Vận dụng phương pháp “bàn tay nặn bột” trong dạy học hóa học lớp 10 trung học phổ thông

Thực trạng việc vận dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy học hóa học hiện nay ở các trường phổ thông .... Một số nội dung dạy học môn Hóa học 10 có thể vận dụng phương pháp “Bàn

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguy ễn Hồng Hà

LU ẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành ph ố Hồ Chí Minh – 2014

Trang 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguy ễn Hồng Hà

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Hoá học

Mã s ố: 60 14 01 11

LU ẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS HOÀNG TH Ị CHIÊN

Thành ph ố Hồ Chí Minh – 2014

Trang 3

L ỜI CÁM ƠN

Chiên và PGS TS Trịnh Văn Biều, những người thầy, người cô giàu kinh

này

đạt để tôi có vốn kiến thức và tư liệu để hoàn thành tốt luận văn

Nhân đây tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các bạn của lớp cao học

Tôi cũng xin được cám ơn Ban Giám Hiệu các trường THPT, các đồng

sóc tôi, giúp đỡ hết mình trong quá trình tôi học tập và làm việc

Trang 4

M ỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các hình vẽ, đồ thị

M Ở ĐẦU .1

C hương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Tại Việt Nam 6

1.1.3 Một số bài viết, hướng dẫn, đề tài nghiên cứu về phương pháp

“Bàn tay nặn bột” 7

1.2 Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay 7

1.2.1 Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học 7

1.2.2 Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hóa học hiện nay 9

1.3 Lí luận cơ bản về phương pháp “Bàn tay nặn bột” 10

1.3.1 Khái quát về phương pháp “Bàn tay nặn bột” 11

1.3.2 Cơ sở khoa học của phương pháp “Bàn tay nặn bột” 11

1.3.3 Các nguyên tắc cơ bản của phương pháp “Bàn tay nặn bột” 12

1.3.4 Tiến trình dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” 13

1.3.5 Mối quan hệ giữa phương pháp “Bàn tay nặn bột” với các phương pháp dạy học khác 18

1.4 Một số kỹ thuật dạy học trong phương pháp “Bàn tay nặn bột” 22

1.4.1 Kỹ thuật tổ chức lớp học 22

1.4.2 Kỹ thuật lựa chọn quan niệm ban đầu 24

1.4.3 Kỹ thuật tổ chức hoạt động thảo luận 28

1.4.4 Kỹ thuật tổ chức hoạt động nhóm 33

1.4.5 Kỹ thuật đặt câu hỏi của giáo viên 36

1.4.6 Kỹ thuật chọn ý tưởng, nhóm ý tưởng của học sinh 38

1.4.7 Kỹ thuật phát triển ngôn ngữ cho học sinh 40

Trang 5

1.5 Thực trạng việc vận dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy

học hóa học hiện nay ở các trường phổ thông 44

1.5.1 Thuận lợi 44

1.5.2 Khó khăn 45

Tóm tắt chương 1 46

C hương 2 VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP “BÀN TAY NẶN BỘT” TRONG D ẠY HỌC HÓA H ỌC LỚP 10 THPT 47

