Anhchị hãy nêu những giá trị và hạn chế của nho giáo và ảnh hưởng của nho giáo tới nước ta hiện nay

Nho giáo, còn được gọi là Khổng giáo, là một hệ thống đạo đức, triết lý và tôn giáo do Khổng Tử phát triển để xây dựng một xã hội thịnh trị.. Để tổ chức xã hội có hiệu quả, điều quan trọ

Họ và tên: Vũ Thị Hồng Nhung

Lớp: K18Q

Đề bài: Anh/chị hãy nêu những giá trị và hạn chế của Nho giáo

và ảnh hưởng của Nho giáo tới nước ta hiện nay.

Nho giáo, còn được gọi là Khổng giáo, là một hệ thống đạo đức, triết lý và tôn giáo do Khổng Tử phát triển để xây dựng một xã hội thịnh trị Nho giáo rất phát triển ở các nước châu Á là Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, và Việt Nam Những người thực hành theo các tín điều của Nho giáo được gọi là các nhà Nho

Các sách kinh điển của Nho giáo đều hình thành từ thời kỳ Nho giáo nguyên thủy Sách kinh điển gồm hai bộ: Ngũ Kinh và Tứ Thư Tứ Thư có Trung dung, Đại học, Luận ngữ, Mạnh Tử Ngũ Kinh có: Thi, Thư, Lễ, Dịch, Xuân Thu Hệ thống kinh điển đó hầu hết viết về xã hội,

về những kinh nghiệm lịch sử Trung Hoa, ít viết về tự nhiên Điều này cho thấy rõ xu hướng biện luận về xã hội, về chính trị, về đạo đức là những tư tưởng cốt lõi của Nho gia Những người sáng lập Nho gia nói

về vũ trụ và tự nhiên không nhiều

Cốt lõi của Nho giáo là Nho gia Đó là một học thuyết chính trị nhằm tổ chức xã hội Để tổ chức xã hội có hiệu quả, điều quan trọng nhất

là phải đào tạo cho được người cai trị kiểu mẫu - người lý tưởng này gọi

là quân tử (quân = kẻ làm vua, quân tử = chỉ tầng lớp trên trong xã hội,

phân biệt với "tiểu nhân", những người thấp kém về điạ vị xã hội; sau

"quân tử" còn chỉ cả phẩm chất đạo đức: những người cao thượng, phẩm chất tốt đẹp, phân biệt với "tiểu nhân" là những người thiếu đạo đức hoặc đạo đức chưa hoàn thiện Điều này có thể được lí giải bởi đối tượng mà Nho giáo hướng đến trước tiên là những người cầm quyền) Để trở thành người quân tử, con người ta trước hết phải "tự đào tạo", phải "tu thân" Sau khi tu thân xong, người quân tử phải có bổn phận phải "hành đạo" Đạo không đơn giản chỉ là đạo lí Nho gia hình dung cả vũ trụ được cấu thành từ các nhân tố đạo đức, và Đạo ở đây bao chứa cả nguyên lí vận hành chung của vũ trụ, vấn đề là nguyên lí đó là những nguyên lí đạo đức do Nho gia đề xướng (hoặc như họ tự nhận là phát hiện ra) và cần phải tuân theo Trời giáng mệnh làm vua cho kẻ nào có Đạo, tức là nắm được đạo trời, biết sợ mệnh trời Đạo vận hành trong vũ trụ khi giáng vào con người sẽ được gọi là Mệnh

a Những giá trị của Nho giáo

- Nho giáo trở thành hệ tư tưởng chính thống bảo vệ chế độ phong kiến Trung Hoa trong suốt hai ngàn năm Không những thế, nó còn được truyền bá khắp miền Đông Á Khổng Tử được tôn lên bậc thánh, trên thế giới tên tuổi của ông không ai không biết

- Xây dựng một xã hội đại đồng, Vua là mệnh trời, mệnh trời phải hợp nhất với lòng dân Lấy dân làm gốc, dân làm chủ, đề cao vai trò của người dân Khổng Tử nói: "Dân là chủ của thần, vì thế thánh nhân xưa lo

cho việc dân rồi mới lo việc thần" (Kinh Xuân Thu) Ông còn nói: "Phải làm trước những công việc của dân, phải khó nhọc vì dân" (sách Luận ngữ) Tính dân chủ còn được thể hiện ở cách cư xử "trung dung" trong

