Vận dụng quan điểm huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều của hồ chí minh trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường quân đội hiện nay

Trong đó, “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” được coi là quan điểm chủ đạo, xuyên suốt trong hệ thống tư tưởng giáo dục của Người.Đồng thời, quan điểm này đã được Hồ Chí

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu số liệu trích dẫn trong luận án đều trung thực và có xuất xứ rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Đắc Tuyền

Trang

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

g 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM "HUẤN LUYỆN CỐT THIẾT THỰC, CHU ĐÁO HƠN THAM

NHIỀU" CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Ở NHÀ TRƯỜNG

1.1 Cơ sở xuất phát và thực chất quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu

đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh 32 1.2 Những vấn đề cơ bản về vận dụng quan điểm "Huấn luyện cốt thiết

thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường quân đội 48 1.3 Ý nghĩa quan điểm và những nhân tố tác động đến việc vận dụng quan

điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường

Chươn

g 2 KINH NGHIỆM VÀ THỰC TIỄN VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM "HUẤN LUYỆN CỐT THIẾT THỰC, CHU ĐÁO HƠN THAM NHIỀU" CỦA

HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÀ NHÂN VĂN Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY 65 2.1 Khảo cứu và bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn việc quán triệt và vận

dụng quan điểm "Huấn luyện cốt thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh ở nhà trường quân đội giai đoạn 1950 – 1975 65 2.2 Thực trạng dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường

quân đội hiện nay theo quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh 74

Chươn

g 3 BIỆN PHÁP HOÀN THIỆN QUÁ TRÌNH DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Ở NHÀ TRƯỜNG

QUÂN ĐỘI HIỆN NAY THEO QUAN ĐIỂM “HUẤN LUYỆN CỐT THIẾT THỰC, CHU ĐÁO HƠN THAM NHIỀU” CỦA HỒ

3.1 Xây dựng, hoàn thiện mục tiêu dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn sát

với yêu cầu về phẩm chất, năng lực người sĩ quan quân đội trong tình hình mới 107 3.2 Hoàn thiện chương trình, nội dung dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn

theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, đảm bảo tính hệ thống, cơ bản, thiết thực 118 3.3 Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát triển

năng lực nghề nghiệp và năng lực tư duy lý luận cho học viên 126 3.4 Tối ưu hóa điều kiện sư phạm cơ bản trong quá trình dạy học các môn

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 174

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

1 2.1 Tổng hợp số lượng đối tượng khảo sát là học viên 76

2 2.2 Tổng hợp số lượng đối tượng khảo sát là CBQL trực

tiếp học viên, cán bộ phòng đào tạo, giảng viên 76

3 2.3 Bảng số lượng giảng viên ở các khoa chuyên ngành

thuộc 5 trường đại học trong quân đội được khảo sát 77

4 2.4 Bảng tổng hợp số lượng các môn học, số tiết, đơn vị

học trình ở một số trường đại học trong quân đội 88

5 2.5 Bảng tổng hợp kết quả đánh giá của đội ngũ CBQL, giảng

viên, học viên về chương trình, NDDH các môn KHXH&NV 89

6 2.6 Bảng tổng hợp kết quả đánh giá của đội ngũ CBQL,

giảng viên, học viên về PPDH các môn KHXH&NV ở

7 2.7 Bảng tổng hợp kết quả đánh giá của đội ngũ CBQL, giảng

viên và học viên về công tác đảm bảo các yếu tố cần

8 3.1 Bảng xác định chuẩn đầu ra các môn học KHXH&NV ở

9 4.1 Bảng lượng hóa các tiêu chí đánh giá về tính tích cực,

10 4.2 Bảng lượng hóa các tiêu chí đánh giá về sự tiến bộ kết quả học tập 149

11 4.3 Bảng thống kê chất lượng của các đơn vị tham gia thực nghiệm 152

12 4.4 Bảng tổng hợp kết quả kiểm tra học viên trước khi

13 4.5 Bảng thống kê kết quả điểm về tính tích cực, chủ động

trong học tập của học viên sau khi thực nghiệm 155

14 4.6 Bảng thống kê tần xuất phân phối về tính tích cực, chủ

15 4.7 Bảng thống kê tần xuất phân phối tích lũy về tính tích

16 4.8 Bảng phân phối các tham số đặc trưng về tính tích cực,

17 4.9 Bảng thống kê kết quả điểm kiểm tra nhận thức học viên

18 4.10 Bảng thống kê tần xuất phân phối về kết quả trong học tập

19 4.11 Bảng thống kê tần xuất phân phối tích lũy về kết quả học 161

tập của học viên

20 4.12 Bảng phân phối các tham số đặc trưng về kết quả học

21 4.13 Bảng so sánh sự tiến bộ về tính tích cực, chủ động và chất

lượng học tập của học viên trước và sau khi thực nghiệm 168

TT Tên

22 2.1 Biểu đồ mức độ đánh giá về MTDH các môn KHXH&NV

23 2.2 Biểu đồ mức độ đánh giá của đội ngũ CBQL, giảng

viên về chương trình, NDDH các môn KHXH&NV 89

24 2.3 Biểu đồ mức độ đánh giá của học viên về chương trình,

25 2.4 Biểu đồ so sánh đánh giá của đội ngũ CBQL, giảng viên

với học viên ở mức độ chưa tốt đối với PPDH các môn

26 4.1 Biểu đồ so sánh tính tích cực, chủ động trong học tập của

học viên lớp thực nghiệm và đối chứng ở CSTN 1 sau khi

27 4.2 Biểu đồ so sánh tính tích cực, chủ động trong học tập của

học viên lớp thực nghiệm và đối chứng ở CSTN 2 sau khi

28 4.3 Biểu đồ so sánh kết quả học tập của học viên lớp thực

nghiệm và đối chứng ở Trường Sĩ quan Chính trị sau

29 4.4 Biểu đồ so sánh kết quả học tập của học viên lớp thực

nghiệm và đối chứng ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 sau

DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ

1 4.1 Đồ thị biểu diễn tần xuất tích lũy về tính tích cực, chủ động

trong học tập của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị 157

2 4.2 Đồ thị biểu diễn tần xuất tích lũy về tính tích cực, chủ động

trong học tập của học viên ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 157

3 4.3 Đồ thị biểu diễn tần xuất tích lũy về kết quả học tập

4 4.4 Đồ thị biểu diễn tần xuất tích lũy về kết quả học tập

TT Tên sơ

5 3.1 Sơ đồ những căn cứ để xây dựng, hoàn thiện MTDH các

môn KHXH&NV ở CTĐH trong quân đội hiện nay 108

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Vận dụng các quan điểm giáo dục của Hồ Chí Minh vào trongGD&ĐT là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng trước bối cảnh nền giáo dục

nước ta hiện nay Chính vì vậy, đề tài luận án “Vận dụng quan điểm

“Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường quân đội hiện nay” được nghiên cứu sinh ấp ủ và quan tâm nghiên cứu từ lâu.

Trong quá trình đào tạo đại học, đào tạo thạc sĩ ở Học viện Chính trị,nghiên cứu sinh đã có nhiều bài báo khoa học nghiên cứu xung quanh vấn

đề này Đặc biệt, luận văn thạc sĩ, nghiên cứu sinh đều xác định hướngnghiên cứu trên làm đề tài nghiên cứu

Khung lý thuyết của vấn đề nghiên cứu được dựa trên cơ sở làm rõ giá trị,tính đúng đắn, khoa học các quan điểm của Hồ Chí Minh về quá trình giáo dục

và quá trình huấn luyện Theo Người, trong quá trình huấn luyện phải chú trọng

cả “đức” và “tài”, trong đó “đức” là vấn đề cốt lõi, cơ bản hàng đầu Để đạtđược mục đích đó, Hồ Chí Minh đã đưa ra nhiều quan điểm chỉ đạo khác nhau

Trong đó, “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” được coi là

quan điểm chủ đạo, xuyên suốt trong hệ thống tư tưởng giáo dục của Người.Đồng thời, quan điểm này đã được Hồ Chí Minh chứng minh có hiệu quả bằngthực tiễn chỉ đạo các hoạt động huấn luyện, giáo dục của đất nước, nhằm đào tạođược những lớp cán bộ có đủ “đức” và “tài”, góp phần quan trọng vào thànhcông của sự nghiệp cách mạng…

Công trình nghiên cứu được thực hiện nhằm làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn

việc vận dụng quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều”

của Hồ Chí Minh trong dạy học các KHXH&NV ở NTQĐ; trên cơ sở đó, đềxuất các biện pháp hoàn thiện QTDH các môn KHXH&NV ở NTQĐ quânđội theo quan điểm trên của Người, từ đó góp phần thiết thực vào nâng caochất lượng, hiệu quả các môn KHXH&NV nhằm đáp ứng tốt với yêu cầu màthực tiễn đặt ra

2 Lý do chọn đề tài luận án

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò của giáo dục

đối với sự tồn tại và phát triển của đất nước, Người cho rằng: “Một dân tộcdốt là một dân tộc yếu” [73, tr.7], nếu “Không có giáo dục, không có cán bộthì cũng không nói gì đến kinh tế, văn hóa”[79, tr.345] Do đó, trong suốt quátrình hoạt động cách mạng, Người luôn coi trọng đến phát triển nền giáo dục,xác định giáo dục chính là động lực, yếu tố quyết định tới thành công của sựnghiệp xây dựng và bảo vệ nước nhà Để giáo dục ngày càng đáp ứng tốt vớicác yêu cầu trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều quan điểm chỉ đạo khác

nhau, trong đó “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” được coi

là một trong những quan điểm chủ đạo, nổi bật, xuyên suốt trong hệ thống cácquan điểm giáo dục của Người

Quán triệt sâu sắc quan điểm trên, trong giai đoạn hiện nay, Đảng ta luônxác định: GD&ĐT là quốc sách hàng đầu; đổi mới toàn diện GD&ĐT là vấn đềmang tính quyết định đến thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước Chính vì vậy, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII củaĐảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng

bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triểnphẩm chất, năng lực người học Đổi mới chương trình, nội dung giáo dục theohướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngànhnghề”[41, tr.115] Trong đó, “Đối với giáo dục đại học, tập trung đào tạo nhânlực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học,

tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học” [42, tr.4]

Nhận thức rõ điều đó, trong những năm qua, cùng với các nhà trường đạihọc trong cả nước, NTQĐ đã và đang tích cực đổi mới toàn diện QTDH nhằmkhông ngừng nâng cao chất lượng GD&ĐT; đồng thời, xác định việc đổi mớimạnh mẽ QTDH các môn KHXH&NV vừa là mục tiêu, nhưng cũng là vấn đềmang tính đột phá nhằm đào tạo đội ngũ cán bộ quân đội có đầy đủ năng lực; thếgiới quan khoa học, “phẩm chất chính trị vững vàng và đạo đức cách mạng trongsáng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân ” [45, tr.12], sẵnsàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

