Chương 6: Chỉ Số nguyên lý thống kê

• Khái niệm Chỉ số trong thống kê là chỉ tiêu tương đối biểu hiện quan hệ so sánh giữa các mức độ của 1 hiện tượng KTXH Các lọai số tương đối là chỉ số bao gồm: - Số tương đối phát tri

Chương 6 Chỉ số

• Khái niệm

Chỉ số trong thống kê là chỉ tiêu tương đối biểu hiện quan hệ so sánh giữa các mức độ của 1 hiện tượng KTXH

Các lọai số tương đối là chỉ số bao gồm:

- Số tương đối phát triển →chỉ số phát triển -Số tương đối không gian→chỉ số không gian

- Số tương đối kế họach→chỉ số kế họach

* Đối tượng nghiên cứu của chỉ số:hiện tượng

KTXH trong đó chủ yếu là hiện tượng phức tạp Hiện tượng phức tạp bao gồm các phần tử

không trực tiếp cộng được với nhau

• Đặc điểm:

a) Chuyển các phần tử của hiện tượng thành 1 dạng đồng nhất dựa vào mối quan hệ giữa hiện tượng nghiên cứu với các

hiện tượng khác

b) Giả định 1 hay nhiều nhân tố không thay đổi

để nghiên cứu biến động của riêng nhân tố cần tìm hiểu

*Tác dụng

a)Nêu lên mức độ biến động của hiện tượng KTXH( bằng số tuyệt đối và số tương đối) theo thời gian, không gian hoặc so với kế họach

-Chỉ số chung : nêu lên biến động của tòan bộ hiện tượng nghiên cứu

- Chỉ số tổ: nêu lên biến

mà DN tiết kiệm hoặc chi

thêm do giá thành đổi

) 1

(

1 0

q p

I p

∑p1q0 -∑po qo: chi phí

(

0 0

q

p

I p

) 1 (

q p

Iq

1

q p

q

p Iq

∑ ∑

=

Công thức (1) được chọn vì lọai trừ ảnh hưởng của yếu tố giá, chỉ nghiên cứu biến động của

riêng khối lượng sản phẩm

*Quyền số và thời kỳ quyền số của chỉ số tổng hợp

**KN: Quyền số của chỉ số là đại lượng dùng trong công thức chỉ số chung, được cố định ở tử

và mẫu số

**Căn cứ chọn quyền số:

+ +Dựa vào mối liên hệ giữa các nhân tố cấu thành hiện tượng phức tạp

quyền số thường là chỉ tiêu

khối lượng có liên quan

1

1

q p

q p

I p

@Nguyên tắc 2:Khi

dùng chỉ số tổng hợp

để nêu lên biến động

của chỉ tiêu khối

q p

I q

1 0

q p

0 0

q p

q p

i

∑

= 0 0 0

q p d

Biến đổi Iq:

0

0 0 0

/

/0

q p q

p

q p q

p I

1 1 1 1

Nếu quyền số là số tương đối:

p

i

d i

q p q

p

q p q

p I

1 1

1 1

1

1 1 1

/ /

p B

A

I

B A

p ( / )

_

Với p :giá bình quân từng mặt hàng của 2 khu vựcChú ý:

- Có thể so sánh B/A

-Không nên tính chênh lệch tuyệt đối vì không

mang ý nghĩa kinh tế

A q

q p

q p

I ( / )

- Khi nghiên cứu giá thành với mục đích là xem xét chi phí SX thực tế tiết kiệm hay chi

thêm: nên chọn q1 làm quyền số

_ Nếu kết cấu SP có tầm quan trọng nhất định

và đòi hỏi xí nghiệp phải chấp hành nghiêm

chỉnh kế họach này: nên chọn q kh làm quyền số **Hệ thống chỉ số

nêu lên biến động của 1 nhân tố cấu thành hiện tượng phức tạp và ảnh hưởng của biến động này đối với biến động của hiện tượng nghiên

cứu:Ip,Iq

_ Chỉ số tòan bộ: phản ảnh biến động của tòan

bộ hiên tượng phức tạp

b) Phân lọai:

b1) HTCS biểu hiện mối liên hệ giữa các chỉ

số kế hoạch với chỉ số phát triển

b2)HTCS biểu hiện mối liên hệ giữa

các chỉ tiêu nghiên cứu dựa vào các phương

trình kinh tế

b3) HTCS phân tích biến động của chỉ tiêu bình quân

c) Tác dụng:

c1) Phân tích vai trò và mức độ ảnh hưởng

( bằng số tuyệt đối và số tương đối) của mỗi

nhân tố đến sự biến động của hiện tượng phức tạp)

Ip Iq= Ipq

• CLTĐ:

( ∑p1q1-∑p0q1) + (∑p0q1 -∑p0q0)=∑p1q1-∑p0q0 Tốc độ tăng giảm:

Từng vế của CLTĐ đem chia cho ∑p0q0

0 0

1 1 0

0

0 1

0

1

1 1

q p

q

p q

p

q

p q

c2)Vận dụng HTCS để tính 1 chỉ số chưa biết khi

đã biết 2 chỉ số còn lại trong hệ thống

Ipq Ipq

Ip= - ;

Iq Ip

00

110

0

001

00

0

101

1

q p

q

p q

p

q p q

p q

p

q p q

d) Vận dụng HTCS phân tích biến động của chỉ tiêu bình quân

0

1 1

0 1

1 0

1 1

1

0 0

0

1 1

/ /

/

f f

x

f f

x f

f x

f f

x f

f x

f f

x x

x

Viết rút gọn

0

01 01

0

x

x x

x x

x

×

=

) (

x x

0

x

• Phân tích biến động của chỉ tiêu tổng lượng Từ

) 1

(

0

1 0

1 0

x M

M

• Ta có thể phân tích chỉ tiêu tổng lượng M chịu ảnh hưởng của 3 nhân tố: bản thân của x , kết cấu của và quy mô của f

0 0

1 0

1 0

1 f x f

f x

x M

M − = − ∑ + ∑ − ∑