Thực trạng công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực ở trường trung cấp kỹ thuật hải quân

HỒ CHÍ MINH Lâm Viết Thanh THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT HẢI QUÂN LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC Thành phố

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Lâm Viết Thanh

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC Ở TRƯỜNG TRUNG

CẤP KỸ THUẬT HẢI QUÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2011

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Lâm Viết Thanh

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC Ở TRƯỜNG TRUNG

CẤP KỸ THUẬT HẢI QUÂN

Chuyên ngành : Quản lý giáo dục

Mã số : 60 14 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS TS ĐOÀN VĂN ĐIỀU

Thành phố Hồ Chí Minh – 2011

LỜI CẢM ƠN

 Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô trường Đại học Sư phạm TP HCM đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ tôi có được kiến thức về quản lý giáo dục

ý để tôi có thể hoàn thành cuốn luận văn này và đồng thời cảm ơn quý thầy cô là đồng giám khảo

Chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các phòng chức năng cùng giáo viên, học viên trường TCKT Hải quân đã giúp đỡ, cung cấp cho tôi những thông tin cần thiết để tôi hoàn thành luận văn này

Tháng 8/2011

MỤC LỤC

3

LỜI CẢM ƠN3 1

3

MỤC LỤC3 2

3

MỞ ĐẦU3 5

3

1 Lý do chọn đề tài3 5

3

2 Mục đích nghiên cứu3 6

3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu3 6

3

4 Giả thuyết khoa học3 6

3

5 Nhiệm vụ của đề tài3 6

3

6 Phương pháp nghiên cứu3 7

3

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu3 7

3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI3 8

3

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề3 8

3

1.1.1 Nước ngoài3 8

3

1.1.2 Trong nước3 8

3

1.2 Một số khái niệm (Thuật ngữ liên quan đến đề tài)3 9

3

1.2.1 Quản lý trường học3 9

3

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy học3 10

3

1.2.3 Quản lý việc đổi mới PPDH3 11

3

1.2.4 Đổi mới Phương pháp dạy học theo hướng tích cực3 11

3

1.2.4.1 Đổi mới3 11

3

1.2.4.2 Phương pháp dạy học3 11

3

1.2.4.3 Phương pháp dạy học tích cực3 11

3

1.3 Cơ sở lý luận về đổi mới PPDH3 12

3

1.3.1 Các phương pháp dạy học truyền thống3 12

3

1.3.2 Đổi mới phương pháp dạy học3 13

3

1.3.3 Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực3 14

1.3.3.2 Áp dụng các PPDH hiện đại3 17

3

1.4 Cơ sở lý luận về quản lý việc đổi mới PPDH3 21

3

1.4.1 Chức năng quản lý của hiệu trưởng3 21

3

1.4.1.1 Chức năng hoạch định3 21

3

1.4.1.2 Chức năng tổ chức thực hiện kế hoạch3 22

3

1.4.1.3 Chức năng chỉ đạo3 22

3

1.4.1.4 Chức năng kiểm tra3 23

3

1.4.2 Nội dung quản lý đổi mới phương pháp dạy học3 23

3

1.4.2.1 Kế hoạch hóa việc đổi mới PPDH3 23

3

1.4.2.2 Tổ chức việc thực hiện đổi mới PPDH3 24

3

1.4.2.3 Chỉ đạo việc thực hiện đổi mới PPDH3 24

3

1.4.2.4 Kiểm tra đánh giá, điều chỉnh quản lý việc đổi mới PPDH3 25

3

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT HẢI QUÂN3 29

3

2.1 Một số đặc điểm liên quan đến vấn đề nghiên cứu3 29

3

2.1.1 Đặc điểm hoạt động dạy học ở Trường TCKT Hải quân3 29

3

2.1.2 Mẫu khảo sát và công cụ đo lường3 30

3

3

2.2.1 Thực trạng nhận thức về đổi mới PPDH3 31

3

2.2.2 Thực trạng nhận thức về mục đích đổi mới PPDH3 32

3

2.2.3 Thực trạng nhận thức về xu thế đổi mới PPDH3 34

3

2.2.4 Đánh giá khó khăn, thuận lợi trong việc đổi mới PPDH3 35

3

3

2.2.6 Đánh giá kết quả của việc đổi mới PPDH3 40

3

2.3 Nguyên nhân của thực trạng đổi mới PPDH3 42

3

2.3.1 Nguyên nhân chủ quan3 42

3

2.3.2 Nguyên nhân khách quan3 43

2.4.1 Thực trạng tổ chức, điều khiển việc đổi mới PPDH3 43

3

2.4.2 Thực trạng kiểm tra, đánh giá việc đổi mới PPDH3 46

3

2.5 Nguyên nhân của thực trạng quản lý việc đổi mới PPDH3 51

3

2.5.1 Nguyên nhân chủ quan3 51

3

2.5.2 Nguyên nhân khách quan3 52

3

Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ VIỆC THỰC HIỆN ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TCKT HẢI QUÂN3 53

