skkn dạy học tích hợp di sản địa phương và các học vào giảng dạy lịch sử địa phương lớp 7 chủ đề lịch sử quê hương ninh bình thời đinh tiền lê (968 1009)

Thực tế khi thực hiện tiết dạy lịch sử địa phương có tích hợp di sản văn hoá địa phương và các môn học khác, ngay từ đầu năm chúng tôi đã lên kế hoạch và đề xuất với Ban giám hiệu nhà tr

Trang 1

I Tên sáng kiến kinh nghiệm:

Dạy học tích hợp di sản địa phương và các học vào giảng dạy lịch sử địa phương lớp 7 chủ đề: Lịch sử quê hương Ninh Bình thời Đinh tiền Lê (968- 1009)"

II Tác giả sáng kiến kinh nghiệm:

1 Họ và tên giáo viên: Thẩm Chiến Công

- Chức danh: Giáo viên

- Học vị: Đại học giáo dục công dân

- Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Hoa Lư

- Trường THCS Ninh Giang - Hoa Lư- Ninh Bình

- Địa chỉ: Xã Ninh Giang, Huyện Hoa Lư, Tỉnh Ninh Bình

- Điện thoại: 0303 622 034 Email: hl.thcsninhgiang@ninhbinh.edu.vn

2 Họ và tên giáo viên: Đinh Thị Xuân

- Chức danh: Giáo viên

- Học vị: Đại học giáo dục công dân

3 Nguyễn Thị Hồng Phương

- Chức danh: phó hiệu trưởng

- Học vị: Đại học lịch sử

Trang 2

III Nội dung sáng kiến

Thực tế hiện nay giáo viên giảng dạy tiết học lịch sử địa phương chưa đạt hiệu quả cao, chủ yếu vẫn là trên lý thuyết, học sinh chưa được tiếp cận trực tiếp với các di sản địa phương, nên hiểu và nắm bài chưa chắc chắn, còn mơ hồ, học sinh chưa thực sự hào hứng và lôi cuốn với bài học lịch sử địa phương

Bên cạnh đó bản thân người dạy còn lúng túng chưa tích hợp được di sản địa phương và các môn học khác vào tiết dạy này

Trong khi đó di sản văn hoá địa phương là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác Di sản văn hóa địa phương được sử dụng trong quá trình giáo dục là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học, giáo dục

Những năm gần đây việc khai thác các di sản vắn hóa ở địa phương được

xem như là nguồn tri thức, là phương tiện dạy học và ngành giáo dục đang quan tâm chú trọng Sử dụng di sản trong dạy học giúp cho quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát triển tư duy độc lập sáng tạo, giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh Di sản địa phương là nguồn nhận thức, một phương tiện trực quan quý giá trong dạy học lịch sử

Hơn nữa việc tích hợp các môn học khác vào dạy tiết lịch sử địa phương như văn học, địa lý, âm nhạc, mĩ thuật sẽ giúp cho bài học sinh động, ấn tượng, học sinh

có cái nhìn khái quát tổng hợp, hiểu bài một cách sâu sắc toàn diện, có hứng thú hấp dẫn

Như vậy có thể nói việc tích hợp di sản văn hoá địa phương và các môn học như ngữ văn, địa lý, âm nhạc, mĩ thuật trong tiết dạy lịch sử địa phương có nhiều

ý nghĩa quan trọng đạt được mục tiêu giáo dục: Kiến thức, kỹ năng, thái độ…

Để làm được điều đó đòi hỏi người thày phải có vốn hiểu biêt tổng hợp nhất định, phải có kiến thức thực tế, để tích hợp di sản lịch sử địa phương và các môn

Trang 3

khoa học khác có cùng chủ đề hoặc có cùng nội dung vào bài dạy để học sinh hiểu bài sâu rộng hơn ấn tượng sâu sắc hơn, có thái độ đúng đắn với các sự kiện nhân vật lịch sử, bối cảnh lịch sử, từ đó có kỹ năng ứng xử, hướng phấn đấu tốt hơn trong cuộc sống học tập hiện tại và tương lai

