Luật giáo dục đã nêu rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng khu vực, lớp học và môn học;
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPT PHÚ NGỌC
Mã số:
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐÔI ĐIỀU SUY NGHĨ VỀ VIỆC DẠY HỌC CẤU TRÚC LẶP ĐỐI VỚI HỌC SINH
TRUNG BÌNH, YẾU
Người thực hiện: Võ Thị Thoa
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lý giáo dục :………
- Phương pháp dạy học bộ môn: …………
- Lĩnh vực khác: ………
Có đính kèm:
Mô hình Đĩa CD (DVD) Phim ảnh Hiện vật khác
Năm học: 2014 - 2015
x
Trang 2SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1 Họ và tên: Võ Thị Thoa
2 Ngày tháng năm sinh: 17/04/1977
3 Nam, nữ: Nữ
4 Địa chỉ: Trường THPT Phú Ngọc
5 Điện thoại: 0613853361 (CQ) ĐTDĐ: 01279191922
6 E-mail: vo.thoa@rocketmail.com
7 Chức vụ: giáo viên
8 Nhiệm vụ được giao: giảng dạy môn Tin học lớp 11B1,6,9; 10B6,7,9,10; chủ nhiệm lớp 11B6
9 Đơn vị công tác: Trường THPT Phú Ngọc
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân
- Năm nhận bằng: 1999
- Chuyên ngành đào tạo: Tin học
III KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy tin học
Số năm có kinh nghiệm: 15 năm
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
Trang 3ĐÔI ĐIỀU SUY NGHĨ VỀ VIỆC DẠY HỌC CẤU TRÚC LẶP
ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG BÌNH, YẾU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngày nay, những sản phẩm ứng dụng của tin học đã trở nên quen thuộc, gần gũi với mọi người và đã gần như đi vào mọi ngõ ngách của đời sống xã hội Điều
đó càng khẳng định sự phát triển vũ bão của ngành CNTT cũng như những thành quả to lớn mà ngành khoa học này đã mang lại cho toàn nhân loại
Nhận thức được tầm quan trọng của ngành khoa học này, ngôn ngữ lập trình (NNLT) đã được đưa vào giảng dạy ở bậc trung học Bởi lẽ, muốn phát triển không phải chỉ sử dụng những sản phẩm tin học mà chúng ta phải là những người tạo ra các sản phẩm đó, làm ra các sản phẩm ngày càng tốt hơn, thiết thực hơn, tiện dụng hơn Để đạt được điều đó, chúng ta cần có một nền tảng vững chắc Và nền tảng
đó không gì khác chính là sự giáo dục Không chỉ những người làm giáo dục mà toàn xã hội, đặc biệt là những học sinh – thế hệ tương lai của đất nước cũng nhận thức rõ tầm quan trọng của ngành khoa học này và những ảnh hưởng của nó đến đời sống xã hội
Tuy nhiên trường THPT Phú Ngọc thuộc huyện miền núi gồm những học sinh của các xã khó khăn, vùng xa, kinh tế còn nhiều thiếu thốn, điều kiện tiếp cận với CNTT còn hạn chế ; đầu vào học sinh của trường không xét mà lấy hết các
hồ sơ Vì thế sức học của học sinh rất thấp, chỉ 2 lớp chọn B1 và B2, các lớp còn lại lực học về tự nhiên có phần hạn chế Mà yếu các môn học tự nhiên thì tất nhiên rất khó để có thể học tốt về ngôn ngữ lập trình Và khi các em yếu thì dễ thấy chán nản và buông xuôi Với những sinh viên chuyên về tự nhiên khi mới làm quen với Pascal cũng rất nhiều người ‘sợ’, nên với những học sinh yếu tự nhiên, học Pascal thực sự rất khó khăn, khiến các em đã thụ động càng thêm thụ động!