3

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp3 53

3

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo hệ thống tính cấu trúc3 53

3

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn3 53

3

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả3 54

3

3.2 Một số biện pháp3 54

3

3.2.1 Nâng cao nhận thức về việc đổi mới PPDH3 54

3

3.2.2 Kế hoạch hóa việc đổi mới PPDH3 55

3

3.2.3 Tổ chức việc đổi mới PPDH3 56

3

3.2.4 Điều khiển thực hiện việc đổi mới PPDH3 57

3

3.2.5.Kiểm tra, điều chỉnh công tác quản lý việc đổi mới PPDH3 58

3

3.3 Khảo cứu tính cần thiết, tính khả thi của biện pháp3 60

3

3.3.1 Tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp3 60

3

3.3.1.1 Biện pháp nâng cao nhận thức về đổi mới PPDH (BP1)3 60

3

3.3.1.2 Biện pháp kế hoạch hóa việc đổi mới PPDH (BP2)3 62

3

3.3.1.3 Biện pháp tổ chức việc đổi mới PPDH (BP3)3 65

3

3.3.1.4 Biện pháp điều khiển việc thực hiện đổi mới PPDH (BP4)3 67

3

3

3.3.2 Đánh giá chung về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp3 76

3

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ3 78

3

TÀI LIỆU THAM KHẢO3 81 PHỤ LỤC 84

MỞ ĐẦU

9

1 Lý do chọn đề tài

Nhân loại đang tiến vào thời đại “văn minh trí tuệ”, “xã hội thông tin”, “nền kinh tế tri thức” lấy tri thức làm động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội Giáo dục và học tập chính là con đường, phương tiện cơ bản tạo ra nguồn động lực đó Trong thời đại mới, cùng với sự phát triển của tri thức, tốc độ đổi mới kiến thức cũng gia tăng nhanh chóng Lượng kiến thức mà mỗi người cần phải gặt hái được trong những năm ngồi trên ghế nhà trường ngày một tăng nhiều hơn Điều 9, chương 1, Luật giáo dục ghi rõ: “Phát triển giáo dục phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, tiến bộ khoa học – công nghệ, củng cố quốc phòng, an ninh; thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa,

xã hội hóa; bảo đảm cân đối về cơ cấu trình độ, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu vùng miền; mở rộng qui

mô trên cơ sở bảo đảm chất lượng và hiệu quả; kết hợp giữa đào tạo và sử dụng”

Triển khai Nghị quyết Trung ương bốn khóa VII, Đảng ủy quân sự Trung ương đã đề ra Nghị quyết về tiếp tục đổi mới công tác đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn, kĩ thuật và xây dựng nhà trường chính qui, trong Nghị quyết có đoạn viết: “Nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên môn, kĩ thuật – lực lượng nồng cốt của lực lượng vũ trang”

Quyết định số 423/QĐ-BQP ngày 15/3/2005 của Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng về việc xây dựng “Đề án đổi mới qui trình, chương trình đào tạo cán bộ nhân viên chuyên môn kĩ thuật” trong toàn quân theo hướng rút ngắn thời gian đổi mới, cập nhật và tích hợp kiến thức đảm bảo chuẩn hóa, chính qui hóa, hiện đại hóa, đòi hỏi phải đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp

Quân chủng Hải quân là một đơn vị kĩ thuật được trang bị phương tiện, vũ khí hiên đại có nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền trên biển và thềm lục địa của Tổ quốc Để thực hiện tốt nhiệm vụ trên cần phải có một đội ngũ cán bộ và nhân viên kĩ thuật được đào tạo với chất lượng cao Đội ngũ nhân viên kĩ thuật này không những chỉ biết khai thác sử dụng tốt trang bị, vũ khí hiện đại mà còn phải biết bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa, thực hiện “giữ tốt, dùng bền, an toàn, tiết kiệm”

Trường Trung cấp kĩ thuật Hải quân (TCKT) được thành lập năm 1991, có nhiệm vụ đào tạo đội ngũ nhân viên kĩ thuật với nhiều ngành nghề khác nhau nhằm duy trì sức sống kỹ thuật trong toàn Quân chủng