2.1 Tổng quan về chương trình Hóa học 10 nâng cao 47

2.1.1 Mục tiêu 47

2.1.2 Cấu trúc và nội dung 48

2.2 Một số nội dung dạy học môn Hóa học 10 có thể vận dụng phương

pháp “Bàn tay nặn bột” 51

2.2.1 Nguyên tắc lựa chọn nội dung để sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” 51

2.2.2 Một số nội dung sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” môn

Hóa học 10 52

2.3 Nguyên tắc xây dựng các biện pháp nâng cao hiệu quả phương pháp “Bàn tay nặn bột” 52

2.3.1 Mục tiêu dạy học Hóa học 10 nâng cao 52

2.3.2 Lí luận về phương pháp “Bàn tay nặn bột” 53

2.3.3 Các nguyên tắc dạy học 53

2.3.4 Điều kiện thực tế 54

2.4 Một số biện pháp nâng cao tính khả thi và hiệu quả của phương pháp “Bàn tay nặn bột” 54

2.4.1 Chọn bài, chọn nội dung phù hợp với đặc trưng của phương pháp “Bàn tay nặn bột” 54

2.4.2 Chuẩn bị thật tốt cho thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu 55

2.4.3 Chuẩn bị chu đáo cho tiết dạy 55

2.4.4 Thiết kế phiếu học tập phù hợp 56

2.4.5 Chú ý hình thành cho học sinh kĩ năng hoạt động nhóm hiệu quả 57

2.4.6 Phối hợp giữa kiểm tra, giám sát và động viên, khuyến khích 57

2.4.7 Sử dụng thời gian hợp lí, giới hạn thời gian cho mỗi hoạt động và điều chỉnh kịp thời 57

Trang 6

2.5 Đánh giá kết quả học tập và một số năng lực học tập của học sinh trong

phương pháp “Bàn tay nặn bột” 58

2.5.1 Đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ viết 58

2.5.2 Đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ nói 59

2.5.3 Đánh giá năng lực thực hành 59

2.5.4 Phương pháp đánh giá 59

2.6 Một số bài lên lớp có vận dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” 60

2.6.1 Bài “Phản ứng oxi hóa khử” 60

2.6.2 Bài “Clo” 66

2.6.3 Bài “Ozon và Hidro peoxit” 74

2.6.4 Bài “Lưu huỳnh” 82

2.7 Một số đề kiểm tra đánh giá 90

2.7.1 Đề kiểm tra 15 phút 90

2.7.2 Đề kiểm tra 1 tiết 94

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 100

3.1 Mục đích thực nghiệm 100

3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 100

3.3 Đối tượng thực nghiệm 100

3.4 Tiến hành thực nghiệm 101

3.4.1 Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 101

3.4.2 Trao đổi với giáo viên dạy thực nghiệm 101

3.4.3 Tiến hành dạy ở lớp thực nghiệm – đối chứng 102

3.4.4 Kiểm tra, chấm bài, thu kết quả 102

3.5 Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm 102

3.6 Kết quả thực nghiệm 105

3.5.1 Kết quả định lượng 105

3.5.2 Kết quả định tính 118

K ẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 121

TÀI LI ỆU THAM KHẢO 127

Trang 7

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐHSP : Đại học Sư phạm

ĐC : Đối chứng ĐTB : Điểm trung bình

GV : Giáo viên

HĐ : Hoạt động

HS : Học sinh Nxb : Nhà xuất bản PPDH : Phương pháp dạy học

PP BTNB : Phương pháp Bàn tay nặn bột SGK : Sách giáo khoa

THPT : Trung học phổ thông THCS : Trung học cơ sở

TN : Thực nghiệm TNSP : Thực nghiệm Sư phạm

Trang 8

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nội dung chương trình Hóa học 10 nâng cao 49

Bảng 2.2 Một số nội dung có thể vận dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong chương trình Hóa học lớp 10 nâng cao 52

Bảng 2.3 Phiếu đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ viết 58

Bảng 2.4 Phiếu đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ nói 59

Bảng 2.5 Phiếu đánh giá năng lực thực hành 59

Bảng 3.1 Danh sách các lớp thực nghiệm và đối chứng 101

Bảng 3.2 Tổng hợp kết quả các bài kiểm tra 106

Bảng 3.3 Bảng phân phối tần số, tần suất lũy tích và % số HS đạt điểm xi của bài kiểm tra 15 phút lần 1 107

Bảng 3.4 Các tham số thống kê của bài kiểm tra 15 phút lần 1 108

Bảng 3.11 Bảng kết quả đánh giá các năng lực học tập lần 1 và lần 2 115

Bảng 3.12 Tổng hợp đại lượng kiểm định T 118

Bảng 3.13 Những lợi ích sau khi tham gia tiết học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” 118

Bảng 3.14 Mức độ yêu thích phương pháp “Bàn tay nặn bột” 119

Bảng 3.15 Ý kiến học sinh về việc nên hay không nên duy trì phương pháp “Bàn tay nặn bột” 119

Trang 9

DANH M ỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 15 phút lần 1 107

Hình 3.2 Biểu đồ kết quả bài kiểm tra 15 phút lần 1 108

Hình 3.9 Đồ thị đường lũy tích biểu diễn năng lực sử dụng ngôn ngữ viết 116

Hình 3.10 Đồ thị đường lũy tích biểu diễn năng lực sử dụng ngôn ngữ nói 116

Hình 3.11 Đồ thị đường lũy tích biểu diễn năng lực thực hành 117

Trang 10

MỞ ĐẦU

Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề luôn nhận được sự quan tâm sâu sắc từ Đảng, Nhà nước và nhân dân Nhiệm vụ cụ thể được đề

ra trong Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn

diện giáo dục và đào tạo đã xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương

áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ,

Dạy học không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức mà phải dạy cho

học sinh con đường tìm ra kiến thức Với nhiệm vụ trên, đòi hỏi người giáo viên phải tích cực tiếp cận và vận dụng các phương pháp dạy học hiện đại như phương pháp “Nêu và giải quyết vấn đề”, “Dạy học dự án”, “Dạy học hợp đồng” … và gần đây là phương pháp “Bàn tay nặn bột”

Phương pháp “Bàn tay nặn bột” không chỉ tập trung vào phát triển kiến

thức mà còn chú trọng đến việc hình thành các kĩ năng cần thiết cho học sinh

Với đặc điểm trên, phương pháp “Bàn tay nặn bột” là một phương pháp thích

hợp trong giảng dạy các môn khoa học đặc biệt là môn Hóa học Tuy nhiên,

hiện nay việc vận dụng phương pháp này vào dạy học hóa học THPT chưa được phổ biến rộng rãi và còn gặp rất nhiều khó khăn

Từ những lý do đó, chúng tôi đã chọn đề tài “VẬN DỤNG PHƯƠNG

nhằm góp phần xây dựng nguồn tư liệu cho giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học hóa học THPT, nâng cao chất lượng dạy và học phù hợp với

Trang 11

mục tiêu giáo dục của Đảng và Nhà nước

Vận dụng PP BTNB để thiết kế một số giáo án dạy học hóa học 10 nâng cao THPT một cách thích hợp và hiệu quả, góp phần hình thành năng lực học tập cho học sinh, nâng cao chất lượng dạy học hóa học THPT

- Đối tượng: Việc vận dụng PP BTNB trong dạy học hóa học 10 nâng cao THPT

- Khách thể: Quá trình dạy học hóa học 10 nâng cao ở trường THPT

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu tổng quan về đề tài nghiên cứu

- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về:

+ Đổi mới phương pháp dạy học

+ Tình huống trong dạy học

+ Các kỹ năng học tập cơ bản của học sinh

+ Phương pháp dạy học “Bàn tay nặn bột”

- Nghiên cứu đánh giá thực trạng việc sử dụng phương pháp dạy học “Bàn tay nặn bột” trong dạy học hóa học 10 nâng cao THPT

-Nghiên cứu chương trình hóa học THPT và sách giáo khoa Hóa học 10 nâng cao THPT

- Nghiên cứu các phương pháp và kỹ thuật dạy pháp cùng việc rèn luyện

kỹ năng cho học sinh trong PP BTNB

- Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả và tính khả thi của phương pháp “ Bàn tay nặn bột”

- Thiết kế một số bài lên lớp có sử dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột”

- Tiến hành thực nghiệm để xác định tính hiệu quả và tính khả thi của các bài lên lớp có vận dụng PP BTNB

- Kết luận và kiến nghị

Trang 12

5 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu: Hóa học lớp 10 THPT - Chương trình nâng cao Địa bàn nghiên cứu: Một số trường phổ thông tại Tp.HCM và tỉnh Bình Thuận

Thời gian nghiên cứu: Từ 10/2013 đến 9/2014

Nếu giáo viên vận dụng thành công PP BTNB trong dạy học hóa học sẽ

tạo ra được những giờ học sinh động, tích cực, nâng cao năng lực tự học,

niềm say mê khoa học của học sinh Qua đó, học sinh thêm yêu thích bộ môn Hóa học và góp phần nâng cao hiệu quả dạy học hóa học

- Đọc và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp phân loại, hệ thống hoá

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp quan sát

- Trao đổi, rút kinh nghiệm với các các giáo viên và các chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính hiệu quả và

khả thi của đề tài

Dùng thống kê toán học để xử lý các số liệu thực nghiệm sư phạm

- Đề xuất một số biện pháp giúp vận dụng hiệu quả PP BTNB trong dạy

học hóa học 10 nâng cao

- Thiết kế một số phiếu đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ viết, năng lực

sử dụng ngôn ngữ nói, năng lực thực hành

Trang 13

- Xây dựng một số bài lên lớp có vận dụng PP BTNB trong chương trình hóa học 10 nâng cao

- Đề tài là nguồn tư liệu bổ ích giúp giáo viên vận dụng thuận lợi PP BTNB trong dạy học hóa học và một số môn học khác

