skkn sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp với hoạt động nhóm nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn tin học

Môn Tin học là một trong những môn học mới và quan trọng trong hệ thốngkiến thức của học sinh phổ thông, là môn học đặc thù có thể sử dụng kết hợp cácphương pháp để nâng cao chất lượng d

I MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Bước vào giai đoạn mới của cách mạng, giai đoạn đẩy mạnh sự nghiệp côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; và, để đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế, đòi hỏi sựnghiệp giáo dục Việt Nam cũng ngày càng phát triển Để phát triển giáo dục trước hếtphải nâng cao chất lượng giáo dục, trong đó đổi mới phương pháp dạy và phươngpháp học là một trong những con đường quan trọng và công cụ thiết yếu Bên cạnhcác phương pháp dạy học truyền thống được sử dụng ở các nhà trường trung học cơ sở(THCS) và trung học phổ thông (THPT), có nhiều trường đã và đang kết hợp sử dụngcác phương pháp dạy học tích cực

Môn Tin học là một trong những môn học mới và quan trọng trong hệ thốngkiến thức của học sinh phổ thông, là môn học đặc thù có thể sử dụng kết hợp cácphương pháp để nâng cao chất lượng dạy của giáo viên và chất lượng học của họcsinh Những năm qua, thực hiện chỉ đạo của Sở GD&ĐT Ninh Bình, đội ngũ giáoviên Trường THPT Nho Quan C đã từng bước áp dụng phương pháp dạy họcbằng sơ đồ tư duy (mind map) vào một số môn như Toán, Sinh học và đã thuđược những kết quả khả quan Nhưng vấn đề đặt ra là làm sao giúp học sinhđang quen với cách dạy học theo phương pháp truyền thống, chuyển sang họctheo phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy một cách hiệu quả nhất? Giáo viên cầnlựa chọn các phương pháp nào để khi phối hợp các phương pháp với nhau sẽ tạođược hiệu quả cao?

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp với hoạt động nhóm nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học” sẽ góp phần

tham gia giải đáp các câu hỏi trên và có ý nghĩa cấp thiết đối với Trường THPTNho Quan C

Trong phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này tôi sẽ trình bày nội dung tiết dạy

có sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp hoạt động nhóm ở tiết 57 - bài 20: Mạng máytính, sách giáo khoa Tin học 10

2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu đề xuất nội dung biện pháp sử dụng sơ đồ tư duy (SĐTD) kết hợpvới các hoạt động nhóm, thảo luận, rèn luyện kỹ năng báo cáo của cá nhân, góp phầnchuyển tiếp từ phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp dạy học tích cực,

nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Tin học ở Trường THPT Nho Quan C

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng sử dụng SĐTD kết hợp hoạt độngnhóm, thảo luận, rèn luyện kỹ năng báo cáo của cá nhân trong dạy, học môn Tin học

ở Trường THPT Nho Quan C

- Đề xuất và trình bày nội dung biện pháp sử dụng SĐTD kết hợp hoạt độngnhóm, thảo luận, rèn luyện kỹ năng báo cáo của cá nhân trong dạy và học môn Tinhọc ở Trường THPT Nho Quan C

4 Đối tượng nghiên cứu:

- Khách thể: Học sinh lớp 10 trường THPT Nho Quan C

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Nội dung chương trình: Bài 20 Mạng máy tính (Tiết 1) – Tin học 10

+ Sách tham khảo về mạng máy tính, các thiết bị kết nối mạng máy tính

5 Phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu tổ chức và thiết kế bài giảng theo sơ đồ tư duy kết hợp với hoạt độngnhóm

- Tổ chức dạy học ở các lớp 10 để thấy được tính hiệu quả của bài giảng sử dụng

sơ đồ tư duy kết hợp hoạt động nhóm, thảo luận và rèn luyện kỹ năng báo cáo của họcsinh ở Trường THPT Nho Quan C

6 Phương pháp nghiên cứu:

- Phân tích nội dung kiến thức của bài học trong sách giáo khoa

- Nghiên cứu các tài liệu tham khảo liên quan đến kiến thức của bài học

- Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến việc thiết kế các phiếu học tập và tài liệuđổi mới phương pháp giảng dạy môn Tin học.