"ngũ luân" Trong các quan hệ đó, đều thể hiện tính hai chiều, bình đẳng: Vua sáng, tôi trung; cha hiền, con hiếu; anh tốt, em nhường; bạn bè tin cậy

- Trong kinh điển Nho gia, ta thấy năm quan hệ lớn, bao quát gọi là "ngũ luân" đã được khái quát là: Vua - tôi, cha - con, chồng - vợ, anh - em (hoặc trưởng ấu), bầu bạn Khi nói đến những đức thường xuyên phải trau dồi, căn cứ hai chữ "ngũ thường" trong Kinh Lễ, nhiều danh nho đã nêu lên năm đức (gọi là ngũ thường): Nhân, nghĩa, lễ, trí, tín

 Nhân: Lòng yêu thương đối với muôn loài vạn vật

 Nghĩa: Cư xử với mọi người công bình theo lẽ phải

 Lễ: Sự tôn trọng, hòa nhã trong khi cư xử với mọi người

 Trí: Sự thông biết lý lẽ, phân biệt thiện ác, đúng sai

 Tín: Giữ đúng lời, đáng tin cậy

Đó là những đức tính thể hiện phẩm chất tốt đẹp của con người trong tâm hồn ý thức cũng như hình thức, dáng điệu, v.v Có thể diễn đạt một cách khái quát kinh điển Nho gia về mối quan hệ giữa đạo và đức trong cuộc sống con người: đường đi lối lại đúng đắn phải theo để xây dựng quan hệ lành mạnh, tốt đẹp là đạo; noi theo đạo một cách

nghiêm chỉnh, đúng đắn trong cuộc sống thì có được đức trong sáng quý báu ở trong tâm

- Về chính trị: Chủ trương làm cho xã hội có trật tự, Khổng Tử cho rằng trước hết là thực hiện "chính danh" Chính danh có nghĩa là một vật trong thực tại cần phải cho phù hợp với cái danh nó mang Vậy, trong xã hội, mỗi cái danh đều bao hàm một số trách nhiệm và bổn phận mà những cá nhân mang danh ấy phải có những trách nhiệm và bổn phận phù hợp với danh ấy Đó là ý nghĩa thuyết chính danh của Khổng Tử Về cách trị nước an dân, Nho gia kiên trì vương đạo và chủ trương lễ trị

"Lễ" hiểu theo nghĩa rộng là những nghi thức, quy chế, kỷ cương, trật tự, tôn ti của cuộc sống chung trong cộng đồng xã hội và cả lối cư xử hàng ngày Với nghĩa này, Lễ là cơ sở của xã hội có tổ chức bảo đảm cho phân định trên dưới rõ ràng, không bị xáo trộn, đồng thời nhằm ngăn ngừa những hành vi và tình cảm cá nhân thái quá

"Lễ" hiểu theo nghĩa một đức trong "ngũ thường" thì là sự thực hành đúng những giáo huấn kỷ cương, nghi thức do Nho gia đề ra cho những quan hệ "tam cương", "ngũ luân", "thất giáo" và cho cả sự thờ cúng thần linh Đã là người thì phải học lễ, biết lễ và có lễ Con người học lễ từ tuổi trẻ thơ Với ý nghĩa này, "Lễ" là nội dung cơ bản của lễ giáo đạo Nho

“Lễ” với những cách hiểu trên là cơ sở, là công cụ chính trị, là vũ khí của một phương pháp trị nước, trị dân lâu đời của Nho giáo Phương pháp ấy gọi là "lễ trị" Lễ, có thể đưa tất cả hoạt động vào nền nếp, có thể ngăn chặn mọi lỗi lầm sắp xảy ra

Như vậy, với tư tưởng trị nước này đã tạo ra một xã hội tốt đẹp, công bằng và văn minh, dậy con người cách sống, cách đối nhân xử thế như thế nào cho đẹp Tất cả phải có tôn ti, tất cả phải làm việc theo đúng bổn phận của mình Có thể thấy tư tưởng về giáo dục, về thái độ và phương pháp học tập của Khổng Tử chính là bộ phận giàu sức sống nhất trong tư tưởng Nho gia

