất định Đối với khu vực ven đô mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng; công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ quá trình GPMB cũng có những đặc trưng riêng của nó Đối với khu vực nông thôn hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp Do đó GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt [4]

- Tính phức tạp thể hiện: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò

quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn dân cư sống chủ yếu nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, mà đất đai lại là tư liệu sản xuất trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn, do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn thu được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Trước tình hình đó, dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết đảm bảo đời sống dân cư sau này [13]

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

- Trong điều kiện hiện nay ở các địa phương nói chung và huyện Phú Bình nói riêng Công tác BT&GPMB được xác định là một trong những nhiệm

vụ quan trọng để góp phần đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế, xã hội cũng như sự tăng trưởng GDP của địa phương Tuy nhiên, đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội

- Công tác BT&GPMB mang tính quyết định vì tiến độ của các dự án,

là khâu đầu tiên trong thực hiện dự án Có thể nói: “Giải phóng mặt bằng nhanh là một nửa dự án” Việc làm này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của những người bị thu hồi đất

- Công tác BT&GPMB được triển khai thực hiện đúng tiến độ, đúng kế hoạch đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án có hiệu quả Ngược lại công tác BT&GPMB chậm, kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình cũng như chi phí cho dự án, có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng

- Mặt khác, nếu công tác BT&GPMB ở các địa phương không được thực hiện tốt sẽ xảy ra hiện tượng “Dự án treo” làm cho chất lượng công trình

bị giảm, các mục tiêu ban đầu không thực hiện được, từ đó gây lãng phí rất lớn cho ngân sách Nhà nước Ngoài ra, khi Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư giải quyết không thoả đáng quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất

bị thu hồi sẽ dễ dàng nổ ra những vụ khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể, làm cho tình hình chính trị - xã hội ở địa phương mất ổn định [12]

1.1.3 Cơ sở pháp lý của đề tài

1.1.3.1 Những văn bản của Chính phủ và cơ quan Trung Ương

- Hiến pháp năm 1992 [20];

- Luật Đất đai năm 1993 [21] và Luật Đất đai năm 2003 [22];

- Bộ Luật Dân sự 2005; [23]

- Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai 2003;[5]

- Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về giá đất;[6]

- Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;[7]

- Thông tư 116/2004/TT-BTC của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27 tháng 01 năm 2006 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật đất đai trong đó có Nghị định 197/2004/NĐ-CP cụ thể như sau: Sửa đổi,

bổ sung Điểm b Khoản 1 Điều 3, sửa đổi Điều 29, bổ sung Khoản 3 vào Điều

36, sửa đổi Khoản 2 Điều 48;

- Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ quy định

bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai;

- Nghị định 123/2007/NĐ-CP ngày 27/07/2007 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004

về phương pháp xác định giá và khung giá các loại đất;

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

- Thông tư 14/2009/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

- Các văn bản khác có liên quan

1.1.3.2 Những văn bản của địa phương

Căn cứ Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05 tháng 01 năm

2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

Căn cứ Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND ngày 11/4/2008 của UBND tỉnh về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối, hoa mầu gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

Căn cứ Quyết định số 23/2008/QĐ-UBND ngày 22/04/2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà và các công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

Căn cứ Quyết định số 37/2009/QĐ-UBND ngày 29/12/2009 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2010;

Căn cứ Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Căn cứ Quyết định số 2159/QĐ-UBND ngày 20/9/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc thu hồi đất, giao đất cho Công ty cổ phần Đầu tư APEC Thái Nguyên thuê, để thực hiện Dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh

cơ sở hạ tầng Khu công nghiệp Điềm Thụy;

Căn cứ Quyết định số 3286/QĐ-UBND ngày 09/12/2009 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng công trình đường nối Quốc lộ 37 với Quốc lộ 3 mới trên địa bàn huyện Phú Bình;

Căn cứ Quyết định số 2845/QĐ-UBND ngày 24/11/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc thu hồi đất, giao đất cho UBND huyện Phú Bình, để

sử dụng vào mục đích thực hiện dự án đầu tư xây dựng đường nối Quốc lộ 37

- Quốc lộ 3 mới trên địa phận huyện Phú Bình

1.2 Khái quát về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng

1.2.1 Khái niệm về bồi thường và giải phóng mặt bằng

- Công tác BT&GPMB là việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế [10];

- Định giá là sự ước tính giá trị quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình

thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định Thông qua các giao dịch, trao đổi giữa các tác nhân bên giao và bên nhận trên thị trường [3]

- Định giá đất là những phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượng giá trị của đất đai bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm xác định khi chúng tham gia trong một thị trường nhất định Nói đất đai là một tài sản đặc biệt vì nó có

đủ các thuộc tính của một tài sản, là vật có thực và có thể đáp ứng một nhu cầu nào đó của con người, có đặc trưng giá trị và là đối tượng của giao dịch dân sự [3]

- Định giá bất động sản là việc ước tính giá trị của quyền sở hữu bất động sản cụ thể bằng hình thức tiền tệ cho một mục đích đã được xác định rõ trong những điều kiện cụ thể và trên một thị trường nhất định với những phương pháp phù hợp [3]

- Thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử

dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Quy định tại Khoản 5 Điều 4 Luật Đất

đai 2003);

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị

quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất (Quy

định tại khoản 6 Điều 4 Luật Đất đai 2003);

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người

có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (Quy định tại Khoản 7 Điều 4 Luật Đất đai 2003);

- Giá đất là giá trị của quyền sử dụng đất tính trên một đơn vị diện tích đất (Quy định tại Khoản 19 Điều 3 Luật Đất đai 2003);

- Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định (Quy

định tại Khoản 20 Điều 3 Luật Đất đai 2003);

+ Các hình thức tái định cư: Tái định cư tập trung, tái định cư tại chỗ, tái định cư xen ghép (phân tán) [17]