7 Đóng góp khoa học:

Kết quả sáng kiến giúp giáo viên và học sinh chuyển từ phương pháp họctruyền thống sang phương pháp dạy học bằng SĐTD kết hợp với phương pháp lấyhọc sinh làm trung tâm; rèn luyện cho học sinh kỹ năng thuyết trình và tự nghiêncứu một cách hiệu quả Có thể áp dụng đối với lớp có chất lượng học sinh khôngđồng đều, áp dụng được cho nhiều môn học

Sáng kiến có thể được các trường THCS và THPT khác nghiên cứu và vận dụngphù hợp trong dạy học các đối tượng tương ứng

8 Kết cấu của sáng kiến kinh nghiệm

Gồm mở đầu, hai phần, kết luận, tài liệu tham khảo

Phần I

CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TRẠNG PHỐI HỢP SỬ DỤNG SƠ ĐỒ

TƯ DUY VỚI HOẠT ĐỘNG NHÓM, THẢO LUẬN, RÈN LUYỆN KỸ NĂNG BÁO CÁO CỦA CÁ NHÂN TRONG DẠY, HỌC MÔN TIN HỌC Ở

TRƯỜNG THPT NHO QUAN C 1.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học ở bậc trung học cơ sở và trung học phổ thông

Sơ đồ tư duy là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi, đào sâu, mở rộng một ýtưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức… bằng cách kết hợpviệc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tíchcực Tác giả của SĐTD là Tony Buzan, ông là người đã thúc đẩy làn sóng cáchmạng học tập bùng nổ tại nhiều nước trên thế giới và khu vực, trong đó có ViệtNam Có thể nói, SĐTD là con đường dẫn học sinh đến với phương pháp “họccách học”

Tuy nhiên, việc chuyển đổi các dòng chữ dài và đơn điệu trong sách giáokhoa thành các bài học với những hình vẽ, đường cong sinh động và dễ hiểukhông phải là vấn đề dễ dàng đối với giáo viên và học sinh hiện nay Việc thayđổi cách nghĩ, cách học đối với các em học sinh là người dân tộc thiểu số, nhữnghọc sinh cá biệt, hay các lớp học mà học sinh có mặt bằng nhận thức khôngđồng đều, lại càng khó khăn và phức tạp hơn Bởi vì, từ lâu các em đã quen vớiviệc chỉ cần ghi chép các nội dung mà thầy, cô truyền đạt, khi về nhà chỉ cầnhọc thuộc lòng bài cũ, không cần hiểu sâu hay áp dụng vào thực tế, tất cả nhữngđiều đó đã ăn mòn trong cách học của các em bấy lâu nay, do vậy, việc vận dụngphương pháp SĐTD lại càng trở nên gian nan đối với giáo viên

Từ những vấn đề lý luận nêu trên, có thể khẳng định SĐTD là một công cụhữu ích trong giảng dạy và học tập Bằng phương pháp này, giáo viên và họcsinh có thể trình bày ý tưởng và nội dung bài học một cách rõ ràng, sáng tạo,thông tin được tóm tắt cô đọng, đưa ra được nhiều ý tưởng mới… Trong đó,giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, tổ chức, nhận xét, bổ sung và đánh giá trongtiết học; học sinh không phải ghi chép nhiều, thời gian của tiết học được dùng để

thảo luận nghiên cứu và báo cáo; đồng thời học sinh được rèn luyện nhiều kỹnăng, tự tin viết và báo cáo trước tập thể, qua đó giúp các em vượt qua rào cản tự

ti và dám thể hiện chính bản thân mình trước thầy, cô và các bạn trong lớp…Trên thực tế, qua thực hiện việc giảng dạy bằng phương pháp SĐTD trongmột thời gian, có một số tác giả đã nghiên cứu và công bố các công trình nghiêncứu của mình trên lĩnh vực áp dụng SĐTD vào việc dạy và học, nhưng vấn đềđặt ra ở đây là người giáo viên phải làm gì để giúp các em làm quen với phươngpháp học bằng SĐTD? Làm sao phát huy được khả năng sáng tạo, tư duy logicgiúp các em biết cách hoạt động nhóm, hoạt động cá nhân cho hiệu quả? Làmsao để học sinh thiết kế được SĐTD, biết cách báo cáo và trình bày ý tưởng củamình trước tập thể?

Trong bối cảnh và thực trạng như vậy, bản thân là một giáo viên trẻ có một

số năm kinh nghiệm giảng dạy, đã từng thử nghiệm phương pháp dạy học theoSĐTD, tôi nhận thấy việc đưa ra những giải pháp nhằm giúp thầy và trò chuyểnđổi cách học từ phương pháp cũ sang phương pháp mới tích cực, phối hợp cácphương pháp dạy học tích cực với nhau để tạo hiệu quả cao trong tiết học là rấtcần thiết

1.2 Thực trạng dạy học trước khi sử dụng phương pháp sơ đồ tư duy

ở Trường THPT Nho Quan C.

