Thực trạng quản lý công tác giáo dục kỹ năng thực hành xã hội ở các trường trung học phổ thông tại thành phố hồ chí minh

43 5 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC KỸ NĂNG THỰC HÀNH XÃ HỘI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH5.... MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC KỸ NĂNG THỰC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC KỸ NĂNG THỰC HÀNH XÃ HỘI

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Mã số: 60 14 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS HUỲNH VĂN SƠN

Thành phố Hồ Chí Minh – 2011

MỤC LỤC

5

LỜI CẢM ƠN5 4

5

5

MỞ ĐẦU5 6

5

1.5 5Lý do chọn đề tài5 6

5

2.5 5Mục đích nghiên cứu của đề tài5 7

5

3.5 5Khách thể và đối tượng nghiên cứu5 7

5

4.5 5Giả thuyết khoa học5 7

5

5.5 5Nhiệm vụ nghiên cứu5 7

5

6.5 5Phương pháp nghiên cứu5 8

5

7.5 5Phạm vi nghiên cứu5 9

5

NỘI DUNG5 10

5

CHƯƠNG 15 10

5

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC KỸ NĂNG

5

1.1.5 5Lịch sử nghiên cứu vấn đề5 10

5

1.1.1.5 5Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới5 10

5

1.1.2.5 5Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam5 12

5

1.2.5 5Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu5 15

5

1.2.1.5 5Các vấn đề lý luận chung5 15

5

1.2.1.1.5 5Cơ sở pháp lý của công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh5 15

5

1.2.1.2.5 5Một số vấn đề lý luận về giáo dục THPT5 17

5

1.2.1.3.5 5Một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu5 21

5

1.2.2.5 5Giáo dục KNTHXH và quản lý công tác giáo dục KNTHXH trường THPT5 24

5

1.2.2.1.5 5Khái niệm5 24

1.2.2.2.5 5Mục tiêu giáo dục KNTHXH cho học sinh trong nhà trường THPT5 31

5

1.2.2.3.5 5Nội dung giáo dục KNTHXH cho học sinh nhà trường THPT5 32

5

1.2.2.4.5 5Nguyên tắc giáo dục KNTHXH cho học sinh trong nhà trường THPT5 35

5

1.2.3.5 5Quản lý công tác giáo dục KNTHXH trong trường THPT5 37

5

1.2.3.1.5 5Khái niệm5 37

5

1.2.3.2.5 5C ác chức năng quản lý công tác giáo dục KNTHXH5 38

5

5

5

[30, tr.64]5 41

5

CHƯƠNG 25 43

5

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC KỸ NĂNG THỰC HÀNH XÃ HỘI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH5 43

5

2.1.5 5Khái quát về tình hình giáo dục THPT của TPHCM5 43

5

5

Bảng 2.2 Ngân sách chi thường xuyên5 45

5

2.2.5 5Tổ chức nghiên cứu thực trạng5 46

5

2.2.1.5 5Mục đích nghiên cứu5 46

5

2.2.2.5 5Phương pháp nghiên cứu5 47

5

2.3.5 5Thực trạng quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố

Hồ Chí Minh5 48

5

2.3.1.5 5Thực trạng công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh5 49

5

2.3.2.5 5Thực trạng quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh theo cấu trúc quản lý5 64

5

CHƯƠNG 35 93

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC KỸ NĂNG THỰC HÀNH

XÃ HỘI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH5 93

5

3.1 Một số biện pháp quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh5 93

5

3.1.1.5 5Nhóm biện pháp nâng cao nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác giáo dục KNTHXH và quản lý công tác giáo dục KNTHXH cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh5 93

5

3.1.2.5 5Nhóm các biện pháp về kế hoạch hóa công tác giáo dục KNTHXH5 95

5

Biện pháp 3: Mua sắm phương tiện, trang thiết bị cần thiết để phục vụ việc đổi mới phương pháp và hình thức dạy học5 95

5

3.1.3.5 5Nhóm các biện pháp về công tác tổ chức giáo dục KNTHXH5 96

5

3.1.4.5 5Nhóm các biện pháp về chỉ đạo thực hiện giáo dục KNTHXH5 101

5

3.1.5.5 5Nhóm các biện pháp quản lý việc kiểm tra, đánh giá công tác giáo dục KNTHXH5 103