Hiện nay, toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong hoạt động học tập Luật giáo dục đã nêu rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng khu vực, lớp học và môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện
kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Là một giáo viên, khi học sinh bị "đuối” và buông xuôi do đặc thù của môn học, cần phải tích cực tìm tòi đưa ra những biện pháp để giúp cho học sinh có sự hứng thú, tích cực, tự chủ trong quá trình học tập,
từ đó biết vận dụng linh hoạt trong các tình huống cụ thể ngoài thực tế Với thực tế giảng dạy học sinh tại trường, đa phần các em lực học về tự nhiên còn hạn chế, nên học bài “Cấu trúc lặp” và hiểu nó là điều khó khăn đối với các em Vì vậy cần phải
đi từ những cái rất đơn giản, rất quen thuộc, rất cụ thể, với nhiều ví dụ khác nhau
và giải thích về hoạt động của câu lệnh rất rõ ràng, chi tiết Từ đó các em cảm nhận, từ từ hiểu ra vấn đề, thấy nó ”cũng không quá khó”, thấy có mong muốn tìm hiểu để biết thêm chút nữa, hiểu thêm chút nữa, viết thêm câu lệnh nữa và như thế các em không những không nản, không buông xuôi mà còn có hứng thú để học,
Trang 4để hiểu, để tìm tòi, để viết các câu lệnh và để lập trình Đó cũng chính là kinh nghiệm của bản thân mà tôi muốn chia sẽ trong đề tài này
II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Pascal không phải là môn học dễ! Lại càng không dễ với những học sinh không học tốt tự nhiên! Nếu học tốt môn toán, các em có tư duy học lập trình tốt hơn Nhưng tin học lại là công cụ giúp giải quyết các vấn đề của các môn học khác được nhanh hơn, hiệu quả hơn Nếu nhận thức đúng về tầm quan trọng của vấn đề
sẽ giúp các em học tích cực và lĩnh hội nó tốt hơn Các ví dụ minh họa vòng lặp sử dụng những con số, phép toán quen thuộc, giải những bài toán mà các em đang trực tiếp học trong chương trình toán 11 như vậy, sẽ giúp học sinh vừa cảm thấy gần gũi với môn toán quen thuộc vừa giúp học sinh củng cố kiến thức toán học đồng thời cụ thể hóa các vấn đề trừu tượng của toán học giúp HS cảm nhận tốt hơn
về môn học và nhận thấy ý nghĩa của môn tin học đối với các môn học khác cũng như ý nghĩa thực tế của môn học này
Cũng vậy, nếu học sinh thấy được tầm quan trọng, thấy được cái hay, cái đẹp của môn học sẽ giúp học sinh có cảm tình với môn học đó, từ đó không có thái
độ thờ ơ, xem thường mà trái lại hứng thú và say mê học tập để lĩnh hội nó
Đề tài của tôi là kinh nghiệm của bản thân trong quá trình giảng dạy ở trường Với học sinh vùng nông thôn, miền núi điều kiện kinh tế cũng như cơ hội tiếp xúc với các thiết bị hiện đại không nhiều, lực học của học sinh không đồng đều và có phần kém hơn so với mặt bằng chung của huyện, nhiều gia đình không
có máy vi tính để học sinh có thể thực hành ở nhà Dẫu biết rằng các em yếu, biết rằng điều kiện các em không bằng những học sinh thành thị và nhiều học sinh học
tự nhiên ở mức trung bình và yếu Cũng sẽ như thế hoặc nhiều hơn thế những học sinh trung bình và yếu khi học NNLT Pascal! Nhưng tôi cũng như bao giáo viên khác, khi thấy những bài giảng của mình cứ thoang thoảng bay bay theo gió mà không đọng lại được bao nhiêu trong dòng kiến thức của học sinh thì rất buồn và day dứt! Vì vậy, tôi muốn lôi cuốn học sinh mình vào những bài học để tiếp thu dòng kiến thức tôi muốn truyền đạt cho các em và không phải chỉ mình tôi tìm tòi rồi truyền đạt lại một cách đơn thuần mà tôi muốn mình có thể thổi vào các em được một ít kiến thức, một chút đam mê, hiếu kì, một chút lòng ham học hỏi Từ