Được thành lập từ năm 2007, Trường THPT Nho Quan C luôn nhận được

sự quan tâm của các cấp lãnh đạo như Sở GD&ĐT Ninh Bình, Ủy ban nhân dânhuyện Nho Quan Nhà trường đã ban đầu có được một cơ sở dạy và học đápứng được nhu cầu của một trường, việc tiến hành sáng kiến kinh nghiệm này cónhững thuận lợi đáng kể

Học sinh của Trường nằm trong 7 xã trong khu vực phía Bắc của huyệnNho Quan bao gồm: Gia Lâm, Gia Thủy, Gia Tường, Gia Sơn, Đức Long, XíchThổ, Thạch Bình, việc tìm hiểu hoàn cảnh, nắm bắt được khả năng tiếp thu bàicủa học sinh cũng như phát hiện ra những học sinh có năng khiếu khá thuận tiện

Đa số các em chăm ngoan, có ý chí phấn đấu và có thời gian tự học bài vào buổitối trên lớp nên việc chuẩn bị bài mới luôn đảm bảo

Bên cạnh đó Ban Giám Hiệu luôn quan tâm, chỉ đạo kịp thời nên giáo viên

có những ý tưởng mới hay những biện pháp dạy học mới mang tính sáng tạo sẽđược ủng hộ và triển khai vào thực tế

Bên cạnh những thuận lợi nói trên, khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệmnày tôi cũng gặp không ít những khó khăn đó là cơ sở vật chất và đồ dùng dạyhọc cho môn Tin học vẫn còn chưa đầy đủ; có một số các em học sinh là con emngười dân tộc, hay những học sinh cá biệt ở trường khác chuyển tới; mặt bằngkiến thức không đồng đều, các em quen với lối học thụ động; các em tự học ởnhà vào buổi tối nên giáo viên khó kiểm tra được việc tự học của các em; một sốđối tượng gia đình phụ huynh học sinh ở xa trường, có một số ít gia đình việcquan tâm tới con cái … Chính những khó khăn trên đã khiến tập thể giáo viêncủa Trường luôn mong muốn tìm ra biện pháp tốt nhất để giúp các em bù lấpnhững khoảng trống kiến thức ở lớp dưới, hỗ trợ để các em tiếp thu tốt chươngtrình đang học, từng bước nâng cao chất lượng đào tạo của Trường

Hiện nay trong thực tế, còn nhiều học sinh, sinh viên học tập một cách thụđộng, đơn thuần là chỉ nhớ kiến thức một cách máy móc mà không rèn luyện kỹnăng tư duy hay thuyết trình Với cách học truyền thống đã khiến tư duy củanhiều học sinh đi vào lối mòn, học sinh chỉ ghi chép thông tin bằng các ký tự,đường thẳng… với cách ghi chép này chúng ta không kích thích được sự pháttriển của trí não, điều đó làm cho một số học sinh tuy học tập rất chăm chỉ nhưng

sự tiếp thu vẫn hạn chế Học sinh học bài nào biết bài đó, cô lập nội dung của cácmôn mà chưa nhận thấy sự liên hệ của kiến thức vì thế chưa phát triển được tưduy logic và tư duy hệ thống, việc vận dụng kiến thức vào các bài học tiếp theo vàứng dụng trong thực tiễn còn rất hạn chế Các em không nắm bắt được kiến thứctrọng tâm, mối liên kết của chúng, bài học trở nên đơn điệu, khó nhớ kiến thức,không kích thích được tính sáng tạo của cá nhân và tập thể Bên cạnh đó học sinh

luôn cảm thấy mất tự tin khi đứng trước tập thể, không biết làm thế nào để trìnhbày một vấn đề cho logic và mang tính thuyết phục Kết quả dẫn đến học sinhkhông tập trung trong giờ học, mất tự tin khi đến lớp, buồn chán, thất vọng vàđánh mất sự đam mê học hỏi.

Trăn trở trước tình hình thực tế: Trường chúng tôi là một trường miền núithành lập chưa lâu, số lớp học trong trường là 24 lớp, được phân thành các lớpchọn và các lớp cơ bản Ở các lớp chọn đa số các em có lực học khá, giỏi nhưng

ở các lớp cơ bản lực học của các em còn yếu, chưa có ý thức học tập Vì thếviệc giúp các em nâng cao trình độ nhận thức, tiếp thu bài học nhanh, phát huytính sáng tạo, khả năng tư duy và tự giác học tập là một vấn đề nan giải đối vớiđội ngũ giáo viên của trường Bên cạnh đó các em còn chưa coi trọng môn Tinhọc, coi đó là môn học phụ Cũng chính từ lý do này, tôi đã nghiên cứu, áp dụng

và mạnh dạn đưa ra biện pháp ban đầu, giúp học sinh biết kết hợp một sốphương pháp học tập tích cực và sử dụng SĐTD trong môn Tin học