Từ thực tế cho thấy, các NTQĐ “Đã có nhiều cố gắng trong đổi mớihoàn thiện quy trình, chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục - đào tạođối với từng bậc học và trình độ đào tạo… Học viên tốt nghiệp ra trường cóchất lượng tương đối toàn diện về cả phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng,kiến thức và năng lực đáp ứng nhiệm vụ theo chức trách ban đầu và có khảnăng phát triển…”[45, tr.4] Tuy nhiên, bên cạnh đó, trong QTDH nói chung,QTDH các môn KHXH&NV nói riêng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập,

cụ thể: Chương trình, nội dung các môn học chưa cân đối giữa lý thuyết vàthực hành, còn thiếu tính thời sự, tính hấp dẫn, tính thực tiễn và chưa theo kịpđược với sự phát triển của thực tiễn khoa học giáo dục, thực tiễn xã hội; PPDHgiản đơn, chậm đổi mới, chưa tạo hứng thú cho người học nên tính hiệu quả cònthấp; các điều kiện phục vụ cho QTDH vừa thiếu và không có tính hiện đại Đúng như Nghị quyết số 86/NQ - ĐUQSTW chỉ rõ: "Quy trình, chương trìnhđào tạo tuy có đổi mới nhưng chưa hợp lý và chưa cân đối giữa lý thuyết và thựchành Một số nội dung còn lạc hậu, trùng lắp và thiếu liên thông giữa các bậchọc và trình độ đào tạo Phương pháp dạy học chủ yếu vẫn mang tính truyền thụmột chiều"[45, tr.6] Đây chính là một trong những nguyên nhân cơ bản làm chochất lượng đào tạo, nhất là bậc đại học còn có mặt hạn chế so với yêu cầu pháttriển của quân đội, đất nước hiện nay

Để khắc phục được những hạn chế trên, trong những năm gần đây, ởcác nhà trường đại học nói chung, NTQĐ nói riêng đã có nhiều công trìnhnghiên cứu, đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau xung quanh đổi mớiQTDH các môn KHXH&NV, điều này đã góp phần quan trọng trong cungcấp những luận cứ khoa học - thực tiễn cho nâng cao chất lượng dạy họcnhững môn học này Tuy nhiên, để QTDH các môn KHXH&NV ngày càngbám sát và đáp ứng với yêu cầu của thực tiễn hiện nay, một trong những vấn

đề quan trọng, mang tính tất yếu khách quan đòi hỏi NTQĐ cần phải quántriệt sâu sắc hơn nữa và vận dụng đúng đắn, sáng tạo các quan điểm giáo dụccủa Chủ tịch Hồ Chí Minh vào trong QTDH, trong đó xác định việc vận

dụng quan điểm “Huấn luyện cốt thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Người

vào trong dạy học các môn KHXH&NV là một hướng đi cơ bản, cần thiết

Xuất phát từ những vấn đề trên, tác giả lựa chọn vấn đề “Vận dụng quan điểm "Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường quân đội hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ của mình.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn việc vận dụng quan điểm

"Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh trong

dạy học các môn KHXH&NV ở NTQĐ; trên cơ sở đó, đề xuất những biệnpháp hoàn thiện QTDH các môn KHXH&NV theo quan điểm trên của HồChí Minh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở NTQĐ đáp ứng với yêucầu đổi mới GD&ĐT đã và đang đặt ra hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở xuất phát và thực chất quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh; những vấn đề lý luận về vận dụng quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” trong dạy

học các môn KHXH&NV ở NTQĐ

- Khảo cứu kinh nghiệm, đánh giá thực trạng việc dạy học các môn

KHXH&NV ở NTQĐ hiện nay theo quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh.

- Đề xuất các biện pháp hoàn thiện QTDH các môn KHXH&NV ở

NTQĐ hiện nay theo quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh.

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá, khẳng định tính đúngđắn, khả thi của các biện pháp mà luận án đề xuất

4 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

4.1 Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu là vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dụctrong QTDH ở các nhà trường

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là biện pháp hoàn thiện QTDH các

môn KHXH&NV ở NTQĐ hiện nay theo quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh.

* Phạm vi về không gian: Luận án tập trung khảo sát, tọa đàm, trao đổi

ở một số trường đại học tiêu biểu trong quân đội, cụ thể: Sĩ quan Lục quân 1,

Sĩ quan Chính trị, Sĩ quan Tăng Thiết giáp, Học viện Quân y, Học viện Kỹthuật quân sự

* Phạm vi về thời gian: Các số liệu phục vụ luận án được giới hạn chủ

yếu từ năm 2011 đến nay

4.4 Giả thuyết khoa học

Vận dụng quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục là yếu tố, điều kiệnquan trọng để đổi mới, nâng cao chất lượng GD&ĐT một cách toàn diện ở cácnhà trường nói chung, NTQĐ nói riêng Nếu đi sâu nghiên cứu làm sáng tỏ thực

chất quan điểm "Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí

Minh; biết vận dụng đúng đắn, sáng tạo vào trong hoàn thiện QTDH các mônKHXH&NV, nhất là trong xác định mục tiêu; đổi mới nội dung, phương pháp,HTTCDH; xác định các điều kiện đảm bảo dạy học phù hợp thì QTDH các môn

KHXH&NV ngày càng thiết thực, có chất lượng, hiệu quả hơn, góp phần quantrọng trong nâng cao chất lượng đào tạo ở NTQĐ hiện nay.

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Đề tài luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duyvật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin; quán triệt sâu sắc các quan điểmcủa Hồ Chí Minh, của Đảng ta về GD&ĐT, nhất là trong giai đoạn hiện nay.Trong quá trình nghiên cứu, tác giả tiếp cận vấn đề theo quan điểm hệ thống -cấu trúc; quan điểm phức hợp: hoạt động - giá trị - nhân cách; quan điểm lịch

sử - lô gíc và quan điểm thực tiễn

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận án, tác giả vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứukhác nhau, cụ thể là các phương pháp:

* Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm các phương pháp:

phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát, hệ thống vấn đề nghiên cứuthông qua các tài liệu lý luận, chuyên khảo, các bài báo khoa học thuộc phạm

vi nghiên cứu của đề tài

* Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn, bao gồm các phương pháp:

- Tổng kết kinh nghiệm: Nghiên cứu các văn bản, báo cáo tổng kết của

cơ quan đào tạo ở các trường đại học trong quân đội hiện nay

- Quan sát sư phạm: Tiến hành quan sát quá trình giáo dục, huấn luyệncác môn KHXH&NV ở các trường đại học trong quân đội hiện nay

- Điều tra và tiến hành tọa đàm, trao đổi với 03 đối tượng là giảng viên(155 đồng chí), CBQL (95 đồng chí), học viên (800 đồng chí) ở 05 trường đạihọc tiêu biểu trong quân đội là: Sĩ quan Chính trị, Sĩ quan Lục quân 1, Sĩquan Tăng Thiết giáp, Học viện Kỹ thuật quân sự, Học viện Quân y

- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của các nhà khoa học trong

và ngoài quân đội

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Xây dựng kế hoạch và tổ chứcthực nghiệm tại Trường Sĩ quan Chính trị và Trường Sĩ quan Lục quân 1

* Phương pháp hỗ trợ: Sử dụng phương pháp toán thống kê được dùng

trong khoa học giáo dục để xử lý các số liệu điều tra

6 Những đóng góp mới của luận án

- Góp phần làm sáng tỏ thực chất và giá trị quan điểm "Huấn luyện cốt

thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh.

- Đề xuất những biện pháp hoàn thiện QTDH các môn KHXH&NV ở

NTQĐ với đối tượng đào tạo là sĩ quan cấp phân đội bậc đại học hiện nay theo

quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí

Minh có tính thiết thực, khả thi cao, góp phần nâng cao chất lượng QTDH cácmôn KHXH&NV, cũng như chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ quân đội đáp ứngvới yêu cầu thực tiễn trong tình hình mới

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

7.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án góp phần bổ sung, làm sáng tỏ những quan điểm giáo dục củaChủ tịch Hồ Chí Minh; chỉ rõ cơ sở xuất phát, thực chất và ý nghĩa của việc vận

dụng quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ

Chí Minh trong dạy học các môn KHXH&NV ở NTQĐ Đặc biệt, luận án đãđưa ra những biện pháp hoàn thiện QTDH các môn KHXH&NV ở NTQĐ với

đối tượng đào tạo là sĩ quan cấp phân đội bậc đại học theo quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh có tính thiết

thực, khả thi cao

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của luận án, có thể làm tài liệu thamkhảo và vận dụng ngay vào trong thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng, hiệuquả QTDH các môn KHXH&NV ở NTQĐ, nhất là với đối tượng đào tạo sĩquan cấp phân đội bậc đại học hiện nay

8 Kết cấu của luận án

Luận án gồm : Phần mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu có liênquan đến đề tài, 4 chương, kết luận, kiến nghị, danh mục các công trình khoahọc của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI “VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM “HUẤN LUYỆN CỐT THIẾT THỰC, CHU ĐÁO HƠN THAM NHIỀU” CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ

NHÂN VĂN Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY”

1 Những công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong lịch sử nhân loại, Chủ tịch Hồ Chí Minh được coi là một trongnhững số ít cá nhân kiệt xuất được cả thế giới tôn vinh, coi đó là một hìnhtượng tiêu biểu về sự cao đẹp và những đóng góp lớn lao cho tiến trình pháttriển xã hội loài người Chính vì thế, đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu vềcuộc đời, sự nghiệp, khẳng định những giá trị lớn lao trên mọi phương diện

mà Người đã để lại dân tộc Việt Nam cũng như toàn thể nhân loại Mặc dù, sốlượng người nghiên cứu về Hồ Chí Minh, những cuốn sách, bài viết về Ngườicủa các tác giả vẫn chưa xác định chính xác và đầy đủ Tuy vậy, đến đầu thế

kỷ 21, đối với các tác giả nước ngoài “Theo con số thống kê đã có trên 200tác phẩm và công trình nghiên cứu, hàng trăm tạp chí, hàng ngàn bài báo củacác nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, triết học, tâm lý học, nhân chủng học,văn hóa học, các nhà thơ, phóng viên của các tờ báo lớn trên thế giới viết về

Hồ Chí Minh ” [116, tr.161] Còn riêng ở nước ta, cho đến hiện nay khó có thể

thống kê được hết những công trình nghiên cứu về tư tưởng của Người Đặc biệt,sau khi Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ra chỉ thị tổ chức cuộc

vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" ngày

07/01/2007, việc nghiên cứu về tư tưởng của Người được đặt lên tầm cao mới;theo thời gian, ngày càng xuất hiện nhiều công trình có ý nghĩa lớn lao trên cảphương diện lý luận cũng như thực tiễn Trong đó, nổi bật là một số công trình:

Tác giả X Aphônin và E Côbêlép trong cuốn sách “Đồng chí Hồ Chí Minh” [3] đã trình bày khá chi tiết, toàn diện về cuộc đời Nguyễn Ái Quốc - Hồ

Chí Minh, từ đó các tác giả đã đưa ra nhận định: “Hồ Chí Minh là một trongnhững nhà cách mạng kiệt xuất; trước hết là người con của dân tộc mình, ngườianh hùng dân tộc của đất nước mình Bởi vì ý nghĩa quốc tế của những conngười như vậy trong bất cứ cuộc cách mạng giải phóng và xã hội nào cũng làthành tựu vô giá đối với cách mạng thế giới Trong một mức độ đầy đủ, điều này

rất đúng với Hồ Chí Minh” [3, tr.4].

