I. Lý do chọn đề tài “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” đó là lời dạy của Bác Hồ giành cho chúng ta, luôn nhắc nhở chúng ta cần phải quan tâm, chăm sóc và bảo vệ trẻ em. Coi việc đầu tư để phát triển hoàn thiện trẻ em, là đầu tư cho sự phát triển bền vững, là đầu tư cho tương lai của đất nước. Trẻ em là tương lai, là niềm hy vọng của đất nước, là thế hệ kế thừa và xây dựng đất nước giàu mạnh ngày mai; là niềm tự hào của mỗi bậc cha mẹ mỗi khi con cái chăm ngoan, học giỏi và thành đạt. Đặc biệt, đối với Việt Nam điều này càng có ý nghĩa hơn, khi nước ta là một quốc gia có dân số trẻ, tỉ lệ gia tăng tự nhiên cao, vì vậy có hơn 29,4% dân số ở độ tuổi từ 0 đến 14 tuổi trong tổng sô 85.789.573 người (42009) (http:vi.wikipedia.org) . Nhìn lại đất nước sau 25 năm đổi mới, những thành tựu đạt được trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội… đã góp phần nâng cao mức sống người dân. Cũng nhờ vậy, mà trẻ em hôm nay có điều kiện được sống trong môi trường vật chất đầy đủ hơn, các em được đến trường, được ăn ngon, được mặc đẹp, được tiếp cận với các dịch vụ giáo dục, dịch vụ y tế chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ giải trí hiện đại, lành mạnh và bổ ích hơn. Ngay từ năm 1990, Việt Nam đã là nước đầu tiên của châu Á và là nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền trẻ em. Tiếp đó, Việt Nam không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật về chăm sóc, bảo vệ trẻ em trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, có 1 vấn đề nổi lên trong khoảng thời gian gần đây, thu hút đông đảo sự quan tâm của dư luận xã hội, nó vi phạm nghiêm trọng Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của Việt nam và vi phạm sâu sắc Nhân quyền Quốc tế đó là nạn bạo hành trẻ em. Nạn bạo hành trẻ em đã có từ trước nhưng hiện nay bạo hành trẻ em được thực hiện bằng những hành vi hết sức thô bạo gây tổn thương nghiêm trọng về thể xác và tinh thần của trẻ, cùng với sự phát triển của các cơ quan truyền thông nó tạo nên dư luận xã hội rất mạnh mẽ.
Trang 1Dư luận xã hội của người dân Hà Nội về vấn đề bạo hành trẻ em trong nhà trường hiện nay
PHẦN A: ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU
I Lý do chọn đề tài
“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” đó là lời dạy của Bác Hồ giành cho chúng
ta, luôn nhắc nhở chúng ta cần phải quan tâm, chăm sóc và bảo vệ trẻ em Coi việc đầu tư
để phát triển hoàn thiện trẻ em, là đầu tư cho sự phát triển bền vững, là đầu tư cho tươnglai của đất nước Trẻ em là tương lai, là niềm hy vọng của đất nước, là thế hệ kế thừa vàxây dựng đất nước giàu mạnh ngày mai; là niềm tự hào của mỗi bậc cha mẹ mỗi khi concái chăm ngoan, học giỏi và thành đạt
Đặc biệt, đối với Việt Nam điều này càng có ý nghĩa hơn, khi nước ta là một quốcgia có dân số trẻ, tỉ lệ gia tăng tự nhiên cao, vì vậy có hơn 29,4% dân số ở độ tuổi từ 0đến 14 tuổi trong tổng sô 85.789.573 người (4-2009) (http://vi.wikipedia.org)
Nhìn lại đất nước sau 25 năm đổi mới, những thành tựu đạt được trên các lĩnh vựckinh tế, chính trị, xã hội… đã góp phần nâng cao mức sống người dân Cũng nhờ vậy, màtrẻ em hôm nay có điều kiện được sống trong môi trường vật chất đầy đủ hơn, các emđược đến trường, được ăn ngon, được mặc đẹp, được tiếp cận với các dịch vụ giáo dục,dịch vụ y tế chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ giải trí hiện đại, lành mạnh và bổ ích hơn
Ngay từ năm 1990, Việt Nam đã là nước đầu tiên của châu Á và là nước thứ haitrên thế giới phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền trẻ em Tiếp đó, Việt Nam khôngngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật về chăm sóc, bảo vệ trẻ em trong nhiều lĩnh vực
Tuy nhiên, có 1 vấn đề nổi lên trong khoảng thời gian gần đây, thu hút đông đảo
sự quan tâm của dư luận xã hội, nó vi phạm nghiêm trọng Luật bảo vệ, chăm sóc và giáodục trẻ em của Việt nam và vi phạm sâu sắc Nhân quyền Quốc tế đó là nạn bạo hành trẻ
em Nạn bạo hành trẻ em đã có từ trước nhưng hiện nay bạo hành trẻ em được thực hiệnbằng những hành vi hết sức thô bạo gây tổn thương nghiêm trọng về thể xác và tinh thầncủa trẻ, cùng với sự phát triển của các cơ quan truyền thông nó tạo nên dư luận xã hội rấtmạnh mẽ
Trang 2Hiện nay, trung bình mỗi năm, Việt Nam có tới 114 trẻ chết do bạo hành Theothống kê của ngành y tế, số trẻ tử vong do nguyên nhân này chỉ đứng sau tử vong do tainạn giao thông và đuối nước Tại Thành phố Hồ Chí Minh, kết quả khảo sát của Ủy banDân số, Gia đình và Trẻ em cho thấy, 58% trẻ từng bị người lớn quát mắng, sỉ nhục, tát…khi mắc lỗi Chỉ trong 3 năm 2005 - 2007, số vụ xâm hại, bạo lực đối với trẻ em trong giađình tăng gấp ba lần so với trước đó.