2 Chủ trương đổi mới của Bộ giáo dục

Xuất phát từ quan điểm đổi mới phương pháp giáo dục hiện nay của Đảng và

Bộ Giáo dục nói chung, đặc biệt là từ việc chọn lựa những phương pháp có hiệu quả giáo dục cao đáp ứng mục tiêu giáo dục hiện đại, chúng tôi mạnh đi sâu vào đề tài sáng kiến với tên gọi là “Tích hợp di sản văn hoá địa phương vào dạy học” với hy vọng sẽ góp phần cùng đồng nghiệp từng bước nâng dần chất lượng, cũng như sự yêu thích bộ môn lịch sử ở trường THCS Ninh Giang

3 Giải pháp cũ:

Với cách dạy học cũ là sử dụng hoàn toàn kiến thức, phương pháp qua tài liệu hướng dẫn dược cung cấp để truyền tải đến học sinh, chưa tích hợp di sản văn hoá địa phương và các môn học khác vào bài dạy Với việc không tích hợp liên môn học sinh vẫn có thể được cung cấp đầy đủ kiến thức cơ bản nhưng sẽ không hiểu một cách sâu sắc về không gian địa điểm hoặc sự phản ánh phong phú qua màu sắc của văn học, kiến trúc, điêu khắc có liên quan đến các sự kiện lịch sử

Do vậy việc đổi mới phương pháp nhằm gây hứng thú cho học sinh học tập một cách say mê tự nhiên cũng như chủ động chiếm lĩnh kiến thức thông qua sự định hướng của người thầy là hết sức cần thiết, nhất là việc sử dụng kiến thức liên môn vào dạy học lịch sử

4 Giải pháp mới:

Phương pháp “dạy học theo chủ đề tích hợp” đã được các nước phát triển trên thế giới áp dụng từ lâu Đây cũng là phương thức dạy học hiện đại, đóng vai trò quan trọng trong cải cách chương trình sách giáo khoa ở nước ta Đã có một số

trường nhạy bén đi đầu trong việc áp dụng và đạt kết quả cao như Trường THCS

Gia Cẩm Việt Trì Phú Thọ

Thực tế khi thực hiện tiết dạy lịch sử địa phương có tích hợp di sản văn hoá địa phương và các môn học khác, ngay từ đầu năm chúng tôi đã lên kế hoạch và đề xuất với Ban giám hiệu nhà trường, tổ bộ môn giáo cần lên kế hoạch cụ thể việc sử dụng di sản trong bài học tại di sản và hoạt động ngoại khóa trải nghiệm tại di sản

Trang 4

Chúng tôi đã lập bảng thống kê như sau:

Tiêt học Nội dung

- Hạt gạo cháy ở đền vua Đinh, vua Lê

- Tượng thờ các nhân vật thời Đinh, tiền Lê

Tại di sản và trên lớp

Đề thực hiện tiết dạy lịch sử địa phương có tích hợp di sản văn hoá và các môn học chúng tôi đã tiến hành:

- Công tác chuẩn bị:

Thứ nhất: Liên hệ với cơ quan quản lý di sản và hướng dẫn viên du lịch

Thứ hai: Giới thiệu những nét cơ bản về nội dung kiến thức có liên quan đến

di sản;

Thứ ba: Hướng dẫn học sinh tham quan tại di sản;

Thứ tư: Giáo viên chốt lại những vấn đề chủ yếu, nhất là những vấn đề được quy định trong chương trình học

Chúng tôi đã lưu ý khi dạy tích hợp lịch sử địa phương lớp 7 theo chủ đề: Một là: Xác định rõ mục đích chủ đề buổi thăm quan;

Hai là Chuẩn bị chu đáo về địa điểm, kế hoạch tiến hành Nếu hướng dẫn là cán bộ quản lý di sản thì phải trao đổi trước về mục đích, yêu cầu tham quan, những điều cần biết về học sinh;

Ba là: Trong quá trình tham quan trải nghiệm tại di sản cần tránh việc làm mang tính chất hình thức, chỉ cho học sinh xem lướt qua mà không hướng dẫn các

em tìm hiểu những dấu vết, hiện vật cần thiết cho học tập;

Bốn là các hình tổ chức có thể tiến hành sau khi tham quan: triển lãm những hình ảnh, tư liệu về di sản, làm báo cáo học tập; Tổ chức thi tìm hiểu về di sản; tổ chức cho học sinh chăm sóc, bảo vệ các di sản văn hóa ở địa phương

Trang 5

(968 Máy tính, máy chiếu, tranh ảnh, video minh họa

- Phần mềm PowerPoint, iMindMap, các trang mạng giáo dục và trang tìm kiếm Google