- Phát triển kinh tế: đưa ra các chính sách kinh tế phải hợp với lòng dân, khuyến khích dân làm giàu chính đáng, thực hiện tiết kiệm,…

b Những hạn chế của Nho giáo

- Là công cụ của tầng lớp cai trị, làm giảm bớt ý chí phấn đấu của người dân Nguyên nhân là do đến Hán nho, nhà Hán chủ trương "dương đức",

"âm pháp", hay còn gọi là "ngoại Nho, nội pháp", tức là chủ trương nhân trị chỉ còn là hình thức mà thực chất là pháp trị, các đặc điểm nông nghiệp trong Nho giáo nguyên thủy bị loại bỏ và bị thay thế bằng các đặc

điểm du mục Hán Vũ đế giao cho nhóm người do Lưu Hâm cầm đầu, cải tạo và biến đổi Nho giáo để phục vụ vương triều Nhóm của Lưu Hâm làm ba việc:

 Hạ thấp nhân trị, đề cao lễ trị Vì nhân trị là cốt lõi của Khổng Tử nên họ không thể loại bỏ hoàn toàn mà dùng nhân trị như một cái

vỏ bao bọc lễ trị

 Loại bỏ tính dân chủ của Nho giáo nguyên thủy Dân là chủ bị lờ đi

mà thay vào đó họ đề cao "trời", tạo ra thuyết "thiên mệnh" Vua là

"thiên tử" (con trời), không nghe theo vua là phản lại trời "Ngũ luân" trong Nho giáo nguyên thủy được rút gọn thành "tam cương": vua-tôi, cha-con, vợ-chồng Quan hệ "trung dung" trong ngũ luân được chuyển thành quan hệ một chiều duy nhất được tóm gọn trong bốn chữ "trung- hiếu- tiết- nghĩa" Bề tôi phải tuyệt đối phục tùng vua, con phải tuyệt đối nghe lời cha, vợ phải tuyệt đối phục tùng chồng, đó là những mối quan hệ hết sức phi nhân bản: "Vua bảo tôi chết, tôi không chết là tôi bất trung; cha bảo con chết, con không chết là con bất hiếu" Còn trách nhiệm của vợ đối với chồng thì được diễn đạt bằng ba công thức được gọi là tam tòng: "Ở nhà theo cha, lấy chống theo chồng, chồng chết theo con trai"

 Hạn chế vai trò của văn hóa sao cho có lợi cho chế độ phong kiến Quan hệ nam nữ bị giới hạn một cách quá đáng: "nam nữ thụ thụ bất thân" Đề cao nam, hạ thấp nữ: "nam tôn, nữ ti", "dương thiện,

âm ác"

- Tính "phi dân chủ" và hệ quả của nó là tư tưởng "bá quyền", coi khinh các dân tộc khác, coi mình là trung tâm còn "tứ di" xung quanh đều là

"bỉ lậu" cả Khổng Tử nói: "Các nước Di, Địch, dù có vua nhưng cũng không bằng Hoa Hạ (Trung Hoa) không có vua" Tính phi dân chủ còn được thể hiện ở chỗ coi thường người dân, đặc biệt là phụ nữ Khổng Tử gọi dân thường là "tiểu nhân", đối lập với người "quân tử" Còn đối với phụ nữ, ông nói: "Chỉ hạng đàn bà và tiểu nhân là khó dạy Gần thì họ nhờn, xa thì họ oán"

- Khổng Tử đặt ra một loạt tam cương, ngũ thường, tam tòng, tứ đức

để làm chuẩn mực cho mọi sinh hoạt chính trị và an sinh xã hội Tam cương và ngũ thường là lẽ đạo đức mà nam giới phải theo Tam tòng và