Điều đáng buồn là bạo hành trẻ em không chỉ xảy ra ở ngoài xã hội, mà còn cònphổ biến trong gia đình và nhà trường Lấy quan niệm “thương cho roi cho vọt”, các bậcphụ huynh và thầy cô giáo nhiều khi vô tình gây ra bạo hành đối với trẻ em dưới nhiềuhình thức: bạo hành về thân thể, bạo hành về tâm lí, bạo hành về xã hôi…mà không hềbiết đó là những hành vi bạo lực và đa số họ còn cho rằng đó là hành động thể hiện sựyêu thương, sự quan tâm dạy dỗ trẻ để chúng trở thành người tốt Từ đó mà vô hìnhchung, đã hình thành trong nhận thức của trẻ em là chúng bị mắng chửi, bị đánh đòn, bịcấm túc… là do chúng đã làm sai, và điều đó là chúng đáng bị phạt
Nhưng ít ai biết rằng (bao gồm cả những người gây ra bạo lực ): bạo lực trẻ em dùdưới hình thức nào cũng để lại những hậu quả nghiêm trọng đối với sự phát triển thể chất
và nhân cách của trẻ em Trước hết, bạo hành ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thể chấtcủa trẻ, nghiêm trong hơn có thể dẫn đến tử vong Bạo hành cũng làm trẻ không thể pháttriển về thể chất một cách bình thường Trẻ có thể trở nên còi cọc, chậm lớn, đau bụng,rối loạn tiêu hóa, nước da tái, môi nhợt nhạt, ánh mắt đờ đẫn bạc nhược hoặc hung dữ…
Về tinh thần, khi bị bạo hành trẻ em thường có 2 phản ứng: hoặc là tính nết đột nhiênthay đổi, trở nên cáu gắt, hung bạo hơn với bạn bè, thú nuôi…hoặc trẻ trở nên trầm cảm,
tư ti, rụt rè lúc nào cũng trong trạng thái lo sợ, xa lánh mọi người Không những vậy, bạohành ảnh hưởng nghiêm trọng đến tương lai của các em, những đứa trẻ thường xuyênchịu những lời mắng nhiếc, đòn roi đánh đập… sẽ có tư tưởng chán học, dễ bị dụ dỗ xavào tệ nạn xã hội hơn những đứa trẻ khác
Theo Giáo sư Nguyễn Viết Thiêm - Phó chủ tịch Hội Tâm thần Học Việt Nam,
Chủ nhiệm bộ môn tâm thần trường Đại học Y Hà Nội: “việc bạo hành trẻ ảnh hưởng
nghiêm trọng đến việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Tất cả những hành
Trang 3động như đánh đập, vùi dập, khủng bố, làm nhục đều khiến đứa trẻ thiếu tự tin, rụt rẻ,luôn trong trạng thái thảng thốt Bị bạo hành, trẻ dần dần hình thành một nhân cách nhútnhát, tự ti, thiếu sự khẳng định mình khi mà trong cuộc sống có biết bao điều cần khẳngđịnh bản thân mỗi người Đứa trẻ chịu sự giáo dục bằng roi vọt dễ có hành vi độc ác khitrưởng thành Sống trong môi trường không lành mạnh, bị bạo hành hoặc chứng kiến sựbạo hành, trẻ sẽ có quan niệm sống lệch lạc, không biết tôn trọng người khác và cũngkhông biết tôn trọng chính bản thân mình”.
