Phát triển dân số và phát triển kinh tế xã hội tỉnh champasac (cộng hòa dân chủ nhân dân lào)

Vấn đề dân số bao gồm cả quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số có ảnh lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và vấn là thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững, nâng cao chất l

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HỒ CHÍ MINH

UOTHITPHANYA LOBPHALAK

PHÁT TRIỂN DÂN SỐ VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

XÃ HỘI TỈNH CHAMPASAC (Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào)

Chuyên ngành : Địa lí học

Mã số : ĐLKT-07-016

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN KIM HỒNG

Thành phố Hồ Chí Minh – 2010

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình từ nhiều phía, tôi xin gửi lời cảm

ơn đến tất cả những người giúp đỡ tôi trong suất quá trình thực hiện luận văn

Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn PGS TS Nguyễn Kim Hồng _ người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suất quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Cảm ơn ban giám hiệu trường ĐHSP TP.HCM cảm ơn phòng KHCN& SĐH, cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa địa lí và các thầy , cô giáo trong trường đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suất quá trình học tập và thực hiện luận văn

Cảm ơn các bạn học viên Việt Nam cùng lớp đã giúp đỡ tôi trong suất quá trình học tập và thực hiện lậu văn

Cảm ơn các cơ quan: Sở kế hoạch và đầu tư tỉnh Champasac, sở giáo dục và đào tạo tỉnh

Champasac, sở y tế tỉnh Champasac, sở giao thông vận tải tỉnh Champasac, sở công thương tỉnh

Champasac

Cảm ơn ban giám hiệu trường cao đẳng sư phạm Pakse tỉnh Champasac là nơi tôi công tác, cảm ơn đến bạn bè, đồng nghiệp và người thân đã giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi trong suất quá trình học tập

và thực hiện luận văn

MỤC LỤC

1

LỜI CẢM ƠN1 2

1

MỤC LỤC1 3

1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT1 5

1

MỞ ĐẦU1 6

1

1.Lý do chọn đề tài.1 6

1

2 Mục tiêu, nhiêm vụ, phạm vi nghien cứu1 6

1

2.1 Mục tiêu1 6

1

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu1 6

1

2.3 Phạm vi nghiên cứu1 7

1

3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề1 7

1

4 Hệ quan điểm nghiên cứu1 8

1

4.1 Quan điểm hệ thống1 8

1

4.2 Quan điểm tổng hợp lãnh thổ1 8

1

4.3 Quan điểm lịch sử - viễn cảnh1 8

1

5 phương pháp nghiên cứu1 8

1

5.1 phương pháp sưu tầm1 8

1

5.2 phương pháp phân tích - tổng hợp1 8

1

5.3 Phương pháp bản – biểu đồ1 9

1

5.4.Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa1 9

1

5.5 phương pháp dự báo1 9

1

6 Các đóng góp chính của đề tài1 9

1

7 Cấu trúc luận văn1 9

1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DÂN SỐ VÀ PHÁT TRIỂN1 10

1

1.1.Dân số và phát triển dân số.1 10

1

1.1.1.Các khái niệm dân số.1 10

1

1.1.1.1.Gia tăng dân số1 10

1

1.1.1.2 Cơ cấu dân số :1 15

1

1.1.2 Học thuyết dân số1 18

1

1.1.2.1 Học thuyết quá độ dân số.1 18

1

1.1.2.2 học tuyết dân số tối ưu1 18

1

1.2 Các khái niệm về phát triển và chỉ số đo sự phát triển1 18

1

1.2.1.Khái niệm phát triển1 18

1

1.2.2.Các chỉ số đo sự phát triển1 19

1

1.2.1.1.Tổng sản phẩm quốc dân:GNP( Gross National Product) và tổng sản phẩm quốc nội GDP (Gross Domestic Product):1 19

1

1.2.2.2 Kỳ vọng sống hay tuổi thọ trung bình (Life Expectancy At Birth):1 19

1

1.2.2.3.Chỉ số calo bình quân theo đầu ngưới:1 20

1

1.2.2.4.Trình độ biết đọc, biết viết của dân cư:1 20

1

1.2.2.5.Cơ cấu kinh tế quốc dân.1 21

1

1.3.Mối quan hệ giữa phát triển dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội.1 21

1

1.3.1.Sự thống nhất biện chứng giữa sản xuất vật chất và tái sản xuất con người.1 21

1

1.3.2.Quan hệ giữa dân số và tăng trưởng kinh tế.1 21

1

1.3.2.1 Dân số với phát triển kinh tế.1 21

1

1.3.2.2 Dân số, nguồn lao động và vấn đề việc làm:1 23

1

1.2.3.3.Dân số với giáo dục, Văn hóa.1 23

1

1.2.3.4.Dân số và ý tế - chăm sóc sức khỏe cộng đồng :1 26

1

Chương 2 DÂN SỐ VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH CHAMPASAC1 29