Từ năm 2013 - 2015, với sự tìm tòi thử nghiệm, được sự giúp đỡ của tậpthể, bản thân tôi đã chủ động từng bước triển khai tiết học bằng cách cho họcsinh chuẩn bị bài mới ở nhà, trên lớp học thầy và trò cùng hoạt động nhóm, sửdụng đồ dùng dạy học phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, giáo viêndẫn dắt gợi mở vấn đề, đặt câu hỏi, học sinh nghiên cứu và trả lời các câu hỏi

mà giáo viên đưa ra Thật vui mừng, trên tổng thể, với phương pháp dạy học

này, tôi đã thu được nhiều thành tích đáng khích lệ, nâng cao tỉ lệ học sinh khá

giỏi môn Tin học

Trong năm học 2015 - 2016 này, tôi đã sử dụng SĐTD để chọn dạy một sốbài học môn Tin học trong chương trình chính khóa Tôi nhận thấy, nếu chúng tachuyển ngay từ phương pháp học ghi chép sang sử dụng bản đồ tư duy thì họcsinh sẽ gặp nhiều khó khăn Học sinh sẽ lúng túng không biết phải bắt đầu từđâu, không biết tìm từ chìa khóa, không biết thiết kế một SĐTD cho hiệu quả.Biện pháp nào có thể giải quyết những tồn tại là hầu hết học sinh không

biết tìm những từ trọng tâm mà chỉ viết được các ghi chú theo kiểu truyềnthống? Các em chỉ biết cách chắt lọc thông tin từ sách giáo khoa, các ghi chúnày vẫn dài mà không cần thiết cho việc học của học sinh trong bài học đó, nhưvậy thời gian học bị tiêu hao mà không hiệu quả, các ghi chép dài dòng khó nhớ.Cuối tiết học tôi đặt câu hỏi để kiểm tra xem các em có ghi nhớ được gì không.Câu trả lời là hầu hết các em không thể nhớ được nội dung và hệ thống hóa đượckiến thức của bài, học sinh phải nhìn lại sách giáo khoa mới trả lời được các câuhỏi.

Đây là khó khăn của hầu hết các thầy cô và học sinh gặp phải khi chuyển từcách học truyền thống sang sử dụng SĐTD Tất cả chúng ta đều nhận thấySĐTD giúp người học sáng tạo hơn, tiết kiệm thời gian hơn, giải quyết các vấn

đề triệt để hơn, thấy được bức tranh tổng thể, lên được kế hoạch, truyền đạtthông tin tốt hơn; và cảm nhận bước đầu: không khí tiết học nhẹ nhàng hơn,thoải mái hơn Tuy nhiên, làm sao để áp dụng cho đối tượng học sinh có họclực từ trung bình trở xuống, đặc biệt với học sinh là dân tộc thiểu số ở vùngnúi ? Đây lại là một vấn đề nan giải đặt ra Và chúng tôi lai tiếp tục nghiên cứu,thử nghiệm, để từ đó có kinh nghiệm sẽ trình bày phần tiếp sau

Kết luận phần I

Bên cạnh việc đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, thì đổi mới phươngpháp dạy học với mục tiêu lấy học sinh làm trung tâm chính là bước phát huytính tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo của người học

Đội ngũ giáo viên Trường THPT Nho Quan C đã từng bước áp dụngphương pháp dạy học bằng SĐTD với một số môn hoc, trong đó có môn Tinhọc Từ thực tế sử dụng và kết quả mang lại, có thể khẳng định SĐTD là một

công cụ hữu ích trong giảng dạy và học tập Tuy nhiên, việc thực hiện SĐTDkhông đơn giản và dễ dàng, khi mà học sinh đang quen với phương pháp truyềnthống từ bao nhiêu năm nay Vậy dạy học theo phương pháp SĐTD như thế nàocho hiệu quả nhất ?

Từ những suy nghĩ trên, phần trọng tâm của đề tài sẽ trình bày các nội dungbiện pháp phối hợp sử dụng SĐTD với hoạt động nhóm và thảo luận, rèn luyện

kỹ năng báo cáo của cá nhân để phát huy tính tự chủ, sáng tạo cho học sinh,đồng thời để giáo viên lựa chọn phương pháp phù hợp và đạt hiệu quả cao trongquá trình truyền thụ bài giảng Những nội dung này sẽ được trình bày kỹ trongphần II

Phần II BIỆN PHÁP PHỐI HỢP SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY VỚI HOẠT ĐỘNG NHÓM, THẢO LUẬN, RÈN LUYỆN KỸ NĂNG BÁO CÁO

CỦA CÁ NHÂN TRONG DẠY HỌC MÔN TIN HỌC 2.1 Mục tiêu phối hợp hoạt động nhóm, thảo luận, rèn luyện kỹ năng báo cáo của cá nhân nhằm nâng cao chất lượng dạy, học môn Tin học

Việc sử dụng phương pháp SĐTD phối hợp với các phương pháp học tậphoạt động nhóm, thảo luận, rèn luyện kỹ năng báo cáo của cá nhân trong dạyhọc cần đạt tới các mục tiêu sau:

Giúp học sinh chuyển từ cách học truyền thống sang cách học tích cựcthông qua hoạt động nhóm và rèn luyện kỹ năng báo cáo

Tiếp tục chuyển đổi từ phương phương pháp hoạt động nhóm, thảo luận vàrèn luyện kỹ năng báo cáo sang kết hợp các phương pháp học nói trên với việc

sử dụng SĐTD Trong đó vai trò của hoạt động nhóm, báo cáo và thảo luận cânbằng với việc sử dụng SĐTD

Tận dụng tối đa thời gian của tiết học vào các hoạt động tích cực của họcsinh, giảm việc ghi chép trên lớp Do đó, giúp học sinh bớt căng thẳng, mệt mỏi

để tập trung vào việc nghe giáo viên giảng giải, phân tích bài học

Quá trình thực hiện phương pháp SĐTD, giáo viên sẽ đóng vai trò là người

tổ chức, hướng dẫn, nhận xét, bổ sung và đánh giá học sinh, chứ không đơnthuần chỉ là người truyền đạt kiến thức giáo khoa một cách khô khan

Ngoài ra, với phương pháp SĐTD có thể áp dụng cho nhiều môn học, cóthể sử dụng rộng rãi ở nhiều trường học, kể cả các địa phương có điều kiện khókhăn, vùng xa xôi

2.2 Nội dung và cách thức phối hợp hoạt động nhóm, thảo luận, rèn luyện

kỹ năng báo cáo của cá nhân trong dạy, học môn Tin học ở trường THPT Nho Quan C.

Để giúp học sinh phối hợp tốt hoạt động nhóm, thảo luận, rèn luyện kỹnăng báo cáo, quan sát, nhận xét, đóng góp ý kiến và sử dụng SĐTD hiệu quảchúng ta cần tiến hành các giai đoạn cơ bản như sau:

2.2.1 Đánh giá tình hình cụ thể của đối tượng dạy để phân nhóm

Trước tiên cần kiểm tra học lực và kết quả môn Tin học của học sinh thôngqua bảng điểm của những năm học trước, tiếp theo giáo viên đưa ra những câu

hỏi có cấp độ khó nâng cao dần để chọn lọc và đánh giá đúng thực chất của họcsinh.

Sau đó giáo viên tiến hành phân nhóm để các em hoạt động cố định trongcác tiết học Thông thường với sĩ số học sinh trung bình của trường tôi là 37 họcsinh/lớp, tôi chia mỗi lớp thành 4 nhóm, trong đó có cả học sinh giỏi, khá, trungbình và yếu xem lẫn nhau Việc phân nhóm và hoạt động cùng nhau một cách cốđịnh trong mỗi tiết học sẽ giúp các em làm quen với nhau và tinh thần hỗ trợ sẽđược nâng cao bởi vì kết quả hoạt động của mỗi nhóm sau mỗi tiết học đều đượcđánh giá, xếp loại Kết quả hoạt động của mỗi thành viên chính là kết quả hoạtđộng chung của cả nhóm

Mỗi nhóm đều có danh sách cụ thể Ở đây không có nhóm trưởng, qua quátrình áp dụng giảng dạy và theo dõi của cá nhân, tôi thấy rằng nếu phân côngnhóm trưởng dễ dẫn đến hiện tượng những em học sinh yếu hơn sẽ ỷ lại, đợi chờkết quả của nhóm trưởng và các bạn khác mà không vân động suy nghĩ, đónggóp ý kiến cũng như khả năng tư duy của mình

Tôi yêu cầu các nhóm hoạt động theo tiêu chí mà giáo viên đưa ra Việc cánhân nào sẽ đại diện cho cả nhóm lên báo cáo hay trả lời câu hỏi sẽ không đượcbiết trước Chính điều này sẽ giúp tất cả các thành viên của nhóm đều phải nỗlực và hoạt động hết sức mình, nếu cá nhân nào không hiểu nội dung kiến thức,các em bắt buộc phải tìm tòi hay hỏi bạn bè để hiểu và trả lời được những vấn đềđó

Việc chia nhóm ngay từ những ngày đầu rất quan trọng vì nó sẽ ảnh hưởngtới kết quả hoạt động và điểm số của các em sau này

2.2.2 Tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm chủ động - bước đệm để chuyển sang học bằng sơ đồ tư duy

- Chuẩn bị tiết học:

Giáo viên yêu cầu học sinh chuẩn bị bài trước khi đến lớp bằng cách tìmcác mục chính và nội dung chính của bài học Học sinh trả lời các câu hỏi trong

sách giáo khoa và tự mình tìm những kiến thức trọng tâm của của bài học Giáoviên cần kiểm tra việc chuẩn bị bài trước khi tiến hành nội dung bài mới mộtcách kỹ lưỡng để tập cho học sinh thói quen tự học tập nghiên cứu ở nhà Nếu

bỏ qua khâu này, học sinh sẽ không tự giác chuẩn bị SĐTD khi giáo viên đưa rayêu cầu ở các bước sau