Tiến sĩ Modagat AhMed trong bài viết “Chủ tịch Hồ Chí Minh - anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, nhà văn hoá lớn” [1] đã nhấn mạnh tới

những đóng góp lớn lao của Hồ Chí Minh đối với dân tộc Việt Nam cũng như

nhân loại Tác giả khẳng định: “Sự nghiệp văn hóa của Hồ Chí Minh đem đến

cho kho tàng văn hóa thế giới những giá trị lớn, thể hiện khát vọng của nhân dâncác nước trong cuộc đấu tranh vì các quyền dân tộc cơ bản, vì cuộc sống ấm no,hạnh phúc, mỗi dân tộc khẳng định bản sắc văn hóa của mình và phát triển sựhiểu biết với các dân tộc khác Người là một nhà văn hóa lớn của dân tộc ViệtNam và của loài người, với ý nghĩa đầy đủ nhất của danh hiệu Nhà văn hóa Ở HồChí Minh, nhà văn hóa lớn gắn liền với nhà giáo dục lớn, nhân văn lớn, phát huytruyền thống của một dân tộc văn hiến” [1, tr.3]

Sau gần 30 năm dành tâm huyết nghiên cứu về Hồ Chí Minh, tác giả

William J Duiker đã viết cuốn sách “Ho Chi Minh: a life - Hồ Chí Minh, một cuộc đời”[32] và được Nhà xuất bản Hyperion, New York xuất bản

năm 2000 Đây là cuốn sách dày 700 trang, với 15 chương và phần kếtđược đánh giá là cuốn tiểu sử về Bác Hồ đầy đủ và có giá trị nhất ở Hoa Kỳhiện nay Trong cuốn sách này, tác giả đánh giá: “Chủ tịch Hồ Chí Minh cóchỗ đứng trang trọng trong ngôi đền tưởng niệm các anh hùng cách mạng

đã từng tranh đấu quyết liệt để gióng lên tiếng nói trung thực của nhữngcon người cùng khổ trên toàn thế giới Người là một sự kết hợp sinh động:nửa Lênin, nửa Gana ” [32, tr.6]

Năm 2015, tác giả Claude Pomonti đã chủ biên cuốn sách “Hồ Chí Minh - Nhân vật giành lại độc lập cho Việt Nam” [111] Đây là cuốn sách tập thứ 11 trong bộ sách lịch sử gồm 20 tập mang tên "Những người làm thay đổi thế giới" Với độ dày 104 trang, cuốn sách này là sự tập hợp bởi tất cả các bài

viết tiêu biểu của nhiều tác giả khác nhau trên thế giới nói về những đóng góp tolớn của Hồ Chí Minh đối với dân tộc Việt Nam cũng như của nhân loại Nhìnchung, tất cả các bài viết trong cuốn sách đều nhất quán khẳng định: Mặc dù,Chủ tịch Hồ Chí Minh không còn sống đến ngày toàn thắng, nhưng tư tưởng củaNgười về độc lập dân tộc và thống nhất đất nước vẫn luôn hiện hữu trong lòngmọi người dân Việt Nam Trong con mắt của nhân dân Việt Nam và nhân dân

thế giới, Người là hiện thân của tinh thần giải phóng dân tộc và độc lập tự do.

Ở Việt Nam, trong những năm cuối của thế kỷ XX, Đại tướng Võ

Nguyên Giáp chủ nhiệm đề tài NCKH cấp Nhà nước “Tư tưởng Hồ Chí Minh

và con đường cách mạng Việt Nam” (mã số KX.02.01) thuộc chương trình

khoa học và công nghệ cấp Nhà nước KX.02 Ngay sau đó, trên cơ sở kết quả

nghiên cứu của đề tài, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chủ biên cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam” [52] Đây là một

công trình nghiên cứu lớn, công phu, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, đánhdấu một bước phát triển mới trong nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh Với dunglượng gồm 404 trang, được chia làm 3 phần, 10 chương, cuốn sách đã trình bàymột cách có căn cứ khoa học, toàn diện những vấn đề lý luận cơ bản về tư tưởng

Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam; làm rõ và có những đóng gópmới về quá trình hình thành, phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh, nhất là nhữngluận điểm sáng tạo lớn trong tư tưởng của Người về các vấn đề cụ thể như:đường lối và phương pháp, chiến lược và sách lược cách mạng, tổ chức các lựclượng cách mạng, tư tưởng quân sự tư tưởng nhân văn, đạo đức, văn hoá…

Trong cuốn sách này, Đại tướng đã viết: “…Tư tưởng Hồ Chí Minh là

niềm tin, là ngọn cờ thắng lợi của cách mạng Việt Nam, là di sản tinh thần vôcùng quý báu Người để lại cho Đảng ta, dân tộc ta Thế giới còn đổi thay, tưtưởng Hồ Chí Minh sống mãi Nội dung tư tưởng của Nguời khá rộng lớn,phong phú, thể hiện từ đường lối cách mạng chung đến từng lĩnh vực, từ tưtưởng đến đạo đức, phong cách, từ lời nói đến việc làm, đến tấm gương conngười Hồ Chí Minh Chúng ta mới nghiên cứu được một bước quan trọng,nhưng còn những điểm chưa hiểu, hiểu chưa hết, hiểu chưa thống nhất Tôi códiễm phúc được sống, làm việc bên cạnh Bác gần 30 năm, nhưng đến naynghiên cứu tư tưởng của Bác vẫn thấy có những điểm chưa hiểu hết tư tưởng

của Người Chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn nữa, toàn diện hơn nữa

về Hồ Chí Minh, cả về tư tưởng và sự nghiệp của Người đối với cách mạng

nước ta và đối với phong trào cách mạng thế giới…” [52, tr.5]

Năm 2009, PGS, TS Bùi Đình Phong đã viết cuốn sách “Hồ Chí Minh học và minh triết Hồ Chí Minh” [`109] Với cách tiếp cận mới theo cấu trúc

logic, chặt chẽ, khoa học, tác giả đã thể hiện rõ trong 2 phần và được trình bàytrong 412 trang Khi đánh giá khái quát về những tư tưởng của Người đối với

cách mạng Việt Nam, tác giả khẳng định “có một sức sống trường tồn, giá trịbền vững trong kho tàng văn hóa Việt Nam cũng như của nhân loại” [109, tr.7].

Trên cơ sở đó, tác giả cho rằng: “Những tư tưởng của Người được coi là triết lý

làm nền tảng cho triết lý phát triển xã hội Việt Nam hiện đại Đó là dân tộc bị đô

hộ thì phải giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc Không giành được độc lậpthì sẽ không có gì hết Nước độc lập thì dân phải được hạnh phúc tự do, nếukhông thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” [109, tr.396]

Gần đây nhất, trong năm 2015, Nxb Chính trị Quốc gia đã tái bản cuốn

sách “Hồ Chí Minh - vĩ đại một con người” [53] của GS Trần Văn Giàu Đây

là cuốn sách tập hợp nhiều bài viết khác nhau của tác giả trong thời gian

chuẩn bị kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và được trìnhbày trong dung lượng 180 trang Với cuốn sách này, tác giả đã thể hiện đượccách tiếp cận vấn đề mới, sâu sắc và trình bày khá rõ nét được cuộc đời, sựnghiệp, tư tưởng, những cống hiến vô cùng to lớn đối với dân tộc Việt Nam

và nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới Đặc biệt, trong nội dung cuốn sách, tácgiả đã có sự liên hệ, đối chiếu tình hình biến chuyển mạnh mẽ của cáchmạng vô sản, nhất là ảnh hưởng sâu sắc của Cách mạng Tháng Mười Ngatheo các chiều hướng khác nhau trên phạm vi thế giới ngày nay, trong đó cóViệt Nam; khẳng định thêm tầm vóc, giá trị tư tưởng của Người trong mọithời kỳ cách mạng, nhất là trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay Trên

cơ sở đó, theo tác giả: “Tư tưởng Hồ Chí Minh cho đến hiện nay vẫn cònnguyên giá trị, là tài sản vô giá mà Người đã để lại cho chúng ta Nó nhưchiếc cẩm nang để tiến hành đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc vì mụctiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, tiến lên chủnghĩa xã hội…Do đó, chúng ta cần phải tiếp tục, thường xuyên nghiên cứu

tư tưởng Hồ Chí Minh; bổ sung những nội dung mới cho phù hợp với thựctiễn của đất nước…” [53, tr.125]

Đi sâu vào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh trong lĩnh vực quân sự,

trong cuốn sách “Góp phần tìm hiểu tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh”[136]

của tác giả Nguyễn Huy Toàn bước đầu đi vào chọn lọc, hệ thống và phântích những quan điểm nổi bật của Hồ Chí Minh về vấn đề quân sự; trên cơ sở

đó, tác giả đã nghiên cứu, khái quát, đánh giá thực tiễn việc vận dụng tưtưởng quân sự của Người trong chiến tranh cách mạng Việt Nam Tác giả

khái quát: “Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh là sự vận dụng sáng tạo họcthuyết quân sự của chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của ViệtNam, là sự kế thừa một cách sáng tạo truyền thống dựng nước, giữ nước củacha ông ta và kinh nghiệm của các nước trong lịch sử Tư tưởng ấy đưa vàothực tiễn cách mạng Việt Nam đã trở thành nghệ thuật quân sự của Đảng, gópphần làm nên những chiến công hiển hách của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ

XX Nghệ thuật quân sự Hồ Chí Minh mang đậm tính văn hóa và có giá trị soiđường, chỉ lối cho cách mạng Việt Nam không chỉ trong kháng chiến mà còn

cả trong sự nghiệp đổi mới hiện nay” [136, tr.152]

Nghiên cứu chuyên sâu về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây

dựng quân đội, tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng đã viết cuốn sách “Quan điểm Hồ Chí Minh về Quân đội nhân dân Việt Nam,” [86] Cuốn sách này được trình bày

trong 296 trang và chia làm 2 phần: Phần 1: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Quân độinhân dân - những nội dung cơ bản Phần 2: Một số vấn đề xây dựng Quân độinhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