đó, các em cứ dần tự làm đầy thêm, phong phú thêm kiến thức của mình
III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
Khi học về cấu trúc lặp, với học sinh trung bình và yếu, vấn đề khó khăn nhất mà các em thường hay hiểu sai đó là hoạt động của cấu trúc lặp Vì vậy, trong quá trình giảng dạy, cần dẫn dắt từ từ, bằng nhiều ví dụ đơn giản, gần gũi, giải thích từng câu lệnh chi tiết để các em thấm dần từng chút một Với mong muốn khi
đã thấm một chút, khuyến khích để các em muốn tìm hiểu thêm, thấm nhiều thêm chút nữa những kiến thức về môn học
Tiến trình bài giảng nếu cứ theo nội dung, tiến trình đưa ra trong sách giáo khoa sẽ không hiệu quả với học sinh của mình Hơn nữa, ví dụ xuyên suốt của bài học này trong sách giáo khoa với học sinh trung bình, yếu là khó với một ví dụ mở
Trang 5đầu! Vì thế có thể đi từ những ví dụ đơn giản để các em hiểu rõ hoạt động của câu lệnh rồi mới yêu cầu các em tự viết những câu lệnh và bài toán trong sách giáo khoa có thể thay bằng ví dụ tương tự nhưng đơn giản hơn Trong phạm vi của đề tài này, tôi trình bày những suy nghĩ của mình khi dạy tiết 1 của bài Cấu trúc lặp
Tiến trình bài bài giảng được thực hiện như sau:
Để tìm hiểu khái niệm lặp, có thể dẫn dắt bằng các ví dụ sau:
* Ví dụ 1: Viết chương trình xuất ra màn hình 10 dòng: ”Chao cac ban hoc sinh lop 11! ”
Yêu cầu này học sinh sẽ dễ dàng viết được chương trình như sau:
Hỏi học sinh, thao tác lặp đi lặp lại trong chương trình này là gì? HS trả lời
và rút ra được khái niệm lặp Có thể yêu cầu học sinh cho thêm một số ví dụ về những công việc, hành động lặp đi lặp lại trong cuộc sống hàng ngày
* Ví dụ 2: Có thùng dung tích 30 lít, nếu dùng ca 1 lít hoặc dùng ca không biết dung tích để đổ nước vào thùng, trong mỗi trường hợp, đổ nước vào thùng bao nhiêu lần thì đầy thùng? Yêu cầu học sinh nhận xét về thao tác lặp và số lần lặp của mỗi trường hợp!
Học sinh sẽ trả lời:
- Thao tác lặp là lấy ca múc nước đổ vào thùng
- Trường hợp đổ bằng ca 1 lít thì sẽ lặp 30 lần Trường hợp ca không biết dung tích thì chưa biết trước lặp bao nhiêu lần, chỉ biết đổ tới khi đầy thùng! (Giả
sử mọi lần đổ đều là ca đầy)
Qua ví dụ này học sinh sẽ dễ rút ra được có 2 loại lặp và phân biệt lặp với số lần biết trước và số lần chưa biết trước
Trang 6* Ví dụ 3: nếu thay yêu cầu viết 10 dòng: ”Chao cac ban hoc sinh lop 11! ” ở
ví dụ 1 thành viết 1000 dòng: ”Chao cac ban hoc sinh lop 11” thì các em thấy sao?
Hs nhận xét: chương trình rất dài, lặp đi lặp lại một thao tác nên rất nhàm chán
Trong Pascal, có cấu trúc có thể mô tả những thao tác này một cách đơn giản, ngắn gọn Giáo viên giới thiệu về cấu trúc lặp – lặp với số lần biết trước và câu lệnh for-do
Về hoạt động của câu lệnh, giáo viên soạn có hình ảnh để học sinh quan sát hoạt động của câu lệnh for–do, qua đó các em dễ hình dung và hiểu hoạt động của câu lệnh này hơn Đồng thời các em cũng rút ra được số lần lặp của câu lệnh for-do
Sau khi tìm hiểu xong câu lệnh, bước đầu cho học nhận dạng, nắm cú pháp của câu lệnh bằng ví dụ đơn giản sau: x biến kiểu thực, i biến kiểu nguyên, câu lệnh nào sau đây chưa phù hợp?
