Để đổi mới phương pháp giảng dạy, người giáo viên cần phải có một cuộc cách mạng về tư duy: Thay đổi tư duy đơn tuyến chuyển kiến thức của thầy sang trò theo một chiều thành tư duy đa tu
Trang 1SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1 Họ và tên: PHAN VĂN DŨNG
2 Ngày tháng năm sinh: 20/10/1981
8 Đơn vị công tác: Trường THPT Ngô Sĩ Liên
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị : Cử nhân
- Năm nhận bằng: 2005
- Chuyên ngành đào tạo: Lịch sử
III KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : 9
- Số năm kinh nghiệm: 9
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây: 2
Trang 2MỤC LỤC
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.……….……… 3
II CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN……….3
2.1 Cơ sở lý luận……… ………3
2.2 Cơ sở thực tiễn……….… .…4
3 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm……… ……….4
4 Đối tượng nghiên cứu……… 4
5 Phạm vi nghiên cứu……… 4
III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP ……….5
2 Thực trạng trước khi thực hiện đề tài……… 5
3 Những biện pháp thực hiện……….5
2.1 Các bước xây dựng bảng kiến thức………5
2.2 Các cách sử dụng bảng kiến thức………5
IV HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM……….14
V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG……15
VI TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 16
Trang 3SỬ DỤNG BẢNG KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ TRÊN PHẦN MỀM POWER POINT
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong dạy học, để đạt được mục đích giáo dục, người giáo viên cần phải có một hệ thống các phương pháp day học sao cho phù hợp với từng đối tượng, đảm bảo kiến thức cơ bản, có tác động tích cực đến tư duy, tình cảm của học sinh Song để sử dụng các phương pháp dạy học có hiệu quả không phải là việc làm đơn giản, nó đòi hỏi sự nỗ lực sáng tạo không ngừng của người giáo viên Trước thực tế trên, trong những năm gần đây, ngành giáo dục đào tạo luôn quan tâm đến việc đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh phù hợp với từng đặc điểm của môn học, lớp học
Để đổi mới phương pháp giảng dạy, người giáo viên cần phải có một cuộc cách mạng về tư duy: Thay đổi tư duy đơn tuyến chuyển kiến thức của thầy sang trò theo một chiều thành tư duy đa tuyến là chuyển kiến thức của thầy sang trò bằng nhiều các hoạt động làm sao để có thể phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh, từ đó học sinh nắm bắt được bản chất cụ thể của vấn đề
Đối với bộ môn lịch sử ở trường THPT hiện nay, việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũng đang là một vấn đề được các nhà sử học và thầy cô giáo viên giảng dạy đặc biệt quan tâm Do đặc trưng của môn học thuộc về quá khứ, vì vậy việc tái hiện lịch sử đòi hỏi trình độ, năng kiếu của giáo viên phải thực sự tốt, phải
có một hệ thống các phương pháp để sử dụng một cách linh hoạt trong các phần dạy, bài dạy, tiết dạy Hiện nay đã có rất nhiều các phương pháp dạy học tích cực như đàm thoại, phương pháp nêu vấn đề, phương pháp thảo luận…
Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật ngày nay việc sử dụng phần mềm trên máy tinh đang được sử dụng khá phổ biến và trong nhiều bài học được soạn giảng trên Power Point của mình, tôi đã cố gắng lập và sử dụng BKT và cho kết
quả tương đối thành công Do vậy, tôi chọn đề tài: “Sử dụng Bảng kiến thức trong dạy học Lịch sử trên phần mềm Power Point” làm đề tài Sáng kiến kinh
nghiệm của mình Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp từ phía bạn bè và đồng nghiệp
II CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
2.1 Cơ sở lý luận
Dai – ri nhà giáo dục Liên Xô đã từng nói “ Dạy học cũng như bất cứ dạy cái gì đòi hỏi người thầy phải khêu gợi cái thông minh chứ không phải bắt buộc các trí nhớ làm việc, bắt nó ghi chép rồi trả lại” Như vậy mục đích của dạy học lịch sử ở trường là người giáo viên không chỉ giúp cho học sinh hình dung được những kết quả của quá khứ biết và ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng của lịch sử mà quan trọng hơn là hiểu được lịch sử tức là phải nắm được bản chất của sự kiện Trong phát triển tư duy của học sinh việc sử dụng các thao tác logic có ý nghĩa rất quan trọng, giáo viên có thể phát vấn học sinh, cho học sinh xem đồ dùng trực
quan, giải thích tài liệu song việc “Sử dụng Bảng kiến thức trong dạy học Lịch
Trang 4sử trên phần mềm Power Point” có ý nghĩa rất quan trọng tạo cho giờ học
không bị nhàm chán đơn điệu vì vậy gây được hứng thú cho học sinh trong quá trình học môn lịch sử
Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là vấn đề đã được Đảng, Nhà nước xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung
ương 2 khóa VIII (12-1996), được thể chế hóa trong Luật giáo dục (2005), được
cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 14 (4-1999)
Điều 28.2 của Luật giáo dục đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”
2.2 Cơ sở thực tiễn
Một trong những biện pháp đổi mới PPDH là ứng dụng Công nghệ thông tin, đặc biệt là sử dụng phần mền Power Point trong việc soạn - giảng Đây cũng
là biện pháp đang được đông đảo giáo viên áp dụng trong dạy học ở các môn học
ở trường phổ thông nói chung và môn Lịch sử nói riêng Việc sử dụng phần mền Power Point trong soạn - giảng môn Lịch sử và nhiều môn học khác đã mang lại những lợi thế không nhỏ cho giáo viên trong việc: khai thác kiến thức, tranh ảnh, phim tư liệu, lược đồ, bản đồ,…
Trong thực tế, nhiều giáo viên dạy môn Lịch sử đã tích cực soạn – giảng giáo án Power Point nhưng một vấn đề đặt ra là: trong bối cảnh chương trình Sách giáo khoa mới nội dung tương đối “nặng” đối với cả giáo viên và học sinh, nhiều giáo viên tham kiến thức, đưa quá nhiều nội dung, nhiều sự kiện, nhiều thông tin vào giáo án bài giảng, khi đó vô hình chung, các em học sinh không thể xác định được kiến thức cơ bản và nắm kiến thức một cách tràn lan không có hệ thống
Như vậy, việc dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” sẽ không còn tác dụng bởi lẽ
học sinh chỉ chăm chú nhìn lên màn hình và lo chép bài
Thực tế, trong những năm học qua bản thân tôi nhận thấy một trong những biện pháp rất phù hợp với đặc trưng giảng dạy bộ môn Lịch sử khi soạn giảng trên Power Point, đồng thời có thể giúp giáo viên tránh việc liệt kê quá nhiều sự kiện, nội dung kiến thức; tạo điều kiện cho các em học sinh được hoạt động nhiều hơn, tích cực hơn, năng động hơn, dễ nhớ và nắm bài hơn mà bản thân giáo viên lại không mất nhiều công sức, thời gian như soạn - giảng một tiết học truyền thống trong dạy học môn Lịch sử đó là: sử dụng Bảng kiến thức (BKT) Trong nhiều bài học được soạn giảng trên Power Point của mình, tôi đã cố gắng lập và sử dụng BKT và cho kết quả tương đối thành công
2.3 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm
Giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản trong bài học.Từ đó gây được hứng thú cho học sinh trong quá trình học môn lịch sử
2.4 Đối tượng nghiên cứu
Trang 5Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 12 trường THPT Ngô Sĩ Liên.