- Kiến thức từ các nguồn tư liệu: Sách giáo khoa lịch sử địa phương, sách tham khảo, internet Các tài liệu trong môn Ngữ văn, Địa lí, Giáo dục công dân, Mỹ thuật, Tin học, Tiếng Anh có liên quan đến văn hóa Việt Nam trong các thế kỉ X –

XI

+Học sinh:

- Đọc trước, nghiên cứu bài học

- Sách vở, đồ dùng có liên quan (máy ảnh, máy quay, giấy, bút )

- Sưu tầm các tài liệu liên quan đến bài học thông qua đài, báo, ty vi, mạng Internet

* Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

+ Trước khi bắt đầu dự án:

- Để cho tiết học đạt hiệu quả cao chúng tôi yêu cầu học sinh đọc trước bài lịch

sử địa phương: Ninh Bình thời Đinh- Tiền Lê (968-1009), sưu tầm tìm hiểu tài liệu

về : khu di tích lịch sử đền vua Đinh, vua Lê

- Chuẩn bị phương tiện cho buổi trải nghiệm thực tế tại khu di tích lịch sử đền thờ Đinh - Lê

- Cung cấp các tài liệu, các trang web liên quan cho các em tìm hiểu, hướng dẫn các em tìm kiếm, xử lí thông tin

- Thời Đinh- Tiền Lê, Ninh Bình có vị trí quan trọng, là trung tâm kinh tế chính trị, văn hóa của nước Đại Cồ Việt Thông qua bài học tìm hiểu về lịch sử quê hương Ninh Bình thời Đinh- Tiền Lê (tiết lịch sử địa phương lớp 7), chúng tôi có thể tích hợp giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ di sản văn hóa của địa phương,của dân tộc, bảo vệ môi trường sống, tự hào về truyền thống của cha ông, có hành động thiết thực để phát huy truyền thống của quê hương, đất nước

Trang 6

- Dự án này giúp các em học sinh vận dụng kiến thức liên môn ở các môn Ngữ văn, Địa lí, Giáo dục công dân, Mỹ thuật, Tin học, Tiếng Anh vào giờ Lịch sử để các

em hiểu rõ về Ninh Bình thời Đinh - Tiền Lê (968 - 1009) qua đó giáo dục nâng cao

ý thức giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

+ Tiến trình buổi tham quan: Giáo viên cần căn cứ vào đối tượng học sinh lớp

7, sỹ số mà dự kiến buổi tham quan có thể hướng dẫn các em vừa quan sát khái quát vừa hướng dẫn các em tìm hiểu sâu một số chứng tích, hiện vật sát với nội dung các bài học mà các em đã học hay sẽ học

+ Tổ chức các hoạt động sau buổi tham quan trải nghiệm như: liên hệ cán bộ phụ trách cho học sinh xem phim để củng cố những điều thu nhận, cho học sinh trao đổi viết bài thu hoạch và báo cáo

Buổi tham quan được tiến hành cụ thể như sau: Ban giám hiệu, nhóm giáo viên môn lịch sử cùng các em học sinh lớp 7C thực hiện buổi ngoại khóa trải nghiệm thực tế tại khu di tích đền thờ Đinh - Lê (cách trường học 3 km) Trong buổi ngoại khoá học sinh được trải nghiệm thực tế lịch sử dưới sự tổ chức, đáp ứng yêu cầu của bài học mà giáo viên đã định hướng trước, được trải nghiệm dưới sự hướng dẫn của hướng dẫn viên du lịch Trong quá trình đó học sinh có sự tìm tòi khám phá tích hợp kiến thức liên môn sau đó học sinh sẽ sáng tạo tái hiện bức tranh lịch sử địa phương thông qua nhiều hình thức như: vẽ sơ đồ tư duy, trình bày bài thuyết minh,

kỹ năng trình bày bản đồ, khả năng làm thơ và vẽ tranh mô tả

+ Thực hành báo cáo trên lớp: Học sinh báo cáo sản phẩm của nhóm mình,

(tối đa trong 6 phút) sau đó các nhóm bạn nhận xét, phát vấn, đánh giá Giáo viên

thống nhất ý kiến của các nhóm theo nội dung bài học (nội dung cụ thể chúng tôi sẽ trình bày trong tiết thực hành trên lớp)

+ Ngoài những hoạt động trên, học sinh sẽ làm việc theo nhóm ở nhà, tìm hiểu thực tiễn để hoàn thành sản phẩm theo yêu cầu của giáo viên