Trải qua 20 năm xây dựng, nhà trường đã không ngừng phát triển trên mọi lĩnh vực như đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, học viên, cơ sở vật chất cả về số lượng và chất lượng Mặc dù vậy để đáp ứng được yêu cầu đào tạo ra những con người phục vụ cho một Quân chủng kỹ thuật hiện đại và hội nhập thì yêu cầu chất lượng đào tạo cần phải nâng cao hơn nhiều

Muốn cho chất lượng đào tạo được nâng nên chúng ta phải giải quyết rất nhiều yếu tố liên

quan đến quá trình đào tạo, trong đó có yếu tố phương pháp dạy học

Trên thực tế ở Trường TCKT Hải quân, phương pháp dạy học vẫn còn chủ yếu theo kiểu truyền thống “thầy đọc, trò chép và học thuộc lòng” nên đa số học viên thụ động, không biết cách tự học, các kĩ năng tự học còn yếu Học viên chưa có khả năng tự bồi dưỡng, cập nhật kiến thức khi học trong trường cũng như khi hành nghề Phong trào đổi mới phương pháp dạy học còn tự phát hoặc “phát” nhưng không “động” nên không hiệu quả, công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực cũng đã được triển khai thực hiện trên nhiều mặt nhưng kết quả thực sự mang lại để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo thì vẫn còn hạn chế

Vì những lý do trên, đề tài: “Thực trạng công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy

học theo hướng tích cực ở Trường Trung cấp kỹ thuật Hải quân” được thực hiện

1

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khảo sát thực trạng công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học theo

hướng tích cực ở Trường Trung cấp kỹ thuật Hải quân, đề tài đề xuất một số giải pháp quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, góp phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường

1

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

a) Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học ở Trường TCKT Hải Quân

b) Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học

theo hướng tích cực ở Trường Trung cấp kỹ thuật Hải quân

1

4 Giả thuyết khoa học

- Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực ở Trường Trung cấp kỹ thuật Hải quân đã thực hiện nhưng chưa thường xuyên, chưa mang tính hệ thống, nên kém hiệu quả một phần

do công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực chưa phù hợp với thực tiễn

- Khi khảo sát thực trạng đầy đủ, có thể đề xuất một số giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực phù hợp với yêu cầu của dạy học

1

5 Nhiệm vụ của đề tài

- Phân tích, hệ thống hóa tài liệu liên quan đến đề tài để hình thành cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu

- Khảo sát thực trạng việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực và công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực ở Trường Trung cấp kỹ thuật Hải quân

- Đề xuất một số giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực để góp

phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường

1

Để tiến hành nghiên cứu đề tài này, tác giả sử dụng các nhóm phương pháp chính sau đây:

* Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận:

- Phân tích và tổng hợp lý luận để hình thành cơ sở lý luận cho đề tài

* Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp quan sát

Quan sát là phương pháp thu thập thông tin về thực tế, cho ta những tài liệu sống về thực tiễn

để có thể khái quát rút ra những quy luật nhằm chỉ đạo quá trình tổ chức tốt hơn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Điều tra bằng bảng hỏi nhằm khảo sát một số lượng lớn các khách thể nghiên cứu Điều tra bằng bảng hỏi là một phương pháp nghiên cứu, để thu thập số liệu về thực trạng Đây là phương pháp chủ yếu của đề tài

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

* Phương pháp thống kê toán học

Đây là phương pháp sử dụng các phép toán thống kê để sử lý số liệu bằng phần mền SPSS

for win phiên bản 13.1

1

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hiện nay và đề xuất một số giải pháp quản lý góp phần nâng cao chất lượng dạy

học ở Trường TCKT Hải Quân

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2

1.1.1 Nước ngoài

Nghiên cứu về các PPDH phát huy tính tích cực, độc lập của người học đã được nhiều nhà giáo dục học trên thế giới nghiên cứu

Ngay từ trước công nguyên, Sorcate (469-390 Tr.CN)- Hy lạp, ông đã từng nêu khẩu hiệu

"Anh hãy tự biết lấy anh", ông nêu phương pháp, trong đó người dạy chỉ giữ vai trò hướng dẫn, giúp

đỡ, còn người học tự mình tìm ra tri thức Ông gọi phương pháp này là "Phép đỡ đẻ"

Khổng Tử (551-479 Tr.CN) quan tâm đến việc kích thích tư duy cho học sinh Ông nói

"Không tức giận vì muốn biết thì không gợi mở cho, không bực vì không rõ được thì không bày vẽ cho Vật có bốn góc, bảo cho biết một góc, mà không suy ra ba góc khác thì không dạy nữa"