1

2.1 Khái quát tỉnh Champasac.1 29

1

2.2 Tình hình phát triển dân số tỉnh Champasac.1 31 2.2.1 Quy mô, cơ cấu dân số 31

2.2.1.1 Quy mô dân số.1 31

1

2.2.1.2 Cơ cấu dân số1 34

1

2.2.2 Gia tăng dân số1 38

1

2.2.2.2 Gia tăng cơ học.1 41

1

2.2.3 Mật độ dân số và phân bố dân cư1 42

1

2.3 Sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac.1 47

1

2.3.1 kinh tế.1 47

1

2.3.1.1 Tăng trưởng kinh tế.1 47

1

2.3.1.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế 1 50

1

2.3.1.3 Các ngành kinh tế.1 51

1

2.3.2 Xã hội.1 69

1

2.3.2.1 Giáo dục.1 69

1

2.3.2.2 Y tế 1 71

1

2.4 Mối quan hệ giữa dân số với phát triển kinh tế - xã hội Champasac.1 73

1

2.4.1 Dân số và tăng trưởng kinh tế 1 73

1

2.4.2 Dân số và lao động.1 74

1

2.4.3 Dân số và giáo dục.1 75

1

2.4.4 Dân số và y tế.1 76

1

Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DÂN SỐ, KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH CHAMPASAC.1 78

1

3.1 Quan điểm, mục tiêu phát triển1 78

1

3.1.1 Các quan điểm phát triển1 78

1

3.1.1.1 Quan điểm chỉ đạo chung 1 78

1

3.1.1.2 Quan điểm hội nhập kinh tế1 78

1

3.1.1.3 Quản điểm hiệu quả kinh tế - xã hội.1 79

1

3.1.2 Các mục tiêu phát triển1 79

1

3.2 Định hướng phát triển dân số và kinh tế - xã hội tỉnh Champasac.1 82

1

3.2.1.Dự báo, định hướng phát triển dân số 1 82

1

3.2.2 Định hướng phát triển kinh tế1 83

1

3.2.2.1 Xây dựng các phương án phát triển.1 83

1

3.2.2.2 Lựa chọn phương án phát triển 1 84

1

3.3 Các giải pháp phát triển dân số và kinh tế - xã hội tỉnh Champasac đến năm 20201 85

1

3.3.1 Về dân số1 85

1

3.3.2 Về kinh tế - xã hội1 86

1

3.3.2.1 Kinh tế1 86

1

3.3.2.2 Xã hội1 89

1

KẾT LUẬN1 92

1

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.1 94

1

PHỤ LỤC1 96

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CHDCND : Cộng hòa dân chủ nhân dân

TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh

PGS.TS : Phó giáo sư tiến sĩ

GS : Giáo sư

CBR : Tỉ suất sinh thô

CDR : Tỉ suất tử thô

IMR : Tỉ suất tử vong trẻ em

PGR : Gia tăng dân số

GNP : Tổng sản phẩm quốc dân

GDP : Tổng sản phẩm quốc nội

HS : Học sinh

HSTHCS : Học sinh trung học cơ sở

HSTHPT : Học sinh trung học phổ thong

THCS : Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thong

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

Attapư Tỉnh Champasac có đường biên giới tiếp giáp với hai quốc Campuchia và Thái Lan và tiếp giáp 3 tỉnh trong nước, Salavan, Xekonh, Atatpư Tỉnh có 10 huyện với diện tích tự nhiên là 15415

kmP

2

Pvà mật độ dân số trung bình là 41 người/kmP

2

P(năm 2007)

Do vị trí địa lý có nhiều thuận lợi trong việc giao lưu kinh tế văn hóa, khoa học với các tỉnh trong cả nước và quốc tế Đây là cũng là lợi thế thu hút các nhà đầu tư, dân cư , lao động đến làm ăn sinh sống Chính những đặc điểm này đã có ảnh hưởng đến sự phát triển dân số và tình hình kinh tế xã hội của Champasac từ trước đến này Do nhu cầu tăng trưởng kinh tế và sự phát triển của các trường đại học

và cao đẳng, các nhà máy, xí nghiệp, … đã thu hút nhiều lao động và sinh viên các tỉnh đến sinh sống, học tập, nhờ đó quy mô dân số Champasac ngày càng lớn và phần lớn do gia tăng cơ học Vấn đề dân

số bao gồm cả quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số có ảnh lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

và vấn là thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống cả hiện tại và trong tương lai