Đây là cuốn sách được tác giả nghiên cứu, trình bày tương đối đầy đủ tưtưởng Hồ Chí Minh về Quân đội ta trên các khía cạnh như: bản chất, chức năng,nhiệm vụ của quân đội; xây dựng quân đội về chính trị; về giáo dục, huấn luyệnquân nhân, chăm lo vật chất, tinh thần cho bộ đội… Trên cơ sở đó, tác giả đã đivào phân tích những nét đặc sắc trong tư tưởng xây dựng quân đội của Người.Đặc biệt, tác giả đã đi sâu vào phân tích, chỉ rõ những nhân tố tác động đến sựnghiệp xây dựng quân đội hiện nay Từ đó, đưa ra những vấn đề cơ bản của việcvận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân vào sự nghiệp xây dựngquân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, củng cốquốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

Bên cạnh các công trình nghiên cứu trên, còn có rất nhiều các côngtrình khác đi sâu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh dưới nhiều góc độ, phạm

vi khác nhau Đó là những cuốn sách được xuất bản, những đề tài khoa họccác cấp, những bài tham luận được đăng trên các kỷ yếu hội thảo khoa học,

những báo được đăng trên các tạp chí chuyên ngành như: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện ” [29] của tác giả Nguyễn Hữu Công;

“Văn hóa Hồ Chí Minh” của tập thể tác giả Nguyễn Hữu Đăng, Lê Ngọc Y

và Trần Thị Hồng Nhung [46]; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và

giải phóng con người” [29] của tập thể tác giả Lương Minh Cừ và Nguyễn Trung Dũng; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân” [128] của tác giả Nguyễn Văn Thế và Lê Huy Bình; “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về tâm lý học quân sự” [137] của tác giả Đỗ Mạnh Tôn… Tất

cả những công trình này, mặc dù nghiên cứu, tiếp cận dưới góc độ khácnhau, tuy nhiên, nhìn chung đều chỉ rõ được nguồn gốc, sự hình thành tưtưởng Hồ Chí Minh, nêu bật được tư tưởng của Người trong từng lĩnh vực,phạm vi nghiên cứu; những giá trên cả phương diện lý luận cũng như thựctiễn mà Người đã để lại cho dân tộc, thời đại…

2 Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí

Minh về giáo dục

Năm 1990, tác giả Katherine Muller Marin - Đại diện UNESCO tại

Việt Nam trong bài tham luận “Những đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực hoạt động của UNESCO” [101] nhân kỷ niệm

100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “ Trong lĩnhvực giáo dục, tôi nhận thấy điều thú vị là Người cho rằng xóa bỏ nạn mùchữ có nghĩa là tạo nên một phong trào giáo dục đại chúng Người chỉ rarằng học đọc và học viết có thể được tiến hành ở bất cứ đâu, dùng than,mặt đất, hoặc lá chuối làm bút và giấy Người sáng suốt khi chỉ ra rằngmột người đã biết đọc, người đó cần tiếp tục học tập bởi người biết chữ cóthể quên cách đọc nếu họ không có gì đễ đọc Người tuyên bố rõ ràngrằng Chính phủ và Bộ Giáo dục có nhiệm vụ cung cấp sách báo phù hợpvới từng cấp độ của người đọc” [101, tr.4] Kết thúc bài tham luận, tác giảcho rằng: “Có được một vị Chủ tịch như Hồ Chí Minh, người được nhiều

người không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới tôn vinh như anh hùng

dân tộc, giống như có được một biểu tượng giúp chúng ta có được mộttầm nhìn, chỉ cho đất nước một bến đỗ an toàn Và hơn thế, một lãnh tụnhư thế cũng chỉ cho ta cách kiểm soát phong ba bão táp thông qua lòng

tự hào, lao động cần cù và quan hệ hòa hiếu” [101, tr.6]

Nhân kỷ niệm lần thứ 120 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh(19/5/1890 - 19/5/2010) và 20 năm ngày Tổ chức giáo dục, Khoa học và Văn

hoá Liên Hiệp quốc (UNESCO) công nhận Người là “Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hoá kiệt xuất của Việt Nam”, tại Pháp, tác giả Hans D’Orville -

Phó Tổng giám đốc UNESCO đã có bài viết đặc biệt: “Tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn giữ nguyên giá trị thời đại” [107] Xét dưới góc độ về tư tưởng giáo dục của

Hồ Chí Minh, tác giả đã nhắc lại lời hiệu triệu xoá nạn mù chữ của Hồ Chí Minh

“Để bảo vệ nền độc lập quốc gia, để nâng cao vị thế và làm giàu đất nước, mỗingười trong chúng ta cần phải biết đích xác quyền lợi và trách nhiệm của mình là

gì, cần phải có kiến thức mới để có thể góp phần xây dựng đất nước Trước hết,mỗi người cần phải biết đọc, biết viết…” [107, tr.2] Trên cơ sở đó, tác giả đưa

ra nhận định: “Hồ Chí Minh đã đưa ra thông điệp này cách đây 60 năm, nhưngđến nay nó vẫn còn giữ nguyên vẹn giá trị Đặc biệt, sự chú trọng của Người đốivới tình trạng bất bình đẳng về điều kiện sống và nhu cầu học tập ở mọi lứa tuổi.Những gì mà UNESCO đã và đang thực hiện cũng phù hợp với hành động vàước vọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời, nhất là mục tiêu vì hòabình… Thay mặt cho UNESCO, tôi không thể không nhắc lại rằng mục tiêu hòabình này, vị lãnh tụ giải phóng Việt Nam đã từng là thầy giáo và sự nghiệp giảiphóng dân tộc đối với Người chính là cuộc đấu tranh chống lại 3 kẻ thù: giặcđói, giặc dốt và giặc ngoại xâm” [107, tr.3]

Ở nước ta, trong những năm cuối của thế kỷ XX, giáo sư Nguyễn Lân

đã có công trình nghiên cứu “Hồ Chủ tịch - nhà giáo dục vĩ đại” [91] Đây là

cuốn sách đã đi vào tập hợp những chỉ thị, những lá thư, bài phát biểu củaChủ tịch Hồ Chí Minh với các vấn đề như: đấu tranh chống chính sách ngudân của thực dân Pháp; tác dụng và nhiệm vụ của giáo dục; việc diệt giặc dốt;giáo dục thiếu nhi; giáo dục thanh niên; giáo dục cán bộ…

Nhân kỷ niệm 35 năm ngày Bác Hồ gửi bức thư cuối cùng cho NgànhGiáo dục Việt Nam (15/10/1968 - 15/10/2003), Bảo tàng Hồ Chí Minh và Đạihọc Sư phạm Hà Nội phối hợp tổ chức Hội thảo và biện soạn thành kỷ yếu cùng

tên“Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục” [11] Trong hội thảo này đã

có nhiều bài viết, bài nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục của các nhàkhoa học như: GS, viện sỹ Nguyễn Cảnh Toàn, Vũ Đình Hòe, GS.TS PhạmMinh Hạc, GS Đinh Xuân Lâm, PGS Lê Mậu Hãn, GS Phan Ngọc Liên… Nhìnchung, các công trình đã đi sâu nghiên cứu từng khía cạnh tư tưởng Hồ ChíMinh về giáo dục trên các vấn đề như: vai trò, nội dung, phương pháp giáo dục Trên cơ sở đó, các tác giả đều nhất quán khẳng định giá trị tư tưởng Hồ ChíMinh về giáo dục đối với thực tiễn phát triển nền giáo dục nước nhà; đồng thời

cho rằng chúng ta cần phải quán triệt sâu sắc các tư tưởng của Người; phải biếtvận dụng sáng tạo vào trong từng bối cảnh lịch sử cụ thể…

Đi sâu vào nghiên cứu có tính chất bao trùm cơ bản toàn bộ những tưtưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục, năm 2008, tác giả Nghiêm Đình Vỳ đã

xuất bản cuốn sách “Hồ Chí Minh về giáo dục toàn thư” [156] Đây được coi

là công trình nghiên cứu công phu, với nội dung rộng lớn hơn nhiều so vớicác tài liệu khác đã được công bố Nội dung cuốn sách này được trình bàytrong 864 trang, bao gồm phần mở đầu, dẫn luận và phần kết Trong cuốnsách, tác giả đã dẫn luận ngắn gọn, súc tích cơ bản toàn diện, gần như tất cảnhững câu nói, bài viết của Người liên quan đến vấn đề giáo dục nói chungnhư: giáo dục tư tưởng, phẩm chất, đạo đức cho các tầng lớp nhân dân, cán

bộ, đảng viên Bên cạnh đó, tác giả cũng trích dẫn những câu nói, bài viết củaNgười liên quan đến vấn đề công tác giáo dục trong nhà trường

Tiếp cận dưới góc độ chú trọng vào việc tìm hiểu tư tưởng của Hồ ChíMinh về giáo dục thông qua những bài nói, bài viết, đoạn trích trong các tácphẩm của Người bàn trực tiếp đến các vấn đề xung quanh đến giáo dục, tác

giả Phan Ngọc Liên đã viết cuốn sách “Hồ Chí Minh về giáo dục” [95] và

trình bày trong dung lượng 671 trang, được chia làm 2 phần Trong cuốnsách, tác giả tiếp tục đi sâu vào phân tích nguồn gốc, quá trình hình thành vàphát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục; đánh giá những giá trị củanhững tư tưởng đó và ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay Đặc biệt, khi trích dẫnnhững bài viết của Người liên quan đến giáo dục, tác giả đã tập hợp, phânchia theo từng lĩnh vực nhất định như: Đánh giá vai trò của giáo dục đối với

sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước; chỉ ra nhữngquan điểm của Người xung quanh đến các vấn đề trong xây dựng nền giáodục mới - nền giáo dục xã hội chủ nghĩa, nhất là trong xây dựng nội dung,phương pháp giáo dục Bên cạnh đó, tác giả cũng trích dẫn một số quan điểmcủa các lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các nhà khoa học, CBQL giáo dục vềvận dụng tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh trong đổi mới những vấn đề cơbản, trọng tâm của nền giáo dục nước ta hiện nay

Luận bàn tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục dưới góc độ phân tích, đánhgiá những quan điểm của Người trên khía cạnh một số nhân tố của QTDH,

trong nghiên cứu “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo” [12] của tác

giả Nguyễn Khánh Bật đã đi vào phân tích một số quan điểm như: vai tròcủa GD&ĐT trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; nội dung,phương châm, phương pháp GD&ĐT Trên cơ sở đó, tác giả tiếp tục khẳngđịnh: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo là khuôn mẫu, là nềntảng tư tưởng, kim chỉ nam cho ngành giáo dục nước nhà Trong giai đoạnhiện nay, tư tưởng ấy vẫn còn mang tính hiện đại và thời đại sâu sắc; làcẩm nang để chúng ta quán triệt và thực hiện đúng với quan điểm “Giáodục là quốc sách hàng đầu, giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của toàn Đảng,của Nhà nước và toàn dân, mọi người đi học, học thường xuyên, học suốtđời” mà Đảng ta đã xác định” [12, tr.13].

Cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục” [146] của tác giả Trần

Đình Tuấn có cách tiếp cận tương đối toàn diện, hệ thống, khoa học tư tưởng HồChí Minh về giáo dục Trong cuốn sách, tác giả đã chia làm 9 chương khácnhau, trình bày theo mạch logic từ nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển

tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục; khái quát tư tưởng của Người về giáo dụctrên tất cả các khía cạnh như: vai trò của giáo dục, về giáo dục con người pháttriển toàn diện, về tự học, tự giáo dục… cho đến vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh về giáo dục trong tình hình mới Theo đó, tác giả đã khái quát: “Nội dung

cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là xây dựng một nền giáo dục dântộc, dân chủ, nhân dân, giáo dục cho tất cả mọi người” [146, tr.5]

Tiếp cận dưới góc độ khác, tác giả Vũ Thị Kim Yến, Nguyễn Văn Toàn

có công trình nghiên cứu “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập” [159].

Đây là cuốn sách được trình bày trong dung lượng 172 trang, tiếp cận vấn đềnghiên cứu trên các khía cạnh như: Khái quát các quan điểm của Hồ ChíMinh về GD&ĐT; trình bày một số bài viết có giá trị của các nhà khoa họcnghiên cứu về tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh Ngoài ra, cuốn sách cũng

đi vào trình bày các câu chuyện kể về Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệpGD&ĐT; biên niên những hoạt động của Người với ngành GD&ĐT tronggiai đoạn 1954-1969 Dựa trên những vấn đề đó, các tác giả đã khái quát vàđưa ra những nhận định: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, đặt nềnmóng và chỉ đạo việc xây dựng nền giáo dục mới của Việt Nam Những tưtưởng của Người về giáo dục chính là cơ sở lý luận vững chắc cho việc xácđịnh chiến lược đào tạo con người; xác định các chủ trương, đường lối chỉ

đạo phát triển nền giáo dục của Đảng ta qua các thời kỳ cách mạng; đồngthời, đây cũng là những bài học, những kinh nghiệm thực tiễngiáo dục hết sức sinh động, thiết thực và hiệu quả đối vớingười làm công tác giáo dục nói riêng, ngành giáo dục nóichung hiện nay” [159, tr.7].

Ngoài những công trình nghiên cứu trên, trong những năm gần đây, ở nước

ta còn có rất nhiều công trình khác đi sâu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về

giáo dục dưới nhiều góc độ, phạm vi khác nhau như: cuốn sách “Hồ Chí Minh về giáo dục” [134] của tập thể tác giả Lê Văn Tích, Nguyễn Thị Kim Dung và Trần

Thị Nhuần; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo thanh niên” [37] của tác giả Đoàn Nam Đàn; “Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề giáo dục thế hệ trẻ” của tác giả Phạm Đình Trung [65, tr.155 - 159]; “Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về dân chủ trong giáo dục” [98] của tác giả Võ Văn Lộc…

Trong hơn 70 năm qua, sự nghiệp GD&ĐT trong quân đội giữ vai tròquan trọng, quyết định đến việc đào tạo đội ngũ cán bộ quân đội có đầy đủphẩm chất, năng lực, trực tiếp góp phần xây dựng Quân đội ta ngày càng pháttriển, trưởng thành, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước vànhân dân giao phó Xuất phát từ vấn đề trên, trong những năm gần đây, việcnghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề GD&ĐT trong lĩnh vực quân sựluôn được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu trên nhiều khía cạnh khác nhau

Ngay trong những năm cuối của thế kỷ 20, tác giả Nguyễn Ngọc Phú đã

chủ biên cuốn sách “Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục quân sự” [110] Đây

là công trình tập hợp gồm 27 bài viết của các nhà khoa học, nhà giáo dục trongquân đội bàn trực tiếp hoặc gián tiếp các tư tưởng của Người xung quanh cácvấn đề về huấn luyện, giáo dục quân nhân

Khi đi vào luận bàn tư tưởng Hồ Chí Minh trong đào tạo đội ngũ cán bộ

quân đội, tác giả Hà Huy Thông có công trình “Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh

về đào tạo cán bộ quân đội” [130] Ở công trình này, tác giả đã đi vào khái quát,

phân tích những tư tưởng nổi bật của người đối với việc đào tạo cán bộ quân độitrên các vấn đề như: Việc xác định mục đích học tập của người cán bộ; chươngtrình đào tạo; phương pháp dạy và học…Tác giả nhấn mạnh: “Những di huấn

của Người vừa có tính khoa học sâu sắc, lại vừa có tính thời sự, thiệt thực; là một

di sản vô giá đối với toàn Đảng và Quân đội ta” [130, tr.6]

Trong một nghiên cứu khác, tác giả Đặng Đức Thắng chủ biên cuốn giáo

trình “Lịch sử giáo dục quân sự Việt Nam” [126] đã dành một phần lớn nội

dung khái quát các tư tưởng của Hồ Chí Minh về huấn luyện, giáo dục quânnhân, cụ thể trên các vấn đề như: vị trí, vai trò của huấn luyện, giáo dục đối với

sự hình thành, phát triển nhân cách quân nhân; mục tiêu, nội dung, hình thức,phương pháp… trong tiến hành huấn luyện, giáo dục quân nhân Khi đánh giánhững tư tưởng này, tác giả cho rằng: “Tư tưởng giáo dục quân sự của Hồ ChíMinh là di sản vô giá, đòi hỏi chúng ta phải hết sức giữ gìn, trân trọng, nghiêncứu và vận dụng trong thực tiễn cách mạng, thực tiễn xây dựng Quân đội tahiện nay Đối với hoạt động giáo dục và đào tạo của Quân đội ta hiện nay thìviệc nghiên cứu, học tập và vận dụng đúng đắn, sáng tạo những quan điểm, tưtưởng của Người về giáo dục quân sự càng là vấn đề có giá trị hiện thực to lớn;góp phần thiết thực thực hiện thắng lợi chiến lược “trồng người” của toàn

Đảng, toàn quân, toàn dân ta trong giai đoạn mới” [126, tr.161].

Trong bài viết của tác giả Nguyễn Trọng Thắng “Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp đào tạo cán bộ quân đội nhân dân Việt Nam” [18, tr.156 - 172],

bên cạnh việc khái quát các tư tưởng của Người về đào tạo người cán bộquân đội; khẳng định giá trị những tư tưởng đó trong sự nghiệp GD&ĐTquân đội hiện nay, tác giả nhấn mạnh: các nhà trường trong quân đội cầnphải thấm nhuần và thực hiện đúng tư tưởng “Cán bộ là cái gốc của mọicông việc”,“Cán bộ là tiền vốn của các đoàn thể, có vốn mới làm ra lãi” Từ

đó, tập trung đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quân đội có đủ đức, tài, có

cơ cấu đồng bộ, có lớp kế tiếp vững chắc ở từng cấp, góp phần xây dựngQuân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bướchiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa…

Bên cạnh các công trình nghiên cứu trên, trong lĩnh vực quân sự còn có

các công trình nghiên cứu tiêu biểu khác như: : “Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác đào tạo cán bộ quân sự - sĩ quan quân đội” của tác giả Nguyễn Xuân Năng [18]; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về mục tiêu giáo dục quân sự” của tác giả Đinh Văn Học [110, tr.48 - tr.52]; “Tìm hiểu tư tưởng sư phạm quân sự của Hồ Chí Minh” của tác giả Mai Văn Hóa [110, tr.96 - tr.101]…

3 Những công trình nghiên cứu tiêu biểu về vận dụng các quan điểm giáo dục của Hồ Chí Minh trong giáo dục, dạy học

Trước hết, đi sâu vào nghiên cứu chỉ ra về những vấn đề có tính chấtphương pháp luận trong quán triệt và vận dụng tư tưởng giáo dục của Hồ ChíMinh đối với sự phát triển nền giáo dục nước nhà, tác giả Đặng Quốc Bảo có

công trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục” [9] Đây là cuốn sách mà tác

giả đã đề cập khá cụ thể, chi tiết đến các vấn đề như: khái quát tư tưởng cơ bảncủa Hồ Chí Minh về giáo dục; đưa ra những quan điểm mới nhằm xây dựngnền giáo dục làm phát triển những năng lực sẵn có của học sinh Việt Nam; gắnliền giữa kế hoạch phát triển giáo dục với kế hoạch phát triển kinh tế; chỉ ranhững yêu cầu cơ bản trong giáo dục lòng nhân ái, phẩm cách con người ViệtNam Ngoài ra, tác giả cũng đã bàn về con đường, biện pháp và tấm gương lớn

về tự học của Chủ tịch Hồ Chí Minh… Theo tác giả, “Tư tưởng giáo dục của

Hồ Chí Minh đã cổ vũ cho mỗi cán bộ giáo dục ở nước ta biết tự hào về nhữngthành tựu của nền giáo dục mới; đồng thời, ý thức được những điều còn bấtcập, những thiếu sót, những khó khăn để luôn luôn có “chí” và có “Minh” xâydựng được một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam mà cách tổ chức, cách pháthiện, cách dạy, cách học hiện thực hóa được ham muốn tột bậc của Người là:Nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng cócơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” [9, tr.4]

Tập trung nghiên cứu chuyên sâu việc vận dụng các quan điểm của Báctrong đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ của Đảng, Nhà nước ta hiện nay, tác giả

Đức Vượng đã viết cuốn sách “Hồ Chí Minh đào tạo cán bộ và trọng dụng nhân tài” [155] Đây là công trình nghiên cứu trình bày tương đối đầy đủ các quan

điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ; thực tiễn quá trình Bác đào tạo, rènluyện và sử dụng cán bộ, sử dụng nhân tài qua các giai đoạn cách mạng Vớidung lượng gồm 9 chương, 554 trang, cuốn sách đã dành phần lớn nội dung đểkhẳng định giá trị lớn lao cả về lý luận, thực tiễn trong hoạt động GD&ĐT màNgười đã để lại cho Đảng, Nhà nước ta, nhất là Ngành Giáo dục có những biệnpháp vận dụng hiệu quả vào thực tiễn đào tạo cán bộ, nguồn nhân lực trong giaiđoạn mới Theo đó, tác giả đã chỉ ra yêu cầu có tính chất khái quát: “Đảng, Nhànước ta cần phải xác định được vấn đề đào tạo, huấn luyện cán bộ sao cho đúng,cho tốt Muốn đào tạo tốt phải biết phát hiện người có thể làm được cán bộ, từ đó

đưa họ đi đào tạo tại các trường, lớp chính quy, hoặc có thể bổ túc thường xuyêncho cán bộ, đây được coi là cái rễ sâu nhất trong đào tạo ra những người côngdân tốt, cán bộ tốt cho nước nhà” [155, tr.538].