5

3.2 Mối liên hệ giữa các biện pháp5 104

5

3.3.5 5Khảo cứu tính khả thi của các biện pháp5 105

5

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ5 109

5

TÀI LIỆU THAM KHẢO5 113

5

PHỤ LỤC5 117

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời biết ơn chân thành đến Phòng Khoa học Công nghệ và Sau đại học – Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt quá trình học tập

Tôi xin gửi lời cảm ơn Ban tổ chức Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi về thời gian và kinh phí cho tôi trong trong quá trình học tập cũng như thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu các trường Trung học phổ thông thuộc mẫu nghiên cứu của đề tài cùng các giáo viên, học sinh tại các trường trên đã tạo điều kiện, nhiệt tình hỗ trợ và tích cực tham gia cùng chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài, góp phần quan trọng đề đề tài nghiên cứu triển khai có kết quả

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến quý Thầy, Cô đã giảng dạy, hướng dẫn, góp ý khoa học cho lớp cao học Quản lý giáo dục K20 cùng với Tiến sỹ Huỳnh Văn Sơn – người hướng dẫn khoa học đã luôn tận tình hướng dẫn, động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các anh, chị cùng khóa học, các đồng nghiệp, người thân đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như khi thực hiện luận văn này

Nguyễn Duy Tâm

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

AIDS : 1Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải CBQL : Cán bộ quản lý

ĐLC : Độ lệch chuẩn ĐTB : Điểm trung bình

GDCD : Giáo dục công dân

GVCN : Giáo viên chủ nhiệm HIV : 1Virus gây suy giảm miễn dịch ở người KNTHXH : Kỹ năng thực hành xã hội

KNS : Kỹ năng sống QLGD : Quản lý giáo dục THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TLTN : Trợ lý thanh niên TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh UNESCO : 1Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên hiệp quốc UNICEF : Quỹ nhi đồng Liên hiệp quốc

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang trong giai đoạn thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc

tế Chiến lược Phát triển Giáo dục Việt Nam giai đoạn 2009-2020 nhấn mạnh: “nền giáo dục này phải đào tạo được những con người Việt Nam có năng lực tư duy độc lập và sáng tạo, có khả năng thích ứng, hợp tác và năng lực giải quyết vấn đề, có kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp, có thể lực tốt, có bản lĩnh, trung thực, ý thức làm chủ và tinh thần trách nhiệm công dân, gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội” Nghị quyết về đẩy mạnh công tác giáo dục của Đoàn TNCS

Hồ Chí Minh TP.HCM giai đoạn 2009 – 2012 có chỉ đạo: thường xuyên cải tiến nội dung, hình thức

tổ chức các hoạt động rèn luyện KNTHXH, giao tiếp, diễn đạt, xây dựng kế hoạch, làm việc nhóm,

xử lý tình huống, sinh hoạt tập thể, cộng đồng cho cán bộ, đoàn viên, thanh thiếu nhi đồng thời tăng cường nắm bắt kịp thời nhu cầu, sở thích, nguyện vọng của từng đối tượng thanh niên để tổ chức các loại hình văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, các lớp năng khiếu, bồi dưỡng KNTHXH phù hợp với mục tiêu đặt ra của công tác giáo dục trong tình hình mới

Do nhu cầu đổi mới giáo dục để đáp ứng sự phát triển và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cũng như đáp ứng nhu cầu được phát triển của người học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tiến hành đổi mới giáo dục phổ thông từ tiểu học đến trung học phổ thông, với chiến lược chuyển hướng mục tiêu từ chủ yếu là trang bị tri thức cho người học sang bị trang bị những năng lực cần

thiết cho họ Bốn trụ cột trong giáo dục của thế kỷ 21 “Học để biết, Học để làm, Học để khẳng định, Học để cùng chung sống” [4, tr.3] mà thực chất là cách tiếp cận kỹ năng sống trong giáo dục đã được quán triệt trong việc đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục phổ thông ở Việt Nam Trong đó, các KNTHXH là một trong những kỹ năng rất được chú trọng Tuy nhiên, Bộ Giáo dục – Đào tạo chưa ban hành bộ chuẩn về giáo dục kỹ năng sống thực hành xã hội cho học sinh để định hướng chung vì thế các trường THPT chưa có sự thống nhất và đồng bộ trong việc thực hiện nội dung này Việc giáo dục KNTHXH ở các trường mới chỉ dừng lại ở việc lồng ghép vào từng bộ môn như Ngữ văn, Sử, Địa, Sinh, Giáo dục công dân, Hoạt động ngoài giờ lên lớp các và một vài hình thức khác nên kết quả đạt được chưa cao Việc chưa có một chương trình chính qui về giáo dục KNTHXH dẫn đến việc quản lý công tác này của Ban giám hiệu gặp nhiều khó khăn ở các giai đoạn quản lý như: tổ chức, chỉ đạo thực hiện, kiểm tra, đánh giá Chính vì vậy, thực tế nhiều trường THPT lúng túng, chưa thực hiện tốt, thậm chí xem nhẹ nội dung này