Tất cả chúng ta đều biết rằng, đối với trẻ em thì gia đình và nhà trường là hai môitrường cơ bản, quan trọng cho sự phát triển của trẻ nhỏ Tuy nhiên, bạo hành trẻ em tronggia đình đã liên tục rung lên hồi chuông cảnh báo gây kinh ngạc cho xã hội về thực hiệnvai trò làm cha mẹ trong gia đình hiện đại ngày nay Nhưng gây bức xúc hơn nữa đó lànhững hành vi bạo lực từ những người “như mẹ hiền” của trẻ, từ những người có họcthức, được kính nể trong xã hội và được trẻ tin yêu, kính trọng đó là nạn bạo hành trẻ emtrong nhà trường Những hành vi thô bạo, mất nhân tính như dùng băng keo dán miệng,nhốt trẻ vào cầu thang máy hay tát học sinh…không ai lại nghĩ rằng nó được tiến hànhbởi những người thầy, người cô luôn gần gũi với học trò Theo thống kê của Bộ Giáo dục
và Đào tạo, trong thời gian vừa qua có khoảng gần 20 vụ bạo hành học sinh đã xảy ra liêntiếp tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước, 10 địa phương xảy ra các vụ bạo hành điển hình
là Hà Nội có 5 vụ, Thành phố Hồ Chí Minh có 3 vụ, Đồng Tháp 2 vụ, Thanh Hóa 2 vụ,Hải Phòng, Nghệ An, Vĩnh Phúc, Trà Vinh, Kon Tum, Đắc Lắc mỗi nơi có 1 vụ và trongnăm học 2008 - 2009, cả nước đã có 46 giáo viên vi phạm đạo đức nhà giáo, trong đó có
9 người bị buộc thôi việc[3]
Tuy nhiên, điều quan tâm ở đây đó là: pháp luật phòng chống bạo hành trẻ em ởViệt Nam không thiếu nhưng tình trạng này vẫn ngày càng tăng Các vụ bạo hành trẻ emtrong nhà trường phải sau một thời gian dài, khi trẻ bị tổn thương nghiêm trong về mặtthể xác và tinh thần thì mới được những người dân xung quanh phát giác và báo chochính quyền Và chúng ta nhận thức được rằng, điều quan trọng để giảm nạn bạo hành trẻ
em không đơn giản là việc phải xử phạt như thế nào đối với những kẻ gây ra bạo lực, vìnhiều khi chính họ cũng không nhận thức được đó là hành vi bạo lực và những hành vi ấy
Trang 4lại mang lại nhiều hậu quả nghiêm trọng như vậy, mà điều quan trọng là phải có biệnpháp để phòng ngừa bạo hành thông qua việc nâng cao nhận thức của xã hôi, mà nhấtnhững người cha mẹ, làm thầy cô giáo và cả trẻ em để các em có thể nhân ra những hành
vi bạo hành để bảo vệ mình
Nhận thức được điều đó, trong nhiều năm gần đây có rất nhiều công trình nghiêncứu xã hội học liên quan đến vấn đề bạo hành trẻ em, nhằm tìm hiểu về thực trạng bạohành trẻ em ở Việt Nam hiện nay, nhằm tìm ra những giải pháp để “chữa trị” hiệu quảcho “căn bệnh xã hội này” Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu đều tập trung vào nghiêncứu bạo hành trong gia đình hay bạo hành về giới đối với trẻ em, và những nghiên cứu vềbạo hành trẻ em trong nhà trường đều chỉ mới đưa ra một vài con số khái quát về thựctrạng bạo hành của thầy cô giáo đối với học sinh mà thôi Trong khi đó, chúng ta cần phảibiết nhiều thông tin phân tích cụ thể hơn nữa về vấn đề này, chúng ta cần phải biết được
dư luận hiện nay đang nghĩ gì về bạo hành trẻ em? Cách thức giải quyết là gì?