Nhận thức rõ sự cần thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vềngười thầy giáo trong xây dựng đội ngũ giáo viên hiện nay, tác giả Ngô Văn

Hà đã đi sâu vào nghiên cứu vấn đề “Tư tưởng Hồ Chí Minh về người thầy và việc xây dựng đội ngũ giảng viên đại học hiện nay” [54] Đây là cuốn sách

được tác giả chia làm 3 chương, trình bày trong dung lượng 208 trang Trongcuốn sách này, tác giả đã đi vào phân tích một cách có hệ thống tư tưởng HồChí Minh về người thầy, bao gồm: vai trò, phẩm chất đạo đức, chuyên mônnghiệp vụ và phương pháp giảng dạy; nghiên cứu, đánh giá thực trạng ĐNGVđại học ở nước ta hiện nay cả về số lượng, chất lượng, cơ cấu trình độ, cơ cấungành nghề, khía cạnh thu nhập và vị thế của họ trong xã hội Dựa trên nhữngvấn đề trên, tác giả nhấn mạnh “Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về ngườithầy cần phải đưọc tiến hành trên cả hai mặt: Xây dựng phẩm chất nhân cách

và năng lực chuyên môn nghiệp vụ” [54, tr.8] Từ đó, tác giả đã chỉ ra 5 giảipháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về người thầy trong việc xây dựngĐNGV giảng viên đại học ở nước ta hiện nay nhằm đáp ứng với yêu cầu đàotạo nguồn nhân lực trong tình hình mới

Gần đây nhất, tác giả Nguyễn Thị Nga đã chủ biên cuốn sách “Phát triển nền giáo dục Việt Nam trong những thập niên đầu thế kỷ XXI theo tư tưởng Hồ Chí Minh” [103] với dung lượng 206 trang, được chia làm 3 chương Trong cuốn sách này, tác giả đã khẳng định rõ: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

không chỉ là ánh sáng soi đường, kim chỉ nam cho chiến lược phát triển conngười, phát triển giáo dục ở Việt Nam trong mấy chục năm qua, mà còn là địnhhướng cơ bản đối với việc đổi mới, chấn hưng và phát triển nền giáo dục Việt

Nam trong những thập niên đầu thế kỷ XXI” [103, tr.6] Đặc biệt, tác giả đã

dành toàn bộ chương 3 để nêu lên các giải pháp cơ bản để phát triển nền giáodục Việt Nam trong những thập niên đầu thế kỷ XXI theo tư tưởng Hồ ChíMinh Trong chương này, tác giả chỉ ra 6 giải pháp vận dụng khác nhau theocách tiếp cận từ việc: xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách phát triển giáodục; phát triển hệ thống giáo dục; xây dựng đội ngũ giáo viên; đổi mới nội dung,chương trình, phương pháp giáo dục theo hướng khoa học, hiện đại

Nghiên cứu chuyên sâu việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

trong giáo dục đại học, tác giả Hoàng Anh đã chủ biên cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng vào đào tạo đại học hiện nay” [2] Trong

cuốn sách này, tác giả đã trình bày khái quát nguồn gốc, quá trình hình thành,phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục theo từng thời kỳ hoạt động cáchmạng của Người Đồng thời, cuốn sách đã phân tích nội dung tư tưởng HồChí Minh về giáo dục theo cách tiếp cận về: mục đích, nhiệm vụ, nội dung,nguyên tắc, phương pháp giáo dục và nêu bật tầm quan trọng của việc vậndụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào việc nâng cao chất lượng đào tạođại học hiện nay Bên cạnh đó, cuốn sách cũng đi vào phân tích một số vấn đềtrong công tác đào tạo đại học hiện nay như: chất lượng sinh viên, ĐNGV, nộidung, chương trình, phương pháp giảng dạy Từ đó, tác giả đề xuất năm giảipháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào nâng cao chất lượngđào tạo đại học hiện nay

Dưới góc độ nghiên cứu vận dụng tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minhvào trong quá trình huấn luyện ở nhà trường quân sự, tác giả Nguyễn Văn

Chung đã lựa chọn: “Nâng cao hiệu quả dạy học ở đại học quân sự theo tư tưởng " Huấn luyện phải nhằm đúng nhu cầu" của Chủ tịch Hồ Chí Minh” [26]

làm công trình luận án tiến sĩ Đây là công trình nghiên cứu phân tích khá rõnét các nguồn gốc, quá trình hình thành và khẳng định được giá trị quan

điểm “Huấn luyện phải nhằm đúng nhu cầu” của Hồ Chí Minh Dựa trên

những vấn đề đó, tác giả đã tiến hành khảo cứu những kinh nghiệm và đánh giáđúng thực tiễn việc vận dụng quan điểm này vào QTDH ở đại học quân sự hiệnnay Đồng thời, tác giả cũng đưa ra những phương hướng, biện pháp cơ bản đểvận dụng luận điểm này vào trong quá trình đào tạo ở đại học quân sự trên cácvấn đề: vận dụng trong xác định mục tiêu và cách thức xây dựng mục tiêu đàotạo; vận dụng trong xây dựng nội dung và phương pháp đào tạo; vận dụngtrong lựa chọn đối tượng và các điều kiện đảm bảo… nhằm đào tạo được độingũ cán bộ đáp ứng “đúng nhu cầu” mà thực tiễn xã hội, quân đội đặt ra

Cũng tiếp cận theo hướng nghiên cứu này, tác giả Nguyễn Xuân Sinh có

công trình nghiên cứu “Bồi dưỡng phương pháp học tập cho học viên ở đại học quân sự theo tư tưởng “lấy tự học làm cốt” của Hồ Chí Minh” [118] Ở đây, tác

giả đã chỉ ra 5 giải pháp khác nhau để bồi dưỡng phương pháp học tập cho học viêntheo tư tưởng “lấy tự học làm cốt” của Hồ Chí Minh, cụ thể: Làm cho học viênthấm nhuần tư tưởng, tinh thần tự học của Hồ Chí Minh và xây dựng thái độ, động

cơ học tập cho học viên; tổ chức giờ học theo hướng bồi dưỡng phương pháp họctập cho học viên ở đại học quân sự theo tư tưởng “lấy tự học làm cốt”; bồi dưỡngphương pháp học tập “lấy tự học làm cốt” cho học viên theo một quy trình hợp lý;

tổ chức tốt hoạt động theo nhóm và tăng cường hoạt động ngoại khóa để bồi dưỡngphương pháp học tập cho học viên ở đại học quân sự theo tư tưởng “lấy tự học làmcốt”; phát huy tính tự giác, tích cực NCKH và tổ chức tốt hoạt động tự học

Nghiên cứu trực tiếp về tính thiết thực trong GD&ĐT theo tư tưởng Hồ

Chí Minh, tác giả Nguyễn Mậu Dựng trong công trình nghiên cứu “Từ một bài nói của Bác Hồ suy nghĩ về tính thiết thực trong đào tạo cán bộ” [34] đã khẳng

định nền giáo dục nước ta cần phải giải quyết tốt 2 vấn đề cơ bản:

“1 Phải rất coi trọng chất lượng đội ngũ cán bộ huấn luyện về mọi mặt: tưtưởng, đạo đức, lối làm việc Việc mở lớp huấn luyện, đào tạo phải hợp lý, phùhợp với số lượng giảng viên Cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo cần nghiên cứu, phân cấpbồi dưỡng, đào tạo cán bộ tránh tình trạng có nơi quá ôm đồm” [33, tr.1]

2 Không quá tham nhiều kiến thức, nhiều môn học trong một thời gian hạnhẹp Quá trình giảng dạy phải tìm đến cái bản chất nhất, những đặc trưng nổi bậtnhất của vấn đề cần trình bày Nội dung, phương pháp giảng dạy phải phù hợp vớitrình độ của người học, cũng như thời gian học tập của từng loại lớp” [34, tr.11]

Nghiên cứu khái quát việc vận dụng chuyên sâu về các quan điểmgiáo dục của Hồ Chí Minh, trong một bài viết khác của tác giả Đặng Quốc

Bảo bàn về vấn đề “Nhận diện một số vấn đề dạy học, giáo dục từ bài của Bác Hồ “về công tác huấn luyện và học tập” [7] đã khẳng định bài phát biểu

của Bác "trở thành một tài liệu có tính kinh điển để phát triển lý luận dạy học,

lý luận giáo dục của nền giáo dục cách mạng Việt Nam” [7, tr.24]

Ngoài những công trình nghiên cứu tiêu biểu trên, khi đi vào khai thác mộtkhía cạnh nhỏ trong việc vận dụng tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh còn một sốcông trình khác là những cuốn sách, bài báo khoa học được đăng tải trên các tạp chí

trong và ngoài quân đội như: “Tư tưởng tự học Hồ Chí Minh và biện pháp nâng cao việc tự học cho sinh viên Đại học sư phạm” [102] của tác giả Võ Văn Nam;

“Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong đổi mới quá trình dạy học ở NTQĐ hiện nay” [118] của tác giả Nguyễn Xuân Sinh… Nhìn chung, những công trình này đã

đi sâu vào tập hợp những quan điểm có giá trị quý báu trong tư tưởng giáo dục của

Hồ Chí Minh Đồng thời, các công trình đều khẳng định: để việc dạy học đạt kếtquả, đầu tiên cần phải xuất phát từ thực tiễn đời sống xã hội, khả năng nhận thức vànhu cầu của con người… Dựa trên cơ sở đó, bước đầu đề cập, đưa ra nhữngphương hướng, biện pháp vận dụng tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh vào thựctiễn giáo dục nước nhà theo từng phạm vi nhất định

4 Khái quát các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

4.1 Khái quát các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Qua tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đề tài, có thể rút

ra một số nhận định cơ bản sau:

Một là, việc nghiên cứu xung quanh đến cuộc đời, sự nghiệp, tư

tưởng và những đóng góp lớn lao của Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp giảiphóng dân tộc Việt Nam cũng như tiến trình phát triển của xã hội loài ngườiluôn được rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, tiếp cận dưới góc độ củanhiều ngành khoa học khác nhau, đề cập đa chiều trên nhiều phương diện.Trong các công trình nghiên cứu này đã tập trung khái quát, phân tích, chứngminh khá rõ nét nguồn gốc lý luận, thực tiễn quá trình hình thành tư tưởngcủa Người; sưu tầm và trích dẫn được tất cả những tư tưởng nổi bật trên mọimặt về đời sống, kinh tế, chính trị, xã hội, quân sự, con người Nhìn chung,các công trình đều nhất quán đánh giá cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng Hồ ChíMinh có ảnh hưởng to lớn đến những thành tựu công cuộc bảo vệ đất nướcViệt Nam, giải phóng con người khỏi áp bức nô lệ; khẳng định được giá trịsâu sắc, ý nghĩa to lớn trong thực tiễn công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay,cũng như tầm ảnh hưởng đến nhiều quốc gia khác trên thế giới

Hai là, các nghiên cứu xung quanh tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục xuất

hiện ngày càng nhiều và tương đối hoàn chỉnh, khoa học Các công trình đã tậptrung đi sâu vào phân tích, chỉ rõ được nguồn gốc, quá trình hình thành; khái quát,nêu bật bản chất và trình bày rõ nét các quan điểm về giáo dục của Người một cách

có hệ thống, tương đối logic, chặt chẽ trên từng vấn đề cụ thể như: những quanđiểm về vị trí, vai trò, mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, các yêu cầu

trong quá trình giáo dục nói chung, trong lĩnh vực GD&ĐT của quân đội nói riêng.