Hiện nay, tại TPHCM có nhiều hiện tượng xã hội đáng quan tâm như: một bộ phận học sinh

vô cảm trước sự khó khăn của đồng bào bị thiên tai; không biết cảm thông và chia sẻ với bạn bè; đánh nhau trọng thương do một câu nói xúc phạm nhau; tự tử vì rớt đại học; quan hệ tình dục trước hôn nhân; sử dụng ma túy Nguyên nhân của các hiện tượng trên phần lớn là do học sinh thiếu các KNTHXH: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng thương thuyết, từ chối, sự cảm thông – chia sẻ, sự hợp tác Điều này cho thấy việc quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh là một thách thức khá lớn Giáo dục KNTHXH là vấn đề cấp bách nhưng vẫn có rất nhiều bậc phụ huynh chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học kỹ năng nên thờ ơ và chưa có sự đầu

tư cho con em mình Vì vậy, Đoàn và Hội xác định năm học 2010 – 2011 là năm chú trọng rèn luyện kỹ năng xã hội cho Đoàn viên – thanh niên nên nó trở thành nhiệm vụ trọng tâm của các cơ sở Đoàn trường THPT và cũng là nhiệm vụ quan trọng của từng cán bộ quản lý trường học Với mong muốn tìm được các biện pháp thích hợp để góp phần nâng cao hiệu quả công tác này, tôi chọn đề tài

“ Thực trạng quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường Trung học phổ thông tại thành phố

Hồ Chí Minh” để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu thực trạng quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố

Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách th ể nghiên cứu

Quá trình quản lý hoạt động giáo dục ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh

4 Giả thuyết khoa học

Việc quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh đã chú trọng ở một số mặt như: tổ chức các hoạt động ngoại khóa góp phần giáo dục KNTHXH; tổ chức truyền thông về sự cần thiết phải giáo dục KNTHXH Tuy nhiên còn một số mặt hạn chế: không có một kế hoạch cụ thể, lâu dài về giáo dục KNTHXH; các biện pháp quản lý công tác giáo dục KNTHXH của Ban Giám Hiệu còn hạn chế

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận của vấn đề quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường

THPT

- Khảo sát thực trạng quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở các trường THPT tại thành phố

Hồ Chí Minh hiện nay trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp quản lý công tác giáo dục KNTHXH

ở các trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp phân tích, hệ thống hóa, khái quát hóa, tổng hợp tài liệu về quản lý công tác giáo dục KNTHXH tại trường THPT

- Phân loại, hệ thống hóa các lý luận cần nghiên cứu trong phạm vi đề tài; lý luận về quản lý

và quản lý công tác giáo dục KNTHXH

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Khách thể điều tra: hiệu trưởng, hiệu phó, giáo viên chủ nhiệm, Đoàn thanh niên trường THPT

- Nội dung điều tra:

 Thái độ của học sinh đối với công tác giáo dục KNTHXH

 Nhận thức về sự cần thiết của việc quản lý công tác giáo dục KNTHXH

 Các công tác quản lý cụ thể: lập kế hoạch, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá, giám sát

 Các biện pháp cụ thể để quản lý hiệu quả việc giáo dục KNTHXH

 Các biện pháp quản lý sự phối hợp tổ chức công tác giáo dục KNTHXH

- Mẫu điều tra: 15 trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh:

 THPT Bùi Thị Xuân,Q1

 THPT Trần Đại Nghĩa, Q1

 THPT Lương Thế Vinh, Q1

 THPT Marie Curie, Q3

 THPT Nguyễn Thị Minh Khai, Q3

 THPT Nguyễn Thị Diệu, Q3

 THPT Nguyễn Trãi, Q4

 THPT Hùng Vương, Q5

 THPT Mạc Đỉnh Chi, Q6

 THPT Lương Văn Cang, Q8

 THPT Nguyễn An Ninh, Q10

 THPT Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Q11

 THPT Võ Trường Toản, Q12

 THPT Hàn Thuyên, Quận Phú Nhuận

 THPT Lý Thường Kiệt, Huyện Hóc Môn

6.2.2 P hương pháp phỏng vấn

- Lấy ý kiến về việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phụ trách công tác giáo dục KNTHXH