Chính vì vậy, tôi đã quyết định chọn đề tài “Dư luận xã hội của người dân Hà Nội về vấn đề bạo hành trẻ em trong nhà trường hiện nay” để tìm hiểu những ý kiến,
đánh giá, thái độ của người dân đang sinh sống ở Hà Nội về vấn đề bạo hành của thầy côgiáo đối với trẻ em hiện nay, nhằm tìm ra những giải pháp xã hội để phòng ngừa hiệu quảvấn đề này
II Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Hiện nay, bạo hành trẻ em nói chung và bạo hành trẻ em trong nhà trường nóiriêng thực sự đã trở thành một vấn đề mang tính toàn cầu, trở thành một “vấn nạn” đốivới mỗi quốc gia, đặc biệt là dưới tác động của các phương tiện truyền thông đại chúng ,
có lẽ chưa bao giờ vấn đề bạo hành trẻ em lại giành được sự quan tâm, chú ý của dư luận
xã hội như hiện nay Cũng chính vì vậy, trong những năm gần đây các đề tài nghiên cứu
xã hội học về trẻ em đề cập đến vấn đề này ngày càng nhiều
Trong cuốn “ Bạo hành trên cơ sở giới” của tác giả Lunne Stevens, nhà giáo dụchọc và tâm lí học, chuyên gia về bạo hành về giới, được Hội đồng Dân số chọn lọc một
Trang 5số chương (Chương 2,3,4,5,6 và 8) dịch ra Tiếng Việt, Xuất bản 2002, đề cập đến nạnbạo lực về giới, nhưng nó chỉ tập trung vào 3 hình thức hay gặp nhất của bạo lực giới:lạm dụng tình dục trẻ em, bạo lực trong gia đình và hiếp dân hoặc tấn công tình dục.Trong đó, cuốn sách đã chỉ ra được mối quan hệ giữa nạn bạo lực gia đình (giữa vợchồng) với nạn bạo lực trẻ em Nghiên cứu về bạo lực trẻ em phải gắn liền với các yếu tố
về văn hóa, kinh tế… và khẳng định rằng bạo lực không phải do nguyên nhân di truyềnhay bệnh tật, không phải do rượu và thuốc lá hay do chứng stress gây ra Bạo lực là “cănbệnh xã hội” phức tạp, bởi lí do để che đậy cho hành vi bạo lực trẻ em được nhiều ngườitrong xã hội thùa nhận, đó là quan niệm “thương cho roi cho vọt”, “ nó được củng cố mộtcách công khai hay kín đáo bởi các thiết chế chủ yếu của xã hội như: gia đình, giáo dục,
tôn giáo,phương tiện truyền thông đại chúng…” [1] Tuy nhiên, vì đây là cuốn tài liệu
tham khảo dùng cho tập huấn cán bộ y tế, nên nó mới chỉ đề cập đến các thông tin nhưlàm thế nào để nhận biết hành vi bạo lực? chia sẻ như thế nào đối với nạn nhân của lạmdụng tình dục trẻ em, bạo lực gia đình, tấn công tình dục phụ nữ… chưa đề cập tới dưluận xã hội về vấn đề này như thế nào
Trong báo cáo của Hồ Thị Luấn và Mai Thị Quế thuộc Viện Nghiên cứu Phát
triển TP.HCM: “ Bạo hành trẻ em trong nhà trường: nguyên nhân và một số giải phápphòng ngừa” , 5/2009, cho rằng nhà trường là nơi hội tụ đầy đủ những mặt tích cực cả vềtri thức, đạo đức, văn hóa, chính trị nhưng hiện tượng bạo hành đã và đang diễn ra mộtcách phổ biến và rất phức tạp Bạo hành trẻ em trong nhà trường ngày càng có xu hướnggia tăng cả về số lượng cũng như tính chất nghiêm trọng Theo số liệu thống kê từ đườngdây nóng của Cục Bảo vệ - Chăm sóc trẻ em cho thấy, sự xâm hại và bạo lực đối với trẻ
em trong gia đình tăng gấp 3 lần; tại cộng đồng tăng 7 lần và trong trường học tăng 13 lần
so với chục năm về trước và trên thực tế số vụ xâm hại, ngược đãi trẻ em còn cao hơnnhiều Bạo hành trẻ em trong nhà trường gây ra những hậu quả nghiêm trọng về mặt thểxác và tâm hồn cho các em, có em phải điều trị lâu dài về thể chất, tâm lí, có em quáhoảng sợ phải bỏ học, có trường hợp bị dồn đến mức phải tự tử… Khi xét về nguyênnhân của nạn bạo hành trẻ em, Báo cáo khẳng đinh :nguyên nhân sâu xa và cơ bản là do
sự nhận thức của giáo viên, do ảnh hưởng từ quan niệm giáo dục truyền thống “thương