Ba là, các nghiên cứu mang tính chất đề xuất những phương hướng, biện

pháp vận dụng tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh vào trong thực tiễn từngvấn đề của QTDH như: đổi mới QTDH, hoặc đổi mới từng nhân tố cụ thể trongQTDH ở từng lĩnh vực, phạm vi nhất định nhằm đáp ứng thiết thực với bốicảnh của đất nước trong tình hình mới ngày càng rõ nét, có ý nghĩa lý luận vàthực tiễn sâu sắc Chiều hướng đi sâu vào vận dụng các quan điểm tiêu biểucủa Người vào lĩnh vực dạy học ở NTQĐ, nhất là ở các trường đại học trongquân đội ngày càng thể hiện rõ nét, có tính thiết thực, khả thi cao, từng bướcgóp phần giải quyết các vấn đề về lý luận và thực tiễn GD&ĐT ở cả trong vàngoài quân đội đã, đang đặt ra

Tuy nhiên, qua tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tàicho thấy, các công trình nghiên cứu vận dụng tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minhthường có ý nghĩa phương pháp luận chung chung; chỉ ra những phương hướngmang tính khái quát mà chưa đi sâu vào phân tích đặc điểm, xu thế, yêu cầu củaGD&ĐT nước ta trong bối cảnh mới, từ đó đi vào giải quyết, trả lời được câu hỏi:

Làm thế nào để GD&ĐT đáp ứng được điều đó?; còn thiếu những nghiên cứu đi

sâu vào đánh giá, phân tích, chỉ ra những yêu cầu cụ thể để đổi mới, bổ sung, pháttriển, hoàn thiện các nhân tố của QTDH trong bối cảnh mới hiện nay

Một số công trình nghiên cứu vận dụng tư tưởng giáo dục của Ngườivào trong dạy học ở NTQĐ còn chưa làm nổi bật được những vấn đềmang tính đặc thù của NTQĐ so với các nhà trường khác, cho nên cácphương hướng, biện pháp vận dụng còn chưa sâu sắc, gắn bó thiết thựcvới môi trường quân sự… Các công trình vận dụng những quan điểm nổibật của Người vào trong thực tiễn dạy học ở CTĐH trong quân đội với đốitượng đào tạo sĩ quan cấp phân đội bậc đại học mới chỉ dừng lại ở cáckhía cạnh nhỏ của từng vấn đề như: nâng cao chất lượng tự học, đổi mớiNDDH còn ít những công trình đi sâu vào phân tích những yêu cầu mớicủa thực tiễn hoạt động quân sự, thực tiễn xây dựng đội ngũ cán bộ quânđội, thực tiễn đổi mới toàn diện QTDH ở từ đó đề ra những phươnghướng, giải pháp, yêu cầu cụ thể trong vận dụng các quan điểm đó vàotrong quá trình đào tạo ở CTĐH trong quân đội, để quá trình này ngàycàng có chất lượng, hiệu quả cao

4.2 Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

Quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” là một

trong những quan điểm tiêu biểu, nổi bật nhất về tư tưởng giáo dục của Hồ ChíMinh Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài này sẽ tiếp tục giải quyết những vấn đềtrên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn đã và đang đặt ra, cụ thể:

Một là, luận án tiếp tục nghiên cứu bổ sung, làm rõ thêm nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung, nguồn gốc quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” nói riêng; chỉ ra được đặc điểm nổi bật,

đặc thù khác biệt trong dạy học các môn KHXH&NV so với những môn học khác

ở NTQĐ nói chung, CTĐH trong quân đội nói riêng; trên cơ sở đó đi vào phân

tích thực chất và khẳng định giá trị quan điểm này của Người trong dạy học các

môn KHXH&NV ở NTQĐ hiện nay

Hai là, công trình khái quát, rút ra những kinh nghiệm từ việc quán triệt

và vận dụng quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều”

của Hồ Chí Minh trong lịch sử giáo dục, huấn luyện ở NTQĐ; tiếp tục đi vàogiải quyết chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế QTDH các môn KHXH&NV ởNTQĐ, cụ thể là CTĐH trong quân đội với đối tượng đào tạo sĩ quan cấp phânđội bậc đại học theo quan điểm này của Hồ Chí Minh Đây được coi là vấn đềmới mà các công trình khoa học trước đó chưa từng nghiên cứu, giải quyết thấuđáo Đồng thời, nó là căn cứ thực tiễn quan trọng để các chủ thể ở các trường đạihọc trong quân đội, cũng như các cấp, ngành liên quan có sự nhìn nhận đúngđắn, khách quan thực trạng QTDH các môn KHXH&NV hiện nay

Ba là, trong các công trình nghiên cứu được công bố, chưa có công trình

nào bàn đến biện pháp hoàn thiện QTDH các môn KHXH&NV ở NTQĐ,

cụ thể là CTĐH trong quân đội với đối tượng đào tạo sĩ quan cấp phân đội

bậc đại học hiện nay theo quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh Tình hình đó đặt ra cho luận án phải đề

xuất và phân tích, làm rõ các biện pháp hoàn thiện QTDH những môn họcnày theo quan điểm trên của Hồ Chí Minh, dưới các vấn đề như: vận dụngtrong xác định mục tiêu, nội dung, PPDH và các yếu tố đảm bảo Đâyđược coi là vấn đề cốt lõi, không chỉ trực tiếp khắc phục những hạn chế,bất cập trong mọi khâu, mọi bước của QTDH các môn KHXH&NV, gópphần từng bước nâng cao chất lượng dạy học những môn học này, mà nó

còn góp phần quan trọng nâng cao chất lượng GD&ĐT ở NTQĐ nói chung,

ở CTĐH trong quân đội nói riêng đáp ứng thiết thực với yêu cầu của đổimới căn bản, toàn diện nền giáo dục nước nhà; yêu cầu đào tạo đội ngũ cán

bộ quân đội có đầy đủ phẩm chất, năng lực toàn diện để hoàn thành tốt mọinhiệm vụ mà thực tiễn xã hội, quân đội đặt ra

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM

"HUẤN LUYỆN CỐT THIẾT THỰC, CHU ĐÁO HƠN THAM NHIỀU" CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN

ĐỘI 1.1 Cơ sở xuất phát và thực chất quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh

1.1.1 Cơ sở xuất phát quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh

1.1.1.1 Hoàn cảnh ra đời quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh

Quan điểm "Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" được Hồ Chí Minh phát biểu trong bài "Nói về công tác huấn luyện và học tập" tại "Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất về công tác huấn luyện và học tập" khai mạc ngày 06 tháng 5 năm 1950 Quan điểm này là sự khái quát, đúc kết kinh nghiệm giáo

dục, huấn luyện của Người, cũng như dựa trên cơ sở tình hình cách mạng, tìnhhình giáo dục nước ta từ sau năm 1945 có nhiều biến đổi to lớn

Có thể thấy, ngay sau khi Cách mạng Tháng tám năm 1945 thành công,nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, dưới sự lãnh đạo của Đảng mà ngườiđứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đất nước ta đã có những thay đổi to lớn trênnhiều phương diện Trong đó, nền giáo dục đã có những bước ngoặt quan trọng

và thay đổi theo xu hướng tích cực Đặc biệt, công cuộc cải cách giáo dục đangtừng bước tiến hành khẩn trương và tác động sâu, rộng đến toàn bộ mọi mặt hoạtđộng giáo dục, huấn luyện nước nhà Điều này góp phần làm cho đời sống văn

hóa mới dần được hình thành; nhận thức chính trị, trình độ chuyên môn, nghiệp

vụ của đội ngũ cán bộ cách mạng được nâng cao; các tầng lớp nhân dân lao độngđược học tập mở mang kiến thức; quân đội ngày càng vững mạnh, trưởng thành,từng bước đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ mới của đất nước

Tuy nhiên, bên cạnh đó, trước thực tiễn của hậu quả nạn đói đầu năm

1945 để lại vẫn chưa được khắc phục Di sản văn hóa lạc hậu với hơn 90%dân số mù chữ… đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt đời sống, kinh tế, vănhóa, xã hội, điều này là một trong những nguyên nhân cơ bản làm cho côngtác giáo dục nói chung, giáo dục, huấn luyện của Quân đội ta nói riêng vẫn cònnhiều hạn chế, bất cập Nhược điểm lớn nhất thời kỳ này là việc giáo dục, huấnluyện chưa thực sự thiết thực, chưa đáp ứng được với yêu cầu của xã hội, quânđội, nhu cầu của con người và chưa phù hợp với điều kiện kinh tế, nguồn nhânlực còn khó khăn Việc đào tạo cán bộ cả về số lượng và chất lượng so vớithực tế của cách mạng vừa yếu, vừa thiếu và còn nhiều sai sót "Huấn luyện cònhữu danh vô thực, làm chỉ cốt nhiều mà không thiết thực, chu đáo” [27, tr.46] Từthực tế đó, Hồ Chí Minh xác định cần phải có những quan điểm mang tính kháiquát, trực tiếp chỉ đạo đổi mới toàn bộ mọi công tác giáo dục, huấn luyện của

đất nước, của quân đội Do vậy, trong "Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất về công tác huấn luyện và học tập" được tiến hành vào tháng 5/1950, Hồ Chí Minh

đã có bài phát biểu “Nói về công tác huấn luyện và học tập" Bài phát biểu này

của Người có ý nghĩa vô cùng quan trọng bối cảnh lịch sử và hiện thực pháttriển nền giáo dục nước ta hiện nay

Bài "Nói về công tác huấn luyện và học tập" của Hồ Chí Minh gồm 3 phần.

Phần 1: "Phải thiết thực, chu đáo trong công việc huấn luyện"

Phần 2: “Phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học”

Phần 3: “Một khuyết điểm cần sửa chữa ngay trong việc huấn luyện”

Trong đó, quan điểm "Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" được Người trình bày trong nội dung “Huấn luyện thế nào?” của phần 1.