Trang 7

Hoạt động 1: Xây dựng chủ đề

Giáo viên nêu vấn đề, động não, kích thích sự tập trung của học sinh hướng

tới xây dựng chủ đề học tập phần lịch sử địa phương (Thực hiện trong phần hướng dẫn về nhà của bài hôm trước)

- Thống nhất lựa chọn tên chủ đề: Tìm hiểu lịch sử quê hương Ninh Bình thời Đinh - Tiền Lê(968-1009)

Kiến thức: Học sinh nắm được kiến thức cơ bản của bài :

1 Tình hình chung thời Đinh Tiền Lê

2 Tình hình kinh tế Ninh Bình

3 Đời sống văn hóa - giáo dục

Giáo viên hướng dẫn cho học sinh thực hiện nội dung dự án:

Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm thảo luận viết thu hoạch sau khi đi thực tế, thực hành báo cáo trên lớp

Câu hỏi dự kiến:

Câu 1: Em hãy trình bày vị trí địa lý Ninh Bình thời Đinh- Tiền Lê Vì sao Đinh Bộ Lĩnh chọn nơi đây làm đất đóng đô? Kể tên một số nhân vật lịch sử thời Đinh Tiền Lê có những đóng góp lớn cho sự phát triển của dân tộc?

Câu 2: Nêu những nét nổi bật về kinh tế, văn hóa nghệ thuật ở Ninh Bình thời Đinh - Tiền Lê? Theo em những thành tựu nào được lưu giữ và phát triển đến ngày nay?

Câu 3 Qua trải nghiệm thực tế, em hãy miêu tả lại khu di tích lịch sử đền vua Đinh vua Lê

Câu 4: Khi được đến thăm khu di tích lịch sử văn hóa đền Đinh - Lê em có cảm nghĩ gì? Theo em chúng ta cần phải làm gì để góp phần bảo vệ di sản văn hóa này?

Hoạt động 2: trải nghiệm thực tế

Trang 8

- Giáo viên tổ chức học sinh đi thực tế tại khu di tích lịch sử đền vua Đinh vua Lê

2.2.1: Giáo viên hướng dẫn học sinh tham gia hoạt động theo sự tổ chức của quản lí, hướng dẫn viên khu di tích

- Học sinh ghi chép, quay phim chụp ảnh lấy tư liệu học tập;

- Giáo viên, học sinh phỏng vấn hướng dẫn viên du lịch tìm hiểu những thông tin phục vụ cho bài học

2.2.2 Giáo viên tổ chức học sinh tự trải nghiệm tại khu di tích

- Tập sáng tác thơ, thuyết minh, vẽ tranh, tổ chức trò chơi dân gian

Hoạt động 3: Thảo luận nhóm, viết báo cáo

(Hoạt động sau buổi trải nghiệm thực tế)

- Giáo viên tiếp tục hướng dẫn học sinh các bước cơ bản khi thực hiện dự án

- Trong quá trình thực hiện dự án, giáo viên cần:

+ Thường xuyên kiểm tra tiến trình thực hiện dự án của các em và trợ giúp các em khi cần thiết

+ Hướng dẫn học sinh các kĩ năng Word, Powerpoint

+ Cung cấp các tài liệu tham khảo, các địa chỉ trang web tin cậy để các em chủ động tìm kiếm thông tin

+ Công bố các tiêu chí đánh giá sản phẩm, đánh giá nhóm và đánh giá từng các nhân

- Phân tích xử lý thông tin

Trang 9

- Viết báo cáo

Hoạt động 4: Giới thiệu sản phẩm trước lớp:

Đây là hoạt động thực hiện trên lớp (thời gian trong một tiết học), là hoạt động thể hiện tính liên môn rõ nhất

Nội dung tích hợp trong hoạt động chúng tôi thực hiện có thể khái quát bằng

sơ đồ sau:

Cụ thể

* Giáo viên sử dụng các phương pháp: Nêu vấn đề, thảo luận nhóm, vấn đáp, thuyết trình

Tổ chức các nhóm báo cáo thu hoạch:

Bước 1: Học sinh thảo luận cử đại diện trình bày, nhận xét, bổ sung cho mỗi sản phẩm

Bước 2: Giáo viên nhận xét, góp ý và rút kinh nghiệm cho từng nhóm

Bước 3: Các nhóm chấm chéo sản phẩm của nhóm bạn,

Bước 4: Giáo viên thống nhất cho điểm từng nhóm tiêu chí đã công bố từ trước

Đối với nhóm 1: (Tích hợp kiến thức Địa lý, Văn học)

Trang 10

Em hãy trình bày vị trí địa lý Ninh Bình thời Đinh - Tiền Lê Vì sao Đinh Bộ Lĩnh chọn nơi đây làm đất đóng đô? Kể tên một số nhân vật lịch sử thời Đinh Tiền

Lê có những đóng góp lớn cho sự phát triển của dân tộc?