- Lấy ý kiến về việc lựa chọn các nội dung KNTHXH cần thiết để giáo dục cho học sinh Trung học phổ thông

- Lấy ý kiến về biện pháp kiểm tra và cách thức đánh giá hiệu quả công tác giáo dục KNTHXH

6.2.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phần mềm SPSS for Windows phiên bản 11.5 để xử lý thống kê như: tính tần số, tỉ

lệ phần trăm, trị số trung bình,… làm cơ sở để bình luận số liệu thu được từ phương pháp điều tra

bằng bảng hỏi

7 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ nghiên cứu thực trạng quản lý công tác giáo dục KNTHXH ở 15 trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh

Quá trình nghiên cứu cũng như kết quả của đề tài chỉ tiến hành và áp dụng trong phạm vi thành phố Hồ Chí Minh

Việc nghiên cứu công tác quản lý giáo dục KNTHXH đáp ứng những yêu cầu thực hiện năm chủ điểm chú trọng giáo dục toàn diện học sinh

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC KỸ NĂNG THỰC HÀNH XÃ HỘI TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới

Vấn đề giáo dục KNS bắt đầu được đặt nền móng, được quan tâm tìm hiểu từ thập niên 80 của thế kỷ XX Bắt đầu từ năm 1979, nhà khoa học hành vi Gilbert Botvin, thành lập nên một chương trình giáo dục KNS cho giới trẻ từ 17-19 tuổi Chương trình đào tạo này nhằm giúp xây dựng ở người học có khả năng từ chối những lời mời, rủ rê sử dụng chất gây nghiện bằng cách nâng cao sự tự khẳng định bản thân, kỹ năng ra quyết định và tư duy phê phán Thực ra, việc học tập và thực hành các kỹ năng ấy chỉ là một trong những khía cạnh của chương trình, nhưng có thể coi như

là bước đầu để chương trình giáo dục KNS được triển khai rộng rãi trong thời gian kế tiếp Bắt đầu

từ những năm 80 của thế kỷ XX, một chuỗi các nghiên cứu lượng giá đã được thực hiện để xem xét, kiểm tra sự hiệu quả của các cách tiếp cận phòng ngừa lạm dụng dựa trên mô hình Kỹ năng sống Đến đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, nhiều tổ chức quốc tế như Tổ chức y tế thế giới (WHO), Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO), Quỹ cứu trợ nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) đã có sự đầu tư, đưa ra những chương trình giáo dục KNS cụ thể với các đối tượng khác nhau nhằm trang bị cho họ những KNS cơ bản, giúp đối phó với một số vấn đề cụ thể trong cuộc sống như bảo về sức khỏe, bảo vệ môi trường, phòng chống HIV/AIDS, ma túy…

- Tài liệu “Six steps to an emotionally intelligent teenager: Teaching social skills to your teen”

của tác giả James Windell nêu ra 1đưa ra bài tập và những ý tưởng thực tế để các bậc cha mẹ có thể nâng cao và điều chỉnh một thiếu niên một cách vững chắc cho một cuộc sống thành công.0 0Không

giống như rất nhiều sách về nuôi dạy con và thiếu niên tập trung vào kỷ luật, cuốn sách này nhấn

mạnh tầm quan trọng của mục tiêu thiết lập, truyền thông và phát triển các kỹ năng xã hội cho tuổi

vị thành niên.0 0Nó cho thấy làm thế nào để phát triển trí tuệ cảm xúc tuổi vị thành niên bằng cách

chứng minh cho họ làm thế nào họ có thể quản lý cảm xúc của riêng mình và cách nhận xét mang tính chất xây dựng dựa trên những cảm xúc của người khác 1[65]

- Sách “Life Skill Education and Curriculum” của tác giả Gracious Thomas nhấn mạnh vai trò

của giáo viên và thời gian nhằm giáo dục kỹ năng sống dựa vào hệ thống giá trị cho công tác phòng,

chống nhiễm HIV/AIDS Ngoài việc phát triển một kế hoạch khả thi của hành động, tác giả cũng đã