Tứ đức là lẽ đạo đức mà nữ giới phải theo Khổng Tử cho rằng người trong xã hội giữ được tam cương, ngũ thường, tam tòng, tứ đức thì xã hội được an bình Tư tưởng này đã dẫn đến sự bó buộc con người, làm họ sống trong sự khép nép, phép tắc mà không thể nào giải thoát, tự do được

c Ảnh hưởng của Nho giáo tới nước ta hiện nay

Nho giáo từng giữ vai trò chủ đạo suốt nhiều thế kỷ trong nền văn hoá VN Vốn là một học thuyết đạo đức và chính trị do Khổng Tử sáng lập ở Trung Hoa cuối thời Xuân Thu, tiếp đó trở thành dòng chính của văn hoá Trung Quốc suốt hơn hai ngàn năm, và của văn hoá VN hàng chục thế kỷ, sự ảnh hưởng của Nho giáo được đánh giá là có hai mặt của

nó Một mặt, Nho giáo gìn giữ và làm giàu di sản văn hoá các nước mà

nó thống trị Mặt khác, không thể phủ nhận là nó đồng thời kìm hãm nghiêm trọng sự phát triển tư tưởng học thuật và tiến trình lịch sử của các nước đó

Ở Việt Nam, tính chất bảo thủ của Nho giáo phải chịu một phần trách nhiệm trong việc làm trì trệ xã hội VN, mà đỉnh điểm là thất bại của triều Nguyễn trước cuộc xâm lược của Thực dân Pháp thế kỷ 19 Sau năm 1945, vai trò thống trị tư tưởng xã hội của Nho giáo chấm dứt Nhưng Nho giáo vẫn ảnh hưởng mạnh mẽ đến nếp nghĩ và hành động của một bộ phận không nhỏ dân chúng VN Những giá trị siêu thời đại của học thuyết này là không thể phủ nhận Do đó, đề tài Nho giáo ở VN vẫn cần được đặt ra ngay cả trong thời đại công nghiệp hoá

1 Mối quan hệ giữa Nho giáo và kinh tế.

Trải qua hàng chục thế kỷ, những nhà nho bảo thủ thường trích dẫn những lời nói của Khổng – Mạnh để biện minh cho những chính sách bảo thủ về mặt kinh tế

Việc Nho giáo đề cao nông nghiệp đi đôi với việc hạ thấp công nghiệp và thương nghiệp đã có tác dụng tiêu cực không nhỏ vào sự kéo dài tình trạng trì trệ của Việt Nam

Những nước phát triển châu Á, trong quá trình khai thác Nho giáo

đã phải xoá bỏ sự ràng buộc của những tư tưởng coi thường lợi ích vật chất, khinh rẻ kỹ thuật và mạt sát công, thương nghiệp như nói ở trên

Nhật bản, Hàn Quốc, Đài Loan đều dựa vào nhiều quan điểm hợp lý trong Nho giáo để đẩy mạnh sự phát triển kinh tế, vừa khuyến khích vật chất, vừa cổ vũ tinh thần, gắn lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, thống nhất giữa nghĩa và lợi, kết hợp sự tu dưỡng đạo đức với việc tính toán làm giàu

Nhật bản cổ vũ mọi người phải cố gắng làm giàu cho Tổ quốc, cho gia đình và cho bản thân, đồng thời phải luôn luôn tu dưỡng đạo đức, làm tròn trách nhiệm của con người trên các lĩnh vực tu nhân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ

Các nước khác sau Nhật Bản cũng cố gắng khai thác Nho giáo ở mặt

nó khuyến khích làm giàu chính đáng và còn nhắc cả đến câu của Khổng

Tử như: “Nước vô đạo mà anh trở nên giàu có là một điều đáng xấu hổ, nhưng nước có đạo mà anh lại không làm giàu được cũng là một điều đáng xấu hổ”

Trong quan hệ giữa Nho giáo và kinh tế, Việt Nam cũng xuất phát từ tình hình cụ thể của đất nước mình để khai thác những tư tưởng tích cực nói trên của Nho giáo, cổ vũ mọi người làm giàu cho mình và cho đất nước Không được làm giàu một cách phi pháp và bất nghĩa Cũng không được đem những khẩu hiệu đạo đức suông để cản trở việc làm giàu