Học sinh:

- Vận dụng kiến thức địa lý giới thiệu về địa giới hành chính Ninh Bình thời Đinh Tiền Lê

II Mục đích nghiên cứu

Với đề tài này, mục đích nghiên cứu được đặt ra là: Tìm ra cách thức cụ thể vận dụng lý luận về đổi mới phương pháp dạy học lịch sử vào phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp sao cho phù hợp với điều kiện giảng dạy cũng như năng lực của giáo viên và trình độ học sinh ở trường THCS Ninh Giang

- Lựa chọn các nội dung thuộc các môn học khác có cùng chủ đề tích hợp với bài học lịch sử, từ đó góp phần nâng cao mở rộng việc cung cấp kiến thức cho học sinh, rèn luyện thái độ tình cảm đúng đắn, và kỹ năng vận dụng vào ứng xử trong các tình huống thực tiễn;

- Giúp học sinh có cách học chủ động, biết tự nghiên cứu, rèn cho học sinh các kỹ năng tư duy, cách ứng xử và vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn;

- Khẳng định vai trò, ý nghĩa của của phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp;

- Nêu ra các biện pháp sư phạm trong việc sử dụng các nội dung tích hợp cùng chủ đề để nâng cao việc dạy học và chất lượng học lịch sử ở trường phổ thông

III

IV Đối tượng nghiên cứu

Khi thực hiện đề tài này chúng tôi tập trung nghiên cứu các đối tượng sau:

- Bài học lịch sử địa phương trong chương trình lịch sử lớp 7;

- Các tài liệu, tư liệu của các môn có cùng chủ đề thuộc lĩnh vực: Văn học, Địa lý, Giáo dục công dân;

- Các vấn đề về đổi mới phương pháp giảng dạy môn Lịch sử;

- Việc vận dụng phương pháp mới: Dạy học theo chủ đề tích hợp

V Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu việc dạy học theo chủ đề tích hợp phần lịch sử địa phương lớp 7 và dạy thực nghiệm tại khối lớp 7 của trường

Trang 11

Khi thực hiện mục đích nêu trên,đề tài sẽ lần lượt giải quyết các nhiệm vụ cơ bản sau:

- Nghiên cứu lí luận qua các nguồn tài liệu tâm lí học giáo dục học và các chuyên ngành để xác định các căn cứ khoa học cho việc sử dụng các tài liệu, các nội dung tích hợp heo theo chủ đề trong dạy học lịch sử đạt hiệu quả cao,

- Nghiên cứu chương trình lịch sử dân tộc, xác định những nội dung lịch sử

có thể và cần tích hợp liên môn Văn học, Địa Lý, Giáo dục công dân, từ đó khai thác các nguồn tài liệu, nội dung tài liệu phù hợp với việc dạy học những nội dung trong lịch sử này;

- Dựa vào nội dung bài học, tài liệu khai thác, đối tượng và điều kiện học tập

để đề ra các biện pháp cụ thể Qua hoạt động thực nghiệm sư phạm khẳng định hiệu quả của biện pháp đã đề xuất,từ đó rút ra những kinh kết luận về tính khả thi của đề tài nghiên cứu

VI Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận;

- Phương pháp khảo sát thực tiễn;

- Phương pháp phan tích;

- Phương pháp tổng hợp;

- Phương pháp khái quát hoá;

- Phương pháp quan sát;

- Phương pháp kiểm tra;

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Trang 12

mình chôn nhau cắt rốn, hun đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thống yêu quê hương, đất nước mà còn giúp học sinh nhận thức sâu sắc lịch sử dân tộc

Việc dạy học tích hợp di sản văn hoá địa phương vào giảng dạy tiết lịch sử địa phương đang được nhiều nhà giáo dục quan tâm, nghiên cứu, bởi nó có nhiều ý nghĩa