Dân số và mối quan hệ giữa dân số và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh là một vấn đề cần được quan tâm, nghìn nhận, phân tích và đánh giá Làm được điều này sẽ góp phần lớn vào việc thực hiện tốt chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian tới Chính vì vậy tác giả đã chọn đề tài “

Phát triển dân số và phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac (CHDCND Lào)” để làm luận văn

tốt nghiệp

2 Mục tiêu, nhiêm vụ, phạm vi nghien cứu

2.1 Mục tiêu

phát triển dân số của tỉnh trong tương lai, đưa ra giải pháp nhằm phát triển cân đối giữa dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan cơ sở lý luận về dân số, phát triển; mỗi quan hệ giữa dân số và sự phát triển

- Phân tích các đặc điểm về dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac Từ đó rút ra mối quan hệ giữa dân số và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

- Căn cứ thực trạng dân số và tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh để định hướng sự phát triển dân số của tỉnh trong tương lai đồng thời đề xuất những giải pháp nhẳm tạo sự cân đối, hài hòa giữa phát triển dân

số và phát triển kinh tế - xã hội của Champasac

2.3 Phạm vi nghiên cứu

Champasac trên địa bàn toàn tỉnh theo ranh giới hành chính hiện nay (gồm 10 huyện )

- Về thời gian: đề tài nghiên cứu của tình hình phát triển dân số và kinh tế - xã hội tỉnh Champasac năm

1996 đến 2008 Đây là giai đoạn có những biến đổi sâu sắc và mạnh mẽ về tình hình kinh tế - xã hội và những thay đổi rõ rệt về quy mô và đặc điểm dân số của tỉnh

3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Mối quan hệ giữa dân số và phát triển kinh tế - xã hội là một trong nghững vấn đề

được quan tâm hàng đầu của nhiều nhà nghiên cứu nhân khẩu, chính trị, kinh tế trên thế giới.Nó là một quá trình, trong đó mỗi yếu tố phát triển theo những quy luật riêng

và giữa chúng tồn tại những mỗi quan hệ chặt chẽ

Ảnh hưởng của dân số tới phát triển của kinh tế - xã hội, đã được các nhà dân số, kinh tế, chính trị trên thế giới quan tâm nghiên cứu Chẳng hạn trong các tác phẩm của R.C.Sharma – Population Resources Environment and Quality of Life; Frank T.Denton và Byron G Spener – Population and the Economy; Parks.S Tăng trưởng và phát triển

PGS.TS.Nguyễn Thị Minh Tuệ, GS Đào Thế Tuấn… về vấn đề mối quan hệ giữa dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội, tác phẩm “ Dân số và phát triển ở Việt Nam” của Patrick Gubry, Nguyễn Hữu Dũng, Phạm Thúy Hương Ngoài ra còn có luận án tiến sĩ với đề tài “ Phát triển dân số và mối quan hệ của nó với phát triển kinh tế - xã hội TP.HCM” của PG.TS Nguyễn Kim Hồng trường Đại học Sư phạm TP.HCM

“Sự biến đổi dân số và phân bố dân cư nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào” của Khămmani Suriđết trường đại học sư phạm Viêng Chăn

Tuy nhiên, ở tỉnh Champasac cho đến nay vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu về vấn đề mối quan hệ giữa dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac, vì vậy, rất khó khăn để cho tôi thực hiện tốt đề tài này

4 Hệ quan điểm nghiên cứu

4.1 Quan điểm hệ thống

Dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội là một bộ phận cấu thành của hệ thống kinh tế - xã hội Sự thay đổi về quy mô, đặc điểm dân số có thể chịu ảnh hưởng của sự phát của kinh tế - xã hội và ngược lại Vì vậy, phải coi các vấn đề dân số và phát triển như là một hệ thống kinnh tế - xã hội hoàn chỉnh, luôn vận động và phát triển không ngừng

4.2 Quan điểm tổng hợp lãnh thổ

Việc nghiên cứu các vấn đề dân số và phát triển của tỉnh không thể tách rời vấn đề dân số và phát triển của các tỉnh lân cận, của phía Nam và của cả nước Vì dân số và phát triển kinnh tế - xã hội của tỉnh Champasac, có lien hệ không chỉ trong tỉnh mà còn có mối lien hệ với những lãnh thổ liên kề

4.3 Quan điểm lịch sử - viễn cảnh

đến quy mô, đặc điểm dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội hiện tại Vì vậy, việc nghiên cứu vấn đề dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội trong mối liên hệ quá khứ - hiện tại - tương lai sẽ làm rõ được bản chất của vấn đề theo một chuỗi thời gian, đảm bảo được tính logic, khoa học và chính xác khi nghiên cứu

5 phương pháp nghiên cứu

5.1 phương pháp sưu tầm

dung nghiên cứu, chúng ta mới rút ra được các đặc điểm về dân số tỉnh Champasac cũng như nhìn nhận, đánh giá chính xác mối quan hệ giữa dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