1.2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng

Như chúng ta đã biết, để thực hiện được dự án theo đúng tiến độ thì trước hết các chủ đầu tư cần phải giải phóng được mặt bằng Công việc này mang tính chất phức tạp, tốn kém nhiều thời gian, công sức và tiền của Ngày nay, công việc này ngày càng trở nên khó khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm Bên cạnh đó công tác BT&GPMB liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội [14] Ở các địa phương khác nhau thì công tác BT&GPMB cũng có nhiều đặc điểm khác nhau Chính vì vậy, công tác BT&GPMB mang tính đa dạng và phức tạp:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với

điều kiện TN - KT - XH và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, công tác BT&GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống KT - XH đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn Do đó, tâm lý người dân khu vực này là phải giữ được đất

để sản xuất Mặt khác, cây trồng vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng, không được tập trung một loại nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

+ Do yếu tố lịch sử để lại nên nguồn gốc sử dụng đất phức tạp và do cơ chế chính sách chưa đáp ứng được với nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chưa giải quyết được các vướng mắc tồn tại cũ

+ Việc quản lý đất đai chưa chặt chẽ dẫn đến các hiện tượng lấn chiếm, xây dựng nhà trái phép nhưng lại không được chính quyền địa phương xử lý dẫn đến việc phân tích hồ sơ đất đai và áp giá phương án bồi thường gặp rất nhiều khó khăn [13]

+ Thiếu quỹ đất dành cho xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp, chưa đảm bảo được yêu cầu

+ Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thường giữa thực tế và quy định của nhà nước có những khoảng cách khá xa cho nên việc triển khai thực hiện cũng không được sự đồng thuận của những người dân

1.3 Thực trạng về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên thế giới và các tỉnh thành trong nước

1.3.1 Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên thế giới

1.3.1.1 Trung Quốc

Ở Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu, gồm sở hữu toàn dân và

sở hữu tập thể Đất đai ở khu vực thành thị và đất xây dựng thuộc sở hữu Nhà nước Đất ở khu vực nông thôn và đất nông nghiệp thuộc sở hữu tập thể nông

dân lao động Theo quy định của Luật Đất đai Trung Quốc năm 1998, đất đai thuộc sở hữu nhà nước được giao cho các tổ chức, cá nhân sử dụng theo các hình thức giao đất không thu tiền sử dụng (cấp đất), giao đất có thu tiền sử dụng đất (xuất nhượng đất) và cho thuê đất [24]

Vấn đề bồi thường cho người có đất bị thu hồi được pháp luật đất đai Trung Quốc quy định như sau:

Về thẩm quyền thu hồi đất: Chỉ có Chính phủ (Quốc vụ viện) và chính

quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có thẩm quyền thu hồi đất Quốc vụ viện có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp từ 35 ha trở lên và 70 ha trở lên đối với các loại đất khác Dưới hạn mức này thì do chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ra quyết định thu hồi Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đất thuộc sở hữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước

Về trách nhiệm bồi thường: Pháp luật Trung Quốc quy định, người nào

sử dụng đất thì người đó có trách nhiệm bồi thường Tiền bồi thường bao gồm các khoản như lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhà nước và các khoản tiền trả cho người có đất bị thu hồi Ngoài ra, pháp luật đất đai Trung Quốc còn quy định mức nộp lệ phí trợ cấp đời sống cho người bị thu hồi đất là nông dân cao tuổi không thể chuyển đổi sang ngành nghề mới khi bị mất đất nông nghiệp, khoảng 442.000 - 2.175.000 nhân dân tệ/ha

Về phương thức đền bù thiệt hại: Nhà nước thông báo cho người sử dụng

đất biết trước việc họ sẽ thu hồi đất trong thời hạn một năm, người dân có quyền lựa chọn các hình thức đền bù thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại Thủ đô Bắc Kinh và Thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn đền bù thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá đền bù thiệt hại, tiêu chuẩn và giá thị trường: Mức giá này cũng

được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh lại thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, đền bù thiệt hại theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu)

Về tái định cư: Các khu TĐC và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ

và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý điều kiện về làm việc, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước

có chính sách riêng [32]

1.3.1.2 Hàn Quốc

Bắt đầu từ những năm 1962, để thực hiện những mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, đât nước xứ sở Kim chi đã liên tục đúc rút kinh nghiệm và hoàn thiện công tác giải phóng mặt bằng Bộ luật bồi thường thiệt hại của Hàn

Quốc được thực hiện theo 3 giai đoạn:

- Thứ nhất tiền bồi thường đất đai sẽ được giám định viên công cộng đánh giá trên tiêu chuẩn giá quy định để thu hồi đất phục vụ cho công trình công cộng Giá quy định không dựa vào những lợi nhuận khai thác do đó có thể đảm bảo sự khách quan trong việc bồi thường

- Thứ hai pháp luật có quy định không gây thiệt hại nhiều cho người có quyền sử hữu đất trong quá trình thương lượng chấp nhận thu hồi đất Quy trình chấp nhận theo thứ tự là công nhận mục đích, lập biên bản tài sản và đất đai, thương lượng chấp nhận thu hồi

- Thứ ba biện pháp di dời là một đặc điểm quan trọng Chế độ này được Nhà nước hỗ trợ tích cực về mọi mặt chính sách bảo đảm sự sinh hoạt của con người, cung cấp đất đai cho những người phải chuyển nơi cư trú do thực hiện công trình công cộng cần thiết của Nhà nước [32]

1.3.1.3 Australia

Theo Hiến pháp Úc, chính quyền liên bang (Chính phủ) “có quyền ban hành các luật từ việc thu hồi bất động sản theo những điều khoản chính đáng từ bất kỳ bang hoặc cá nhân nào mà Quốc hội có quyền ban hành luật”

Cơ quan chức trách có thể thu hồi lại đất đai bằng hai cách: thoả thuận

tự nguyện và cưỡng bức (bắt buộc)

Về bồi thường, luật quy định chủ sở hữu sẽ được bồi thường thiệt hại

do việc thu hồi đất

Nguyên tắc bồi thường bao gồm:

1- Giá thị trường mảnh đất của chủ sở hữu

2- Giá trị đặc biệt dành cho chủ sở hữu cao hơn hoặc trên giá trị thị trường của mảnh đất

3- Những thiệt hại gây ra khi thu hồi đất

4- Thiệt hại về việc gây phiền hà

5- Các khoản chi phí về luật pháp và thẩm định giá

Bất cứ người nào có quyền lợi trên mảnh đất đó đều có thể khiếu nại về bồi thường

Quy định mức bồi thường: Khi tính toán mức bồi thường cần xem xét 6 yếu tố sau:

1- Giá trị thị trường của mảnh đất

2- Sự chia cắt đất đai

3- Những phiền nhiễu

4- Các khoản chi phí về chuyên môn hoặc pháp lý hợp lý

5- Người đi thuê, có thể khiếu nại mức bồi thường cho bất cứ tài sản nào bị ảnh hưởng mà ban quản lý theo hợp đồng cho thuê

6- Tiền bồi thường về mặt tinh thần [32]

1.3.2 Tình hình thực hiện bồi thường và giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.3.2.1 Thời kỳ 1993 đến 2003

Trên cơ sở Hiến pháp 1992, Luật Đất đai 1993 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 15 tháng 10 năm 1993 Những quy định về bồi thường, GPMB của Luật Đất đai năm 1993 đã thu được những thành tựu quan trọng trong giai đoạn đầu thực hiện, nhưng càng về sau, do sự chuyển biến mau lẹ của tình hình kinh tế - xã hội, nó đã dần mất đi vai trò làm động lực thúc đẩy phát triển Để tạo điều kiện đẩy nhanh tốc độ GPMB, đẩy nhanh tiến

độ thi công công trình, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai đã được thông qua ngày 29 tháng 6 năm 2001

Để cụ thể hoá các quy định của Luật Đất đai năm 1993 và Luật sửa đổi,

bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 2001, nhiều văn bản quy định về chính sách bồi thường, GPMB đã được ban hành, bao gồm:

- Nghị định số 90/CP ngày 17 tháng 9 năm 1994 của Chính phủ quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

- Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, thay thế Nghị định số 90/CP nói trên

- Thông tư 145/1998/TT-BTC ngày 04/11/1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Nghị định số 22/1998/ NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ

* Chính sách bồi thường, GPMB theo quy định của Chính phủ:

Nghị định số 22/1998/NĐ-CP và Thông tư số 145/1998/TT-BTC đã quy định rõ phạm vi áp dụng bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, đối tượng phải bồi thường thiệt hại, đối tượng được bồi thường thiệt hại, phạm vi bồi thường thiệt hại và các chính sách cụ thể về bồi thường thiệt hại về đất, tài sản gắn liền với đất, việc lập khu TĐC cũng như việc tổ chức thực hiện

Về phạm vi áp dụng: Chính sách bồi thường, GPMB theo quy định của

Nghị định số 22/1998/NĐ-CP và Thông tư số 145/1998/TT-BTC áp dụng chung cho mọi trường hợp bị Nhà nước thu hồi đất Đây là một điểm khác so với Nghị định số 90/CP

Đối tượng phải bồi thường thiệt hại: Người sử dụng đất được Nhà

nước giao đất hoặc cho thuê đất có trách nhiệm bồi thường thiệt hại về đất và

tài sản cho người có đất bị thu hồi để giao hoặc cho mình thuê

Đối tượng được bồi thường thiệt hại: Phải là người có quyền sử dụng

đất, người sở hữu tài sản hợp pháp theo quy định của Pháp luật

Phạm vi bồi thường thiệt hại, gồm:

- Bồi thường thiệt hại về đất cho toàn bộ diện tích đất bị thu hồi

- Bồi thường thiệt hại về tài sản hiện có

- Trợ cấp đời sống và sản xuất cho những người phải di chuyển chỗ ở,

di chuyển địa điểm sản xuất kinh doanh

- Trả chi phí chuyển đổi nghề nghiệp cho người có đất bị thu hồi

- Trả các chi phí phục vụ trực tiếp cho việc tổ chức thực hiện bồi

thường, di chuyển, GPMB

Về nguyên tắc bồi thường thiệt hại về đất: Khi Nhà nước thu hồi đất thì

tuỳ từng trường hợp cụ thể mà người có đất bị thu hồi được bồi thường bằng tiền, nhà ở hoặc bằng đất

Về giá đất để tính bồi thường thiệt hại: Giá đất để tính bồi thường thiệt

hại được xác định trên cơ sở giá đất của địa phương ban hành theo quy định của Chính phủ nhân với hệ số K, để đảm bảo giá đất tính bồi thường phù hợp

với khả năng sinh lợi và giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất ở địa phương

Về chính sách hỗ trợ:

- Hỗ trợ để ổn định sản xuất và đời sống, chi phí đào tạo chuyển nghề

- Trợ cấp ngừng việc cho cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp trong thời gian ngừng sản xuất kinh doanh đến lúc sản xuất kinh doanh trở lại hoạt động bình thường

- Trợ cấp chi phí di chuyển, hỗ trợ tạo lập chỗ ở mới đối với người đang sử dụng nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước, thưởng tiến độ

- Hỗ trợ cho các đối tượng chính sách

Về tái định cư: Chính sách TĐC được đề cập đầy đủ hơn so với các

Nghị định trước đó, việc Nhà nước chuẩn bị đủ điều kiện để lập khu TĐC (bao gồm quỹ đất, quỹ nhà ở và quỹ tiền mặt) là một phần đảm bảo cho công tác GPMB thực hiện nhanh chóng [24]

1.3.2.2 Từ khi có Luật Đất đai 2003

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 26 tháng 11 năm 2003 là luật có phạm vi điều chỉnh bao quát nhất

so với các Luật Đất đai đã ban hành trước đó Luật Đất đai 2003 có nhiều nội dung mới, trong đó tập chung vào các vấn đề đặt ra trong quản lý sử dụng đất đai sau:

1 Làm rõ nội dung quyền sở hữu toàn dân về đất đai với những quyền định đoạt, quyền hưởng lợi cụ thể và vai trò của Nhà nước với tư cách là người đại diện chủ sở hữu

2 Hoàn chỉnh chính sách đất đai đối với khu vực nông nghiệp phù hợp với nền kinh tế thị trường và tạo điều kiện đẩy nhanh tiến trình CNH - HĐH nông nghiệp và nông thôn

3 Coi trọng chính sách đất đai đối với khu vực công nghiệp và dịch vụ tạo ra sự chủ động về chuyển đổi cơ cấu sử dụng quỹ đất đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp và dịch vụ trong quá trình CNH - HĐH đất nước

4 Thiết lập sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, xoá bỏ cơ bản sự khác biệt giữa người trong nước và người Việt Nam định cư ở nước ngoài và thu hẹp đáng kể sự phân biệt giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài trong việc tiếp cận đất đai, thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất

5 Xoá bỏ bao cấp về đất đai trên cơ sở coi đất là nguồn vốn, nguồn nội lực to lớn của đất nước cần phải được định giá theo đúng quy luật của kinh tế thị trường và phải được đối xử như một loại hàng hoá có tính đặc thù trong quá trình giao dịch trên thị trường BĐS

6 Khuyến khích phát triển các giao dịch dân sự về quyền sử dụng đất trên cơ sở coi quyền sử dụng đất là tài sản của người sử dụng đất, hạn chế sự

can thiệp về hành chính không cần thiết trong thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, tặng cho quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, thế chấp, bảo lãnh, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất

7 Khắc phục về cơ bản những bất cập trong chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng,

an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế thông qua cơ chế giá đất bồi thường, chính sách TĐC và hạn chế phạm vi dự án phải thu hồi đất

8 Đẩy mạnh cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai bằng việc phân cấp toàn bộ các quyền quyết định giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất cho chính quyền địa phương, quy định cụ thể thủ tục và trình tự thực hiện các thủ tục hành chính về quản lý và sử dụng đất

9 Đổi mới công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai theo hướng phát huy vai trò của toà án trong giải quyết các tranh chấp dân sự và các khiếu nại hành chính về đất đai, khắc phục tình trạng đùn đẩy tránh nhiệm dẫn tới khiếu kiện kéo dài, khiếu kiện vượt cấp

Sau khi Luật Đất đai 2003 được ban hành, Nhà nước đã ban hành nhiều các văn bản dưới Luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật về giá đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư bao gồm:

Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

Thông tư số 114/2004/TT- BTC ngày 26 tháng 11 năm 2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP

Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính phủ quy định

bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Nghị định 71/2010/NĐ-CP ngày 23/6/2010 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật nhà ở

Nghị định 120/2010/NĐ-CP ngày 30/12/2010 của Chính phủ Về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 198/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất

Thông tư số 37/2014/TT- BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2044 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.3.3 Kết quả bồi thường và GPMB tại một số tỉnh trong nước

1.3.3.1 Công tác bồi thường và GPMB ở Hà Nội

Theo Ban chỉ đạo GPMB TP Hà Nội, trong năm 2013, các quận, huyện, thị xã đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 22.988 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất tại các dự án trên địa bàn

TP TP đã chi trả hơn 6.127 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ; Phê duyệt bố trí tái định cư cho 1.390 hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở Đã thu hồi và nhận bàn giao mặt bằng cho hơn 1.033 ha đất đai tại 209 dự án Trong quá trình GPMB, đã có một số địa bàn quận, huyện có kết quả thực hiện công tác

thu hồi đất GPMB tốt, với diện tích đất đã thu hồi đạt khối lượng cao như: Cầu Giấy, Từ Liêm, Thạch Thất, Đan Phượng Đa số người bị thu hồi đất đều nghiêm chỉnh chấp hành quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng cho dự án Đặc biệt năm 2013 thành phố đã hoàn thành thu hồi GPMB 49,12 ha tại các dự án giao thông trọng điểm, đặc biệt là nhưng công trình được Chính phủ và thành phố chốt tiến độ phải hoàn thành công tác thu hồi đất GPMB tại nhiều dự án trọng điểm, như đường nối từ cầu Nhật Tân đến sân bay Nội Bài, quốc lộ 3 mới đoạn Hà Nội - Thái Nguyên, đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, đường vành đai 1… khối lượng công tác thu hồi đất GPMB tại các dự án giao thông trọng điểm năm 2013 tuy không lớn khoảng 110 ha, gồm hơn 31 ha đất tại các dự

án giao thông trọng điểm của Bộ GTVT và hơn 79 ha tại các dự án của thành phố, song phần lớn là những trường hợp có nhiều khó khăn, vướng mắc nhất

do chủ yếu là thu hồi đất của các hộ gia đình, cá nhân Tuy nhiên, trên địa bàn toàn thành phố năm 2013, UBND các quận huyện, thị xã cũng đã phải ban hành 570 quyết định cưỡng chế thu hồi đất theo thẩm quyền và buộc phải tiến hành cuộc cưỡng chế thu hồi đất, bảo vệ thi công đối với 275 hộ cố tình chây