Trang 6cho roi cho vọt” và yếu tố kinh tế mà cụ thể là do thu nhập thấp, nhiều thầy cô giáo dùđứng trên bục giảng nhưng vẫn chịu áp lực cơm áo, gạo tiền, pháp luật chưa xử lý
nghiêm minh đối với nhưng thầy cô vi phạm…[4], Tuy vậy, báo cáo là sự góp nhặt các số
liệu từ các thống kê và các cuộc điều tra trẻ em về thực trạng bạo hành, nên chưa thể hiệnnhưng phân tích sâu sắc của tác giả đối với nguyên nhân sâu sa của vấn đề
Một khảo sát vào tháng 3 năm 2006 do Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em và Tổchức Plan tại Việt Nam thực hiện tại 5 tỉnh (Hà Nội, Bắc Giang, Phú Thọ, Thái Nguyên
và Quảng Bình) cho thấy có đến 58,3% trẻ em được hỏi nói rằng người lớn dùng cácphương pháp quát mắng, chửi, sỉ nhục, tát vào mặt, phát vào mông và phạt úp mặt vàotường, đe dọa, hỏi cung… để răn dạy khi các em mắc lỗi Điều đáng lo là đối với nhiềuphụ huynh và thầy cô, bạo hành trẻ là hành vi bình thường để dạy trẻ tuân theo kỷ luật.Tuy nhiên, nhiều trẻ em bị bạo hành từ nhỏ thường có những biểu hiện như: hèn nhát, dễđầu hàng trước khó khăn, dễ phục tùng người khác vô điều kiện; còn đứa trẻ chai lì trướcnỗi đau da thịt của mình cũng sẽ không đồng cảm với nỗi đau của người khác, thậm chí,các em còn có xu hướng dùng cả bạo lực để giải quyết xung đột
Trong đề tài “Thực trạng sức khỏe tinh thần trẻ em ở Thành phố Hồ Chí Minh – Các biện pháp phòng ngừa và bảo vệ”, của Viện nghiên cứu phát triển Tp.HCM, tiến hành năm 2008, dựa trên điều tra xã hội học với 198 học sinh về các hình phạt mà giáo
viên sử dụng với học sinh trong nhà trường như: hù dọa, cốc đầu, nhéo tai, phơinắng… đã đưa ra những con số gây sốc : đó là có tới 73,7 % thầy cô giáo có sử dụng các
hình phạt như :hù dọa, cốc đầu, nhéo tai, phơi nắng đối với học sinh Khi được hỏi “Em
có sợ thầy cô giáo không?” có đến 95/198 (chiếm 48%) học sinh trả lời sợ thầy cô giáo
của mình Đây là tỷ lệ rất lớn Trường học là nơi trẻ sẽ được học hành vui chơi thoải mái
và hào hứng mỗi khi đến lớp để được tiếp nhận những kiến thức mới qua thầy cô và vuichơi với bạn bè Tuy nhiên, ngay cả thầy cô, những người được coi là chủ thể của quátrình dạy học lại làm áp lực khiến học sinh phải sợ thì điều này chứng tỏ rằng một số
trường học hiện nay đang là một nơi gây áp lực đối với chính học sinh của mình.[4]
Trong bài viết “Các mức độ – hình thức phản ứng của phụ huynh học sinh về trẻ
em bị bạo hành trong nhà trường” của Phan Thanh Minh, Sở Lao động Thương binh và
Trang 7Xã hội TP.HCM, tại Hội thảo “Bạo hành trẻ em trong gia đình và nhà trường hiện nay –thực trạng và giải pháp” – do Viện Nghiên cứu Phát triển thành phố Hồ Chí Minh phốihợp với Trung tâm tư vấn FDC tổ chức ngày 27/5/2009 tại TPHCM, có đề cập đến phảnứng của phụ huynh học sinh, trước tình trạng trẻ em bị bạo hành trong nhà trường dochính thầy, cô giáo của mình Hầu như các phụ huynh đều cho rằng đó là những hành viphản giáo dục, và những người thầy, cô đó không có đủ tư cách trở thành giáo viên Bàiviết cũng chỉ ra nguyên nhân gây nên bạo hành,bài viết nêu: trước hết là phải kể đếnnguyên nhân từ phía học sinh Nhiều em hay phạm lỗi, nhiều em học sinh cá biệt còn cónhững hành vi vô lễ với các thầy cô giáo Điều này gây ức chế, áp lực cho các thầy cô vàdẫn đến hành vi bạo hành [5] Tuy nhiên, đây chỉ là những đánh giá mang tính chủ quancủa tác giả, chứ không phải dựa trên nghiên cứu thực nghiệm, nên những nhận xét cònthiếu tính xác thực.