Trang 14

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1.1 Trên thế giới

Ngay từ khi mới ra đời, phương pháp BTNB đã được tiếp nhận và truyền bá rộng rãi Nhiều quốc gia trên thế giới đã hợp tác với Viện Hàn lâm Khoa học Pháp trong việc phát triển phương pháp này như Brazil, Bỉ, Afghanistan, Campuchia, Chilê, Trung Quốc, Thái Lan, Colombia, Hy lạp, Malaysia, Marốc, Serbi, Thụy Sĩ, Đức…, trong đó có Việt Nam thông qua

Hội Gặp gỡ Việt Nam Tính đến năm 2009, có khoảng hơn 30 nước tham gia

trực tiếp vào chương trình BTNB [12]

Nhờ sự bảo trợ của Vụ Công nghệ - Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp, trang web quốc tế dành cho 9 quốc gia được thành lập năm 2003 nhằm đăng tải tài

liệu cung cấp bởi các giáo viên, giảng viên theo ngôn ngữ của mỗi nước thành viên tham gia

Hệ thống các trang web tương đồng (site miroir) với trang web BTNB

của Pháp được nhiều nước thực hiện, biên dịch theo ngôn ngữ bản địa của các

quốc gia như Trung Quốc, Hy lạp, Đức, Serbi, Colombia…

Tháng 7 năm 2004, trường hè Quốc tế về BTNB với chủ đề "Bàn tay

nặn bột trên thế giới: trao đổi, chia sẻ, đào tạo" đã được tổ chức ở Erice – Ý dành cho các chuyên gia Pháp và các nước

Hội đồng Khoa học Quốc tế (International Council for Science - ICS)

và Hội các Viện Hàn lâm Quốc tế (International Academy Panel - IPA) phối

hợp tài trợ để thành lập cổng thông tin điện tử về giáo dục khoa học, trong đó

nội dung phương pháp BTNB được đưa vào Cổng thông tin đa ngôn ngữ này được thành lập vào tháng 4/2004

Nhiều dự án theo vùng lãnh thổ, châu lục được hình thành để giúp đỡ,

hỗ trợ cho việc phát triển phương pháp BTNB tại các quốc gia Có thể kể đến

Trang 15

dự án Pollen (Hạt phấn) của Châu Âu, dự án phát triển phương pháp BTNB trong hệ thống các lớp song ngữ tại Đông Nam Á của VALOFRASE (Valofrase du Francais en Asie du Sud-Est - Chương trình phát triển tiếng Pháp ở Đông Nam Á), dự án giảng dạy khoa học cho các nước nói tiếng

Ả-rập…

1.1.2 Tại Việt Nam

Từ tháng 09/1999 đến tháng 03/2000, tổ chức BTNB Pháp (LAMAP France) đã tiếp nhận và tập huấn cho một nữ thực tập sinh Việt Nam là giáo viên Vật lý tại một trường trung học dạy song ngữ tiếng Pháp ở thành phố Hồ Chí Minh [12]

Tháng 01/2000, "Bàn tay nặn bột - Khoa học trong trường tiểu học" -

cuốn sách đầu tiên về BTNB tại Việt Nam được xuất bản

Ngày 30/01/2000, GS.Trần Thanh Vân, GS Georger Charpak và ông Léon Lederman - phụ trách tổ chức BTNB Pháp đã nhóm họp tại Paris về chương trình hành động BTNB tại Việt Nam

Tháng 6/2000, Hội Gặp gỡ Việt Nam cùng nhóm phóng viên của kênh truyền hình VTV1 của Việt Nam thực hiện một phóng sự về phương pháp BTNB phát trên truyền hình Việt Nam

Từ năm 2000 đến 2002, phương pháp BTNB đã được phổ biến cho sinh viên Đại học Sư phạm Hà Nội, được áp dụng thử nghiệm tại trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm, trường Herman Gmeiner Hà Nội và trường thực hành Nguyễn Tất Thành (thuộc Đại học Sư phạm Hà Nội) Chủ đề giảng dạy là: nước, không khí và âm thanh

Năm 2002, nhóm nghiên cứu tăng thêm các lớp tiểu học áp dụng phương pháp BTNB tại Hà Nội và mở thêm các lớp tại Huế và tại Thành phố

Hồ Chí Minh Lớp tập huấn về phương pháp BTNB cho giáo viên được tổ

chức vào tháng 9/2002 tại Hà Nội

Từ 2002 đến nay, dưới sự giúp đỡ của Hội Gặp gỡ Việt Nam các lớp

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	270,48 KB