A For i:=1 to 10 do writeln(‘Toi la hoc sinh lop 11’);
B For i:=10 to 1 do writeln(‘Toi la hoc sinh lop 11’);
C For x:=1 to 10 do writeln(x);
D.For i:=1.5 to 10 do writeln(‘i’);
E.For i:=1 downto 10 do writeln(‘Toi la hoc sinh lop 11’);
Học sinh trả lời, bổ sung và nhận xét:
A phù hợp
B chưa phù hợp vì giá trị đầu > giá trị cuối (giá trị đầu <= giá trị cuối)
C chưa phù hợp vì biến đếm là biến kiểu thực
D chưa phù hợp vì biến đếm được gán giá trị thực
E chưa phù hơp vì giá trị cuối < giá trị đầu
Giáo viên đánh giá, bổ sung những nhận xét của học sinh và kết luận
Giúp học sinh xác định các yếu tố trong câu lệnh và hoạt động của câu lệnh bằng ví dụ tiếp theo: Hãy xác định dạng lặp, biến đếm, giá trị đầu, giá trị cuối, điều kiện dừng, số lần lặp của các câu lệnh sau và cho biết các câu lệnh thực hiện công việc gì?
a- For i:=1 to 10 do writeln(‘Pascal!’) ;
b- For n:= 20 downto 10 do writeln(‘Pascal!’) ;
c- For m:= 5 to 9 do write (m,’ ‘) ;
d- t:=0; For i:=5 downto 1 do t:= t + i ;
e- t:=0; For j:=1 to 10 do t:= t + 1/j;
Trang 7Giáo viên mời từng học sinh trả lời từng ý, từng câu và cho hs khác nhận xét bổ sung để đạt được kết quả đúng và nêu hoạt động của từng câu lệnh để những học sinh chưa thực sự rõ có thể hiểu một cách cụ thể hơn
Câu Dạng lặp Biến đếm
Giá trị đầu
Giá trị cuối
Số lần lặp
Công việc thực hiện
a Lặp tiến i 1 10 10 Xuất ra màn hình 10 dòng: Pascal!
b Lặp lùi n 10 20 11 Xuất ra màn hình 11 dòng: Pascal!
c Lặp tiến m 5 9 5 Xuất ra màn hình các số từ 5 đến 9 dạng: 5 6 7 8 9
d Lặp lùi i 1 5 5 Tính tổng các số nguyên từ 5 đến 1: t= 0+5+4+3+2+1=15
e Lặp tiến j 1 10 10 Tính tổng: t=0+1/1+1/2+1/3+ +1/9+1/10
Lúc này học sinh đã phần nào hiểu hoạt động của câu lệnh, quay lại với yêu cầu của ví dụ 3 đã nêu từ đầu: viết 1000 dòng: ”Chao cac ban hoc sinh lop 11” Lúc này các em xác định được vòng lặp cần lặp 1000 lần, thao tác thực hiện là xuất
ra màn hình 1000 dòng: ”Chao cac ban hoc sinh lop 11” Như vậy các em không khó khăn để viết được câu lệnh này hay thể hiện thành một chương trình thực hiện yêu cầu này như sau:
Các em so sánh với chương trình viết 10 dòng ban đầu, mặc dù chương trình này yêu cầu xuất ra màn hình nhiều hơn nhưng viết lại ngắn gọn hơn nhờ sử dụng cấu trúc lặp trong Pascal!
Cuối cùng là bài toán tính tổng: 1 1 1
2 3 100
S
Trang 8Giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu thao tác lặp trong việc tính tổng này là gì? Lặp bao nhiêu lần? Có thể mô phỏng quá trình lặp?