2 Cơ sở thực tiễn

Giảng dạy lịch sử địa phương có vai trò quan trọng trong việc góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông Việc giảng dạy lịch sử địa phương bồi dưỡng cho các em học sinh những kĩ năng cần thiết trong việc vận dụng tri thức lí thuyết vào việc giải quyết những nhiệm vụ cụ thể mà thực tiễn đang đòi hỏi Giảng dạy lịch sử địa phương còn góp phần rèn luyện và phát triển năng lực học tập và nghiên cứu của học sinh Các em thấy được sự phát triển đa dạng sinh động, phức tạp và thú vị của lịch sử địa phương qua các thời kỳ, thấy được mối quan hệ chặt chẽ của lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc, thấy được nét độc đáo, đặc thù của lịch sử địa phương song vẫn tuân theo quy luật phát triển chung của lịch sử dân tộc

và lịch sử nhân loại

Thứ nhất: Các di sản văn hóa sử dụng trong dạy học, góp phần nâng cao tính trực quan đến bài học mở rộng khả năng giao tiếp Tiếp cận với di sản học sinh được huy động các giác quan như: mắt – nhìn, tai – nghe, mũi – ngửi, tay – sờ thấy được, cảm nhận được và qua đó tiếp thu những kiến thức cần thiết từ di sản Thông qua thăm bảo tàng sẽ không chỉ giúp các em có thêm hiểu biết mà còn tác động đến tình cảm các em Ngoài ra các giá trị có trong di sản còn được giáo viên khai thác bằng cách đặt câu hỏi mang tính định hướng hoặc gợi ý cho học sinh tìm hiểu chúng qua đó di sản được sử dụng như là phương tiện điều khiển nhận thức của học sinh Giúp cho hoạt động thăm quan trở nên có ý nghĩa và làm bài học lịch sử trở nên sống động hơn

Thứ hai: Giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức:

Di sản văn hóa địa phương là phương tiện quan trọng giúp học sinh rèn một

số kỹ năng học tập: quan sát, thu thập, xử lý thông tin, thảo luận nhóm qua đó tự chiếm lĩnh kiến thức cần thiết thu được trong quá trình tiếp cận với di sản, kỹ năng vận dụng các kiến thức đã học để giải thích những hiện tượng, sự vật có trong các di sản văn hóa

Trang 13

Thứ ba: Kích thích hứng thú nhận thức của học sinh: đây là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến cường độ và hiệu quả của quá trình học tập Trong quá trình tiếp cận với di sản văn hóa địa phương theo sự hướng dẫn của giáo viên, các sự vật hiện tượng sự vật, các giá trị ẩn chứa trong di sản văn hóa địa phương sẽ được các

em tìm hiểu, khám phá và trải nghiệm Những điều tưởng như quen thuộc sẽ trở nên hấp dẫn hơn, sống động hơn và học sinh sẽ có hứng thú với chúng, từ đó các em

có được động cơ học tập đúng đắn, trở nên tích cực và phấn đấu tiếp nhận kiến thức mới cũng như có thái độ và hành vi thân thiện, bảo vệ di sản tốt hơn

Thứ tư: Phát triển trí tuệ học sinh trong quá trình học tập trải nghiệm tại di sản, trí tuệ học sinh được phát triển nhờ sự tích cực hóa các mặt khác nhau của hoạt động tư duy, nhờ việc tìm ra những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển khác nhau của hoạt động tâm lý: trí giác, biểu tượng, trí nhớ….Cho học sinh tiếp cận di sản đúng mục đích đúng lúc với những phương pháp dạy học phù hợp, với sự hướng dẫn chi tiết mang tính định hướng, kích thích tư duy, giáo viên sẽ giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, xử lý thông tin, khả năng phân tích, tổng hợp và so sánh, từ

đó phát triển trí tuệ của các em

Thứ năm: Giáo dục nhân cách học sinh: Di sản văn hóa địa phương là một trong những phương tiện dạy học đa dạng sống động nhất Ẩn chứa trong đó là những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác nên nó có khả năng tác động mạnh tới tình cảm, đạo đức, tới việc hình thành nhân cách của học sinh Khai thác được những giá trị ẩn chứa trong các di sản, chuyển giao cho học sinh để các em cũng nhận thức được những giá trị trên, giáo viên giúp hình thành ở học sinh một hệ thống các quan điểm, các khái niệm về nhận thức thế giới xung quanh, các em nhận thức được bản chất và có cơ sở giải thích một cách khoa học các sự vật hiện tượng một cách khoa học các sự vật liên quan