ỳ tại 16 dự án Phát biểu tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2013, triển khai nhiệm vụ công tác GPMB của TP Hà Nội năm 2014 diễn ra sáng 9/1, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Hồng Khanh đánh giá: Trong năm qua, các chương trình về GPMB thu hồi đất được triển khai tích cực, đặc biệt thành phố đã tập trung đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm đô thị, được các sở ngành, các quận huyện thị xã tổ chức triển khai thực hiện tích cực, có hiệu quả Phó Chủ tịch nhấn mạnh, trong năm 2013 một số dự án hạ tầng quan trọng, có nhiều khó khăn, phức tạp đã được tháo gỡ, vượt qua khó khăn, các đơn vị từ thành phố đến cơ sở đã GPMB nhiều dự án xây dựng quan trọng như: đường nối từ cầu Nhật Tân đến sân bay Nội Bài, quốc lộ 3 mới đoạn Hà Nội - Thái Nguyên, đường cao tốt Hà Nội - Hải Phòng Đặc biệt có

huyện như Thạch Thất đã hoàn thành việc GPMB những dự án quan trọng Theo Phó Chủ tịch, bước sang năm 2014, các đơn vị cần nghiên cứu kỹ Luật Đất đai sửa đổi, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2014, cần tổ chức học tập, nghiên cứu, quán triệt sâu sắc để áp dụng vào thực tiễn một cách hiệu quả Trong quá trình triển khai thực hiện, ngoài vận dụng những kinh nghiệm, nghiệp vụ, cán bộ làm công tác GPMB cũng cần sử dụng các biện pháp hành chính cương quyết Ban chỉ đạo GPMB thành phố, các ban bồi thường, rà soát lại các dự án có liên quan đến GPMB dự án trọng điểm, việc giao đất dịch vụ chưa hoàn thành nhiệm vụ Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cần rà soát lại công tác đền bù, hỗ trợ, những trường hợp vi phạm Luật Đất đai, vi phạm các quy định về quản lý đất như sang tên, bán đất, tài sản trên đất chuyển sang các cơ quan điều tra để xử lý theo đúng quy định của pháp luật Mặt khác, Phó Chủ tịch cũng lưu ý, trong quá trình thực hiện cần đặc biệt quan tâm đến việc lắng nghe, giải quyết những khiếu nại, đề nghị của người dân ngay từ cơ

sở khi mới phát sinh, tránh để việc giải quyết lâu dẫn đến bức xúc cho người

dân (Nguồn: Tổng hợp tình hình kinh tế xã hội TP Hà Nội năm 2015) [36] 1.3.3.2 Tại tỉnh Quảng Ninh

Trong những năm qua, tỉnh Quảng Ninh đặc biệt quan tâm đến công tác giải phóng mặt bằng nhằm giải quyết dứt điểm những khó khăn, vướng mắc kéo dài của các dự án Nhờ vậy, công tác GPMB đã có nhiều bước chuyển biến tích cực Mặt khác, UBND tỉnh cũng đã phối hợp, huy động sự vào cuộc của Ủy ban MTTQ và các đoàn thể; tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến cơ chế chính sách, động viên thuyết phục các hội viên và nhân dân chấp hành tốt chính sách GPMB, bàn giao đất và tạo điều kiện cho các dự án được triển khai

Điển hình tại nhiều địa phương: Hạ Long, Uông Bí, Đông Triều, Cẩm Phả, Tiên Yên với sự vào cuộc tích cực của các tổ chức chính trị xã hội đã vận động người dân hiến hàng vạn mét vuông đất trị giá hàng tỷ đồng để làm đường giao thông và các công trình phúc lợi công cộng

Đã có nhiều dự án trọng điểm, dự án quan trọng của tỉnh giải quyết tốt công tác GPMB nên đã góp phần đẩy nhanh tiến độ thi công dự án: Như dự

án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 18A đoạn Cửa Ông - Mông Dương; dự án đường bao biển núi Bài Thơ, dự án Trung tâm thể thao vùng Đông Bắc; dự án cải tạo nâng cấp quốc lộ 18C, dự án tỉnh lộ 340 Đặc biệt với sự chỉ đạo của UBND tỉnh về việc giao Trung tâm Phát triển quỹ đất - Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện GPMB tạo quỹ đất sạch, sau đó giao chủ đầu tư thực hiện dự án đã phát huy hiệu quả cao Đến nay Trung tâm đã GPMB xong cơ bản các dự án theo đúng tiến độ như: Khu dân cư dọc biên giới sông Ka Long, Móng Cái với 198 ha; dự án Đại học Quốc tế Hạ Long với 85 ha; dự án Khu du lịch sinh thái Hạ Long Bên cạnh đó, tỉnh cũng đã giải quyết dứt điểm và GPMB xong nhiều dự án đã tồn đọng nhiều năm trước đây Cụ thể các dự án lớn và phức tạp khiếu nại đông người như: Dự án Khu đô thị Bãi Muối, dự án sân vườn Cái Dăm, dự án nút giao thông Cái Dăm, dự án đường bao biển núi Bài Thơ,

dự án Nhà máy Nhiệt điện Quảng Ninh - TP Hạ Long Dự án Nhà máy Cơ khí Quang Trung (giai đoạn 1), dự án Công an TP Uông Bí; dự án cải tạo đường 18A đoạn Cửa Ông - Mông Dương, và 5 dự án sản xuất kinh doanh của ngành Than TP - Cẩm Phả Tính đến hết năm 2015, trên địa bàn tỉnh có 285 dự án đang triển khai thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (bao gồm

cả dự án mới phê duyệt năm 2015 và các dự án chuyển tiếp từ các năm trước) Tổng diện tích đất phải thu hồi của các dự án là 4.563 ha Trong đó diện tích đất bị thu hồi của các tổ chức là 216ha; thu hồi 4.347 ha đất của các hộ gia

đình, cá nhân Tổng giá trị bồi thường, hỗ trợ đạt 3.145 tỷ đồng ( Nguồn: Tổng hợp tình hình kinh tế xã hội TP Hạ Long năm 2015) [35]

1.3.3.3 Công tác bồi thường và GPMB ở Thanh Hóa

Trong năm 2014, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có hàng loạt dự án trọng điểm đã và đang gấp rút triển khai thi công Xác định làm tốt công tái bồi thường giải phóng mặt bằng là góp phần quan trọng cho các dự án trọng điểm, đa mục

tiêu hoàn thành, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Vì vậy Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thanh Hóa và các ngành chức năng đã tập trung chỉ đạo sát sao, tăng cường kiểm tra tiến độ thực hiện và đề ra biện pháp tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, tạo điều kiện cho các đơn vị liên quan làm nhiệm vụ Ban GPMB và tái định cư của tỉnh (được thành lập từ tháng 7-2006) đã chủ động tham mưu cho UBND tỉnh thành lập hội đồng bồi thường GPMB, tăng cường cán bộ bám hiện trường, tập trung chỉ đạo sâu, sát với mục tiêu mỗi dự án công tác GPMB không những bảo đảm tiến độ mà còn phải được triển khai theo đúng quy định của pháp luật