2 Nho giáo và đạo đức.

Nho giáo là một học thuyết xây dựng về đạo đức, vấn đề tu thân được đặt lên hàng đầu: “Từ thiên tử ở địa vị cao nhất cho đến người dân bình thường đều phải lấy việc tu thân làm gốc” Nhiều nước châu Á đã

có những kinh nghiệm rất đáng quý trong việc khai thác Nho giáo nhằm

bảo đảm ổn định chính trị và xã hội, nhất là trong thời kỳ chuyển biến mạnh mẽ của đất nước Công nghiệp hoá và hiện đại hoá đã nhanh chóng đưa xã hội từ lạc hậu thành tiên tiến trong một hoàn cảnh tương đối ổn định về chính trị và xã hội

Đối với Việt Nam, tu dưỡng đạo đức là một vấn đề vô cùng quan trọng mà Hồ Chí Minh luôn luôn nhắc nhở nhân dân Tuy nhiên, ở Việt Nam sự khai thác Nho giáo cũng có nhiều điểm khác

Việt Nam đã trải qua cuộc Cách mạng tháng Tám, cuộc cách mạng

từ dưới lên, cuộc cách mạng lật đổ chính quyền thực dân và phong kiến

Nó trả lại cho nhân dân địa vị làm chủ đất nước, lên án sự áp bức bóc lột, khẳng định sự bình đẳng nam nữ, bước đầu thực hiện sự công bằng xã hội Trong tình hình nói trên, Nho giáo cũng có nhiều điểm không phù hợp với xã hội mới

Ngày nay, nước ta cũng đặt ra nhiệm vụ tu thân lên hàng đầu, huy động mọi lực lượng gia đình, xã hội và cá nhân để đẩy mạnh việc tu thân, nhưng không phải tu theo kiểu đạo đức cũ mà tu thân với tinh thần đạo đức mới hôm nay Chính vì thế mà nội dung tu thân trong xã hội Việt Nam không hoàn toàn sao chép nội dung tu thân trong kinh điển Nho giáo

3 Nho giáo và gia đình

Ở những nước châu Á theo Nho giáo, chúng ta thấy những đóng góp lớn đối với quá trình phát triển của đất nước Gia đình đào tạo ra những người mà xã hội đòi hỏi Gia đình nuôi dưỡng một cuộc sống tình cảm

trong gia đình đã có tác dụng tích cực trong việc ổn định và phát triển xã hội

Ở Việt Nam, chúng ta cũng khai thác vai trò của gia đình trong sự nghiệp phát triển của đất nước và cũng có những quan điểm riêng về di sản Nho giáo trong gia đình Việt Nam

Cách mạng tháng Tám đã phá tung mọi xiềng xích của gia đình, trong đó có những di hại của Nho giáo Cách mạng tháng Tám đã tạo ra

sự bình đẳng giữa mọi thành viên, xoá bỏ những đầu óc gia đình chủ nghĩa, đặt sự nghiệp Tổ quốc lên trên lợi ích gia đình Chúng ta không phủ nhận toàn bộ đạo đức Nho giáo trong gia đình, mà chỉ gạt những nhân tố tiêu cực của nó mà thôi Tuy nhiên cũng đã có phần nào coi nhẹ nhiều nhân tố tích cực của gia đình cũ trong đó có những quan điểm hợp

lý của Nho giáo

Hiện nay, nhiều sinh hoạt kiểu gia đình cũ đang được khôi phục lại Mọi người quan tâm đến việc thờ cúng tổ tiên, chăm lo mồ mả, sửa sang nhà thờ họ, tìm lại gia phả, nhận lại anh em họ hàng gần xa Từ đó củng

cố thêm quan hệ gia đình, tạo điều kiện khuyến khích mọi người phát huy nhân tố tích cực của gia đình trong lao động, học tập và trong sự nghiệp dân giàu nước mạnh Mặt khác, cũng cần ngăn chặn tư tưởng gia đình chủ nghĩa, thái độ họ hàng bao che cho nhau, tạo nên tính chất bè phái giữa các dòng họ trong một xã, giữa lợi ích xã hội và lợi ích gia đình trong phạm vi cả nước

4 Nho giáo và mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội (ngũ luân)