- Tiến trình tiết học: Được tiến hành thông qua các bước cụ thể sau:

Bước 1: Tiến hành bài học bằng cách giải quyết hệ thống câu hỏi cho trước

trên bảng

Giáo viên yêu cầu học sinh di chuyển chỗ ngồi, về vị trí hoạt động nhóm,cùng nhau thảo luận trả lời các câu hỏi mà giáo viên đưa ra Hệ thống câu hỏinày bám sát nội dung bài học Mục đích của bước này nhằm giúp học sinh tìm ranhững nội dung cơ bản nhất trong các mục của bài mới để từ đó biết cách tìm ra

từ chìa khóa sau này

Thời gian hoạt động nhóm thông thường sẽ chiếm 1/3 thời lượng tiết học.Giáo viên chỉ ghi đề mục của bài học trên bảng, và chia cột theo số lượng mụclớn trong bài Trong quá trình học sinh thảo luận theo nhóm, giáo viên sẽ baoquát và hỗ trợ các em, định hướng cho các em có thể tìm ra những câu trả lờihợp lý Hết thời gian thảo luận học sinh sẽ dừng lại chuyển sang bước thứ 2

Bước 2: Hoàn thiện nội dung thảo luận vào phiếu học tập chung của nhóm

Sau khi học sinh đã thảo luận xong , giáo viên sẽ yêu cầu các nhóm hoànthành bài học bằng cách mỗi nhóm cử ra một thư ký viết phần nội dung chính mànhóm mình đã thảo luận vào phiếu học tập chung của cả nhóm Thông thườngmỗi nhóm sẽ phụ trách mỗi mục lớn trong sách giáo khoa Thời gian hoàn thànhvào phiếu học tập của mỗi nhóm là 2 phút Sau 2 phút các nhóm sẽ đưa các phiếuhọc tập đó treo lên bảng

Bước 3: Học sinh báo cáo trước tập thể phần mới thảo luận

Khi các nhóm treo phiếu học tập của mình lên bảng, giáo viên tiếp tục chỉđịnh bất kỳ học sinh nào đó trong mỗi nhóm, lên báo cáo trước lớp từng phầntheo trình tự trong nội dung bài học

Để thực hiện tốt bước này, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh cách giớithiệu bản thân, cách báo cáo một nội dung kiến thức và kết thúc bài báo cáo củamình Mỗi học sinh khi lên báo cáo sẽ giới thiệu họ tên của mình, thuộc nhómmấy và nội dung mình sẽ báo cáo Nội dung phần báo cáo cần bám sát những ýchính của bài học, dựa trên việc thảo luận những câu hỏi mà giáo viên đã đưa ra

từ đầu tiết học Các học sinh khác sẽ nghe bạn báo cáo Kết thúc phần báo cáocủa mình, học sinh sẽ cám ơn các bạn và giáo viên đã lắng nghe và nhận những

cụ học tập như tranh ảnh, mô hình, dụng cụ học tập để hỗ trợ, lấy thêm ví dụ vàgiảng giải những nội dung khó, mang tính tư duy hay chuyên môn cao Ở bướcnày giáo viên đóng vai trò người điều khiển, nhận xét, đánh giá và hoàn thiệnkiến thức cần nắm được ở mục vừa thảo luận Sau đó giáo viên và học sinh sẽtìm ra bài làm xuất sắc nhất của một nhóm để treo lên bảng theo từng phần nộidung của bài

Thời gian đầu học sinh sẽ cảm thấy bỡ ngỡ khi tự tìm tòi kiến thức cũngnhư đứng trước cả lớp để trình bày một vấn đề, nhưng chỉ sau vài tiết học nhưthế, học sinh sẽ quen dần với cáchhọc này, các em có thể thảo luận để tìm rađược nội dung kiến thức cơ bản của bài học và tự tin báo cáo

Học sinh cả lớp sẽ xem lại phần chuẩn bị ở nhà của mình và bổ sung nhữngphần kiến thức còn thiếu Như vậy giáo viên sẽ không còn nặng nề về vở soạnhay vở ghi chép của học sinh nữa, vì học sinh sẽ kết hợp hai loại vở để tích lũythông tin cho mình.