Từ khi thành lập đến năm 2013, Ban GPMB và Tái định cư đã thực hiện giải phóng mặt bằng trên 100 dự án Hiện nay ban đang gấp rút triển khai GPMB 77 dự án với diện tích thu hồi 967,45 ha, ứng với 19.772 hộ ảnh hưởng, trong đó có 5.962 hộ phải di chuyển Riêng trong năm 2013 đã phê duyệt được 1.018 tỷ đồng và chi trả được khoảng 900 tỷ đồng cho GPMB các

dự án trên địa bàn Đối với các hộ dân, đơn vị phải di dời đã được Ban GPMB

và Tái định cư tham mưu cho UBND tỉnh Thanh Hóa bố trí tái định cư tại các phường, xã trên địa bàn theo hướng nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ Làm tốt công tác bồi thường GPMB đã góp phần quan trọng cho nhiều dự án trên địa bàn như dự án phát triển toàn diện kinh tế - xã hội TP Thanh Hóa (CSEDP), tiểu

dự án 2 thuộc dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1A đoạn Dốc Xây-TP Thanh Hóa, khu đô thị số 1 trung tâm TP Thanh Hóa, Đại lộ Nam sông Mã, tuyến đường từ ngã ba Voi (TP Thanh Hóa) đi thị xã Sầm Sơn, hệ thống tiêu úng Đông Sơn, nhiều khu dân cư, khu tái định cư trên địa bàn,v.v đã và đang đồng loạt triển khai thi công

Điển hình như dự án CSEDP Đây là dự án lớn, đa lĩnh vực, có phạm vi ảnh hưởng rộng, đi qua 11 phường, xã của TP Thanh Hóa với diện tích đất phải thu hồi 87,3 ha, có 1.557 hộ bị ảnh hưởng, trong đó có 257 hộ và 6 cơ quan, đơn vị phải di chuyển, tổng kinh phí bồi thường GPMB dự án dự kiến

khoảng 531 tỷ đồng Hơn nữa, thực hiện cam kết với các nhà tài trợ, công tác bồi thường GPMB dự án CSEDP phải triển khai gấp rút, trong thời gian ngắn, bàn giao mặt bằng sạch cho các đơn vị liên quan để triển khai thi công các công trình đúng tiến độ Do tập trung huy động các nguồn lực phục vụ GPMB dự án CSEDP, đến tháng 12-2013, Ban GPMB và Tái định cư đã bàn giao mặt bằng tất cả các gói thầu xây lắp của dự án, tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị triển khai thi công đồng bộ các hạng mục công trình Hiện nay, còn một số công trình trên tuyến như đường ống nước, cáp viễn thông, hệ thống điện phải di chuyển đang được Ban GPMB và Tái định cư khẩn trương thực hiện để sớm bàn giao 100% mặt bằng sạch cho Ban Quản lý Dự án CSEDP

Nét nổi bật trong GPMB các dự án trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa là Ban GPMB và Tái định cư đã triển khai các giải pháp đồng bộ, huy động các nguồn lực, tập trung chỉ đạo quyết liệt với mục tiêu thực hiện khẩn trương, dứt điểm công tác bồi thường GPMB Cùng với việc kiên trì tuyên truyền, vận động, Ban GPMB và Tái định cư và các phường, xã có đất phải thu hồi đã quán triệt sâu rộng trong đảng viên và nhân dân Nhất là các quyền của người sử dụng đất, khung giá bồi thường các loại đất; các chính sách bồi thường GPMB của Nhà nước; mục đích, ý nghĩa của dự án sau khi hoàn thành xây dựng; niêm yết công khai phương án bồi thường GPMB để người dân, đơn vị ảnh hưởng có ý kiến, vv Ban GPMB và Tái định cư đã phối hợp với các phòng, ban liên quan thuộc UBND tỉnh, các phường, xã xác định nguồn gốc đất bị ảnh hưởng; tổ chức họp với từng thôn, xóm, hộ dân, đơn vị bị ảnh hưởng, tạo điều kiện cho tất cả các hộ dân, đơn vị dân chủ bàn bạc và quyết định những công việc liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của mình Việc kiểm kê nhà cửa, cây cối, tính toán áp giá phục vụ GPMB theo chỉ đạo của UBND tỉnh Thanh Hóa là chính xác, đúng với chính sách của Đảng và Nhà nước, không để người dân, đơn vị ảnh hưởng thiệt thòi Những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của dân đã được ghi nhận và giải quyết thấu tình, đạt lý Đồng thời, Ban GPMB và Tái định cư

đã tìm địa điểm, lập quy hoạch xây dựng một số khu tái định cư để di chuyển các hộ dân bị ảnh hưởng về nơi ở mới [37]

1.3.3.3 Công tác bồi thường và GPMB ở thành phố Đà Nẵng

Công tác giải phóng mặt bằng là khâu quan trọng hàng đầu trong việc thực hiện nhiệm vụ của thành phố Trong 8 năm qua, đã có hơn 10 ngàn hộ gia đình chấp thuận giao đất, bàn giao mặt bằng, chuyển đến nơi ở mới, để thực hiện các dự án, làm tiền đề cho sự ra đời của những con đường mới khang trang, sạch đẹp, những khu dân cư mới hiện đại và nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội khác

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi do tính chuyên môn hóa của chính sách, cụ thể là trình tự thủ tục quy định tại Quyết định 47/QĐ-UBND của thành phố, công tác giải phóng mặt bằng vẫn còn tồn tại những khó khăn vướng mắc cần giải quyết kịp thời và điều chỉnh:

- Việc bố trí tái định cư cho những hộ giải tỏa vẫn còn chưa kịp thời, một số hộ bàn giao mặt bằng mà vẫn chưa có đất tái định cư để làm nhà ở, ảnh hưởng đến đời sống và sinh hoạt của người bị giải tỏa thu hồi đất, nhà nước cũng mất một khoản kinh phí để hỗ trợ tiền thuê nhà Một số trường hợp bàn giao mặt bằng chờ đến gần một, hai năm sau mới nhận đất thực tế, có trường hợp kéo dài hơn Vì vậy, khi thực hiện một dự án, cần có kế hoạch triển khai sớm các khu tái định cư, xây dựng các khu chung cư để tạo điều kiện tái định cư kịp thời khi tiến hành giải tỏa

- Đơn giá đền bù nhà cửa, vật kiến trúc khá thấp so với tình hình giá cả thị trường hiện nay, ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân việc vận động hộ dân bàn giao mặt bằng cũng khó khăn khi kiến nghị về trượt giá chưa có cơ sở giải quyết Để khắc phục tình trạng này, hàng năm UBND thành phố cần có điều chỉnh giá hoặc nghiên cứu hệ số trượt giá phù hợp với từng giai đoạn khác nhau

- Hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề: Hiện nay chưa có sự thống nhất về cách tính theo mục đích sử dụng đất hay loại hình canh tác (cây trồng, con vật nuôi) Đất có nguồn gốc là đất trồng cây hàng năm nhưng thực tế trồng cây

lâu năm, đất trồng cây lâu năm nhưng thực tế trồng cây hàng năm thì được hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề theo đất trồng cây lâu năm đơn giá 3.500 đồng/m2 trong khi đó đất trồng cây hàng năm nhưng bỏ hoang thì được xác định và hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề theo đất trồng cây hàng năm với đơn giá 52.500 đồng/m2 (1,5 lần giá đất nông nghiệp) Chênh lệch giữa hai mức hỗ trợ này quá lớn, đề nghị có sự điều chỉnh cho phù hợp

- Công tác tiếp công dân và giải quyết đơn kiến nghị: tôn trọng lắng nghe dân trình bày nguyện vọng, kiến nghị từ đó tập trung giải quyết một cách tích cực, kịp thời những kiến nghị, bức xúc của nhân dân Tổ chức tiếp công dân là nhiệm vụ thường xuyên của đơn vị thực hiện giải phóng mặt bằng, hội đồng giải phóng mặt bằng Tuỳ theo chức trách và quyền hạn được phân công, các đơn vị chịu trách nhiệm giải quyết các kiến nghị nếu nội dung vượt quá thẩm quyền thì kịp thời báo cáo xin ý kiến giải quyết của cấp trên

- Công tác dân vận: kết hợp hiệu quả công tác dân vận của Đảng, công tác dân vận của các cơ quan nhà nước và công tác vận động quần chúng của Mặt trận và các Hội đoàn thẻ nhân dân Đồng thời phải thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội, giúp đỡ nhân dân vùng triển khai dự án chỉnh trang đô thị Trong đó chú ý giúp đỡ các hộ đặc biệt nghèo, gia đình chính sách, gia đình có hoàn cảnh khó khăn… Đối với các các dự án phải giải toả một thôn, một phường… cần chú ý đến đời sống tinh thần và tâm linh của nhân dân tại nơi tái định cư như bố trí đất để xây dựng các thiết chế văn hoá, cơ sở tôn giáo, nhà thờ tộc họ…

- Đối với các dự án thực hiện phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”: hầu hết nhân dân ủng hộ chủ trương, tuy nhiên vẫn kiến nghị cần

có phương án hỗ trợ một phần về đất và nhà, nhất là các hộ có diện tích đất thu hồi lớn, nhà cửa vật kiến trúc ảnh bị hưởng nhiều Vì vậy, cần linh hoạt

xử lý chính sách cho từng dự án, một số dự án có thể xem xét hỗ trợ một khảon tiền đất do trước đây đã hiến đất để làm dự án [34]

1.4 Tình hình bồi thường và giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1.4.1 Quy trình của công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Trong những năm gần đây tỉnh Thái Nguyên đã đẩy mạnh thu hút đầu

tư, trong đó thành phố Thái Nguyên đóng một vai trò hết sức quan trọng, có nhiều dự án được đầu tư liên quan tới công tác GPMB

Tính từ năm 2000 đến năm 2003 thành phố có khoảng 332 dự án liên quan đến GPMB Trong đó có khoảng gần 397 ha đất bị thu hồi, liên quan đến 15.338 hộ dân, kinh phí bồi thường khoảng 185,6 tỷ đồng Từ năm 2007 đến nay, trên 200 dự án đầu tư với con số trên 100.000 tỷ đồng cam kết; trong đó nhiều dự án đã được triển khai đã và đang đem đến một diện mạo mới về đô thị,

về nông thôn, miền núi ở Thái Nguyên Năm 2009, được coi là năm thu hái nhiều trái ngọt với nhiều tuyến giao thông được đầu tư, nâng cấp, tiêu biểu nhất

là dự án đầu tư xây dựng tuyến đường cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên được phát lệnh khởi công, Dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi Pháo Do dó nhu cầu về nguồn vốn, kinh phí bồi thường GPMB cũng gia tăng theo từng năm [36]

Trong đó quy trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Tổ chức

hội nghị với người dân có đất bị thu hồi để thông báo công khai phạm vi thu hồi đất, tiến độ thực hiện dự án và các văn bản pháp luật về bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Phát tờ khai và hướng dẫn người bị thu hồi đất tự kê khai; thời gian không quá 5 ngày làm việc (đối với hộ gia đình, cá nhân); không quá 10 ngày làm việc (đối với tổ chức)

Bước 2: Người bị thu hồi đất tự kê khai trong thời hạn trên, kèm theo

các giấy tờ có liên quan đến quyền sử dụng đất, tài sản trên đất bị thu hồi và nộp cho Tổ công tác Quá thời hạn trên, tổ công tác phối hợp với UBND cấp

xã, Chủ đầu tư lập biên bản và lưu hồ sơ GPMB

Bước 3: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tổ chức lập biên

bản điều tra, xác minh về đất, tài sản gắn liền với đất và cây cối hoa mầu trên đất thu hồi theo biểu mẫu kê khai và lập biên bản kiểm kê đất đai, tài sản, cây cối hoa mầu của từng người bị thu hồi đất theo kế hoạch chi tiết về tiến độ GPMB của dự án