Như vậy, có thể tổng quan được bức tranh về hoạt động nghiên cứu xã hội học vềbạo hành trẻ em trong nhà trường ở Việt Nam hiện nay ngày càng đa dạng và mở rộng vềphạm vi Nhưng hầu hết các nghiên cứu đều tập trung mô tả về thực trạng bạo hành củathầy cô giáo với học sinh hiện nay, nhằm phát hiện ra những nguyên nhân gây nên, từ đóđưa ra những giải pháp Hầu như, ít có nghiên cứu nào nghiên cứu sâu về vấn đề dư luận
xã hội đối với nạn bạo hành trong nhà trường hiện nay
Chính vì vậy, Đề tài “Dư luận xã hội của người dân Hà Nội về ván đề bạo hànhtrẻ em trong nhà trường hiện nay” được tiến hành ở Hà Nội, tuy có sự bó hẹp về phạm vinghiên cứu, nhưng tôi mong nó sẽ mô tả một cách đầy đủ để về những ý kiến, đánh giá,thái độ của người dân đang sinh sống ở Hà Nội về vấn đề bạo hành của thầy cô giáo đốivới trẻ em hiện nay
III Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
III.1 Mục đích nghiên cứu
Thu thập thông tin để mô tả một cách đầy đủ những ý kiến, phán xét, đánh giá,thái độ khác nhau của người dân có hộ khẩu thường trú tại Hà Nội từ 18 tuổi trở lên vềnhững hành vi bạo hành của thầy cô giáo đối với trẻ em dưới 16 tuổi ở trong nhà trườnghiện nay Qua đó, tìm hiểu một cách khái quát về hiểu biết, nhận thức của người dân về
Trang 8vấn đề bạo hành trẻ em trong nhà trường Từ đó, xây dựng kế hoạch thông tin giáo dụctruyền thông nhằm giúp người dân nhận biết đúng về các loại hành vi bạo hành đối vớitrẻ em, nhằm thay đổi quan niệm dùng bạo lực để dạy dỗ trẻ em, tiến đến giảm hành vibạo hành
III.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- thao tác hóa các khái niệm liên quan: dư luận xã hội, bạo hành, bạo hành trẻem…
- xác định những biến số, chỉ báo để đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến dư luận
xã hội về nạn bạo hành trẻ em trong nhà trường
- khái quát những nét cơ bản về nhận thức của người dân Hà Nội về bạo hành trẻ
IV Đối tượng, khách thể nghiên cứu
IV.1 Đối tượng nghiên cứu
Ý kiến, đánh giá, thái độ của người dân từ 18 tuổi trở lên, có hộ khẩu tại Hà Nội
về hành vi bạo hành của thầy cô giáo đối với học sinh
IV.2 Khách thể nghiên cứu
Người dân Hà Nội trên 18 tuổi có hộ khẩu thường trú tại Hà Nội
V Địa điểm, thời gian thu thập thông tin
V.1.Địa điểm thu thập thông tin
Tiến hành thu thập thông tin tại 5 xã, phường, thị trấn thuộc Thành phố Hà Nội,bao gồm:1.Phường Nghĩa Đô – Quận Cầu Giấy, 2.Thị trấn Yên Viên- Huyện Gia Lâm,3.Xã Hạ Hồi- Huyện Thường Tín, 4.Phường Trần Hưng Đạo- Quận Hoàn Kiếm, 5.Thịtrấn Sóc Sơn- Huyện Sóc Sơn
Trang 9V.2 Thời gian thu thập thông tin
- Thời gian tiến hành nghiên cứu từ lúc lập đề cương nghiên cứu đến nộp báo cáokết quả trong vòng 4 tháng từ 3/6/2011đến 3/10/2011
- Thời gian thu thập thông tin trong vòng 35 ngày: từ 25/7/2011 đến 30/8/2011
VI Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
VI.1 phương pháp luận
VI.1.1 phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mac-Lênnin
Quan điểm duy vật của chủ nghĩa Mác- Lênin cho rằng: vật chất có trước ý thức,sinh ra ý thức và quyết định ý thức Vì vậy, tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, nhưngđồng thời ý thức xã hội tác động quay trở lại cải tạo, biến đổi tồn tại xã hội Cũng như cácyếu tố thuộc lĩnh vực kinh tế luôn có vai trò quyết định đối với mọi lĩnh vực đời sống xãhội: văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế… Nhưng các lĩnh vực này luôn có mối quan hệ biệnchứng mật thiết với sự phát triển kinh tế Áp dụng khi nghiên cứu xã hội học về dư luận
xã hội đối với nạn bạo hành trẻ em: dư luận xã hội thuộc về ý thức xã hội, nó chịu sự tácđộng từ các yếu tố tồn tại xã hội như: kinh tế, học vấn, hoàn cảnh sống,…