2.5 Phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ của đề tài này, tôi chỉ đề cập tới các cách, các ví dụ cụ thể
về việc sử dụng BKT trong dạy học môn Lịch sử trên phần mềm Power Point nhằm trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp để nâng cao hiệu quả hơn nữa trong việc ứng dụng Công nghệ thông tin vào môn học Lịch sử
BKT có thể sử dụng theo mục đích dạy học của giáo viên: để kiểm tra bài
cũ, để giảng dạy bài mới và để củng cố và ra bài tập về nhà; bản thân BKT lại được sử dụng dưới nhiều hình thức khác nhau, như: bảng niên biểu, bảng thống
kê kiến thức, bảng thống kê số liệu, bảng hệ thống, bảng so sánh kiến thức, phiếu học tập
Việc sử dụng BKT trong dạy – học Lịch sử, chúng ta có thể áp dụng ở hầu hết các bài học, từ các bài học bình thường đến các bài ôn tập, tổng kết
III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
1 Thực trạng trước khi thực hiện đề tài
Khi chưa sử dụng bảng kiến thức tôi nhận thấy các em thường khó hiểu, khó nắm được nội dung của vấn đề nhất là các sự kiện lịch sử và từ đó không gây
hứng thú cho học sinh khi học môn lịch sử Từ thực tế trên tôi đã “Sử dụng Bảng kiến thức trong dạy học Lịch sử trên phần mềm Power Point” và cho kết quả
* Bước 1: Trước tiên, giáo viên phải chọn những kiến thức cơ bản, ngắn gọn
nhưng phải đảm bảo tính chính xác và phù hợp với mục đích và hình thức sử dụng bảng (Dựa vào SGK, SGV và đặc biệt là Chuẩn kiến thức)
* Bước 2: Giáo viên kẻ BKT phù hợp với mục đích và hình thức sử dụng bảng
(Vào Table/Insert/Table/ kẻ số cột và dòng tương ứng)
* Bước 3: Giáo viên đưa nội dung kiến thức vào bảng và điều chỉnh cho phù hợp
với mục đích và hình thức sử dụng bảng (Đánh nội dung kiến thức cần đưa vào bảng)
* Bước 4: Giáo viên trang trí, tạo hiệu ứng hoàn chỉnh cho bảng (Vào Fill Color
(Font Color) để tạo màu, nền cho bảng; vào Slide Show/Custom Animation/Add Effect/ chọn hiệu ứng tùy ý để tạo hiệu ứng cho bảng)
2.2 Các cách sử dụng BKT
* Sử dụng BKT trong phần kiểm tra bài cũ
Trang 6- Giáo viên có thể sử dụng BKT ngay từ phần kiểm tra bài cũ để thay đổi
không khí cho những lần kiểm tra bài cũ chỉ đơn thuần là vấn đáp Như vậy, nếu giáo viên sử dụng BKT trong phần kiểm tra bài cũ cũng là một trong những biểu hiện của đổi mới phương pháp dạy học, góp phần làm cho bài học thêm sinh động hơn Có thể thực hiện bằng cách: cho học sinh điền thời gian vào cột sự kiện tương ứng; xác định và nối cột thời gian với cột sự kiện tương ứng; cho bảng niên biểu, BKT yêu cầu học sinh xác định xem dữ liệu giữa hai cột đúng hay sai,…
- Ưu điểm: Làm cho bài giảng thêm phong phú, đa dạng hơn, sinh động
hơn
Rút ngắn thời gian, tránh trường hợp HS không thuộc bài, kéo dài thời gian trả lời làm mất thời gian của tiết học
- Ví dụ : Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa sau ngày
2-9-1945 đến trước ngày 19-12-1946 (LS12 – Chuẩn), giáo viên có thể kiểm tra bài
cũ học sinh bằng cách: yêu cầu ghi thời gian tương ứng với sự kiện trong cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước ở CM tháng Tám theo bảng dưới đây:
Thời gian Sự kiện
Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào thông qua kế
hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…
Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương tổng khởi
nghĩa của Đảng,…
Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số 1”.
Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên
Nhân dân Bắc Giang, Hà tĩnh, Hải Dương, Quảng Nam giành chính quyền
Giải phóng HuếGiải phóng Sài GònĐịa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà Tiên được giải phóng
Giải phóng thủ đô Hà NộiBảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên phản hồi bằng bảng sau:
Trang 7Thời gian Sự kiện
14-15/8/1945 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…16-17/8/1945 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương tổng khởi nghĩa của Đảng,…13/8/1945 Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số 1”.
16/8/1945 Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên.18/8/1945 Nhân dân Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng Nam giành chính quyền.23/8/1945 Giải phóng Huế
25/8/1945 Giải phóng Sài Gòn
28/8/1945 Địa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà Tiên được giải phóng19/8/1945 Giải phóng thủ đô Hà Nội
30/8/1945 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ
- Ví dụ : Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa sau ngày
2-9-1945 đến trước ngày 19-12-1946 (LS12 - Chuẩn), giáo viên có thể kiểm tra bài
cũ học sinh bằng cách: yêu cầu nối cột thời gian tương ứng với sự kiện trong cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước ở CM tháng Tám theo bảng dưới đây:
a 13/8/1945 1 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…
b 14-15/
8/1945
2 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương
tổng khởi nghĩa của Đảng,…
c 16-17/
8/1945
3 Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số
1”.
d 30/8/1945 4 Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên.
e 28/8/1945 5 Nhân dân Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng Nam giành chính quyền.
Trang 8f 16/8/1945 6 Giải phóng Huế
g 18/8/1945 7 Giải phóng Sài Gòn
h 19/8/1945 8 Địa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà Tiên được giải phóng
i 23/8/1945 9 Giải phóng thủ đô Hà Nội
k 25/8/1945 10 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên phản hồi bằng bảng sau:
a.13/8/1945 1 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…
b 14-15/
8/1945
2 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương
tổng khởi nghĩa của Đảng,…
c 16-17/
8/1945
3 Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số
1”.
d 30/8/1945 4 Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên.
e 28/8/1945 5 Nhân dân Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng Nam giành chính quyền.
f 16/8/1945 6 Giải phóng Huế
g 18/8/1945 7 Giải phóng Sài Gòn
h 19/8/1945 8 Địa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà Tiên được giải phóng
i 23/8/1945 9 Giải phóng thủ đô Hà Nội
k.25/8/1945 10 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ
Trang 9- Ví dụ : Khi dạy bài: chiến tranh thế giới thứ nhất (LS11 - Chuẩn), giáo
viên có thể củng cố cho học sinh bằng cách: yêu cầu nối cột thời gian tương ứng với sự kiện theo bảng dưới đây:
Ví dụ: Trong bài 10 lịch sử lớp 11 giáo viên có thể lập bảng Chính cách
Cộng sản thời chiến với Chính sách kinh tế mới để học sinh điền nội dung của hai chính sách qua đó học sinh có thể nắm rõ và ghi nhớ bối cảnh tình hình của nước Nga
xô viết lúc bấy giờ và vì sao lại có hai chính sách kinh tế trên, chính sách đó có ý nghĩa quan trọng như thế nào đối với tình hình đất nước
Chính sách Cộng sản thời chiến Kinh tế mới