Học sinh thảo luận, phát biểu, nhận xét, bổ sung để đi đến kết quả mong muốn nhất
Lặp thao tác cộng thêm vào tổng S một lượng là 1/n với n nhận giá trị từ 1 đến 100
Lặp 100 lần thao tác trên
Mô phỏng:
Tổng S = 0 +1/1 + ½ + 1/3 + + 1/99 + 1/100
Lúc này chia lớp làm 4 nhóm thảo luận để hoàn thiện chương trình Các em thảo luận để cùng xác định và hiểu những vấn đề của bài toán Trước hết với vòng lặp, lặp 100 lần, biến đếm n chạy từ 1 đến 100 Mỗi lần n nhận 1 giá trị, câu lệnh sau do thực hiện cộng thêm vào tổng S một lượng là 1/N Sau đó xác định những biến cần khai báo và kiểu dữ liệu cho các biến để bổ sung vào phần khai báo cũng như những câu lệnh cần thêm vào để được chương trình hoàn chỉnh
Trong quá trình thảo luận nhóm, tôi luôn quan sát, đảm bảo mọi thành viên trong các nhóm đều hoạt động và luôn có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm với nhau để sau khi hoàn thành thì mỗi thành viên đều hiểu những gì đã làm
và cảm nhận được sản phẩm vừa làm ra là thành quả của mình, của nhóm mình chứ không thờ ơ, tự ti kiểu như: Viết chương trình phải là một ai đó học khá chứ không phải mình! Và trong quá trình quan sát nếu có nhóm nào khó khăn hay trệch hướng
có thể định hướng, nhắc nhở các em kịp thời quay trở vào quỹ đạo (với học sinh không khá, trong quá trình làm bài, viết chương trình các em có thể lang thang đâu
đó ngoài những gì thầy cô đã hướng dẫn, ngoài yêu cầu của đề bài cũng là chuyện thường gặp!) Đồng thời thấy kết quả của mỗi nhóm tới đâu để mời đại diện của nhóm lên trình bày (đại diện nhóm là thành viên bất kì, có thể là thành viên yếu trong nhóm để sau khi tự trình bày em hiểu hơn, hơn nữa em cảm thấy rằng mình cũng có thể làm được!) và các nhóm nhận xét, bổ sung theo thứ tự từ yếu nhất đến tốt nhất để nhóm sau bổ sung cho nhóm trước và đến nhóm cuối cùng thì toàn bộ nội dung chương trình đã thấm sâu vào mỗi học sinh Sau cùng, chiếu sản phẩm đã hoàn thành của các em, cho chạy từng câu lệnh trong chương trình, sử dụng cửa sổ Watches và thêm các biến N, S trong bảng chọn Debug trên phần mềm Pascal minh họa hoạt động của vòng lặp for-do; qua đó, các em thấy sự thay đổi giá trị của biến đếm N, của tổng S sau mỗi lần lặp, thấy rõ hoạt động của câu lệnh for - do; đồng thời củng cố lại kiến thức lí thuyết đã học dựa trên chương trình mà chính các em
đã tạo ra:
Trang 9Các em theo dõi sự thay đổi giá trị của biến n, s sau mỗi lần lặp qua cửa sổ Watches:
Trang 13Bài toán tính tổng: cho tới khi S > 4.5
Với bài toán này, có biết trước số lần lặp không? Sử dụng câu lệnh for – do
để viết được không? Cách giải quyết như thế nào?
Đây là bài toán đặt vấn đề cũng là bài toán giải quyết vấn đề của tiết 2 – lặp với số lần chưa biết trước và câu lệnh while – do
Mới nhìn vào các em có thể nghĩ rằng mình đã biết, vì nó tương tự bài toán
mà các em đã làm kĩ ở tiết trước Nhưng khi xem xét lại thì các em nhận ra mình chưa biết cách để giải quyết bài toán này! Khi đó giáo viên nêu vấn đề cần giải quyết của tiết 2 Sau khi các em tìm hiểu về vòng lặp while-do, giải quyết xong bài toán đã nêu, các em cũng trả lời được câu hỏi: “Câu lệnh while-do có luôn thay thế câu lệnh for-do được không?” và “Câu lệnh for-do có luôn thay thế câu lệnh
while-do được không?”……
Bài tập về nhà cho các em cũng là những bài dễ, để đa số các em có thể vận dụng những gì đã học vào là làm được
Viết các chương trình:
1 Tính tổng S = 1 + 2 + 3 + … + N, với N là số nguyên dương nhập từ bàn phím
2 Tính n! với n là số tự nhiên nhập từ bàn phím
3 Đếm các số tự nhiên chia hết cho 3, nhỏ hơn n, với n là số tự nhiên nhập từ bàn phím (n>3)
4 Tính tổng với a là số nguyên lớn hơn 2 được nhập từ bàn phím
5 Tính ( )!
!
k n
n
P k
n
, với k,n là các số tự nhiên được nhập từ bàn phím và 1≤k≤n
6 Tính ( )!
!
k n k
n
C k n
, với k,n là các số tự nhiên được nhập từ bàn phím và 0≤k≤n
7 Tính T = x + x2 + x3 + … + xn, với x là số thực bất kì và n là số nguyên dương
8 Nhập vào một số tự nhiên n, kiểm tra xem n có phải là số nguyên tố hay không?
Với các bài tập trên yêu cầu mọi học sinh phải làm từ bài 1 đến 4, từ bài 5 đến 8 khuyến khích tinh thần tự giác của các em
IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
S
2 3
S
N