(Toàn văn bài phát biểu được trình bày trong phụ lục 1)

1.1.1.2 Những tiền đề lý luận và thực tiễn quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chủ Minh đã

để lại cho dân tộc Việt Nam một di sản vô cùng đồ sộ và quý báu, đó là cuộcđời, sự nghiệp, tư tưởng, tấm gương đạo đức của Người Trong kho tàng ấy,

tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục giữ vị trí, vai trò đặc biệt, là“kim chỉ nam cho hành động”; là ngọn hải đăng soi đường, chỉ lối cho Đảng, Nhà nước và

nhân dân ta trong đổi mới, phát triển nền giáo dục nhằm phục vụ thắng lợi sựnghiệp xây dựng và bảo vệ nước nhà… Những tư tưởng ấy là “kết quả của sựvận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thểcủa nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc,tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại” [39, tr.83 - tr.84]

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, nhiều quan điểm được Ngườiliên tục phát triển, bổ sung để phù hợp với tình hình thực tiễn Trong đó, quan

điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” là quan điểm nhất

quán, xuyên suốt, nổi bật nhất; là luận điểm sư phạm chỉ đạo quan trọng, phù hợptrong mọi điều kiện, hoàn cảnh để phát triển nền giáo dục nước nhà Quan điểmnày được hình thành dựa trên những tiền đề lý luận và thực tiễn sau:

“phải phát huy hết cốt cách dân tộc, phải lột cho hết tinh thần dân tộc, để cổ vũđồng bào ta và để giáo dục con cháu ta” [82, tr.392] Đặc biệt, trong lĩnh vực

quân sự, quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều”

được Hồ Chí Minh dựa trên sự kế thừa những truyền thống huấn luyện, giáo

dục quân sĩ và kinh nghiệm xây dựng quân đội của các nhà quân sự, các nhànước thời kỳ phong kiến; các quan điểm chỉ đạo và phương châm chiến tranh

phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh, con người, dân tộc như: "lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn", "dùng đoản binh chế trường trận"; quân cốt chất lượng chứ không cần cốt đông; "lấy chính nghĩa để thắng phi nghĩa”…

Hai là, quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” được Hồ Chí Minh dựa trên sự kế thừa những giá trị tinh hoa giáo dục trên thế giới Trong đó, ở phương Đông, Người tiếp thu những quan điểm tiến

bộ về giáo dục; triết lý giáo dục con người trong Nho giáo, Phật giáo, Lãogiáo, đặc biệt là những quan điểm giáo dục của Khổng Tử Ở phương Tây,Người kế thừa những quan điểm tiến bộ của các nhà giáo dục thời kỳ phụchưng; những hạt nhân hợp lý trong quan điểm, thực tiễn tổ chức GD&ĐT củacác trường học thời kỳ chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa đế quốc; những quanđiểm giáo dục, dạy học tiên tiến của các nhà sư phạm Xô Viết khái quát thànhnhững phạm trù như: quy luật, nguyên tắc, phương pháp… Ngoài ra, tronglĩnh vực giáo dục quân sự, Người tiếp thu những giá trị lý luận trong tổ chức,giáo dục, huấn luyện quân đội của nhiều nước trên thế giới đương thời, nhất

là những kinh nghiệm trong đánh du kích của Pháp, Trung Quốc

Ba là, quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” được Hồ Chí Minh dựa trên sự kế thừa những quan điểm giáo dục của

chủ nghĩa Mác - Lênin, nhất là các quan điểm về mục đích của giáo dục;những luận điểm để giáo dục con người phát triển toàn diện; giáo dục kếthợp với lao động sản xuất… Bên cạnh đó, trong lĩnh vực giáo dục quân sự,Người tiếp thu, kế thừa những tư tưởng như: tư tưởng về tổ chức, sức mạnhchiến đấu của quân đội; vai trò của con người, nhân tố chính trị - tinh thầntrong các trận chiến đấu; vai trò của giáo dục, huấn luyện trong xây dựngquân đội và trong hình thành phẩm chất, nhân cách của người chiến sĩ cáchmạng Tất cả những vấn đề trên trở thành cơ sở, tiền đề lý luận quan trọngnhất, góp phần quyết định để Hồ Chí Minh xây dựng, hình thành nên quan

điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều”.

sống của nhân dân các dân tộc bị áp bức; nghiên cứu “Luận cương của V.I Lênin về các vấn đề dân tộc và thuộc địa”; đứng hẳn về phía tổ chức Quốc tế

Cộng sản và tham gia thành lập Đảng cộng sản Pháp… Chính quá trình này làbước ngoặt, đánh dấu sự thay đổi về chất trong nhận thức giáo dục của HồChí Minh Từ đó, Người nhận thức sâu sắc những sai lầm trong quan điểmgiáo dục của các bậc tiền bối ở nước ta còn mang nặng duyên nợ với Nhogiáo; chưa đánh giá đúng vai trò của giáo dục trong phát huy nội lực để giảiphóng dân tộc… Trên cơ sở đó, Người rút ra bài học cần phải gắn kết chặtchẽ giữa nhiệm vụ cách mạng với nhiệm vụ giáo dục Giáo dục chính làphương tiện, công cụ, yêu cầu đầu tiên giữ vai trò quan trọng trong chuẩn bị vềchính trị, quan điểm, tổ chức phục vụ công cuộc đấu tranh với thực dân Pháp

và phát triển phong trào cách mạng Người nhận thức rõ: “Cách mệnh trướcphải làm cho dân giác ngộ” [71, tr.289], nghĩa là phải biết cách giáo dục quầnchúng nhân dân, làm sao cho dân hiểu, dân tin và quyết tâm thực hiện mục tiêu

giải phóng dân tộc, giải phóng hoàn toàn con người khỏi áp bức, bóc lột

Hai là, quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” được Hồ Chí Minh dựa trên kết quả tổng kết kinh nghiệm trong suốt

quá trình tự học, tự nghiên cứu, tự rèn luyện của chính bản thân mình Có thểthấy, cuộc đời Hồ Chí Minh là cuộc đời luôn tồn tại song song hai nhiệm vụlớn là học tập và hoạt động cách mạng Với Người, học tập để nhằm đạtđược mục đích, lý tưởng trong hoạt động cách mạng Đồng thời, hoạt độngcách mạng là “người thầy” lớn nhất để trau dồi, hoàn thiện tri thức, nhân

cách của bản thân Do đó, trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước, Người

đã nhận thức rõ phải luôn luôn tự học tập, tự nghiên cứu thì mới có thể đạtđược mục đích đề ra Đến đâu, Người cũng học, tìm mọi cách để học,Người chủ động học những điều thiết thực mà cuộc sống và thực tiễn cáchmạng cần Người tự học những vấn đề thiết yếu ở mọi lúc, mọi nơi, từsách báo, bạn bè, đồng nghiệp, nhân dân, trong cuộc sống đời thường…Đặc biệt, Người rất coi trọng việc học tập từ thực tiễn sinh động ở cácnước đế quốc, nước thuộc địa, ở phong trào cách mạng thế giới, coi đây là

“cái nôi” để mình trau dồi bản lĩnh, ý chí, rèn rũa lập trường cách mạng; tưduy luôn đảm bảo sự nhất quán, tính thực tiễn, tính khoa học Điều nàyđược coi là một trong những cơ sở thực tiễn quan trọng để Hồ Chí Minhkhái quát thành những kinh nghiệm đặc sắc, quý báu trong hoạt động giáodục; là tiền đề vững chắc; là nguồn gốc, điều kiện cơ bản để Hồ Chí Minh

xây dựng nên quan điểm "Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều".

Ba là, quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều”

được Hồ Chí Minh dựa trên sự đúc kết thực tiễn trực tiếp chỉ đạo, tổ chức,tiến hành các hoạt động giáo dục, huấn luyện quân đội và xây dựng nền giáodục mới ở nước ta Trong những buổi đầu đi tìm đường cứu nước cho đếnnhững năm khi đất nước hoàn toàn được độc lập, Hồ Chí Minh đã trực tiếptiến hành nhiều hoạt động sư phạm khác nhau như: có thời gian được học tập

ở những trường học lớn một số nước trên thế giới; quá trình đấu tranh, phảnđối tính chất phản động, lạc hậu của nền giáo dục Pháp ở Việt Nam; tìm kiếm,tuyên truyền mô hình giáo dục mới trong nhân dân; trực tiếp tổ chức, lên lớpgiảng dạy cho thế hệ cách mạng đầu tiên; chỉ đạo, tổ chức các hoạt động giáodục nước nhà… nhằm mục đích xây dựng nền giáo dục mới ở nước ta đápứng tốt với các yêu cầu thực tiễn

Đặc biệt, đối với Quân đội ta, Hồ Chí Minh là người trực tiếp sáng lập,

tổ chức, giáo dục và rèn luyện quân đội Để xây dựng được quân đội ngày càngtrưởng thành và chiến thắng, ngay từ khi được thành lập (22-12-1944), Hồ ChíMinh đã trực tiếp chỉ dạy cho quân đội biết phát huy tài thao lược, cách đánh

giặc của dân tộc, kinh nghiệm quân sự của các nước, cách đánh giặc bằng sứcmạnh toàn dân, toàn diện, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh, kiên cườngdũng cảm kết hợp với mưu trí, sáng tạo thông qua các hình thức như: Ngườitrực tiếp giáo dục chính trị và biên soạn một số bài giảng quân sự thiết thực với

thời cuộc cho cán bộ quân đội những ngày đầu thành lập như: “Cách đánh du kích, kinh nghiệm du kích Trung Hoa, kinh nghiệm du kích Pháp”, “Phép dùng binh của Tôn Tử, Sách dạy làm tướng của Khổng Minh”; trực tiếp gửi cán bộ

quân đội đi học tập, đào tạo ở nước ngoài; tích cực nắm bắt các hoạt động huấnluyện, các phong trào huấn luyện ở các đơn vị để kịp thời động viên, uốn nắn,điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng… Chính quá trìnhnày trở thành nguồn gốc, tiền đề trực tiếp giúp Người nảy sinh, hình thành

những quan điểm giáo dục mới, trong đó có quan điểm "Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều".

1.1.2 Thực chất quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh trong dạy học

Sinh thời, Hồ Chí Minh rất coi trọng và đề cập nhiều lần đến các cụm từ

trong quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” Mỗi cụm

từ được Người sử dụng ở từng hoàn cảnh, đối tượng khác nhau Tuy nhiên, tronggiáo dục, huấn luyện Người khái quát:

“Huấn luyện” là sự kết hợp chặt chẽ, thống nhất hữu cơ giữa dạy học

và giáo dục, rèn luyện phẩm chất nhân cách cho người học, “Huấn là dạy dỗ,luyện là rèn giũa cho sạch những vết xấu xa trong đầu óc” [75, tr.359] Do đó,

“Huấn luyện là một việc rất cần” [74, tr.287]

“Thiết thực” nghĩa là “Phải đi từng bước, phải tiến vững chắc Phải nắm

vững quy luật của cách mạng, phải tính toán cẩn thận những điều kiện cụ thể,những biện pháp cụ thể Kế hoạch phải chắc chắn cân đối Chớ đem chủ quancủa mình thay thế cho thực tế Phải chống bệnh chủ quan, tác phong quan liêu,đại khái Phải xây dựng tác phong điều tra, nghiên cứu trong mọi công tác cũngnhư trong khi định ra mọi chính sách của Đảng và Nhà nước [70, tr.13]