Phương pháp biện chứng của Chủ nghĩa Mác cho rằng: mọi sự vật, hiện tượng,quá trình trong thế giới khách quan luôn luôn vận động và biến đổi trong mối quan hệ tácđộng qua lại lẫn nhau, phối hợp lẫn nhau, trong mối quan hệ tương hỗ… Vì vây, khinghiên cứu về vấn đề, sự kiên nào đó xảy ra trong xã hội, bao gồm cả dư luận xã hội phảiđặt nó trong mối quan hệ tác động qua lại với các yếu tố khác Để tìm hiểu về nguyênnhân của nó, phát hiện ra quy luật phát sinh và tồn tại của nạn bạo hành trẻ em trong nhàtrường, từ đó để đưa ra giải pháp phù hợp và hiệu quả
VI.1.2 Các lý thuyết xã hội học
Đề tài áp dụng các lý thuyết xã hội học trong nghiên cứu về dư luận xã hội đối vớihành vi bạo hành của thầy cô giáo với học sinh như sau:
a lý thuyết tương tác biểu trưng
Quan điểm gốc của lý thuyết này cho rằng: xã hội được tạo thành từ sự tương táccủa vô số cá nhân ; bất kì hành vi nào của con người đều mang những ý nghĩa khác nhau;hành vi và hoạt động của con người không những phụ thuộc mà còn thay đổi cùng với
Trang 10các ý nghĩa biểu trưng Do đó, để hiểu được các tương tác xã hội giữa các cá nhân, giữacon người với xã hội, cần phải nghiên cứu các tương tác xã hội, cần phải đi lí giải ý nghĩabiểu hiên, các biểu tượng của các tương tác đó
Đại diện tiêu biểu cho lý thuyết này đó là nhà xã hội học người Mỹ HerbertBlumer Quan điểm của ông cho rằng hành động của mỗi cá nhân được thực hiện trên cơ
sở lí giải những biểu tượng, những ý nghĩa trong hành vi những người xung quanh và lýgiải về tình huống của chính bản thân họ Theo ông, tương tác biểu trưng không phải làtổng số các hành động cá nhân riêng lẻ, mà là một quá trình,một hình thức xã hội đượctạo thành từ các hành động của các cá nhân mà mỗi hành động đo được thực hiện thôngqua cơ chế lí giải ý nghĩa, động cơ hành đông của nhau được thể hiện qua hệ thống kýhiêu, biểu tượng
Áp dụng trong nghiên cứu đề tài này, việc tìm hiểu ý kiến, đánh giá, phán xét haythái độ của người dân đối với bạo lực học đường cần phải tìm cách lí giải ý nghĩa, haybiểu tượng mà họ gắn cho hành vi bạo hành trẻ em Cụ thể, đối với người lớn luôn lây cớ
về quan niệm “thương cho roi cho vọt” để che đậy cho hành vi bạo hành của mình Họcho rằng, “dạy con phải dạy từ thuở còn thơ” , vì thương con, cần dạy dỗ nghiêm khắccon trẻ, như thế thì nó mới “nên người” Thầy cô giáo và cha mẹ lí giải rằng, khi trẻ conphạm lỗi chỉ có “đòn đau’ thì mới “nhớ lâu”, thì chúng mới ghi nhớ lời dạy trong đầu và
cố gắng lần sau không còn tái phạm Còn nếu cư nhân nhượng, vỗ về, khuyên răn chúng
là nuông chiều trẻ con, có thể làm hư chúng, và nó thể hiện “ghét cho ngọt cho bùi” Cònđối với trẻ em, các em nghĩ rằng chúng bị phạt là do chúng đã làm sai, mắc lỗi thị bị đònroi, mắng chửi là điều tất nhiên, vì vậy có nhiều em bị thầy cô giáo trên lớp đánh,mắng nhưng các em vẫn không dám nói với người lớn, sợ bố mẹ các em cho rằng vì ởtrên lớp các em hư, nghịch ngợm, hay đã mắc lỗi gì đó…
b Lý thuyết xung đột- Quan điểm của Mác-xít về dư luận xã hội
Theo quan điểm của Mác xít, dư luận xã hội luôn đóng vai trò là phương tiện vàyếu tố điều chỉnh các quan hệ xã hội cũng như hành vi của con người Các nhà kinh điểnMác xít cho rằng gốc rễ của sự biến đổi xã hội là sự biến đổi trong ý thức của quần chúng
Trang 11nhân dân, để có sự cải biến xã hội thực tế trước hết phải có những cải biến trong dư luận
Dư luận xã hội là yếu tố thuộc về kiên trúc thượng tầng nên nó chịu sự chi phối từcác yếu tố của cơ sở hạ tầng Khi nghiên cứu dư luận xã hội phải đo lường được các yếu
tố ảnh hưởng đến việc hình thành dư luận xã hội về bạo hành trẻ em: trình độ học vấn,thu nhập,nghề nghiệp, nơi sống…
Dư luận xã hội có thể tạo ra động lực tạo sự chuyển biến của xã hội Đó là ý nghĩathực tiễn để chúng ta nghiên cứu về dư luận xã hội về nạn bạo hành trẻ em, đó là ý nghĩađối với việc giảm được tình trạng bạo hành trẻ em trong nhà trường đang diễn ra ngàycàng sâu rộng và phức tạp hiện nay Cụ thể, ta có thể dùng dư luận xã hội gây sức épmạnh mẽ hơn để giáo viên có thể hạn chế hành vi bạo hành đối với học sinh trong lúcnóng giận