Cứ như vậy giáo viên và học sinh sẽ báo cáo, thảo luận để giải quyết hếtnội dung bài học mới

Bước 5: Tổng hợp kiến thức và đánh giá

Cuối tiết học toàn bộ nội dung kiến thức cần nắm bắt được thể hiện trênbảng Học sinh hoàn thiện bài học trong vở của mình Kết quả của ý thức hoạtđộng thảo luận nhóm, việc ghi chép trên bảng, kết quả báo cáo trước lớp và kếtquả những ý kiến đóng góp đúng sẽ là thành tích chung của cả nhóm

Cuối cùng giáo viên đánh giá, nhận xét ý thức chuẩn bị bài ở nhà và tinhthần làm việc theo nhóm cùng với kỹ năng báo cáo của các nhóm Với những cánhân có thành tích tốt sẽ được cộng điểm hay cho điểm ngay sau tiết học Điềunày động viên các em rất nhiều để học tốt hơn

Hoạt động thảo luận nhóm, tập tìm các từ chìa khóa và báo cáo như trên sẽđược áp dụng trong 2 tới 3 tuần đầu, giúp học sinh làm quen với việc chủ độngnghiên cứu và tìm tòi kiến thức mới, giúp các em tự tin khi đứng lên báo cáomột vấn đề nào đó trước tập thể hay trước đám đông Hầu hết học sinh củachúng ta ở các trường có nhiều học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số,mỗi khi đứng trước tập thể để báo cáo một vấn đề, các em thường lúng túngkhông biết bắt đầu từ đâu, diễn giải vấn đề đó và kết thúc như thế nào Rào cảnngôn ngữ và khả năng diễn đạt đã hạn chế khả năng học tập sáng tạo của họcsinh rất nhiều Qua cách học như trên tôi đã giúp các em học sinh của mình rất

tự tin, hứng khởi và hoạt động tích cực trong tiết học, các em biết tự học tập vàkhai thác hình trong sách giáo khoa cũng như đưa ra được các ví dụ hợp lý.Đây chính là bước đệm để giúp học sinh chuyển sang cách học với SĐTDmột cách hiệu quả

2.2.3 Hướng dẫn học sinh hiểu khái niệm, ý nghĩa, biết cách thiết kế sơ

đồ tư duy và tìm từ chìa khóa.

[ Hình 1: Giới thiệu sơ đồ tư duy]

Sau khi học sinh đã quen với cách học chủ động trong hoạt động nhóm,giáo viên cần có tiết ngoại khóa hoặc phụ đạo để giúp các em hiểu khái niệmSĐTD là gì, tại sao nên chuyển từ cách học truyền thống sang cách học nhóm và

sử dụng SĐTD ? Đưa ra những SĐTD mẫu và kết quả học tập bằng SĐTD ở cáctrường khác và các nước khác trên thế giới, đặc biệt là các bài báo, bài phỏngvấn với tác giả của SĐTD, các hình ảnh thực tế, thông qua hoạt động này giúpcác em say mê hứng thú trong việc tiếp cận với phương pháp học mới Qua thực

tế cho thấy, nhiều học sinh trung bình, khá và giỏi sẽ hưởng ứng ngay và thíchthú với việc học theo SĐTD, nhưng phần lớn các em học sinh yếu và kém sẽcảm thấy chán nản, không muốn học vì bản thân các em đã không chịu khó tìmtòi, đầu từ thời gian vào việc chuẩn bị bài ở nhà, bên cạnh đó các em không xácđịnh được đâu là từ chìa khóa và trọng tâm của bài Chính vì vậy việc truyềncảm hứng cho các em, hướng dẫn để các em có thể tự thiết kế được SĐTD cũngrất cần được chú ý Việc hoạt động nhóm theo phương pháp chia nhóm cố định

sẽ hỗ trợ học sinh có học lực yếu kém ở các trường có lượng học sinh khá giỏi

còn hạn chế, giải quyết những tồn tại này.

[Hình 2: Học sinh tham gia tiết ngoại khóa về sơ đồ tư duy]

2.2.4 Giáo viên thiết kế mẫu sơ đồ tư duy

Việc tìm hiểu lý thuyết chỉ là bước mở đầu, việc thực hành và giúp các emđược tiếp cận với SĐTD trong tiết học thực tế sẽ giúp cho các em hiểu rõ việcmình phải làm hơn Hoạt động nhóm như đã nêu ở mục 2.1.2 đã giúp học sinhrèn luyện khả năng bao quát vấn đề, tìm được nội dung chính của bài học, rènluyện kỹ năng báo cáo và ghi chép trong phiếu học tập, nhưng việc tìm ra từchìa khóa và phát huy khả năng tư duy sáng tạo của các em thì cần phải thôngqua SĐTD