Đến thế kỷ XVI trở đi, có rất nhiều nhà nghiên cứu giáo dục đã đưa ra những tư tưởng tiến

bộ như Monteque (1533-1592) Người Pháp được mệnh danh là ông tổ sư phạm của Châu Âu Ông chủ trương giảng dạy bằng hoạt động, bằng quan sát trực tiếp, bằng sự tiếp xúc các sự vật trong đời sống hàng ngày Muốn giảng dạy tốt "Phải cho học sinh chạy trước mà nhận xét" chứ không bắt buộc trẻ em nhắm mắt theo những nhận định chủ quan của người thầy

Comensky (1592-1670) – Slovaquia, ông đòi hỏi người thầy phải dạy thế nào để cho người học thích thú học tập và có những cố gắng bản thân để nắm lấy tri thức Ông nói: "Tôi thường bồi dưỡng cho học sinh của tôi tinh thần độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và trong việc ứng dụng tri thức vào thực tiễn"

John Dewey (1859-1952)- Người Mỹ, ông chủ trương phải dựa vào kinh nghiệm thực tế của trẻ em Việc giảng dạy phải kích thích được hứng thú, phải để trẻ em độc lập tìm tòi, thầy giáo vừa

là người thiết kế vừa là người cố vấn

Ralph W.Tyler đề xuất quan điểm về phương pháp dạy học chủ động năm 1951: Học tập là

một quá trình chủ động, do đó giáo viên không thể học thay học viên Học viên có thể mở rộng và vận dụng được kiến thức hay không, điều đó phụ thuộc vào cái đang diễn ra trong đầu họ, chứ không phụ thuộc vào cái đang diễn ra trong đầu của giáo viên

2

1.1.2 Trong nước

Ở Việt Nam có nhiều nhà giáo dục đã nghiên cứu phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh trong các giáo trình giáo dục học hoặc trên tạp chí nghiên cứu giáo dục

như Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Ngọc Quang, Thái Duy Tuyên, Đặng Thành Hưng

Bộ giáo dục và đào tạo đưa ra nhiều văn bản về việc đổi mới PPDH, tổ chức nhiều đợt tập huấn về đổi mới PPDH cho giáo viên trong cả nước được tiến hành ở Hà nội và TP.HCM

Trong Quân đội có Nghị quyết số 93/ĐUQSTW về tiếp tục đổi mới công tác đào tạo cán bộ,

nhân viên chuyên môn, kỹ thuật và xây dựng nhà trường chính quy Năm 2001 Bộ tổng tham mưu –

Cục nhà trường đã biên soạn: Tuyển tập một số bài về khoa học giáo dục và đổi mới phương pháp

dạy học Ngày 30 tháng 10 năm 2004 Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có ra Chỉ thị số 68/CT-BQP về việc xây dựng Đề án đổi mới quy trình, chương trình đào tạo cán bộ các cấp trong quân đội

Tại các trường trong quân đội cũng đã có nhiều đề tài và nhiều cuộc hội thảo về đổi mới phương pháp dạy học như:

Trường quân sự tỉnh Cà mau có đề tài "Đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng huấn luyện" của Nguyễn Thành Ẩn (2011)

Học viện phòng không không quân có đề tài "Đổi mới PPDH lịch sử đảng" của Nguyễn Văn Hùng (2010)

Học viện Lục quân có bài viết "Nâng cao chất lượng đào tạo" của Nguyễn Đức Xê (2011) Học viện Hải quân có bài viết "Chuẩn hóa chương trình giảng dạy để đổi mới PPDH" của

Phạm Hồng Thuận (2011)

Trường sĩ quan chỉ huy kỹ thuật thông tin có bài viết "Đổi mới PPDH, ứng dụng CNTT vào giảng dạy" (2010)

Nhìn chung các bài viết, đề tài khoa học nói trên chủ yếu đi sâu về đổi mới PPDH mà ít nghiên cứu về quản lý việc đổi mới PPDH, và thực trạng về dạy học hiện nay nghiêng về phương pháp truyền thống, giáo viên vẫn lúng túng khi chưa nhận thức đúng về phương pháp mới hiện nay

và nhà quản lý chưa thúc đẩy giáo viên dạy học theo hướng đổi mới phương pháp một cách hiệu quả

1

1.2 Một số khái niệm (Thuật ngữ liên quan đến đề tài)

3

1.2.1 Quản lý trường học

Nhà trường là đơn vị cơ sở trực tiếp giáo dục - đào tạo, là cơ quan chuyên môn của ngành giáo dục - đào tạo, hoạt động của nhà trường rất đa dạng, phong phú và phức tạp, nên việc quản lý, lãnh đạo chặt chẽ, khoa học sẽ bảo đảm đoàn kết, thống nhất được mọi lực lượng, tạo nên sức mạnh đồng bộ nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục đích giáo dục