Bước 4: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tiến hành lập, niêm

yết và lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được niêm yết tại địa điểm sinh hoạt khu dân

cư và trụ sở UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi, việc niêm yết được lập thành biên bản có xác nhận của UBND cấp xã, đại diện Ủy ban Mặt trận tổ quốc xã Thời gian niêm yết và tiếp nhận ý kiến đóng góp ý kiến là 20 ngày, kể từ ngày đưa ra niêm yết

Bước 5: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư lập, hoàn chỉnh

phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; sau khi kết thúc niêm yết, tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, trong đó nêu rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý và ý kiến khác đối với phương án; trường hợp còn nhiều ý kiến không tán thành phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thì

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng cần giải thích rõ hoặc xem xét, điều chỉnh trước khi chuyển cơ quan tài nguyên và môi trường thẩm định Hoàn chỉnh phương án và gửi phương án đến cơ quan tài nguyên và môi trường để thẩm định

- Thời gian thẩm định không quá 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ

hồ sơ hợp lệ theo quy định, đối với dự án lớn và phức tạp thì thời gian thẩm định có thể kéo dài hơn nhưng không quá 30 ngày làm việc Biên bản thẩm định phải có đầy đủ chữ ký của Chủ tịch Hội đồng và các thành viên của Hội đồng, hỗ trợ và tái định cư và được lưu trữ trong hồ sơ giải phóng mặt bằng theo quy định của pháp luật tại cơ quan chủ trì thẩm định

Bước 6: Quyết định thu hồi đất, giao đất và cho thuê đất Trường

hợp thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất thuộc thẩm quyền của một cấp thì việc thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất được thực hiện trong cùng một quyết định

Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thì Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư; trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định thu hồi đất của Ủy ban nhân dân cấp huyện, Sở Tài nguyên và Môi trường trình Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định thu hồi đất đối với tổ chức, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức,

cá nhân nước ngoài và giao đất, cho thuê đất theo dự án cho chủ đầu tư trong cùng một quyết định

Bước 7: Quyết định phê duyệt phương án dự toán bồi thường và thực

hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Trong thời hạn không quá

05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất, cơ quan tài nguyên và môi trường trình Ủy ban nhân dân cùng cấp phê duyệt và công bố công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định sau:

- Sở Tài nguyên và Môi trường trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất liên quan từ hai huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh trở lên;

- Phòng Tài nguyên và Môi trường trình Ủy ban nhân dân cấp huyện phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trường hợp không thuộc quy định ở trên;

Bước 8: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phổ biến và niêm

yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt khu dân cư nơi có đất thu hồi gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người có đất bị thu hồi trong thời gian

không quá 3 ngày, trong đó nêu rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, về bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ và thời gian bàn giao đất đã bị thu hồi cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

Bước 9: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thực hiện chi trả

bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư

Bước 10: Trong thời hạn hai mươi (20) ngày, kể từ ngày tổ chức làm

nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thanh toán xong tiền bồi thường,

hỗ trợ cho người bị thu hồi đất theo phương án đã được xét duyệt thì người có đất bị thu hồi phải bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.4.2 Bồi thường về đất

1.4.2.1 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ

1 Thực hiện theo Điều 14 Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ, Điều 4 Thông tư 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của

Bộ Tài nguyên và Môi trường

2 Diện tích đất để bồi thường là diện tích trong GCN QSDĐ, hồ sơ địa chính, các giấy tờ có liên quan khác hoặc xác định trên thực địa theo thực tế đo đạc

3 Người bị thu hồi đất nông nghiệp được bồi thường, hỗ trợ bằng tiền (do Nhà nước không còn quỹ đất nông nghiệp để bồi thường bằng đất), trường hợp chủ dự án và địa phương bố trí được quỹ đất nông nghiệp thì mới

được bồi thường bằng đất [7]

1.4.2.2 Điều kiện được bồi thường đất và không được bồi thường

* Điều kiện được bồi thường

- Thực hiện theo quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10 và 11 Điều

8 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 và các Điều 44,

45 và 46 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính

phủ, Điều 3 Thông tư 14/2009/TT -BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài

nguyên và Môi trường

- Hộ gia đình cá nhân chưa được cấp GCN QSDĐ:

+ Đủ điều kiện cấp GCN QSDĐ nhưng không phải nộp tiền sử dụng

đất thì bồi thường 100% theo quy định

Bồi thường theo quy định trừ đi số tiền sử dụng đất phải nộp và nghĩa

vụ tài chính khác chưa thực hiện Tiền sử dụng đất phải nộp xác định thu

Ngân sách địa phương [8]

* Điều kiện không được bồi thường: Thực hiện theo Điều 7 Nghị định

số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ và những trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 14 của Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ

1.4.3 Bồi thường về nhà ở và công trình kiến trúc

Về nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt gắn liền với đất ở và tài sản gắn liền với đất: xác định tình trạng pháp lý, khối lượng, tỷ lệ phần trăm theo giá trị hiện có của nhà, công trình bị thiệt hại để dự kiến giá trị bồi thường, hỗ trợ theo quy định tại điều 19 Nghị định 179/2004 và quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của UBND tỉnh

1.4.4 Bồi thường về hoa màu, vật nuôi

1 Thực hiện theo Điều 24 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày

03/12/2004 của Chính phủ, Điều 12 Thông tư 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường

2 Chỉ bồi thường cho cây trồng, bao gồm cả cây giống và cây ươm trên đất có trước khi thông báo thực hiện dự án của cấp có thẩm quyền; không bồi thường, không hỗ trợ cây trồng phát sinh sau thời điểm có thông báo trên

3 Giá bồi thường cây cối, hoa màu theo bảng giá hiện hành và hướng

dẫn của cơ quan chuyên ngành