Để tiến hành một tiết dạy với mục đích vừa học bài mới vừa hướng dẫn họcsinh thiết kế SĐTD đòi hỏi giáo viên phải có khả năng bao quát, tổng hợp kiến

kỹ năng vẽ hình Giáo viên tiến hành vẽ tiêu đề bài học ở trung tâm bảng bằngphấn màu, sau đó đặt câu hỏi cho học sinh về số lượng mục trong bài, nội dungchính từng mục và cách thiết kế cụ thể một bài học trên bảng Mỗi mục đượcthiết kế theo dạng nhánh với từng màu khác nhau Giáo viên đặt các câu hỏitương tự hệ thống câu hỏi ở phần trước đã rèn luyện cho học sinh để điền từ chìakhóa vào các nhánh của SĐTD Kết quả sau tiết học, học sinh cùng giáo viênthiết kế xong bài học bằng SĐTD Giáo viên cũng nhắc học sinh những điểmtránh không sử dụng khi tạo một SĐTD như quá lạm dụng màu sắc, chỉ chú ý tới vẽhình mà quên nội dung kiến thức

Giáo viên làm mẫu cho học sinh từ 2 đến 3 tiết, sau đó yêu cầu học sinh vềnhà tự thiết kế bài học mới bằng SĐTD như đã được hướng dẫn Ở đây giáo viênkhông bó buộc cứng nhắc ý tưởng của học sinh, cần tôn trọng các em và chỉnhắc nhở khi có những học sinh vẽ sơ đồ bằng những hình dáng không phù hợpvới lứa tuổi hay nội dung kiến thức

Hình 3: Bài học bằng sơ đồ tư duy]

2.2.5 Kế hoạch bài học có sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp hoạt động nhóm, thảo luận, rèn luyện kỹ năng báo cáo trong giờ dạy thực tế

HS biết: - Nhu cầu kết nối mạng máy tính trong lĩnh vực truyền thông.

- Khái niệm mạng máy tính

HS hiểu: - Các cách kết nối mạng máy tính

2 Kĩ năng

HS phân biệt được: Mạng có dây và mạng không dây, một số thiết bị kết nối

trong mạng máy tính

3 Thái độ

- Giáo dục học sinh lòng yêu thích môn học

- Giáo dục học sinh có ý thức học tập, vui chơi lành mạnh có ích trên mạngmáy tính

II NỘI DUNG BÀI HỌC:

- Tìm hiểu về mạng máy tính và phương tiện truyền thông của mạng máytính

III CHUẨN BỊ

1 Giáo viên: - Giáo án, máy chiếu, các thiết bị mạng, giấy A0, bút dạ, bút

màu

- Thuyết trình, vấn đáp, trực quan, hoạt động nhóm

2 Học sinh: Đọc trước thông tin bài, nghiên cứu theo hệ thống câu hỏi.

IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức và kiểm diện: (1 phút)

GV kiểm tra sĩ số HS

2 Kiểm tra bài cũ: ( 2 phút)

GV kiểm tra tổng quát sơ đồ tư duy nội dung bài học chuẩn bị trước ở nhàcủa học sinh

3 Tiến trình bài mới

HOẠT ĐỘNG 1: VÀO BÀI (1 PHÚT)

GV: Đặt vấn đề

Máy tính ra đời và ngày càng được sử

dụng rộng rãi trong tất cả các lĩnh vực và

trong các cơ quan, văn phòng Trong

phòng làm việc của tổ Toán – Tin trường

THPT Nho Quan C các giáo viên sử

dụng máy tính để làm việc, các em hãy

cho biết có những cách nào để có thể sao

chép tài liệu từ máy này sang máy khác

hoặc các máy tính có thể in tài liệu bằng

- Kĩ năng: Rèn cho HS kĩ năng tư duy, hoạt động nhóm, thuyết trình,

phản biện

2 Phương pháp, phương tiện dạy học:

- Phương pháp: Hoạt động nhóm, thuyết trình, phản biện

- Phương tiện: Máy chiếu, giấy A0, bút dạ, bút màu…

3 Các bước hoạt động:

- Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, phát giấy A0, bút dạ, yêu cầu cả

4 nhóm cùng thảo luận nội dung hoạt động 2

Bước 1: Thảo luận nhóm (5phút)

GV: Cho học sinh quan sát một số mô hình

về mạng máy tính

-GV yêu cầu HS quan sát trên máy chiếu

mô hình mạng máy tính và thảo luận về

thành phần, lợi ích của mạng máy tính?

-Cá nhân HS đề xuất các ý kiến

-Nhóm trưởng tổng kết ý kiến chung của

cả nhóm – vẽ SĐTD vào giấy A0

Bước 2: HS Báo cáo (5phút)

-4 nhóm treo bài làm lên bảng

-GV gọi 1 học sinh bất kỳ đại diện nhóm

lên báo cáo

-HS của nhóm khác có thể nêu câu hỏi

phản biện

Bước 3: GV tổng kết (5 phút)

-GV yêu cầu HS sử dụng kiến thức trên

giải đáp câu hỏi trong phần đặt vấn đề

-GV cho HS xem SĐTD tổng quan kiến

1 Mạng máy tính là gì?