5.2 phương pháp phân tích - tổng hợp

mang lại nhiều lợi ích Vì dựa trên việc phân tích tài liệu đã có cũng như thực tế, chúng ta mới có cái nhìn toàn diện về vấn đề nghiên cứu Từ đó, rút ra được những nội dung tổng hợp nhất, đẩy đủ nhất đáp ứng được những nhiệm vụ và mục tiêu mà vấn đề đã đặt ra

5.3 Phương pháp bản – biểu đồ

nghiên cứu được cụ thể, trực quan và toàn diện hơn Các bản đồ trong đề tài được thành lập bằng phần mền Arcview và Map info dựa trên cơ sở các dữ liệu đã thu thập và xử lý

Ngoài ra, đề tài còn thể hiện các mối quan hệ địa lí thông qua hệ thống bảng số liệu và biểu đồ

5.4.P hương pháp nghiên cứu ngoài thực địa

Thực ra là phương pháp cần thiết trong quá trình nghiên cứu các vấn đề địa lí kinh tế - xã hội Vì vậy, trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng phương pháp này để kiểm tra độ chính xác, tin cậy của các nguồn tài liệu đã thu thập được

5.5 phương pháp dự báo

phát triển có tính quy luật của các sự vật, hiện tượng trong quá khứ, hiện tại và tương lai

6 Các đóng góp chính của đề tài

phát triển

- Phân tích các đặc điểm dân số và phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac

- phân tích mối quan hệ giữa dân số và phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac

cân đối mối quan hệ giữa dân số và phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac

7 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm các phần:

Mở đầu

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Dân số và phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasac

Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội Champasac

Kết luận

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DÂN SỐ VÀ PHÁT TRIỂN

1.1.Dân số và phát triển dân số

1.1.1.Các khái niệm dân số

cấu trúc tuổi…của dân số, tức là dân số là tổng số người dân sinh sống trên một lãnh thổ nhất định,

được tính ở thời điểm nhất định

1.1.1.1.Gia tăng dân số

a.Gia tăng tư nhiên:

đẻ và tử vong

- Tỉ suất sinh thô :

Là tỉ số trẻ em được sinh ra trong năm so với số dân trung bình của cùng thời gian đó Đơn vị tính là phần ngàn (‰)

Công thức tính tỉ suất sinh thô:

p

B

CBR: Tỉ suất sinh thô ( Crude Birth Rate)

B: Số trẻ em sinh ra trong năm

P: Dân số trung của địa phương trong năm

thuộc không chỉ cường độ của quá trình sinh đẻ, mà còn kết cấu dân số theo độ tuổi, giới tính và kết cấu hôn nhân

Trong nửa thế kỷ qua, tỉ suất sinh ở các nhóm nước đều có xu hướng giảm nhanh, trong năn thập

kỷ 1950 thì tỉ suất sinh ở các nước đang phát triển cao hơn nước có kinh tế phát triển là 19‰ và đến năm 2004-2005 thì tỉ suất sinh của các nước đang phất triển giảm còn 13‰ so với các nước đã phát triển

Hình 1.1 Tỉ suất sinh thô thời kì 1950-2005 (‰)

31 27 23

17 15

12 11

42 36

36

31

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45

19

- 195 5 19

- 198 0 19

- 199 0 19

- 2 0 20

- 2 5

Toàn thế giới các nước phát triển Các nước đang phát triển

Nhóm nước

- Tỉ suất tử thô :

Là tỉ số giữa người chết trong năm so với số dân trung bình của cùng thời gian đó Đơn vị tính là phần ngàn (‰)

Công thức tính tỉ suất tử thô :

P

D

D: số người chết trong năm của địa phương

P: Dân số trung của địa phương trong năm

Có nhiều nhân tố tác động trực tiếp hay gián tiếp đến tỉ suất tử vong Tỉ suất tử thô chủ yếu do quy luật của tự nhiên, kinh tế - xã hội, chiến tranh…

Vậy tỉ suất tử có sự khác nhau ở các nước trên thế giới, các nước có kinh tế đang phát triển có tỉ suất tử cao hơn các nước có kinh tế phát triển Trong những năm 1950-1955 các nước đang phát triển

có tỉ suất tử cao hơn các nước kinh tế phát triển 13‰ và trong năm 2004-2005 các nước có kinh tế đang phát triển thì có tỉ suất tử giảm rất nhiều, thậm chí tỉ suất tử ở các nước đang phát triển thấp hơn tỉ suất tử

các nước có kinh tế phát triển 2‰

Hình 1.2 Tỉ suất tử thô thời kì 1950-2005 (‰)