Thứ sáu: Góp phần hình thành một số kỹ năng sống của học sinh như:

Kỹ năng giao tiếp;

Trang 14

Kỹ năng đạt mục tiêu

Với những ý nghĩa trên chúng tôi mạnh dạn đi sâu vào đề tài " Dạy học tích hợp di sản địa phương vào giảng dạy lịch sử địa phương lớp 7 chủ đề: “ Ninh Bình thời Đinh tiền Lê (968-1009)"

2 Cơ sở thực tiễn

Thực tế ở các trường THCS hiện nay, hầu hết giáo viên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực như sử dụng đồ dùng trực quan vào quá trình dạy học lịch sử, mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin để vận dụng linh hoạt, sáng tạo vào từng tiết học và dạy học nêu vấn

đề, hoặc sử dụng bản đồ tư duy v.v

Thuận lợi trong việc giảng dạy lịch sử địa phương hiện nay là: Giáo viên được cung cấp tài liệu và hướng dẫn giảng dạy chương trình lịch sử địa phương Sở giáo dục quán triệt quan tâm đến tiết dạy lịch sử địa phương như tổ chức các chuyên

đề, thi tìm hiểu lịch sử địa phương Các di sản văn hoá địa phương gần gũi với nhà trường là tiềm năng trực tiếp dễ khai thác và phát huy hiệu quả nhất Người dạy có nhiều điều kiện, cơ hội sử dụng các di sản địa phương Thày giáo cần ưu tiên sử dụng những di sản địa phương trong dạy và học làm phong phú trong hoạt động giáo dục

Tuy nhiên, phương pháp dạy học tích hợp di sản văn hoá địa phương và các môn học vào giảng dạy tiết lịch sử địa phương chưa thực hiện một cách triệt để, hiệu quả và phổ biến Giáo viên vẫn còn chịu ảnh hưởng nặng nề của phương pháp dạy học truyền thống Phương pháp dạy học vẫn còn bảo thủ trì trệ và áp đặt do đó hiệu quả chất lượng tiết học chưa cao

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến điều đó

Nguyên nhân chủ quan:

Do giáo viên thiếu thời gian, ngại tổ chức hoạt động Nhiều giáo viên nhận xét rằng giảng dạy lich sử địa phương là việc làm chưa “thuận tay” với các giáo viên THCS Thực tế trong trường THCS lâu nay người thày chỉ chú tâm đến dạy học lịch sử dân tộc, chưa quan tâm thoả đáng đến lịch sử địa phương; hơn thế nữa trong chương trình đào tạo giáo viên THCS của các trường sư phạm từ lâu ít chú ý đến hình thành năng lực và kĩ năng hoạt động giảng dạy lịch sử địa phương cho học sinh Mặt khác để giảng dạy lịch sử địa phương thực sự có hiệu quả đòi hỏi người

Trang 15

giáo viên phải tốn nhiều công sức, tốn nhiều thời gian – từ khâu sưu tầm, lựa chọn tài liệu cần thiết để sử dụng, lên kế hoạch, thiết kế nội dung đến triển khai, tổ chức thực hiện Ở một số nơi, các tiết lịch sử địa phương được quy định trong chương trình còn bị xem nhẹ, thiếu sự quan tâm, đầu tư nên giờ học nhàm chán, mang tính chất hình thức Mặt khác, phương pháp tiến hành các tiết dạy lịch sử địa phương vẫn theo lối dạy học trên lớp là chủ yếu nên chưa tạo được hứng thú cho học sinh trong các giờ học lịch sử địa phương

Nguyên nhân khách quan:

Do nhà trường thiếu thiết bị, phương tiện, cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động, thiếu tài liệu, làm hạn chế hiệu quả giảng dạy lịch sử địa phương Muốn giảng dạy lịch sử địa phương đòi hỏi sự nhiệt tình tâm huyết của nhà giáo, rất cần có những điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí để thu hút, lôi cuốn học sinh, đồng thời lại cần

có cả môi trường hoạt động

Việc giảng dạy lịch sử địa phương chỉ được dành thời lượng 2 tiết/1năm học/1 lớp trong chương trình vì vậy nên người dạy chủ yếu tập trung cho tiết dạy lịch sử dân tộc là chính