VI.2 Phương pháp nghiên cứu, phương pháp chọn mẫu
a phương pháp nghiên cứu
Kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng:
Trước hết, sử dụng phương pháp định lượng tiến hành điều tra chọn mẫu theobảng hỏi cấu trúc, thu thâp thông tin để mô tả một cách đầy đủ, khái quát về những ýkiến, đánh giá, phán xét, thái độ của người dân Hà Nội về những hành vi bạo hành củathầy cô giáo đối với học sinh hiện nay
Sau đó mới tiến hành phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm tập trung: giúp khẳng địnhhay bác bỏ kết quả định lượng, giúp giải thích, phân tích sâu ý nghĩa của các kết quả định
Trang 12lượng, làm sáng tỏ những khía cạnh bất thường, tìm hiểu chi tiết các yếu tố ảnh hưởngđến dưu luận xã hội về nạn bạo hành trẻ em trong nhà trường
b phương pháp chọn mẫu
- cỡ mẫu: 500 người
- chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu chùm
Bước 1: lập danh sách toàn bộ 404 xã, 154 phường, 22 thị trấn trên địa bàn HàNội Mỗi 1 xã, phường, thị trấn là 1 chùm (cụm)
Bước 2: từ 580 xã, phường, thị trấn chọn ngẫu nhiên hệ thống ra 5 xã, phường, thịtrấn đó là:
Phường Nghĩa Đô – Quận Cầu Giấy; Thị trấn Yên Viên- Huyện Gia Lâm; Xã HạHồi- Huyện Thường Tín; Phường Trần Hưng Đạo- Quận Hoàn Kiếm ; Thị trấn SócSơn- Huyện Sóc Sơn
Bước 3: từ mỗi một xã phường chọn ngẫu nhiên hệ thống ra 100 người/ 1chùm, rồitiến hành thu thập thông tin
VII Thao tác hóa các khái niệm liên quan
a Khái niệm về dư luận xã hội
Theo Tiến sĩ Mai Quỳnh Nam, dư luận xã hội là sự thể hiện tâm trạng xã hội, phảnánh sự đánh giá của các nhóm xã hội lớn của nhân dân nói chung về các hiện tượng đạidiện cho lợi ích xã hội cấp bách, trên cơ sở các quan hệ xã hội đang tồn tại
Trong đề tài nghiên cứu này, tôi nghiên cứu dư luận xã hội về nạn bạo hành trẻ emnhư là thể hiện tâm trạng xã hội, biểu thị mối quan tâm, tâm tư nguyện vọng được thểhiện dưới dạng các ý kiến, đánh giá, thái độ của đông đảo người dân về nạn bạo hành củathầy cô giáo đối với học sinh hiện nay
b Khái niệm bạo hành
Bạo hành là những hành vi bạo lực xảy ra dưới nhiều hình thức như: Hành hạ, đánh đập người khác, chửi bới, quấy rối, lạm dụng tình dục và tất cả những vấn đề trên làm tổn thương đến cơ thể, tình cảm, tâm lý, sự tiến bộ của con người
Bạo hành bao gồm các hình thức dưới đây:
Trang 13xử với như một đối tượng tình dục, đối xử thô lỗ với.
- Xã hội: làm bẽ mặt hoặc phớt lờ ở những nơi công cộng, không cho gặp gỡ bạn bè,
không cư xử tốt với bạn bè
- Tình cảm/Lời nói/Tâm lý: Đe doạ, làm sợ hãi, phớt lờ tình cảm của hoặc cười giễu khi
bạn cố nói cho điều gì đó quan trọng, doạ nạt bằng lời nói, gọi tên để chế giễu, hét lên, cao giọng, lớn tiếng quát tháo với, chế nhạo hoặc chỉ trích, buộc tội sai, đổ oan, bới móc
và nói ra những lỗi,nhận xét tiêu cực về ngoại hình của bạn,nói đùa theo kiểu ác ý nhằm mục đích bới móc những khiếm khuyết
c Trẻ em
Trong đề tài này, quan niệm về độ tuổi của trẻ em theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì trẻ em được hiểu là người
có độ tuổi dưới 16
c Bạo hành trẻ em trong nhà trường
Bạo hành trẻ em trong nhà trường là bất cứ hành vi bạo lực nào về mặt thân thể, tâm lí, xã hội, tình dục… mà giáo viên gây ra cho học sinh dưới 16 tuổi
VIII Khung lý thuyết, hệ thống các biến số, chỉ báo đo lường
VIII.1 Giả thuyết nghiên cứu
- hầu hết mọi người đều cho rằng những hành vi bạo lực về thân thể của thầy
cô giáo đối với học sinh là hành vi vi phạm đạo đức và vi phạm pháp luật
- đa số mọi người đều cho rằng có thể chấp nhận được hành vi thầy cô giáo trách mắng học sinh khi học sinh phạm lỗi, có thái độ vô lễ với thầy cô giáo