Trang 10Học sinh hoàn thiện bảng biểu trên sau đó giáo viên chốt lại bằng bảng chuẩn bị sẵn
trên phần mềm Power Point
Chính sách Cộng sản thời chiến Kinh tế mới
Nông nghiệp Trưng thu lương thực
thừa của nông dân
Thực hiện thuế lương thực
Công nghiệp Quốc hữu hóa tất thảy các
nhà máy xí nghiệp
Các nhà máy từ 20 công nhân trở xuống trả lại cho
tư nhân, tư nhân được phép thuê xí nghiệp, ruộng đất và tự do mua bán nguyên liệu
Cho tư bản nước ngoài thuê xí nghiệp, hầm mỏThương nghiệp Cấm chợ, nhà nước độc
và nhân lực để xây dựng Hồng quân đông tới 3 triệu người
Nông dân hào hứng sản xuất, liên minh công nông được củng cố Đến 1926 công cuộc khôi phục kinh
tế hoàn thành
* Sử dụng BKT trong phần giảng bài mới
+ Sử dụng BKT nhằm rèn luyện kĩ năng tự học
Trang 11- Đối với những bài học có dung lượng kiến thức quá nhiều trong khuôn khổ thời lượng nhất định, để không mất nhiều thời gian trong việc ghi chép và diễn giải kiến thức một cách tràn lan, giáo viên có thể trình bày những nét chính
về sự việc, hiện tượng sau đó hướng dẫn các em học sinh về nhà tự hoàn thiện BKT
- Ưu điểm: Rút ngắn được thời gian những phần kiến thức không trọng
tâm và giành cho những phần trọng tâm
Rèn luyện cho học sinh kĩ năng và ý thức tự học
- Ví dụ 1: Khi dạy bài10: Cách mạng khoa học công nghệ và xu hướng toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX, mục I - Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ,
giáo viên có thể giới thiệu một số thành tựu nổi bật của cuộc cách mạng rồi yêu cầu các em về nhà tự thống kê các thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ theo bảng mẫu sau:
Khoa học cơ
bản
Toán, lí, hóa, sinh
Công nghệ Công cụ sản xuất mới
Nguồn năng lượng mớiVật liệu mới
Công nghệ sinh họcTTLL và GTVTChinh phục vũ trụCNTT
+ Sử dụng BKT dưới dạng bảng phụ
- Đối với những bài có nội dung diễn biến của cuộc đấu tranh, cuộc chiến tranh, những thành tựu đạt được,… giáo viên xây dựng sẵn BKT hoàn chỉnh về nội dung (ngắn gọn, cơ bản) Trong quá trình dạy, giáo viên chỉ đi sâu khai thác, nhấn mạnh một số nội dung, sự kiện chính và kết hợp trình chiếu bảng cho học sinh nắm
- Ưu điểm: Giáo viên có thể giành thời gian để đi sâu khai thác hoặc nhấn
mạnh được những nội dung kiến thức, sự kiện chính, tiêu biểu nhất
Trình bày bài giảng ngắn gọn, súc tích giúp học sinh dễ nhớ, dễ nắm bắt kiến thức
Trang 12- Ví dụ : Khi dạy bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm
1925 đến 1930, mục II: Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, về nội dung: Cương lĩnh
chính trị đầu
tiên của Đảng(LS12 – Chuẩn), sau khi thầy trò phân tích nội dung để thấy được
tính đúng đắn, sáng tạo của Cương lĩnh, giáo viên có thể trình chiếu BKT như dưới đây và yêu cầu học sinh nắm những vấn đề chiến lược của cương lĩnh đồng
thời tạo cơ sở để so sánh với nội dung của Luận cương chính trị tháng 10-1930 do
Trần Phú soạn thảo sẽ học ở bài sau
Tính chất
Cách mạng Việt Nam trải qua hai giai đoạn: CM tư sản dân quyền và CM thổ địa sau đó đi lên xã hội cộng sản
Là cương lĩnh giải phóng dân tộc sáng tạo và đúng đắn, kết hợp đúng đắn vấn đề dân tộc
và giai cấp, thấy được khả năng cách mạng của các tầng lớp, giai cấp
Nhiệm vụ Đánh đổ đế quốc Pháp, phong kiến và tư sản phản động
Ví dụ: khi dạy bài Cách mạng công nghiệp ở châu âu tôi đã thiết kế trên
phần mềm Power Point bảng kiến thức và yêu cầu học sinh nối các sự kiện
tương ứng với các phát minh