Mặt khác công tác bồi dưỡng giáo viên hướng dẫn hoạt động này trong những năm qua chưa thật sự chú trọng bồi dưỡng năng lực thiết kế, tổ chức và thực hiện cho giáo viên Vì thế, khi phải giảng dạy lịch sử địa phương không ít giáo viên ngại việc và chưa biết cách làm cho học sinh hứng thú với việc tìm hiểu

Tóm lại thực tiễn hiện nay, việc giảng dạy lịch sử địa phương ở các trường THCS đang diễn ra ở nhiều mức độ khác nhau: có nơi hoạt động này dược diễn ra thường xuyên có bài bản, có nơi chỉ diễn ra rất giản đơn, hình thức và nhiều hạn chế Vì thế việc giáo dục học sinh THCS qua việc lịch sử địa phương rất phức tạp

và khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện

III Kết quả áp dụng

- Trong quá trình giảng dạy với ý thức vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập bộ môn của học sinh vừa tiến hành rút kinh nghiệm qua các năm học Việc điều tra được thực hiện thông qua hỏi đáp với những câu hỏi phát triển tư duy học sinh ở trên lớp, cũng như câu hỏi về thái độ hứng thú học theo phương pháp mới của học sinh

Trang 16

Kết quả điều tra tôi nhận thấy đa số học sinh chỉ trả lời được những câu hỏi mang tính chất trình bày, còn những câu hỏi giải thích tại sao, so sánh, đánh giá nhận thức thì các em còn rất lúng túng khi trả lời, học sinh chưa thực sự hứng thú với môn học Do vậy kết quả điều tra cũng không cao

- Về phía giáo viên

Phần lớn đội ngũ giáo viên nói chung mặc dù có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy nhưng chưa quen với dạy học tích hợp liên môn Một số giáo viên chỉ muốn chuyển tải kiến thức, kỹ năng của bài học cho học sinh mà ngại liên kết, tích hợp với những nội dung liên quan từ bài hoặc môn khác đặc biệt là ngạị tổ chức cho học sinh được tham quan di sản trước học tập tiết lịch sử địa phương

Mặt khác giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường một phần nào đó chưa thực sự đầu tư cho bài dạy lịch sử địa phương, ngại tích hợp, ngại tìm ra hướng đi hoặc phương pháp mới trong dạy học tích hợp hoặc liên môn, nếu có tích hợp thì cũng chỉ là liên môn một cách hình thức hoặc tích hợp chưa triệt để, chính vì vậy không làm tăng sự hứng thú, tính tư duy liên hệ của học sinh cho nên chất lượng kiểm tra ở một số lớp còn thấp học sinh rất sợ khi nói thi môn lịch sử

Giáo viên chưa để ý tới việc cung cấp các nguồn tài liệu để học sinh sưu tầm phục vụ cho bài học.và cũng còn lúng túng khi tích hợp di sản lịch sử địa phương trong môn lịch sử theo chủ đề

* Về phía học sinh

Đối với học sinh THCS hiện nay, rất nhiều em chưa coi trọng tiết học lịch sử địa phương, chưa có điều kiện tiếp xúc với các di sản văn hoá địa phương, chưa thực sự muốn tìm hiểu hết tiêt học này, chủ yếu trông chờ vào sự cung cấp sử liệu

và giải thích của người thày

- Học sinh chưa có sự độc lập tư duy, chưa có sự say mê môn học, ngại sưu tầm

tư liệu, ngại đọc chuyện

Trang 17

- Việc học tập có sự liện hệ hoặc tư duy liên kết với các môn học khác còn kém, việc nắm bắt mối liên hệ tương tác qua lại giữa các môn học còn mờ nhạt

- Phần lớn học sinh ít có tư liệu để đọc và tham khảo và cũng chưa có thói quen

đọc sách tham khảo để bổ sung kiến thức môn học

Chính vì những lý do trên nên chúng tôi đã chọn đề tài này để nghiên cứu và thực hiện, hy vọng sẽ góp phần cùng với đồng nghiệp làm tăng dần chất lượng dạy

và học, từ đó sẽ gây được hứng thú với giáo viên và học sinh

* Chuẩn bị

+ Giáo viên:

- Giáo án, bài giảng "Lịch sử quê hương Ninh Bình thời Đinh tiền Lê 1009)"